{"id":3313,"date":"2022-03-28T14:09:53","date_gmt":"2022-03-28T13:09:53","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=3313"},"modified":"2022-09-27T14:55:19","modified_gmt":"2022-09-27T13:55:19","slug":"chcialem-by-groza-byla-zrozumiala","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/chcialem-by-groza-byla-zrozumiala\/","title":{"rendered":"Chcia\u0142em, by groza by\u0142a zrozumia\u0142a\u00a0"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.1.14<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rozmowa z Markiem Piestrakiem, re\u017cyserem i scenarzyst\u0105 filmowym<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Marek Piestrak, Warszawa 2022 rok, Autor: Micha\u0142 Dondzik. Prawa: Micha\u0142 Dondzik.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:<\/strong>  Czy ju\u017c w m\u0142odo\u015bci pokocha\u0142 pan kino?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak:<\/strong> Tak, chodzi\u0142em do kina dwa-trzy razy w tygodniu. Na ile tylko pozwala\u0142 mi czas i o ile by\u0142o na co p\u00f3j\u015b\u0107. Po  1956 roku powstawa\u0142y Dyskusyjne Kluby Filmowe \u2013 sta\u0142em si\u0119 ich uczestnikiem. Ogl\u0105da\u0142em kino polskie, francuskie, klasyk\u0119 w\u0142osk\u0105, ameryka\u0144skie westerny, komedie, wielkie widowiska historyczne \u2013 wszystko co pokazywano w DKF w sopockim kinie Polonia. Seanse by\u0142y w niedziele, o <\/strong>godzinie dziewi\u0105tej rano, zawsze poprzedzone wst\u0119pem o filmie. Chodzi\u0142em na nie z koleg\u0105, te\u017c studentem Politechniki Gda\u0144skiej. Ja by\u0142em na budownictwie wodnym, a m\u00f3j przyjaciel na wydziale \u0142\u0105czno\u015bci. Chcieli\u015bmy wzi\u0105\u0107 kamer\u0119 do r\u0119ki, wi\u0119c za\u0142o\u017cyli\u015bmy Amatorski Klub Filmowy Koga przy komendzie chor\u0105gwi ZHP w Gda\u0144sku.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:  Czy ju\u017c wtedy chodzi\u0142o panu po g\u0142owie, \u017ceby zosta\u0107 filmowcem?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Zdecydowanie tak. Zwi\u0105zek Harcerstwa Polskiego kupi\u0142 nam kamerk\u0119 8 mm, a potem nawet 16 mm. To by\u0142a czeska kamera Admira, mieli\u015bmy te\u017c starsz\u0105 ameryka\u0144sk\u0105 kamer\u0119 z demobilu. Zrobili\u015bmy par\u0119 film\u00f3w. Pierwsz\u0105 nagrod\u0119 w \u017cyciu dosta\u0142em za kilkuminutowy film kryminalny pt. Twarz za szyb\u0105<\/em>. Nakr\u0119cili\u015bmy go w mieszkaniu kolegi na malutkiej kamerce Pentaka <\/strong>8, nawet mieli\u015bmy jaki\u015b reflektor. Wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 filmu by\u0142 Bogdan Zubrzycki, znany ju\u017c wtedy filmowiec amator. Nasz film Twarz za szyb\u0105 <\/em>zosta\u0142 nagrodzony na Festiwalu Film\u00f3w Amatorskich w Bydgoszczy.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Za kamer\u0105 Marek Piestrak, Twarz za szyb\u0105.<\/em> Autor: brak danych. Archiwum Marka Piestraka.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:  Jak\u0105 histori\u0119 przedstawi\u0142 pan w tym filmie?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Film by\u0142 niemy. O dziewczynie, kt\u00f3ra boi si\u0119 zasn\u0105\u0107, ma na \u015bcianach afryka\u0144skie rze\u017aby, kt\u00f3re rzucaj\u0105 straszne cienie. Wydaje si\u0119, \u017ce kto\u015b w czarnym kapeluszu i pelerynie przychodzi by j\u0105 dusi\u0107.  Budzi si\u0119 przera\u017cona i podbiega do okna, za kt\u00f3rym wida\u0107 miasto. Strachy znikn\u0119\u0142y. G\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 dusiciela zagra\u0142 Staszek Lehr, w\u00f3wczas student. Dziewczyna by\u0142a \u015bliczna i odwa\u017cna, bo pozwoli\u0142a na pokazanie d\u0142ugich i bardzo zgrabnych n\u00f3g. W uj\u0119ciu, w kt\u00f3rym budzi\u0142a  si\u0119 z koszmarnego snu i podbieg\u0142a do okna, mia\u0142a na sobie tylko g\u00f3r\u0119 od m\u0119skiej pi\u017camy. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stanis\u0142aw Lehr, Twarz za szyb\u0105.<\/em> Autor: brak danych. Archiwum Marka Piestraka<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:  Czyli ju\u017c w\u00f3wczas my\u015bla\u0142 pan w kategoriach kina gatunkowego.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: No mo\u017ce tak, chocia\u017c pierwszy prawdziwy film <\/strong>jaki zrobili\u015bmy z moim przyjacielem <\/strong>Jurkiem Sta\u0144c\u0105, to <\/strong>by\u0142 dokument o Kartuzach, nazywa\u0142 si\u0119 Takie sobie miasteczko<\/em>. Tam mieli\u015bmy straszn\u0105 przygod\u0119, bo podszed\u0142 do nas patrol Milicji Obywatelskiej z pytaniem: A co wy tu robicie. My na to: Kr\u0119cimy film. Oni: Ale czy macie pozwolenie? My: Nie. Ale mamy piecz\u0105tk\u0119 i mo\u017cemy sobie sami wystawi\u0107, \u017ce jeste\u015bmy amatorskim klubem filmowym. I sami sobie napisali\u015bmy pozwolenie. Wzi\u0119li je od nas, m\u00f3wi\u0105c: No to kr\u0119\u0107cie, kr\u0119\u0107cie. To by\u0142 m\u00f3j amatorski debiut filmowy. Byli\u015bmy z nim na Festiwalu Film\u00f3w Amatorskich w Bydgoszczy. I tam Krzysztof Zanussi tak\u017ce przedstawia\u0142 sw\u00f3j amatorski film Ch\u0142opcy z wykrotu<\/em>. Wyr\u00f3\u017cnia\u0142o go to, \u017ce by\u0142 ud\u017awi\u0119kowiony.  Potem w 1963 roku dosta\u0142em si\u0119 do szko\u0142y filmowej na re\u017cyseri\u0119 i znalaz\u0142em si\u0119 na roku razem z Markiem Piwowskim, Krzysztofem Wierzbia\u0144skim i Grzegorzem Kr\u00f3likiewiczem. To by\u0142 rok unitarny i zaj\u0119cia z nami mieli te\u017c operatorzy m.in<\/a> S\u0142awomir Idziak i Edward K\u0142osi\u0144ski. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Pierwsz\u0105 pana szkoln\u0105 etiud\u0105 by\u0142o Zdarzenie<\/em> z 1965 roku, tajemniczy film, kt\u00f3ry zagubiono w archiwum \u0142\u00f3dzkiej szko\u0142y filmowej. Wiadomo, \u017ce trwa\u0142 5 minut i operatorem by\u0142 Edward K\u0142osi\u0144ski. Prosz\u0119 o nim opowiedzie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: To by\u0142a obowi\u0105zkowa etiuda szkolna, film niemy, kr\u00f3tka, prosta fabularna opowie\u015b\u0107. Historia pary student\u00f3w, kt\u00f3rzy spotykaj\u0105 si\u0119 w bibliotece uniwersyteckiej, zachodzi mi\u0119dzy nimi kontakt wzrokowy i wygl\u0105da na to, \u017ce podobaj\u0105 si\u0119 sobie. Jednak on zauwa\u017ca, \u017ce dziewczyna wydziera z ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3r\u0105 przedtem studiowa\u0142a, stron\u0119 ze zdj\u0119ciem i skrz\u0119tnie j\u0105 chowa. Wali mu si\u0119 wyidealizowany obraz dziewczyny, kt\u00f3r\u0105 zagra\u0142a Joanna Bogacka. To by\u0142a moja wprawka z filmu fabularnego. Jednocze\u015bnie, pod opiek\u0105 Kazimierza Karabasza, robili\u015bmy monta\u017c filmu dokumentalnego, kt\u00f3ry by\u0142 kr\u0119cony przez ca\u0142y nasz rok, tematem by\u0142 bar samoobs\u0142ugowy w \u0141odzi. Interesowa\u0142y nas interakcje mi\u0119dzy personelem a lud\u017ami, to, jak si\u0119 ludzie zachowuj\u0105. Ka\u017cdy potem dosta\u0142 ca\u0142y materia\u0142 i musia\u0142 z tego zrobi\u0107 sw\u00f3j w\u0142asny monta\u017c, parominutowy dokument.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W 1965 roku wr\u00f3ci\u0142 pan nad morze i nakr\u0119ci\u0142 dokument Pilot station<\/em> o pracy dyspozytora pilot\u00f3w wprowadzaj\u0105cego statki do port\u00f3w. Patrz\u0105c na pana p\u00f3\u017aniejsze fabularne dokonania, to by\u0142a nietypowa forma dla pana \u2013 film obserwacyjny w stylu Kazimierza Karabasza, bez wyra\u017aniej pointy. A jednocze\u015bnie to bardzo profesjonalna produkcja.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Profesorowie od dokumentu chcieli nas nauczy\u0107 obserwacji, wra\u017cliwo\u015bci na sytuacje mi\u0119dzy lud\u017ami, na zachowanie i reakcje cz\u0142owieka w \u015brodowisku. To mia\u0142y by\u0107 kr\u00f3tkie filmy. Pomy\u015bla\u0142em, \u017ce zrobi\u0119 taki film o \u015bwiecie, kt\u00f3ry jest mi bliski, bo wychowa\u0142em si\u0119 nad morzem, p\u0142ywa\u0142em jachtem. Mniej chcia\u0142em wej\u015b\u0107 w psychik\u0119 ludzk\u0105, a bardziej w akcj\u0119. Pokaza\u0107 cz\u0142owieka, dzi\u0119ki kt\u00f3remu dzia\u0142a tak skomplikowany mechanizm jak port. To wyda\u0142o mi si\u0119 interesuj\u0105ce. Film mia\u0142 przedstawi\u0107 kawa\u0142ek \u017cycia we w miar\u0119 interesuj\u0105cej formie. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z etiudy  Pilot station, <\/em>(1965). Prawa: PWSTiF w \u0141odzi.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Rok p\u00f3\u017aniej re\u017cyseruje pan kr\u00f3tki film Dzie\u0144 zwyci\u0119stwa<\/em>, kt\u00f3ry jest dla mnie odkryciem w pana dorobku. Wydaje si\u0119 by\u0107 rodzajem suplementu do Popio\u0142u i diamentu<\/em> Andrzeja Wajdy.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Cz\u0142owiek jest pod wp\u0142ywem swoich wyk\u0142adowc\u00f3w. Andrzej Wajda powiedzia\u0142: we\u017a fragment z Popio\u0142u i diamentu<\/em> Jerzego Andrzejewskiego, kt\u00f3rego ja nie wykorzysta\u0142em, b\u0119dziesz m\u00f3g\u0142 sprawdzi\u0107 si\u0119 jako re\u017cyser. Zrobi\u0142em to, napisa\u0142em scenariusz, Wajda zaakceptowa\u0142 i ju\u017c. O zrobienie zdj\u0119\u0107 poprosi\u0142em Edwarda K\u0142osi\u0144skiego, jako asystenta zaanga\u017cowa\u0142em mojego przyjaciela z roku Juana Manuela Torresa. To on mi znalaz\u0142 g\u0142\u00f3wnego bohatera, kt\u00f3ry wygl\u0105da\u0142 jak archetyp dow\u00f3dcy grupy bojowej. Pr\u00f3bowali\u015bmy r\u00f3\u017cnych rozwi\u0105za\u0144 fabularnych: w trakcie ucieczki bohatera po zewn\u0119trznej \u015bcianie kamienicy towarzyszy\u0142a mu kamera, z Edkiem K\u0142osi\u0144skim wymy\u015blili\u015bmy d\u0142ugi travelling, a \u017ceby go nakr\u0119ci\u0107 wypo\u017cyczyli\u015bmy d\u017awig z elektrowni. W filmie wyszed\u0142 pi\u0119kny, p\u0142ynny ruch kamery z g\u00f3ry na d\u00f3\u0142. Pr\u00f3bowa\u0142em takich oryginalnych rozwi\u0105za\u0144. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z etiudy Dzie\u0144 zwyci\u0119stwa <\/em>(1966). Prawa: PWSTiF w \u0141odzi.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Przejd\u017amy do pana legendarnego ju\u017c wyjazdu za ocean. Kiedy pojawi\u0142 si\u0119 w pana g\u0142owie pomys\u0142, by porwa\u0107 si\u0119 na co\u015b niewyobra\u017calnego w tamtych czasach? Ch\u0142opak z Gdyni jedzie w\u0142asnym sumptem do USA i tam trafia do jednego z najwi\u0119kszych studi\u00f3w filmowych, zaproszony na plan Dziecka Rosemary<\/em> \u2013 to historia jak z ameryka\u0144skiego snu. <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Wyjecha\u0142em do USA w 1967 roku, wr\u00f3ci\u0142em w 1968. Wszystko uda\u0142o si\u0119 z pomoc\u0105 ludzk\u0105 i moim samozaparciem. Jedynym sposobem aby otrzyma\u0107 paszport by\u0142o zaproszenie od rodziny i trzeba by\u0142o mie\u0107 miejsce, gdzie mo\u017cna si\u0119 zatrzyma\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie moja mama mia\u0142a rodzin\u0119 w Los Angeles. Na czwartym roku studi\u00f3w dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce profesor Jerzy Toeplitz pojecha\u0142 wyk\u0142ada\u0107 do UCLA –  pomy\u015bla\u0142em, \u017ce go odwiedz\u0119. Za z\u0142ot\u00f3wki mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 bilet na rejs statkiem Batory do Kanady. Potem z Montrealu busem Greyhound dotar\u0142em do Los Angeles. <\/strong>Zobaczy\u0107 Ameryk\u0119 to by\u0142o dla mnie ogromne prze\u017cycie – nawet wizyta w supermarkecie, kt\u00f3rych wtedy w Polsce nie by\u0142o. Tam m.in. sta\u0142y na p\u00f3\u0142kach dziesi\u0105tki gatunk\u00f3w kawy, a u nas nawet kupno standardowego opakowania 10 dekagram\u00f3w by\u0142o problemem, bo nawet kawa to by\u0142 trudny do zdobycia rarytas. <\/strong>Wszystko opisywa\u0142em w listach do mamy. Nie by\u0142em te\u017c nigdy w takiej wytw\u00f3rni filmowej jak ameryka\u0144ski Paramount. Trafi\u0142em tam z profesorem Toeplitzem, kt\u00f3rego Roman Pola\u0144ski zaprosi\u0142 na plan filmu Rosemary’s Baby<\/em>, a ja mu towarzyszy\u0142em w tej wizycie. Wszystko by\u0142o tam inne ni\u017c u nas w Polsce, na hali zdj\u0119ciowej ju\u017c od rana dla ca\u0142ej ekipy by\u0142 zorganizowany bar z kaw\u0105, herbat\u0105, mro\u017con\u0105 fant\u0105 <\/strong>i coca-col\u0105. Do tego przez ca\u0142y dzie\u0144 ile kto chcia\u0142 r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w ciasteczek. U nas, jak zdj\u0119cia by\u0142y w plenerze, to zgodnie z przepisami nale\u017ca\u0142a si\u0119 zupa regeneracyjna: przyje\u017cd\u017ca\u0142 \u017cuk z kot\u0142em, z kt\u00f3rego kobieta chochl\u0105 nalewa\u0142a do misek zup\u0119, wszyscy jedli trzymaj\u0105c te miski na kolanach. Drugi szok by\u0142 praktyczny \u2013 tam kierownik planu na hali zdj\u0119ciowej mia\u0142 po prostu telefon i w razie potrzeby \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 ze wszystkimi dzia\u0142ami, z garderob\u0105, charakteryzacj\u0105 czy monta\u017cowni\u0105. A u nas asystent re\u017cysera musia\u0142 z ka\u017cdym problemem biega\u0107 po pi\u0119trach i biurach wytw\u00f3rni. Na planie zdj\u0119ciowym spotka\u0142em te\u017c m.in. legendarnych aktor\u00f3w,<\/strong> jak John Cassavetes czy Mia Farrow. To by\u0142o dla mnie wielkie prze\u017cycie. Po pierwszym dniu Roman Pola\u0144ski powiedzia\u0142, \u017ce mog\u0119 codziennie przyje\u017cd\u017ca\u0107 na plan Dziecka Rosemary<\/em>. Dostawa\u0142em ma\u0142e zadania do wykonania.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Roman Pola\u0144ski. Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski. Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Co pan m\u00f3g\u0142 robi\u0107 na planie?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Pola\u0144ski powiedzia\u0142: Mo\u017cesz sta\u0107 przy mnie i o wszystko pyta\u0107. Traktowa\u0142 mnie jak m\u0142odszego koleg\u0119, byli\u015bmy od razu po imieniu. Przedstawi\u0142 mnie ca\u0142ej ekipie, czasem nawet John Cassavetes podchodzi\u0142 do mnie i t\u0142umaczy\u0142, co b\u0119dzie robione. Ekipa by\u0142a dla mnie bardzo mi\u0142a. W przerwach mi\u0119dzy zdj\u0119ciami Mia Farrow zaprasza\u0142a mnie do gry w ping ponga, bo w hali ustawiono st\u00f3\u0142 specjalnie dla niej. Pola\u0144ski czasem wysy\u0142a\u0142 mnie po swoje notatki do campera re\u017cyserskiego, kt\u00f3ry mia\u0142 polsk\u0105 flag\u0119. A ja przez ponad miesi\u0105c sta\u0142em przy nim, wszystko obserwowa\u0142em i zapami\u0119tywa\u0142em: jak Roman pracowa\u0142 z aktorami przy ka\u017cdym uj\u0119ciu. Wida\u0107 by\u0142o wielkie jego zaanga\u017cowanie, ustawia\u0142 ruch aktorski, rozmawia\u0142 i z operatorem, i z mistrzem o\u015bwietlenia. Nie by\u0142o tak, \u017ce re\u017cyser siedzi na swoim krze\u015ble i tylko krzyczy \u201eakcja!\u201d. Plany zdj\u0119ciowe na nast\u0119pny dzie\u0144 by\u0142y o wiele bardziej szczeg\u00f3\u0142owo przygotowywane ni\u017c w tamtym czasie w Polsce. Plan zdj\u0119ciowy mia\u0142 czasem nawet kilkana\u015bcie stron. W specjalne rubryki asystenci re\u017cysera i kierownika produkcji musieli wpisa\u0107  wszystko co b\u0119dzie potrzebne na planie, np. podno\u015bnik do lamp czy patrol policji przy zdj\u0119ciach plenerowych. Tego mo\u017cna by\u0142o si\u0119 od nich uczy\u0107. Pokazywa\u0142em te formularze kierownikom planu w Polsce, ale do takiej precyzji nie doszli\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plan zdj\u0119ciowy filmu Dziecko Rosemary <\/em>(1968). <\/em>Archiwum Marka Piestraka.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Mia Farrow mia\u0142a w tym czasie problemy rodzinne, czy to wp\u0142ywa\u0142o na plan filmowy?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Gdy kt\u00f3rego\u015b dnia op\u00f3\u017ania\u0142y si\u0119 zdj\u0119cia, Pola\u0144ski powiedzia\u0142 mi, \u017ce Mia ma jakie\u015b problemy. Potem zakulisowo ludzie troch\u0119 o tym rozmawiali. Wreszcie po paru godzinach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ca\u0142y czas nad Mi\u0105 pracowali charakteryzatorzy, bo w domu mia\u0142a jak\u0105\u015b scysj\u0119 z Frankiem Sinatr\u0105 po\u0142\u0105czon\u0105 nawet z r\u0119koczynami, kt\u00f3rej wynikiem by\u0142y podbite oczy czy co\u015b takiego. Znajomo\u015b\u0107 z Pola\u0144skim si\u0119 rozwija\u0142a, po jakim\u015b czasie zaprosi\u0142 mnie do siebie do domu w Santa Monica. Pozna\u0142em tam jego \u017con\u0119 Sharon Tate, bywa\u0142 tam te\u017c Krzysztof Komeda. Pami\u0119tam, \u017ce Pola\u0144ski mia\u0142 wtedy ogromny japo\u0144ski motocykl i <\/strong>kilka razy jechali\u015bmy nim ze Studia Paramountu  do jego domu w Santa Monica. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zdj\u0119cie Mii Farrow z dedykacj\u0105 dla Marka Piestraka. Autor: brak danych. Archiwum Marka Piestraka.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W Stanach przeprowadzi\u0142 pan te\u017c wywiad z Romanem Pola\u0144skim, kt\u00f3ry jednak  nie zosta\u0142 opublikowany. Czemu?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Profesor Jerzy Toeplitz by\u0142 wtedy redaktorem naczelnym pisma \u201eKino\u201d. Zaproponowa\u0142 mi bym do niego zrobi\u0142 wywiad z Pola\u0144skim. Przeprowadzi\u0142em wywiad, zrobi\u0142em zdj\u0119cia. Pami\u0119tam, \u017ce pyta\u0142em dlaczego robi takie filmy jak Nieustraszeni pogromcy wampir\u00f3w<\/em> czy Matnia<\/em>.<\/strong>  Powiedzia\u0142, \u017ce cz\u0119sto wpada na r\u00f3\u017cne pomys\u0142y, bo cz\u0142owiek chce wprowadzi\u0107 w \u017cycie swoje marzenia z lat dzieci\u0119cych, jak np. \u017ceby by\u0107 maszynist\u0105 parowozu lub piratem. I \u017ce cho\u0107 nigdy nie b\u0119dzie piratem, to bardzo chcia\u0142 zrobi\u0107 film o piratach. A krytycy wymy\u015blaj\u0105 r\u00f3\u017cne powody, dla kt\u00f3rych realizuje taki lub inny film i przewa\u017cnie nie ma to nic wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105. I rzeczywi\u015bcie w 1986 roku zrobi\u0142 film Piraci<\/em>. Pola\u0144ski przeczyta\u0142 spisany wywiad i zaakceptowa\u0142 go. Po powrocie do Polski przekaza\u0142em tekst profesorowi Toeplitzowi, ale wywiad si\u0119 nie ukaza\u0142. Nie pami\u0119tam, czy profesor przesta\u0142 by\u0107 naczelnym \u201eKina\u201d, czy te\u017c cenzura nie pu\u015bci\u0142a wywiadu bo okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Pola\u0144ski nie wraca do Polski. Straci\u0142em rozmow\u0119 z Romanem i klisz\u0119 ze zdj\u0119ciami zrobionymi na planie Dziecka Rosemary<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Na ile pa\u0144skie wspomnienia pokrywaj\u0105 si\u0119 z wizj\u0105, jak\u0105 Quentin Tarantino wykreowa\u0142 w swoim filmie Pewnego razu w Hollywood<\/em>?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Stuprocentowo. Obejrza\u0142em film od razu, gdy zacz\u0119to go wy\u015bwietla\u0107 w Polsce. Siedzia\u0142em zafascynowany. Tarantino idealnie odtworzy\u0142 ten czas. Ulice, lokale, studio, widoki w filmie s\u0105 dok\u0142adnie takie jak je zapami\u0119ta\u0142em. Zrobi\u0142 to genialnie, to bardzo dobry film. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Na ile ten wyjazd i zetkni\u0119cie si\u0119 z profesjonaln\u0105, wysokobud\u017cetow\u0105 produkcj\u0105, wp\u0142yn\u0119\u0142o na pana i pana tw\u00f3rczo\u015b\u0107?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Nie mnie to ocenia\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce na cz\u0142owieka wp\u0142ywa wszystko co go otacza. Jak kr\u0119ci\u0142em, nigdy nie powo\u0142ywa\u0142em si\u0119 na co\u015b, czego nauczy\u0142em si\u0119 w Stanach. Wiele te\u017c czerpa\u0142em od ludzi, z kt\u00f3rymi wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142em w Polsce. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Wr\u00f3ci\u0142 pan do Polski i zacz\u0105\u0142 prac\u0119 jako drugi re\u017cyser u Janusza Kondratiuka i Janusza Zaorskiego. Czemu potem poszed\u0142 pan w kierunku kina gatunkowego, zamiast pod\u0105\u017ca\u0107 \u015bcie\u017ck\u0105 wyznaczon\u0105 przez tych, u kt\u00f3rych pan asystowa\u0142?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Film Janusza Zaorskiego Na dobranoc<\/em> to te\u017c by\u0142o co\u015b w rodzaju horroru. By\u0142a w nim scena z wampirem na schodach. Wyst\u0105pi\u0142em w nim w roli kaskadera, na siedemnastym pi\u0119trze zamiast aktora przechodzi\u0142em na zewn\u0105trz domu z okna do okna. Asekurowali mnie moi przyjaciele taternicy. Gdy pracowa\u0142em jako drugi re\u017cyser pisa\u0142em moje scenariusze i chodzi\u0142em z nimi po zespo\u0142ach filmowych. W ko\u0144cu trafi\u0142em do Zespo\u0142u Filmowego \u201ePlan\u201d z moim scenariuszem Cicha noc, \u015bwi\u0119ta noc<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W tym samym roku, w kt\u00f3rym skierowano do produkcji Cich\u0105 noc, \u015bwi\u0119t\u0105 noc<\/em> trafi\u0142a do realizacji nietypowa dla polskiej kinematografii Hydrozagadka<\/em> Andrzeja Kondratiuka, a z drugiej strony polski western Po\u0142udnik zero<\/em> Waldemara Podg\u00f3rskiego. Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce Zesp\u00f3\u0142 \u201ePlan\u201d by\u0142 otwarty na pr\u00f3by kina gatunkowego.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak:  Tak i dzi\u0119ki temu otwiera\u0142 perspektywy m\u0142odym re\u017cyserom. Te filmy nie zawsze podoba\u0142y si\u0119 decydentom, przez co zesp\u00f3\u0142 zlikwidowano.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Cicha noc, \u015bwi\u0119ta noc<\/em> to film odwa\u017cny. Z jednej strony ca\u0142a historia jest opowiedziana w\u0142a\u015bciwie bez s\u0142\u00f3w, z drugiej dope\u0142nia j\u0105 awangardowa muzyka Zygmunta Koniecznego. Nietypowa forma opowie\u015bci o dzia\u0142aniach partyzanckich podczas II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: To by\u0142o zrobione wbrew kanonowi polskich film\u00f3w o tej tematyce. Pomys\u0142 by\u0142 taki, \u017ce wojna i partyzantka nie musz\u0105 by\u0107 pokazywane jako pi\u0119kna, wspania\u0142a i romantyczna przygoda, takie p\u00f3j\u015bcie na barykady z pie\u015bni\u0105 na ustach. Scenariusz napisali\u015bmy wsp\u00f3lnie z Andrzejem Kotkowskim i S\u0142awomirem Idziakiem. Wiele godzin sp\u0119dzili\u015bmy na rozmowach o scenariuszu, je\u017adzili\u015bmy w g\u00f3ry, ja by\u0142em po kursach taternickich, S\u0142awek Idziak doskonale je\u017adzi\u0142 na nartach, wszyscy bardzo chcieli\u015bmy zrobi\u0107 film w g\u00f3rach. Nie mieli\u015bmy \u017cadnych przekaz\u00f3w, \u017ce wydarzenie, o kt\u00f3rym opowiada film, rzeczywi\u015bcie mia\u0142o miejsce. Scenariusz jest ca\u0142kowicie wymy\u015blony. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Niezwykle zainscenizowana jest scena mordu, zemsty dokonanej przez g\u00f3rali na Niemcach. Jakie by\u0142y kulisy jej realizacji?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Ca\u0142a realizacja tej sceny by\u0142a wymy\u015blona przeze mnie, moich asystent\u00f3w i kaskader\u00f3w. Nie mieli\u015bmy \u017cadnych wzorc\u00f3w, trzeba by\u0142o wymy\u015bli\u0107 jak ma wygl\u0105da\u0107 \u015bmier\u0107 od przeci\u0119cia kos\u0105, tak okrutna, \u017ce wn\u0119trzno\u015bci wychodz\u0105 na zewn\u0105trz. Nie chcieli\u015bmy unika\u0107 scen wstrz\u0105saj\u0105cych. Wymy\u015blali\u015bmy to i konstruowali\u015bmy krok po kroku, np. wid\u0142y, kt\u00f3rych ko\u0144ce si\u0119 chowa\u0142y. Do ci\u0119\u0107 kos\u0105 kaskaderzy przymocowali do cia\u0142a p\u0142at blachy, na to koszulka i cienki p\u0142at mi\u0119sa oraz woreczki z krwi\u0105. Realizowali\u015bmy to w hali we Wroc\u0142awiu. Pami\u0119tam, jak kaskader Czes\u0142aw Magnowski graj\u0105cy Niemca spada\u0142 na zastawiony st\u00f3\u0142, a tam wszystko by\u0142o prawdziwe –  talerze, kufle. Bali\u015bmy si\u0119, \u017ce mo\u017ce mu si\u0119 co\u015b sta\u0107, ale zrobili\u015bmy chyba trzy duble. <\/p>\n\n\n\n

 <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Czes\u0142aw \u201eCynio\u201d Magnowski (le\u017cy na stole), Cicha noc, \u015bwi\u0119ta noc <\/em>(1970). Autor: brak danych. Prawa: nieustalone.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Z dzisiejszej perspektywy \u0142atwo ten film zaklasyfikowa\u0107 jako jedn\u0105 z pr\u00f3b kina gatunkowego w Polsce, filmu zemsty. Czy pan wtedy te\u017c tak o nim my\u015bla\u0142?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Nie. My\u015bla\u0142em tylko o tym jak ten film zrobi\u0107 \u017ceby by\u0142 interesuj\u0105cy wizualnie i przejmuj\u0105cy. Wielk\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 operator, S\u0142awomir Idziak, kt\u00f3ry zrobi\u0142 p\u00f3\u017aniej karier\u0119 hollywoodzk\u0105.  Wsp\u00f3\u0142praca re\u017cyserska Janusza Kondratiuka i zaanga\u017cowanie reszty ekipy:  to by\u0142o nasze dzie\u0142o wsp\u00f3lne. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:  Jak ten kontrowersyjny film zosta\u0142 przyj\u0119ty? <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Na pierwszej kolaudacji w telewizji powiedzieli, \u017ce nie mog\u0105 go przyj\u0105\u0107 i nie mo\u017ce by\u0107 wy\u015bwietlany, gdy\u017c szlachetni polscy partyzanci nigdy by nie post\u0105pili jak ci g\u00f3rale, kt\u00f3rzy dokonali mordu w przebraniu i to w Bo\u017ce Narodzenie. Z pomoc\u0105 przyszed\u0142 mi Aleksander \u015acibor-Rylski, kt\u00f3ry by\u0142 szefem Zespo\u0142u \u201ePryzmat\u201d i bardzo znanym pisarzem i filmowcem. Dzi\u0119ki swojej pozycji – razem z profesorem Antonim Bohdziewiczem – zorganizowali mi drug\u0105 kolaudacj\u0119, zaproponowali bym zrobi\u0142 male\u0144kie \u201epopraweczki\u201d, co nie wp\u0142yn\u0119\u0142o na ostateczny kszta\u0142t filmu. Na kolaudacji zabrali g\u0142os jako pierwsi. \u015acibor-Rylski stwierdzi\u0142, \u017ce film jest doskonale zrobiony i w artystyczny spos\u00f3b przedstawia rzeczywisto\u015b\u0107 czas\u00f3w wojny. Powo\u0142a\u0142 si\u0119 na to, \u017ce sam by\u0142 w Kedywie AK i bra\u0142 udzia\u0142 w likwidacji kolaborant\u00f3w, czy te\u017c Niemc\u00f3w, i taka \u015bmier\u0107 nie by\u0142a niczym dziwnym. Potem profesor Bohdziewicz w podobny spos\u00f3b wypowiedzia\u0142 si\u0119 o filmie. I tak  zamkn\u0119li wszystkim usta, powoduj\u0105c, \u017ce film zosta\u0142 wy\u015bwietlony, a p\u00f3\u017aniej nawet wys\u0142any na Cork Film Festival w Irlandii. Dobrze o nim pisano i mog\u0142em robi\u0107 nast\u0119pny film. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jacek Malipan, Marek Piestrak, Janusz Paw\u0142owski, Cie\u0144 tamtej wiosny<\/em> (1975). Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski. Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Po Cichej nocy, \u015bwi\u0119tej nocy<\/em> wraca pan jako drugi re\u017cyser, pracuje m.in. przy Zarazie<\/em> Romana Za\u0142uskiego. W tym czasie poznaje pan Janusza Paw\u0142owskiego, operatora, z kt\u00f3rym b\u0119dzie pan p\u00f3\u017aniej przez lata wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Przy Zarazie<\/em> si\u0119 zaprzyja\u017anili\u015bmy, bo to by\u0142a d\u0142uga realizacja. Mieli\u015bmy wsp\u00f3lne fascynacje. Paw\u0142owski by\u0142 fantastycznym operatorem, uwielbia\u0142 zdj\u0119cia do ameryka\u0144skich film\u00f3w, co by\u0142o bliskie mojemu spojrzeniu. Po\u0142\u0105czy\u0142y nas ksi\u0105\u017cki i filmy, kt\u00f3re nam si\u0119 podoba\u0142y. Dzi\u0119ki rodzinie w USA Paw\u0142owski przez ca\u0142e \u017cycie prenumerowa\u0142 \u201eAmerican Cinematographer\u201d, bo w Polsce by\u0142o to niemo\u017cliwe. Zna\u0142 nowo\u015bci, wiedzia\u0142 wszystko o kamerach, obiektywach, ta\u015bmie. Walczy\u0142 jak lew, o to by\u015bmy do Testu pilota Pirxa<\/em> dostali negatyw Kodak Eastman Color. Janusz by\u0142 niekonfliktowy, pomaga\u0142 re\u017cyserowi, a jednocze\u015bnie wymaga\u0142 od re\u017cysera, by pracowa\u0142 razem z nim nad scen\u0105. Nie by\u0142o dla niego niczego niemo\u017cliwego. W Te\u015bcie pilota Pirxa<\/em> kr\u0119cili\u015bmy bardzo d\u0142ugie, kilkuminutowe uj\u0119cie, w kt\u00f3rym Pirx i przedstawiciel UNESCO id\u0105 rozmawiaj\u0105c od zamku w Mosznej do samochodu: po drodze by\u0142y \u015bcie\u017cki i schody, nie mo\u017cna by\u0142o ustawi\u0107 jazdy kamery, a steadycam\u00f3w wtedy nie by\u0142o. Janusz skonstruowa\u0142 takie jakby nosze niesione na ramionach przez cztery osoby, a na nich siedzia\u0142 operator z kamer\u0105 w r\u0119kach. I tak nakr\u0119cili\u015bmy to d\u0142ugie uj\u0119cie. Pami\u0119tam, \u017ce ogl\u0105da\u0142 to w mojej  monta\u017cowni re\u017cyser Andrzej \u017bu\u0142awski, kt\u00f3ry pracowa\u0142 w\u00f3wczas nad filmem Na srebrnym globie<\/em> i pyta\u0142: \u2013 Jak to zrobi\u0142e\u015b? Tak w\u0142a\u015bnie trzeba by\u0142o to nakr\u0119ci\u0107, w jednym uj\u0119ciu!<\/p>\n\n\n\n

\"\"
 Aleksander \u015acibor-Rylski, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski. Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W latach 70. trafi\u0142 pan do zespo\u0142u \u201ePryzmat\u201d, kt\u00f3rym zarz\u0105dza\u0142 Aleksander \u015acibor-Rylski, a kierownikiem literackim by\u0142 Tadeusz Konwicki. Czy widzia\u0142 pan wcze\u015bniej filmy powsta\u0142e na podstawie tw\u00f3rczo\u015bci Stanis\u0142awa Lema, czy te\u017c by\u0142 pan zupe\u0142nie nie nasi\u0105kni\u0119ty innymi adaptacjami?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Milcz\u0105ca gwiazda<\/em> Kurta Maetziga nie podoba\u0142a mi si\u0119 zdecydowanie, by\u0142 to film – moim zdaniem – chybiony. Inscenizacja by\u0142a prymitywna, archaiczna. Nie mia\u0142o to \u017cadnego ducha powie\u015bci science-fiction, o kt\u00f3rych ja my\u015bla\u0142em. Przek\u0142adaniec<\/em> Andrzeja Wajdy tak\u017ce nie by\u0142 dla mnie czym\u015b specjalnym. Natomiast dzi\u0119ki ksi\u0105\u017ckom Lema, kt\u00f3re wysz\u0142y ju\u017c wtedy w Polsce, zdawa\u0142em sobie spraw\u0119 z tego, co to jest science-fiction. Ale gdy robi\u0142em Test pilota Pirxa<\/em> to ju\u017c by\u0142y zupe\u0142nie inne czasy, w kraju wychodzi\u0142a literatura gatunku. Dziwn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 by\u0142o dla mnie \u015aledztwo<\/em> Lema, przeczyta\u0142em j\u0105 w \u201ePrzekroju\u201d. Nie klasyfikowa\u0142em jej ani jako science-fiction, ani jako horror. To by\u0142o jak objawienie, pomy\u015bla\u0142em: to jest dopiero materia\u0142 na film!<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Jak od pomys\u0142u przeszed\u0142 pan do realizacji \u015aledztwa<\/em>? Od razu wiedzia\u0142 pan, \u017ce film musi si\u0119 rozgrywa\u0107 w Anglii? A mo\u017ce zastanawia\u0142 si\u0119 pan, czy Polska mo\u017ce udawa\u0107 Londyn?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Wiedzia\u0142em, \u017ce nie mo\u017ce to by\u0107 tandetna inscenizacja Londynu, jak czasem w \u00f3wczesnych filmach sowieckich, w kt\u00f3rych bardzo n\u0119dznie udawano Zach\u00f3d. Wn\u0119trza i kostiumy mo\u017cna by\u0142o w Polsce dobrze zrobi\u0107, natomiast by\u0142em pewny, \u017ce chocia\u017c fragment filmu trzeba nakr\u0119ci\u0107 w Anglii. Gdy scenariusz by\u0142 ju\u017c zatwierdzony, zapyta\u0142em Tadeusza Karwa\u0144skiego (szefa produkcji Zespo\u0142u) o zdj\u0119cia w Anglii. Ten odrzek\u0142, \u017cebym wybi\u0142 to sobie z g\u0142owy. Ja si\u0119 upar\u0142em, \u017ce sam dowiem si\u0119, w jaki spos\u00f3b nale\u017cy si\u0119 o to stara\u0107. Poszed\u0142em na Krakowskie Przedmie\u015bcie do Naczelnego Zarz\u0105du Kinematografii, spyta\u0142em jakiej\u015b pani na korytarzu gdzie jest dzia\u0142, kt\u00f3ry si\u0119 zajmuje za\u0142atwianiem wyjazd\u00f3w ekip filmowych za granic\u0119. Skierowa\u0142a mnie do  pokoju, w kt\u00f3rym przyj\u0119\u0142a mnie mi\u0142a pani Daniela Czarska, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 bardzo pomocna. Przedstawi\u0142em spraw\u0119:chcia\u0142em zrobi\u0107 kilka dni zdj\u0119ciowych w Anglii. Dostarczy\u0142em scenariusz i za par\u0119 dni w zespole filmowym us\u0142ysza\u0142em: Dosta\u0142e\u015b dewizy i pozwolenie na wyjazd czterech os\u00f3b na trzy dni zdj\u0119ciowe do Londynu. Wszyscy nie mogli wyj\u015b\u0107 ze zdumienia, jak ja to za\u0142atwi\u0142em. P\u00f3\u017aniej dosz\u0142y do mnie zdumiewaj\u0105ce plotki, jakie to ja musz\u0119 mie\u0107 \u201echody\u201d. Dostali\u015bmy pokrycie koszt\u00f3w transportu, minimalne diety i rycza\u0142t na tani hotel.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Marek Piestrak, Edmund Fetting, \u015aledztwo <\/em>(1974). Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski. Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:  A w jaki spos\u00f3b odzyska\u0142 pan pieni\u0105dze z rycza\u0142tu na hotel?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Poniewa\u017c wszyscy, tzn. aktor Tadeusz Borowski, kt\u00f3ry gra\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119, operator i ja mieszkali\u015bmy u mojego przyjaciela, Kuby Romiszowskiego i to na s\u0142ynnej ulicy Portobello Road, to przez jego znajomych dotarli\u015bmy do polskiego hotelarza, kt\u00f3ry mia\u0142 tani pensjonacik. Pojecha\u0142o si\u0119 do niego z paroma p\u00f3\u0142litr\u00f3wkami w\u00f3dki i wystawi\u0142 nam rachunek, kt\u00f3ry pokrywa\u0142 trzy dni pobytu w hotelu. St\u0105d mieli\u015bmy na samoch\u00f3d do poruszania si\u0119 po Londynie, na jazd\u0119 metrem i na utrzymanie, bo same diety by na to nie wystarczy\u0142y. Poza tym w Polsce starannie na\u015bladowali\u015bmy Londyn, znale\u017ali\u015bmy odpowiedni cmentarzyk i kaplic\u0119 oraz  inne wn\u0119trza w \u0141odzi i Wroc\u0142awiu, w tym pub, cho\u0107 wtedy w Polsce \u017cadnego pubu nie by\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Scena w pubie by\u0142a kr\u0119cona w \u0141odzi w Spatifie.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Scenograf przerobi\u0142 kontuar i dobudowa\u0142 wisz\u0105ce kieliszki. Ja do tego filmu zaanga\u017cowa\u0142em mojego przyjaciela, scenografa Rafa\u0142a Waltenbergera, kt\u00f3ry dosta\u0142 p\u00f3\u017aniej nominacj\u0119 do wsp\u00f3lnego Oscara za scenografi\u0119 do filmu Tw\u00f3j Vincent<\/em> \u2013 animacji o Vincencie van Goghu. \u015aledztwo<\/em> to by\u0142 jego debiut, jako drugiego scenografa. Poniewa\u017c podczas przerwy w studiach architektonicznych pracowa\u0142 d\u0142ugo w Londynie, to zna\u0142 doskonale  architektur\u0119 i wn\u0119trza angielskie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Mieczys\u0142aw Janowski, Zbigniew Lesie\u0144, Tadeusz Borowski, Tomasz Kasprzykowski, Ferdynand Matysik, \u015aledztwo <\/em>(1974). Autor: brak danych. Prawa: nieustalone.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Scen\u0119 w pubie ko\u0144czy poca\u0142unek dw\u00f3ch kobiet. Czy to by\u0142 pa\u0144ski pomys\u0142, maj\u0105cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce to si\u0119 dzieje na Zachodzie?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Tak, zrobili\u015bmy to specjalnie. Pod wzgl\u0119dem obyczajowym Anglia by\u0142a o lata \u015bwietlne od \u00f3wczesnej Polski. Trudno mi teraz powiedzie\u0107, czy to by\u0142 m\u00f3j pomys\u0142, czy te\u017c wynik\u0142 z narady z operatorem. Chodzi\u0142o nam o to, by ludzie uwierzyli w t\u0119 Angli\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Forma \u015aledztwa<\/em> jest bardzo interesuj\u0105ca \u2013 jak w filmie  kryminalnym rozbija pan j\u0105 stosuj\u0105c ciekawe zabiegi formalne, na przyk\u0142ad stosuj\u0105c czarno-bia\u0142\u0105 ta\u015bm\u0119 w uj\u0119ciach zezna\u0144 \u015bwiadk\u00f3w tajemniczych znikni\u0119\u0107 zw\u0142ok z kostnic. <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Ju\u017c czo\u0142\u00f3wka filmu z krzycz\u0105c\u0105 i biegn\u0105c\u0105 od cmentarnej kaplicy kobiet\u0105 tworzy\u0142a specyficzny klimat, maj\u0105c wprowadzi\u0107 widza w histori\u0119, kt\u00f3r\u0105 zobaczy. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:  A jak osi\u0105gni\u0119to efekt takiego przetworzenia obrazu?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: To by\u0142a tzw. solaryzacja. Omawiali\u015bmy w laboratorium, co mo\u017cna z tym zrobi\u0107: czo\u0142\u00f3wka  wysz\u0142a bardzo efektownie i ciekawie.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: A pomys\u0142 z uj\u0119ciami paradokumentalnymi, jakby z amatorskiej kamery? Czemu pan si\u0119 na to zdecydowa\u0142?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: To by\u0142 celowy zabieg, kt\u00f3ry mia\u0142 sugerowa\u0107, \u017ce zeznania tych os\u00f3b s\u0105 prawdziwe, nakr\u0119cone rzeczywi\u015bcie podczas przes\u0142ucha\u0144. To mia\u0142y by\u0107 elementy realistyczne, kt\u00f3re uprawdopodabniaj\u0105 ca\u0142\u0105 histori\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Wiadomo, \u017ce Stanis\u0142aw Lem z filmowcami obchodzi\u0142 si\u0119 do\u015b\u0107 ostro. Jak panu uda\u0142o si\u0119 omin\u0105\u0107 t\u0119 przeszkod\u0119?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Skontaktowa\u0142 si\u0119 z nim szef zespo\u0142u Aleksander \u015acibor-Rylski, kt\u00f3ry zna\u0142 Stanis\u0142awa Lema. Zadzwoni\u0142 do niego i um\u00f3wi\u0142 nas na spotkanie. Przyjecha\u0142em do Krakowa i Lem przeegzaminowa\u0142 mnie na temat ksi\u0105\u017cki. Zobaczy\u0142, \u017ce j\u0105 znam i rozumiem. Powiedzia\u0142em mu jaki chcia\u0142bym zrobi\u0107 z tego film. Uspokoi\u0142 si\u0119, \u017ce nie chc\u0119 za bardzo odej\u015b\u0107 od ksi\u0105\u017cki, tylko przedstawi\u0107 j\u0105 j\u0119zykiem filmowym. Bardzo prosi\u0142 o scenariusz do zatwierdzenia. Gdy go dosta\u0142, zaprosi\u0142 mnie na kolejne spotkania, sp\u0119dzi\u0142em na nich wiele godzin.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Czy pami\u0119ta pan, kiedy Stanis\u0142aw Lem zobaczy\u0142 \u015aledztwo<\/em>?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Nie by\u0142o mnie na tej projekcji, przypuszczam, \u017ce zesp\u00f3\u0142 filmowy mu to jako\u015b zorganizowa\u0142. Wiem, \u017ce by\u0142 zadowolony. Przyjecha\u0142em potem do niego, pochwali\u0142 mnie i powiedzia\u0142, \u017ce je\u015bli w przysz\u0142o\u015bci chcia\u0142bym jeszcze ekranizowa\u0107 jego ksi\u0105\u017ck\u0119, to droga jest otwarta. Kilka lat p\u00f3\u017aniej, gdy robi\u0142em ju\u017c Test pilota Pirxa<\/em>, pami\u0119tam bardzo mi\u0142e kilkugodzinne spotkanie, na kt\u00f3rym przy butelce starki czyta\u0142 mi swoj\u0105 powie\u015b\u0107 Katar<\/em>. Bardzo mnie zainteresowa\u0142a, nadawa\u0142a si\u0119 na film. Ale to ju\u017c inna historia. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Test pilota Pirxa <\/em>(1978). Autor: Jakub Erol. \u017br\u00f3d\u0142o: Gapla.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W kt\u00f3rym momencie zdecydowa\u0142 si\u0119 pan na ekranizacj\u0119 drugiego utworu Stanis\u0142awa Lema? I czemu na t\u0119, a nie inn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119? <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Przygotowywanie Testu pilota Pirxa<\/em>, to by\u0142a d\u0142uga historia. Mia\u0142em carte blanche<\/em>, i mog\u0142em wybra\u0107 dowoln\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Lema, ale wszystkie wydawa\u0142y mi si\u0119 bardzo trudne do realizacji. Szuka\u0142em czego\u015b co  nie b\u0119dzie wymaga\u0142o budowy wielkich i kosztownych dekoracji.  Bajki robot\u00f3w<\/em> jako\u015b mnie nie zainteresowa\u0142y. Pomy\u015bla\u0142em o Opowie\u015bciach o pilocie Pirxie<\/em>, kt\u00f3re przeczyta\u0142em z wielkim zaciekawieniem. Bohater wyda\u0142 mi si\u0119 bardzo sympatyczny. Zastanawia\u0142em si\u0119,  czy  nie skompilowa\u0107 paru tych opowiada\u0144 w jeden film. W ko\u0144cu uzna\u0142em, \u017ce naj\u0142atwiejszym – je\u015bli chodzi o scenografi\u0119 i efekty specjalne – b\u0119dzie opowiadanie Rozprawa<\/em>, poniewa\u017c w wi\u0119kszo\u015bci rozgrywa si\u0119 na sali s\u0105du kosmicznego, kt\u00f3ry rozpatruje spraw\u0119  bohatera. Sprawa winy i kary jest zawsze interesuj\u0105ca. Wiedzia\u0142em, \u017ce nie mo\u017ce by\u0107 to film dziej\u0105cy si\u0119 tylko na sali s\u0105dowej, bo \u017caden widz by tego nie wytrzyma\u0142. Musia\u0142o to by\u0107 inscenizowane i przerywane rozwini\u0119tymi poszukiwaniami Pirxa i jego perypetiami.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W li\u015bcie z grudnia 1976 roku Lem napisa\u0142: \u201eZbyt wiele mia\u0142em z\u0142ych do\u015bwiadcze\u0144 z filmem. Aktualnie bodaj jeden tylko, Marek Piestrak, ma ode mnie prawa ekranizowania jakiej\u015b nowelki o Pirxie. Zreszt\u0105 nikt w kraju nic. Co Piestrak z tym zrobi \u2013 nie wiem\u201d. Zdawa\u0142 sobie pan spraw\u0119, \u017ce takiego filmu nie da si\u0119 nakr\u0119ci\u0107 metodami partyzanckimi w stylu \u015aledztwa<\/em>, a w kraju nie ma mo\u017cliwo\u015bci zrealizowania zadowalaj\u0105cych efekt\u00f3w specjalnych. Pomy\u015bla\u0142 wi\u0119c pan o koprodukcji?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Zesp\u00f3\u0142 Filmowy \u201ePryzmat\u201d pr\u00f3bowa\u0142 to ulokowa\u0107 w Studio Filmowym Barrandov w Czechos\u0142owacji, ale terminy czy warunki finansowe to uniemo\u017cliwi\u0142y. Druga pr\u00f3ba by\u0142a ze studiem DEFA w Berlinie w NRD, ale tam te\u017c nie uda\u0142o si\u0119 uzgodni\u0107 termin\u00f3w. Wreszcie, skorzystali z okazji jak\u0105 by\u0142a umowa o wsp\u00f3\u0142pracy kulturalnej polsko-sowieckiej \u2013 by\u0142 tam paragraf dotycz\u0105cy koprodukcji filmowej. I na to instytucja kieruj\u0105ca polsk\u0105 kinematografi\u0105 bardzo ch\u0119tnie si\u0119 zgodzi\u0142a, mia\u0142a nawet przeznaczone na to pieni\u0105dze. Dostali\u015bmy carte blanche<\/em> na poszukiwanie studia filmowego w ZSRR. <\/strong>Stan\u0119\u0142o na tym, \u017ce moce produkcyjne Mosfilmu s\u0105 zaj\u0119te, podobnie w Lenfilmie, ale znaleziono dla nas miejsce w Estonii, w wytw\u00f3rni filmowej Tallinnfilm. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Jednak Esto\u0144czycy nie byli w stanie zbudowa\u0107 futurystycznej scenografii,  nie mieli te\u017c mo\u017cliwo\u015bci wykonania efekt\u00f3w specjalnych. <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Tak, to w Kijowie, w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Fabularnych im. Aleksandra Dow\u017cenki mieli najwi\u0119kszy w obozie socjalistycznym infraekran. Polega\u0142o to na tym, \u017ce \u015bwieci\u0142y si\u0119 specjalne infraredlampy, kt\u00f3re si\u0119 nie eksponowa\u0142y na ta\u015bmie filmowej. Dzi\u0119ki temu mo\u017cna by\u0142o wprowadzi\u0107 np. lec\u0105cy w kierunku statku kosmicznego deszcz meteoryt\u00f3w i po\u0142\u0105czy\u0107 to p\u00f3\u017aniej na jednej ta\u015bmie filmowej wraz z uj\u0119ciami nakr\u0119conymi w scenografii wn\u0119trza statku. W Kijowie mieli r\u00f3wnie\u017c ogromn\u0105 hal\u0119 zdj\u0119ciow\u0105, w kt\u00f3rej zbudowano pulpity dowodzenia i wn\u0119trze statku kosmicznego Goliat. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Czy kr\u0119c\u0105c Test pilota Pirxa<\/em> zna\u0142 ju\u017c pan Odysej\u0119 kosmiczn\u0105 <\/em> Stanleya Kubricka?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Odyseja kosmiczna<\/em> jest kamieniem milowym w gatunku science fiction. Pocz\u0105wszy od samej wielkiej, wspania\u0142ej idei. Natomiast ja chcia\u0142em by m\u00f3j film odr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 od produkcji z cyklu Star Trek<\/em>, by unikn\u0105\u0107 tych \u015bmiesznych, obcis\u0142ych, plastikowych stroj\u00f3w kosmonaut\u00f3w, jak z film\u00f3w NRD-owskich. Rozmawiali\u015bmy o tym z operatorem i wiedzieli\u015bmy, \u017ce to na pewno b\u0119dzie w przysz\u0142o\u015bci inaczej wygl\u0105da\u0142o. Wn\u0119trza zaprojektowali\u015bmy na wz\u00f3r wn\u0119trz  okr\u0119t\u00f3w wojennych czy samolot\u00f3w wojskowych. Starali\u015bmy si\u0119, by wszystko by\u0142o realistyczne. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W Pary\u017cu w trakcie dokumentacji do Testu pilota Pirxa<\/em> obejrza\u0142 pan r\u00f3wnie\u017c Wojn\u0119 gwiazd<\/em> \u2013 jak w\u00f3wczas m\u00f3wiono na pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Gwiezdnych wojen <\/em>George\u2019a Lucasa.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Po tej projekcji rozmawiali\u015bmy z operatorem Januszem Paw\u0142owskim: wiedzieli\u015bmy, \u017ce nie mo\u017cemy porwa\u0107 si\u0119 na stworzenie takiego \u015bwiata. Nie mieli\u015bmy szans na tak\u0105 rozbuchan\u0105 realizacj\u0119. Musieli\u015bmy stworzy\u0107 film du\u017co bardziej kameralny, narzuci\u0107 sobie wi\u0119ksz\u0105 kontrol\u0119 nad tym co b\u0119dziemy robi\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Scena, kt\u00f3ra otwiera film by\u0142a kr\u0119cona w atelier filmowym we Wroc\u0142awiu, w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Fabularnych. <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Tak, tam by\u0142a bardzo du\u017ca hala zdj\u0119ciowa i wykwalifikowana ekipa. Jerzy \u015anie\u017cawski by\u0142 naszym scenografem. Zbudowana przez niego dekoracja do dzi\u015b bardzo si\u0119 podoba. Podobnie kostiumy, wzorowane na strojach astronaut\u00f3w ameryka\u0144skich, mog\u0142yby gra\u0107 we wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie kr\u0119conym filmie. Nie mieli\u015bmy wtedy w kraju \u017cadnej autostrady – pr\u00f3cz poniemieckiej pod Wroc\u0142awiem. Jurek namalowa\u0142 na niej \u017c\u00f3\u0142te pasy i postawi\u0142 obok kilka ogromnych reklam. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
 Stanis\u0142aw Lem, Opowie\u015bci o pilocie Pirxie<\/em>, Wydawnictwo Literackie 1976. Archiwum Micha\u0142a Dondzika. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Jakie rzeczy mo\u017cna by\u0142o robi\u0107 dzi\u0119ki pomys\u0142owo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Sprawa rekwizyt\u00f3w. Ten film mia\u0142 si\u0119 dzia\u0107 w przysz\u0142o\u015bci, ale nie za tysi\u0105c, tylko za 10-20 lat. Zak\u0142adali\u015bmy, \u017ce samochody i przedmioty b\u0119d\u0105 jeszcze podobne do dzisiejszych, cho\u0107 na wy\u017cszym poziomie. Nie by\u0142o wtedy telefon\u00f3w kom\u00f3rkowych, w USA by\u0142y ju\u017c pagery, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mo\u017cna by\u0142o przekaza\u0107 komu\u015b wiadomo\u015b\u0107, by oddzwoni\u0142. Wiedzieli\u015bmy, \u017ce na Zachodzie funkcjonowa\u0142y ju\u017c telefony z przyciskami zamiast wykr\u0119canej tarczy. Ale takich aparat\u00f3w w Polsce w og\u00f3le nie by\u0142o. Znalaz\u0142em zdj\u0119cie takiego aparatu w jakim\u015b czasopi\u015bmie no i co zrobi\u0107? Jeden z cz\u0142onk\u00f3w ekipy, Czes\u0142aw Cyran, wystruga\u0142 taki telefon z drzewa i go polakierowa\u0142. Efekt mo\u017cna zobaczy\u0107 w filmie. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:  A jak powsta\u0142a monumentalna scena startu rakiety Pirxa?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Sam start rakiety to fragment z ameryka\u0144skiej kroniki filmowej, nielegalnie zdobyty. Natomiast kosmonauci przechodz\u0105 pod rakiet\u0105 prawdziw\u0105. Nie wpu\u015bcili nas na kosmodrom Bajkonur, ale rosyjski kierownik produkcji powiedzia\u0142 nam, \u017ce taka rakieta Wostok stoi w Moskwie na centralnej wystawie przemys\u0142u. Tam kr\u0119cili\u015bmy wieczorem t\u0119 scen\u0119. Obie sceny po\u0142\u0105czyli\u015bmy w monta\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W grudniu 1978 roku odby\u0142a si\u0119 w Polsce kolaudacja. Jako pierwszy g\u0142os zabra\u0142 pisarz Jerzy Jesionowski, m\u00f3wi\u0105c: \u201dOtrzymali\u015bmy pi\u0119kny film. Film widowiskowy, kt\u00f3ry oparty jest na opowie\u015bci intelektualnej i te elementy intelektualne jasno mo\u017cemy odczyta\u0107 z ekranu. Mam jak najlepsze zdanie o tym filmie, w dodatku s\u0105dz\u0119, \u017ce b\u0119dzie si\u0119 on cieszy\u0142 powodzeniem w kraju i b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 by\u0107 r\u00f3wnie dobrze sprzedany za granic\u0119\u201d. Filmem zachwyci\u0142a si\u0119 te\u017c Wanda Jakubowska. Powiedzia\u0142a: \u201cTo jest du\u017co lepszy film od wszystkich dotychczas widzianych film\u00f3w fantastycznych. Ale nie ma por\u00f3wnania z Odysej\u0105 kosmiczn\u0105<\/em>.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Kolaudacja wysz\u0142a doskonale, bardzo si\u0119 cieszy\u0142em. Potem w ci\u0105gu paru miesi\u0119cy ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142, kt\u00f3ry podkre\u015bla\u0142, \u017ce to jest hit eksportowy filmu polskiego.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Jak film odebra\u0142 Stanis\u0142aw Lem?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Zesp\u00f3\u0142 zorganizowa\u0142 nam wyjazd do Krakowa, gdzie wynaj\u0119to sal\u0119 kinow\u0105. Potem Lem zaprosi\u0142 nas na obiad do restauracji. Nie rozmawia\u0142 szczeg\u00f3\u0142owo o Te\u015bcie pilota Pirxa<\/em>, nie chc\u0105c chyba psu\u0107 nastroju. Potem powiedzia\u0142, \u017ce przyjmuje ten film, cho\u0107 nie wszystko jest tak, jakby on chcia\u0142. Wed\u0142ug niego bohater powinien by\u0107 dziesi\u0119\u0107 lat m\u0142odszy. Nie wyrazi\u0142 zachwytu, ale te\u017c nie skrytykowa\u0142 totalnie. Jaki\u015b czas p\u00f3\u017aniej napisa\u0142 do mnie list, w kt\u00f3rym zastanawia\u0142 si\u0119, co m\u00f3g\u0142bym zaadaptowa\u0107 z zaproponowanych przez niego ksi\u0105\u017cek. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Jak Test pilota Pirxa<\/em> zosta\u0142 odebrany za granic\u0105?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Film zosta\u0142 wys\u0142any na festiwal do Triestu, gdzie dosta\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 nagrod\u0119, Z\u0142oty Asteroid. Wtedy wysy\u0142anie film\u00f3w na festiwale cz\u0119sto odbywa\u0142o si\u0119 poza re\u017cyserem, zw\u0142aszcza re\u017cyserem ma\u0142o znanym czy debiutuj\u0105cym. Ja by\u0142em z dzie\u0107mi na wakacjach i nie mia\u0142em poj\u0119cia, \u017ce film zosta\u0142 wys\u0142any na festiwal. Dopiero w gazecie przeczyta\u0142em, \u017ce dosta\u0142 nagrod\u0119. Bardzo si\u0119 ucieszy\u0142em. Nagrod\u0119 wr\u0119czy\u0142 mi wys\u0142annik Filmu Polskiego po powrocie z Triestu. Od niego dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce pokona\u0142em tw\u00f3rc\u0119 Obcego \u2013 \u00f3smego pasa\u017cera Nostromo<\/em>, czyli Ridleya Scotta. Ukaza\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pozytywna recenzja w presti\u017cowym ameryka\u0144skim magazynie \u201eVariety\u201d. W Niemczech Test pilota Pirxa<\/em>  by\u0142 wy\u015bwietlany w prime time<\/em> w pierwszym kanale telewizji ARD. Bra\u0142em udzia\u0142 w r\u00f3\u017cnych zagranicznych przegl\u0105dach, typu Tydzie\u0144 Filmu Polskiego na Kubie. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
 Plakat promuj\u0105cy film Test pilota Pirxa <\/em>(1978). Autor: Jakub Erol. \u017br\u00f3d\u0142o: Gapla.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Test pilota Pirxa<\/em> \u017cyje do dzisiaj. Doczeka\u0142 si\u0119 rekonstrukcji cyfrowej, w 2017 roku by\u0142 pan z nim na Berlinale, r\u00f3wnocze\u015bnie odby\u0142 si\u0119 pokaz w Moskwie, film jest dost\u0119pny na platformie Amazon Prime Video. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Test pilota Pirxa<\/em> cieszy si\u0119 nies\u0142abn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: No tak. Opr\u00f3cz tego by\u0142 pokazywany kilka razy w kinie Gildii Ameryka\u0144skich Re\u017cyser\u00f3w na przegl\u0105dach najlepszych film\u00f3w science-fiction w Nowym Jorku. Gdy film reprezentowa\u0142 nasz kraj na Tygodniu Film\u00f3w Polskich w Pakistanie, kina by\u0142y tam ogromne, na oko\u0142o dwa tysi\u0105ce widz\u00f3w. To tam podczas jednej z projekcji zobaczy\u0142em, \u017ce ocenzurowano scen\u0119, w kt\u00f3rej pierwszy pilot przychodzi do baru: wyci\u0119to uj\u0119cie, w kt\u00f3rym tancerki go-go pokazywa\u0142y go\u0142e biusty.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W 1978 roku rozwi\u0105zano Zesp\u00f3\u0142 Filmowy \u201ePryzmat\u201d, w kt\u00f3rym wyprodukowa\u0142 pan Test pilota Pirxa<\/em>, i kt\u00f3ry by\u0142 dla pana bezpieczn\u0105 ostoj\u0105. Przeszed\u0142 pan do Zespo\u0142u \u201eSilesia\u201d Ernesta Brylla i dosta\u0142 propozycj\u0119 adaptacji Wadery<\/em> na podstawie opowiadania Jerzego Giera\u0142towskiego. <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Pojecha\u0142em do siedziby zespo\u0142u w Katowicach i dosta\u0142em pierwsz\u0105 wersj\u0119 scenariusza. Ernest Bryll uwa\u017ca\u0142, \u017ce to mnie zainteresuje. Po lekturze opowiadania Wadera<\/em> uzna\u0142em, \u017ce mog\u0119 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z Jerzym Giera\u0142towskim. Praca nad scenariuszem trwa\u0142a oko\u0142o roku. Pan Giera\u0142towski docenia\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z filmowcem i nie trzyma\u0142 si\u0119 kurczowo swego opowiadania, \u017ce to musi by\u0107 co do linijki to samo. Giera\u0142towski mieszka\u0142 i pisa\u0142 w du\u017cej przedwojennej, zaniedbanej willi pod Warszaw\u0105, w kt\u00f3rej drzewa zagl\u0105da\u0142y do okien, troch\u0119 jak w horrorze. Ja tam je\u017adzi\u0142em, sp\u0119dzali\u015bmy razem du\u017co czasu i tak pisali\u015bmy powoli scenariusz.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Warto podkre\u015bli\u0107 kontekst, w kt\u00f3rym pan realizowa\u0142 Wilczyc\u0119.<\/em> To by\u0142 czas, w kt\u00f3rym w polskim kinie zaczyna kr\u00f3lowa\u0107 tzw. kino moralnego niepokoju. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Andrzej Wajda kr\u0119ci Panny z Wilka<\/em>, a Marek Piestrak bierze si\u0119 za przemian\u0119 panny w wilka.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Zanim scenariusz zosta\u0142 skierowany do produkcji, musia\u0142em jeszcze wprowadzi\u0107 w nim kilka zmian. Akcja opowiadania rozgrywa si\u0119 w 1863 roku, w okresie powstania styczniowego i wyst\u0119puj\u0105 wrodzy Polsce oficerowie rosyjscy. To nie mog\u0142o przej\u015b\u0107 w okresie wzmo\u017conej sympatii do naszego \u201enajwi\u0119kszego sojusznika\u201d, Zwi\u0105zku Sowieckiego. A jednocze\u015bnie du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 w filmie nowoczesny wynalazek, kt\u00f3rym by\u0142 dagerotyp. Szuka\u0142em wi\u0119c w encyklopediach i historii fotografii innego powstania w czasach, w kt\u00f3rych by\u0142y ju\u017c dagerotypy. Trafi\u0142em na Wiosn\u0119 Lud\u00f3w. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142y wtedy oddzia\u0142y austriackich huzar\u00f3w w Polsce. A ponadto by\u0142y zapiski, \u017ce w 1848 roku kr\u0105\u017cy\u0142 po kraju jaki\u015b dagerotypista i wykonywa\u0142 portrety po dworach i w miastach.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: A kto na panu wymusi\u0142 zamian\u0119 rosyjskiego kozaka w Austriaka?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Nikt nie wymusza\u0142. Powiedziano, \u017ce takie jest \u017cyczenie Naczelnego Zarz\u0105du Kinematografii. I \u017ce film zostanie skierowany do produkcji je\u015bli oficer\u00f3w rosyjskich zast\u0105pi jaka\u015b inna wroga armia.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Rol\u0119 hrabiny Julii pierwotnie chcia\u0142 pan powierzy\u0107 Krystynie Jandzie, kt\u00f3ra by\u0142a wtedy  po Cz\u0142owieku z marmuru<\/em> i Cz\u0142owieku z \u017celaza<\/em>. Szalony pomys\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Wcale nie szalony. To \u015bwietna aktorka, a jej uroda wydawa\u0142a mi si\u0119 wtedy doskona\u0142a do tej roli. Pozostawa\u0142em w bliskich stosunkach z jej m\u0119\u017cem Edwardem K\u0142osi\u0144skim, operatorem, kt\u00f3ry zrobi\u0142 ze mn\u0105 \u015aledztwo<\/em>. Spotkali\u015bmy si\u0119 u nich w domu w sprawie Wilczycy<\/em>, ale Krystyna Janda odm\u00f3wi\u0142a, ju\u017c nie pami\u0119tam czy od razu, czy po pewnym czasie i z jakich powod\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:  A gdzie pan wypatrzy\u0142 Iwon\u0119 Bielsk\u0105, jednak mniej rozpoznawaln\u0105 aktork\u0119?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Iwona Bielska zagra\u0142a w filmie \u0106ma<\/em> Tomasza Zygad\u0142y. By\u0142em z nim w przyjacielskich stosunkach i mam wra\u017cenie, \u017ce on mi zaproponowa\u0142 Bielsk\u0105 do tej roli. Poza tym przekona\u0142 mnie jej szeroki, troch\u0119 niesamowity u\u015bmiech. Po serialu Zakl\u0119ty dw\u00f3r <\/em>Antoniego Krauze i spektaklach w Teatrze STU by\u0142o dla mnie jasne, \u017ce Kacpra zagra Krzysztof Jasi\u0144ski. Oczywiste by\u0142y te\u017c dla mnie role Stanis\u0142awa Brejdyganta i Leona Niemczyka. Nie potrzebowa\u0142em robi\u0107 castingu, bo zna\u0142em tych aktor\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Marek Piestrak podpisuje plakat promuj\u0105cy film Wilczyca <\/em>(1983).<\/em> Autor: Micha\u0142 Dondzik. Prawa: Micha\u0142 Dondzik.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Ale do stworzenia filmu grozy musia\u0142 mie\u0107 pan potwora \u2013 wilczyc\u0119. Kto stworzy\u0142  jej wizerunek?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Wybitna charakteryzatorka, Alicja Koz\u0142owska. Bardzo d\u0142ugo pracowa\u0142a nad trudno dost\u0119pnymi \u015brodkami, kt\u00f3re pozwoli\u0142y jej wykreowa\u0107 tak\u0105 straszn\u0105 twarz. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Czy w filmie pojawiaj\u0105 si\u0119 prawdziwe wilki?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Tak. Mieli\u015bmy szczelnie ogrodzony kawa\u0142ek parku, gdzie wilk biega\u0142 i zamaskowany operator kr\u0119ci\u0142 go z daleka. Odpowiednie fragmenty by\u0142y p\u00f3\u017aniej wmontowywane w sceny. Z kolei uj\u0119cia przenikania robi\u0142 operator zdj\u0119\u0107 specjalnych w wytw\u00f3rni \u0142\u00f3dzkiej – Jan Olejniczak. Wykona\u0142 te\u017c makiet\u0119, kt\u00f3ra pozwoli\u0142a nam pokaza\u0107 pa\u0142ac w \u015amie\u0142owie w \u015bniegu, cho\u0107 by\u0142a ju\u017c wiosna. Za pomoc\u0105 efektu Sch\u00fcfftana na nakr\u0119conym materiale wkopiowa\u0142 widmo wilczycy w bia\u0142ej sukni, kt\u00f3ra ukazuje si\u0119 bohaterom we mg\u0142ach na rozstajnych drogach. Podobnie zrobiono sceny przenikania, moment, w kt\u00f3rym pali si\u0119 jej dagerotyp i ukazuje si\u0119 na nim krew. Zdj\u0119cia trickowe by\u0142y w Polsce wtedy s\u0142abo rozwini\u0119te i pan Olejniczak musia\u0142 wszystko robi\u0107 sam, w zwi\u0105zku z czym czasem do\u015b\u0107 d\u0142ugo czekali\u015bmy na efekty. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Podobno powsta\u0142a koncepcja wilka elektrycznego, kt\u00f3ry \u015bwieci\u0142 oczami, ale za ma\u0142o energicznie k\u0142apa\u0142 z\u0119biskami.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: By\u0142y takie pomys\u0142y, nie pami\u0119tam ju\u017c czyje. Nawet pokazano mi takiego sztucznego wilka, ale to by\u0142o tak \u015bmieszne, \u017ce nie nadawa\u0142o si\u0119 do filmu i zosta\u0142o przeze mnie odrzucone ze wstr\u0119tem. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Przera\u017caj\u0105ca jest te\u017c scena z wy\u017clic\u0105 Fig\u0105. Pies nie zosta\u0142 naprawd\u0119 zabity, tylko u\u015bpiony, ale wynik\u0142y z tego pewne problemy.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Po pierwszym zastrzyku weterynarza pies nie chcia\u0142 zasn\u0105\u0107, lekarz zdecydowa\u0142 si\u0119 na drugi. Ale pies ci\u0105gle nie spa\u0142, tylko mia\u0142 drgawki. Zrobi\u0142o nam si\u0119 jej \u017cal, a weterynarz os\u0142ucha\u0142 j\u0105 i odm\u00f3wi\u0142 podania kolejnego zastrzyku. W zwi\u0105zku z tym Kacper nie pada na kolana zmartwiony nad martwym psem, tylko niesie go dr\u017c\u0105cego do domu. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:  Ale potem podobno pies spa\u0142 przez trzy dni.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Tego to ju\u017c nie wiem i nie mam poj\u0119cia, kto m\u00f3g\u0142 tak powiedzie\u0107. Ale psu na pewno nic si\u0119 nie sta\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W filmie grozy kluczowa jest atmosfera. Czy punktem odniesienia w aran\u017cacji wn\u0119trz i w mrocznych cieniach obecnych w Wilczycy<\/em> by\u0142o dla pana malarstwo Artura Grottgera?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Chcia\u0142em, by groza by\u0142a zrozumia\u0142a i tkwi\u0142a w duszy Polaka. My byli\u015bmy troch\u0119 wychowani na rysunkach Artura Grottgera, opowie\u015bciach z powstania listopadowego i styczniowego, wizerunkach dwork\u00f3w i karczm, nastrojach rozstajnych dr\u00f3g, na kt\u00f3rych straszy\u0142o. I te polsko-czesko-rosyjskie wampiry z ko\u0142kiem osikowym! Odlewanie srebrnej kuli na upiora przez wod\u0119 \u015bwi\u0119con\u0105, nam to si\u0119 wydawa\u0142o takie polskie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Iwona Bielska, Wilczyca <\/em>(1983). Autor: brak danych. Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym \u201eKadr\u201d\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Czy u\u017cywali\u015bcie na planie \u015bwiat\u0142a naturalnego, tak jak Stanley Kubrick w filmie Barry Lyndon<\/em>?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Starali\u015bmy si\u0119 u\u017cywa\u0107 \u015bwiat\u0142a, kt\u00f3re dawa\u0142oby efekt taki jak \u00f3wczesne \u015bwiece, kandelabry, przeno\u015bne latarnie. To by\u0142o trudne i chwilami wymaga\u0142o nawet konstruowania specjalnych przyrz\u0105d\u00f3w, jak np. gdy \u015bwieca mia\u0142a o\u015bwietla\u0107 tylko twarz aktora, a wok\u00f3\u0142 mia\u0142o by\u0107 ciemno. Sama \u015bwieca niesiona przez aktora by\u0142a niewystarczaj\u0105ca, dlatego operator wraz z technikami skonstruowali specjalne urz\u0105dzenie z siln\u0105 \u017car\u00f3wk\u0105, kt\u00f3re aktor musia\u0142 tak nie\u015b\u0107 by nie by\u0142o wida\u0107 otworu z \u017car\u00f3wk\u0105 w \u015bwiecy. To by\u0142o bardzo trudne uj\u0119cie. Ale by\u0142o warto, bo p\u00f3\u017aniej na Wilczyc\u0119<\/em> do kin sta\u0142y kolejki na \u015bniegu i mrozie. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Rzeczywi\u015bcie to by\u0142 hit, do dystrybucji trafi\u0142y 43 kopie filmu, w samym 1983 roku, w kt\u00f3rym odby\u0142a si\u0119  premiera, do kin posz\u0142o na niego blisko p\u00f3\u0142tora miliona widz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Tak, film mia\u0142 powodzenie, a w 1983 roku konkurowa\u0142 w kinach m.in. z Wej\u015bciem smoka<\/em>  Roberta Clouse\u2019a z Brucem Lee w roli g\u0142\u00f3wnej, Wielkim Szu <\/em>Sylwestra Ch\u0119ci\u0144skiego czy Karate po polsku<\/em> Wojciecha W\u00f3jcika. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Marek Piestrak, Warszawa 2022 rok. Autor: Micha\u0142 Dondzik. Prawa: Micha\u0142 Dondzik.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W 1990 roku nakr\u0119ci\u0142 pan Powr\u00f3t wilczycy<\/em>. Jaki by\u0142 pana pomys\u0142 na t\u0119 kontynuacj\u0119? Czy w sprawie scenariusza zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 pan ponownie do Jerzego Giera\u0142towskiego?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak:  Zesp\u00f3\u0142 go zaprosi\u0142, ale pan Giera\u0142towski nie by\u0142 wtedy w dobrej formie, nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 skoncentrowa\u0107 na opowiadaniu nawi\u0105zuj\u0105cym do Wilczycy<\/em>. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z nami znany pisarz Jerzy Siewierski, kt\u00f3ry, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, by\u0142 w polskiej lo\u017cy wolnomularskiej. Napisa\u0142 par\u0119 powie\u015bci, kt\u00f3re nawi\u0105zywa\u0142y do tradycji literatury grozy. Zrobi\u0142 pierwsz\u0105 i drug\u0105 wersj\u0119 scenariusza, ale strasznie d\u0142ugo to trwa\u0142o. No i w ko\u0144cu powsta\u0142a kompilacja, kt\u00f3r\u0105 pisa\u0142o kilku autor\u00f3w, w tym Wojciech J\u0119drkiewicz i Wojciech Ni\u017cy\u0144ski. Do ko\u0144ca nie by\u0142em z tego scenariusza zadowolony, ale uwa\u017ca\u0142em, \u017ce film mo\u017cna zrobi\u0107. Tym razem akcj\u0119 umie\u015bcili\u015bmy w czasach fin de siecle\u2019u<\/em>, w filmie wyst\u0119puje Krak\u00f3w i nawet kabaret \u201eZielony balonik\u201d. Atutem by\u0142a te\u017c dobra rola Jerzego Zelnika oraz  staranna scenografia i kostiumy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jerzy Zelnik, Ma\u0142gorzata Piorun, Marek Piestrak, Janusz Paw\u0142owski, Powr\u00f3t wilczycy<\/em>. Autor: Roman Sumik. Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Dotykamy tu sprawy gatunku. Na plakatach do Powrotu wilczycy<\/em> film reklamowano jako horror, ale czy chcia\u0142 pan straszy\u0107 widz\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: To nie by\u0142 horror tylko film grozy z pewnymi elementami horroru. Opowiada\u0142 o tamtej epoce, o tym, co ludzi interesowa\u0142o pod koniec XIX wieku, na przyk\u0142ad poprzez posta\u0107 tajemniczego lekarza granego przez Henryka Bist\u0119. Dotyka\u0142 teorii freudowskich i obsesji erotycznych, jakie dr\u0119czy\u0142y tw\u00f3rc\u00f3w z tamtego pokolenia. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W Powrocie wilczycy<\/em> poszed\u0142 pan na ca\u0142o\u015b\u0107 i \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 z Los Angeles Waldemara Pokromskiego, autora traumy mojego dzieci\u0144stwa, postaci diab\u0142a Piszcza\u0142ki z filmu Przyjaciele weso\u0142ego diab\u0142a<\/em> w re\u017cyserii Jerzego \u0141ukaszewicza. Jaki by\u0142 pana pomys\u0142 na stworzenie postaci monstrum, filmowego wilko\u0142aka?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Chodzi\u0142o o to by na ekranie zobaczy\u0107 przeistaczanie si\u0119 pi\u0119knej kobiety w wilko\u0142aka. Aktorka by\u0142a charakteryzowana etapami, w trakcie kt\u00f3rych dodawano sier\u015b\u0107 wilka i r\u00f3\u017cne elementy. Pomaga\u0142 nam Jan Olejniczak, specjalista od zdj\u0119\u0107 specjalnych. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ma\u0142gorzata Piorun, Waldemar Pokromski, Powr\u00f3t wilczycy <\/em>(1990). Autor: Roman Sumik. Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Czy podczas projektowania tego wilka chcia\u0142 si\u0119 pan stylizowa\u0107 na filmy zachodnie? Bo jednak Waldemar Pokromski to nazwisko.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Chcia\u0142em, by by\u0142 to stw\u00f3r wilko\u0142akowaty. Ka\u017cdy widz zainteresowany tym gatunkiem kina, wie mniej wi\u0119cej, jak wygl\u0105da wilko\u0142ak. Ju\u017c po premierze Powrotu wilczycy<\/em>, w 1994 roku Mike Nichols nakr\u0119ci\u0142 Wilka<\/em> i tam Jack Nicholson stawa\u0142 si\u0119 wilko\u0142akiem, u nas w filmie to mia\u0142o wygl\u0105da\u0107 podobnie. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Wprowadzi\u0142 pan do Powrotu wilczycy<\/em> w\u0105tek narkotyk\u00f3w, przez co w zako\u0144czeniu filmu nie wiemy, czy ten stw\u00f3r zrodzi\u0142 si\u0119 w g\u0142owie g\u0142\u00f3wnego bohatera, czy rzeczywi\u015bcie gdzie\u015b tam grasowa\u0142. To chwyt niezgodny z gatunkowymi oczekiwaniami widza, bardziej z kina artystycznego. Raczej tu bym szuka\u0142 klucza do zabawy konwencj\u0105 i cieszenia si\u0119 atmosfer\u0105 tego filmu.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Ma pan racj\u0119, taki by\u0142 zamiar. Scenariusz nie pozwala\u0142, by widzowie  trz\u0119\u015bli si\u0119 ze strachu. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
 Ma\u0142gorzata Piorun, Marek Piestrak, Powr\u00f3t wilczycy <\/em>(1990). Autor: Roman Sumik. Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Z jakim przyj\u0119ciem spotka\u0142 si\u0119 Powr\u00f3t wilczycy<\/em>? Ludzie przecie\u017c \u017cyli wtedy filmami z Zachodu i zalewem rynku produkcjami na kasetach VHS. Czy pan wie, jak\u0105 widowni\u0119 mia\u0142 ten film?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Nie mam poj\u0119cia, wtedy nie mierzono tego precyzyjnie. Co ciekawe, Film Polski wys\u0142a\u0142 Powr\u00f3t wilczycy<\/em> na mi\u0119dzynarodowy festiwal w Odessie, gdzie bardzo si\u0119 podoba\u0142 i zosta\u0142 nominowany do g\u0142\u00f3wnej nagrody. Mia\u0142 par\u0119 bardzo dobrych recenzji, m.in. w \u201eFilmie\u201d pt.: Poka\u017ccie mi k\u0142y i pazury<\/em>. Mia\u0142em po tym filmie zaproszenie na spotkanie do Gruzji, ale wyjazd nie doszed\u0142 do skutku. To ju\u017c by\u0142 schy\u0142ek pewnej epoki polskiego kina. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: P\u00f3\u017aniej planowa\u0142 pan projekt na podstawie prozy Andrzeja Wojnacha i Wojciecha Ogrodzi\u0144skiego pt.: Emilcia<\/em>. To mia\u0142 by\u0107 serial grozy: ka\u017cdy odcinek mia\u0142 by\u0107 zamkni\u0119t\u0105 ca\u0142o\u015bci\u0105, ale wszystkie mia\u0142a \u0142\u0105czy\u0107 przekl\u0119ta lalka. <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Tak, pan Wojnach pisa\u0142 wtedy scenariusze dla telewizji, chodzi\u0142em do niego i je czyta\u0142em. Ale to jako\u015b nie dosz\u0142o do skutku. Chcia\u0142em jeszcze zabra\u0107 si\u0119 za proz\u0119 Giera\u0142towskiego, bo napisa\u0142 \u015bwietn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 pt.: Pomarlica<\/em> i stworzy\u0142em wsp\u00f3lnie z Jerzym Siatkiewiczem na tej podstawie scenariusz, kt\u00f3ry mia\u0142 \u015bwietne recenzje. Ale producenci nie mieli pieni\u0119dzy, a to by\u0142 okres, w kt\u00f3rym dotacje by\u0142y minimalne. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: My\u015bla\u0142 pan r\u00f3wnie\u017c nad realizacj\u0105 Wampira<\/em> na podstawie W\u0142adys\u0142awa Reymonta.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Planowa\u0142em, nawet mia\u0142em scenariusz, kt\u00f3ry par\u0119 lat temu usi\u0142owa\u0142em przerobi\u0107 na film wsp\u00f3\u0142czesny, ale zrezygnowa\u0142em z tego pomys\u0142u. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Czy to prawda, \u017ce mia\u0142 pan ekranizowa\u0107 Wied\u017amina<\/em> Andrzeja Sapkowskiego?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Tak. Po pierwszym opowiadaniu z serii, kt\u00f3re ukaza\u0142o si\u0119 w \u201eFantastyce\u201d, powiedzia\u0142em, \u017ce to jest pomys\u0142 na wspania\u0142y film. Scenariusz do filmu pe\u0142nometra\u017cowego wtedy nie powsta\u0142, ale napisa\u0142em nowel\u0119 filmow\u0105. Chcia\u0142em go zrealizowa\u0107 w Studiu Filmowym \u201eOko\u201d, ale to te\u017c nie dosz\u0142o do skutku. Trzeba mie\u0107 mn\u00f3stwo pomys\u0142\u00f3w, by niekt\u00f3re da\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Jeden z najg\u0142o\u015bniejszych film\u00f3w w pana dorobku to Kl\u0105twa doliny w\u0119\u017cy<\/em>. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od tego, \u017ce otworzy\u0142 pan czasopismo \u201ePrzekr\u00f3j\u201d i przeczyta\u0142 opowiadanie Roberta Stratona. Czy w\u00f3wczas wiedzia\u0142 pan, \u017ce za pseudonimem kryje si\u0119 Wies\u0142aw G\u00f3rnicki, dziennikarz, podr\u00f3\u017cnik i bliski wsp\u00f3\u0142pracownik Wojciecha Jaruzelskiego?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Nie wiedzia\u0142em. Opowiadanie nazywa\u0142o si\u0119 Hobby doktora Travena<\/em>, bardzo mnie wci\u0105gn\u0119\u0142o i pomy\u015bla\u0142em, \u017ce to jest pomys\u0142 na film. Spotka\u0142em si\u0119 z pozytywnym odzewem w Zespole Filmowym \u201eOko\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Opowiadanie zosta\u0142o napisane w 1979 roku. A kiedy pan rozpocz\u0105\u0142 prace nad scenariuszem i z\u0142o\u017cy\u0142 projekt?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak:  Min\u0119\u0142o par\u0119 lat. Film mia\u0142 nawi\u0105zywa\u0107 do tzw. kina nowej przygody, to ju\u017c by\u0142a era Indiany Jonesa i innych znanych od lat film\u00f3w o wyprawach awanturniczych bohater\u00f3w poszukuj\u0105cych zaginionych artefakt\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Powszechne by\u0142o por\u00f3wnywanie Kl\u0105twy doliny w\u0119\u017cy<\/em> do Poszukiwaczy zaginionej arki<\/em> – film Stevena Spielberga wszed\u0142 na polskie ekrany w 1984 roku. Na jakim etapie by\u0142 w\u00f3wczas scenariusz pa\u0144skiego filmu?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Kl\u0105tw\u0119 doliny w\u0119\u017cy<\/em> kr\u0119cili\u015bmy w 1987 roku, a opowiadanie zosta\u0142o napisane zanim zobaczyli\u015bmy Poszukiwaczy zaginionej arki<\/em> i zaj\u0105\u0142em si\u0119 nim zanim zobaczy\u0142em film Spielberga. To wszystko trwa\u0142o dwa-trzy lata, wi\u0119c nie mo\u017cna mnie pos\u0105dza\u0107 o to, \u017ce chcia\u0142em dor\u00f3wna\u0107 Spielbergowi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Andrzej Wyroz\u0119bski, Ryszard Lenczewski, Marek Piestrak na planie filmu Kl\u0105twa doliny w\u0119\u017cy <\/em>(1988). Autor: brak danych. Archiwum Marka Piestraka.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Wsp\u00f3\u0142scenarzyst\u0105 Kl\u0105twy doliny w\u0119\u017cy<\/em> zosta\u0142 Wojciech Ni\u017cy\u0144ski, kt\u00f3ry obecnie stoi za telenowel\u0105 Klan<\/em>. Jak si\u0119 sprawdza\u0142 jako scenarzysta? Jak wygl\u0105da\u0142y wasze prace nad przerabianiem opowiadania Wies\u0142awa G\u00f3rnickiego? Przypomnijmy, \u017ce g\u0142\u00f3wny bohater G\u00f3rnickiego jest dentyst\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak:  G\u0142\u00f3wny temat by\u0142 ten sam: w\u0119\u017ce, kt\u00f3re w tajemnicza si\u0142a przyci\u0105ga do manuskryptu. Tylko rzecz si\u0119 dzia\u0142a gdzie indziej \u2013 nazwy w opowiadaniu sugerowa\u0142y, \u017ce prawdopodobnie w Tajlandii. Jan W\u0142odarczyk, szef produkcji Zespo\u0142u Filmowego \u201eOko\u201d od razu powiedzia\u0142 mi, \u017cebym Tajlandi\u0119 wybi\u0142 sobie z g\u0142owy. I \u017ce trzeba to robi\u0107 we wsp\u00f3\u0142pracy ze Zwi\u0105zkiem Sowieckim, bo ma on kontakty z r\u00f3\u017cnymi egzotycznymi krajami. Pocz\u0105tkowo Rosjanie m\u00f3wili, \u017ce zorganizuj\u0105 produkcj\u0119 w Laosie, ale po roku okaza\u0142o si\u0119, \u017ce s\u0105 tam zbyt trudne warunki i Laos odpada. Wtedy zaproponowali\u015bmy Wietnam. Nawi\u0105zali\u015bmy kontakt z wytw\u00f3rni\u0105 Fafim w Hanoi i polecieli\u015bmy tam na rozmowy. To trwa\u0142o jaki\u015b czas, potem Wietnamczycy przyjechali do Polski, nawet musia\u0142em dla trzech dyrektor\u00f3w z Fafim  wystawi\u0107 bankiet w swoim mieszkaniu na Ursynowie. W ko\u0144cu powsta\u0142a taka jakby umowa handlowa mi\u0119dzy naszym zespo\u0142em a stron\u0105 wietnamsk\u0105. Tamtejsza wytw\u00f3rnia mia\u0142a nam zapewni\u0107 obs\u0142ug\u0119 na planie, transport, hotele, oraz aktor\u00f3w wietnamskich. Mia\u0142a te\u017c znale\u017a\u0107 wa\u017cny rekwizyt \u2013 lataj\u0105cy ameryka\u0144ski helikopter. A za to my mieli\u015bmy wykona\u0107 pewn\u0105 ilo\u015b\u0107 kopii wietnamskich film\u00f3w w polskich laboratoriach.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ewa Sa\u0142acka, Krzysztof Kolberger. Autor: brak danych. Archiwum Marka Piestraka.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:  By\u0142 te\u017c aspekt efekt\u00f3w specjalnych, kt\u00f3rych w Polsce nie da\u0142oby si\u0119 zrobi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Podobnie jak w Te\u015bcie pilota Pirxa<\/em>, jedynym sposobem by\u0142a wsp\u00f3\u0142praca ze stron\u0105 sowieck\u0105, z Tallinnfilmem. Bo chodzenie po d\u017cungli i szukanie odpowiednich plener\u00f3w to prostsza sprawa, na kt\u00f3r\u0105 nie trzeba a\u017c takich pieni\u0119dzy. Natomiast dekoracj\u0119 wn\u0119trza \u015bwi\u0105tyni, w kt\u00f3rej bohaterowie znajduj\u0105 sarkofag z kosmonaut\u0105, trzeba by\u0142o wybudowa\u0107. Tu mieli\u015bmy przetarte drogi do studia im. Aleksandra Dow\u017cenki na Ukrainie. Wa\u017cne by\u0142o te\u017c, \u017ce w Kijowie by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 zalania dekoracji budowanych na dnie basenu, w kt\u00f3rym kr\u0119cono filmy morskie. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Oni te\u017c stworzyli efekt pos\u0105g\u00f3w strzelaj\u0105cych do g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w zab\u00f3jczymi promieniami laser\u00f3w, prawda?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Dekoracja wn\u0119trza \u015bwi\u0105tyni \u2013 z pos\u0105gami i kolumnami – <\/strong>by\u0142a zrobiona w Tallinfilmie, zbudowa\u0142 j\u0105 scenograf Pritt Vaher. Do tych pos\u0105g\u00f3w, dosy\u0107 nieudolnie, dorobiono efekty specjalne. By\u0142 problem ze strza\u0142ami z laser\u00f3w, kt\u00f3rych specjali\u015bci nie potrafili precyzyjnie na\u0142o\u017cy\u0107 z oczami pos\u0105g\u00f3w. W monta\u017cu ci\u0105\u0142em t\u0119 scen\u0119 jak mog\u0142em. To nie by\u0142a produkcja za dziesi\u0105tki milion\u00f3w dolar\u00f3w, tylko za skromn\u0105 sum\u0119 z\u0142ot\u00f3wek i rubli transferowych. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Przypomnijmy, \u017ce za efekty specjalne by\u0142y odpowiedzialne trzy osoby: Aleksander Pastuchow, Michai\u0142 Po\u0142unin i Jelena Leus.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Pami\u0119tam dok\u0142adnie Aleksandra Pastuchowa, operatora zdj\u0119\u0107 specjalnych z Kijowa. By\u0142 z ekip\u0105 filmow\u0105 w Wietnamie i w Tallinie.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: A czemu zdecydowa\u0142 si\u0119 pan jednak na polski wk\u0142ad w efektach specjalnych? Bo  stworzenie monstrualnego w\u0119\u017ca, wa\u017cn\u0105 przeszkod\u0119, kt\u00f3ra staje na drodze bohater\u00f3w, powierzy\u0142 pan Januszowi Kr\u00f3lowi.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: W\u0105\u017c mia\u0142 by\u0107 sterowany elektronicznie, ale nic z tego nie wysz\u0142o i w ko\u0144cu dy\u017curni i kaskaderzy musieli go r\u0119cznie wyci\u0105ga\u0107 przy pomocy lin. A model by\u0142 bardzo dobry i wszystkim si\u0119 podoba\u0142. W G\u00f3rach Sowich znale\u017ali\u015bmy w\u0105wozy \u2013 bardzo dobre plenery. Tam dobudowali\u015bmy do autentycznych ska\u0142 zawalaj\u0105c\u0105 si\u0119 \u015bcian\u0119, zza kt\u00f3rej powstaje olbrzymi w\u0105\u017c. Janusz Kr\u00f3l by\u0142 ju\u017c wtedy znany, do paru film\u00f3w zrobi\u0142 interesuj\u0105ce zdj\u0119cia specjalne, by\u0142 plastykiem i sam projektowa\u0142. Efekt w ko\u0144cu nie by\u0142 taki, jaki mia\u0142 by\u0107, ale to nie przeszkodzi\u0142o w ogromnym sukcesie finansowym tego filmu. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Czy na ekranie widzimy wy\u0142\u0105cznie plastikowe imitacje w\u0119\u017cy?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Ale\u017c sk\u0105d. Czo\u0142\u00f3wka filmu to jest k\u0142\u0119bowisko prawdziwych kobr. Chcia\u0142em nawet do nich podej\u015b\u0107 i je lepiej ustawi\u0107, w ostatniej chwili kto\u015b mnie z\u0142apa\u0142 i \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 za kamer\u0119. Kobry zosta\u0142y przywiezione z fermy, gdzie pobierano od nich jad na szczepionki. Ca\u0142\u0105 skrzynk\u0119 kobr trzyma\u0142 treser w hotelu pod \u0142\u00f3\u017ckiem. Raz jedna z nich znik\u0142a, opiekun nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 doliczy\u0107 swoich w\u0119\u017cy. Ca\u0142e studio w Tallinnfilmie zamkn\u0119li i nie wpuszczali nas, bo jedna kobra wci\u0105\u017c mog\u0142a na nas czyha\u0107. W ko\u0144cu, po paru godzinach, kobra zosta\u0142a z\u0142apana i mogli\u015bmy kontynuowa\u0107 zdj\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W Kl\u0105twie doliny w\u0119\u017cy<\/em> mamy dw\u00f3ch operator\u00f3w. Janusz Paw\u0142owski by\u0142 odpowiedzialny za zdj\u0119cia w Polsce, a Ryszard Lenczewski za zdj\u0119cia zagraniczne. Sk\u0105d ten pomys\u0142? <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Janusz Paw\u0142owski robi\u0142 te\u017c zdj\u0119cia w Pary\u017cu. Przyczyny, dla kt\u00f3rych by\u0142o dw\u00f3ch operator\u00f3w, by\u0142y zdrowotne. Paw\u0142owski powiedzia\u0142, \u017ce nie wytrzyma chodzenia po g\u00f3rach w upalnym Wietnamie \u2013 albo by si\u0119 rozchorowa\u0142, albo nie m\u00f3g\u0142by zrobi\u0107 dobrych zdj\u0119\u0107. A poniewa\u017c w Wietnamie kr\u0119cili\u015bmy znaczny kawa\u0142 filmu, to zaproponowa\u0142em to wybijaj\u0105cemu si\u0119, m\u0142odemu operatorowi Ry\u015bkowi Lenczewskiemu. Pojechali\u015bmy na dokumentacj\u0119, gdzie szukali\u015bmy plener\u00f3w do filmu. Ryszard w trakcie pobytu zrobi\u0142 wiele \u015bwietnych zdj\u0119\u0107 i bardzo si\u0119 zaprzyja\u017anili\u015bmy. Obaj byli\u015bmy zdrowi i silni – wspominamy to jako przygod\u0119 \u017cycia, chocia\u017c warunki by\u0142y trudne i prymitywne. Dyrekcja wietnamskiego studia mie\u015bci\u0142a si\u0119 w budynkach, w kt\u00f3rych w czasie wojny trzymali ameryka\u0144skich je\u0144c\u00f3w, a garderoby by\u0142y tak biedne, jak u nas mo\u017ce w 1945 roku. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Spytam o jedn\u0105 z najbardziej spektakularnych scen, rozgrywaj\u0105c\u0105 si\u0119 na mo\u015bcie, z kt\u00f3rego aktorka Ewa Sa\u0142acka o ma\u0142o nie spad\u0142a w przepa\u015b\u0107. Jak powstawa\u0142a ta scena?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Nie by\u0142a kr\u0119cona w atelier, tylko w normalnych warunkach, na mo\u015bcie kompletnie do tego nieprzygotowanym. Nasi wsp\u00f3\u0142pracownicy z wytw\u00f3rni z Hanoi mieli nam znale\u017a\u0107 most linowy do zdj\u0119\u0107. D\u0142ugo to trwa\u0142o, ale w ko\u0144cu znale\u017ali taki most, lecz bardzo daleko i nie mo\u017cna by\u0142o jecha\u0107 na ogl\u0119dziny, tylko od razu na zdj\u0119cia. Podr\u00f3\u017c terenowymi samochodami po strasznych wybojach trwa\u0142a trzy godziny. Na miejscu us\u0142yszeli\u015bmy, \u017ce most jest wycofany z u\u017cytku i nie mo\u017cemy na niego wej\u015b\u0107. Jak w takim razie mieli\u015bmy nakr\u0119ci\u0107 na nim film? Upar\u0142em si\u0119. Mieli\u015bmy dw\u00f3ch bardzo dobrych kaskader\u00f3w, Mariana Ga\u0144cz\u0119 i Wacka Wiszniewskiego, kt\u00f3rzy powiedzieli, \u017ce sprawdz\u0105 most. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce brakuje szczebli, a liny s\u0105 poprzerywane. Zdj\u0119cia naprawd\u0119 by\u0142y niebezpieczne dla aktor\u00f3w i ekipy. No ale nakr\u0119cili\u015bmy to. Operator le\u017ca\u0142 z kamer\u0105 nad przepa\u015bci\u0105, ja obok z jedn\u0105 lamp\u0105: wczo\u0142gali\u015bmy si\u0119 na most, aktorzy stali na nim, byli bardzo dzielni. Ewa Sa\u0142acka mia\u0142a za\u0142o\u017con\u0105 asekuracj\u0119 z cienkich niewidocznych linek, spad\u0142a i utrzyma\u0142a si\u0119 na niej. To by\u0142y bardzo trudne zdj\u0119cia, a nasi wietnamscy wsp\u00f3\u0142pracownicy powiedzieli, \u017ce mamy tylko trzy godziny \u2013 nie bardzo wiem dlaczego. To, \u017ce nam wysz\u0142o, to ogromna zas\u0142uga Ryszarda Lenczewskiego, kaskader\u00f3w, no i przede wszystkim wspania\u0142ych i oddanych swojej pracy aktor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Jak si\u0119 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o z Romanem Wilhelmim? Jak uda\u0142o si\u0119 panu okie\u0142zna\u0107 aktora, kt\u00f3ry lubi\u0142 forsowa\u0107 swoje w\u0142asne pomys\u0142y?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Bardzo cz\u0119sto na nie wpada\u0142, ale aktorem by\u0142 \u015bwietnym. Jednak praca z nim nie by\u0142a dla mnie naj\u0142atwiejsza. Wilhelmi stara\u0142 si\u0119 wykonywa\u0107 wszystko, o co si\u0119 go prosi\u0142o, natomiast ze s\u0142uchaniem re\u017cysera by\u0142o trudno. Chcia\u0142 jak najlepiej zagra\u0107 rol\u0119, tak jak sobie wykoncypowa\u0142 posta\u0107 w stylu Marlona Brando z Ojca Chrzestnego <\/em>Francisa Forda Coppoli. To nie zgadza\u0142o si\u0119 z moj\u0105, bardziej komiksow\u0105 koncepcj\u0105. Mia\u0142 bardzo du\u017co pomys\u0142\u00f3w na inne zagranie swojej postaci, na stworzenie zupe\u0142nie innej sceny: bywa\u0142y scysje na planie. Wilhelmi zna\u0142 si\u0119 z moim operatorem i chyba bardziej ufa\u0142 jemu ni\u017c mnie. Szczeg\u00f3lnie podczas zdj\u0119\u0107 na hali w Estonii, wysy\u0142a\u0142em do niego operatora, by przekona\u0142 Wilhelmiego do mojej koncepcji. W ko\u0144cu wszystko si\u0119 uda\u0142o, ale nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce by\u0142o \u0142atwe \u2013 w przeciwie\u0144stwie do \u015bwietnej wsp\u00f3\u0142pracy z Krzysztofem Kolbergerem czy Ew\u0105 Sa\u0142ack\u0105. Oni widzieli tak samo jak ja histori\u0119, kt\u00f3r\u0105 mamy opowiedzie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Mo\u017ce zosta\u0142a w panu jaka\u015b zadra, bo pierwotnie kto\u015b inny mia\u0142 gra\u0107 rol\u0119, kt\u00f3r\u0105 finalnie dosta\u0142 Roman Wilhelmi?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Zadra to nie. Czu\u0142em si\u0119 tylko bardzo nieswojo, gdy musia\u0142em powiedzie\u0107 panu Henrykowi Talarowi, \u017ce nie zagra roli, co do kt\u00f3rej byli\u015bmy ju\u017c um\u00f3wieni. No, ale szef Zespo\u0142u Filmowego \u201eOko\u201d uzna\u0142, \u017ce tak b\u0119dzie lepiej. Otrzyma\u0142em tak\u0105 decyzj\u0119 i musia\u0142em j\u0105 przekaza\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Czy argumentem by\u0142o to, \u017ce Henryk Talar by\u0142 zbyt niski?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Nie wiem, czy tylko to. Chodzi\u0142o o to, \u017ce nie wygl\u0105da jak posta\u0107 z tej historii, tak, jak j\u0105 sobie wyobra\u017ca\u0142 szef zespo\u0142u. Na pewno z Talarem by\u0142by to inny film.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W listopadzie 1987 roku odby\u0142a si\u0119 kolaudacja, w kt\u00f3rej wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 r\u00f3wnie\u017c przedstawicielka strony sowieckiej, redaktorka naczelna Gostfilmu. Stwierdzi\u0142a: z film\u00f3w tego re\u017cysera, kt\u00f3re znam, uwa\u017cam, \u017ce jest to jego film najwa\u017cniejszy. <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Film zosta\u0142 wprowadzony na ekrany w Zwi\u0105zku Sowieckim i cieszy\u0142 si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105, obejrza\u0142o go ponad 20 mln widz\u00f3w. To by\u0142 absolutny hit. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Marek Piestrak, Warszawa 2022 rok. Autor: Micha\u0142 Dondzik. Prawa: Micha\u0142 Dondzik<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Na kolaudacji Jerzy Jesionowski uzna\u0142, \u017ce film jest zrobiony w duchu obraz\u00f3w Stevena Spielberga. I doda\u0142: \u201cWe mnie podziw budzi technika zastosowana w tym filmie, tym bardziej, \u017ce wiem, i\u017c cz\u0119\u015b\u0107 filmu by\u0142a realizowana w bardzo trudnych warunkach\u201d. Z kolei Stanis\u0142aw Trepczy\u0144ski stwierdzi\u0142, \u017ce film jest zrobiony wed\u0142ug klasycznych wzorc\u00f3w gatunku, ma dramatyczn\u0105 akcj\u0119, \u015bwietne zdj\u0119cia i wszystkie atrakcyjne elementy nieodzowne w filmie sensacyjnym. Por\u00f3wnywano pana do Spielberga. Czy czuje si\u0119 pan polskim Stevenem Spielbergiem?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Nie, za ma\u0142o zrobi\u0142em film\u00f3w tego typu \u2013 tylko jeden. Mia\u0142em r\u00f3\u017cne projekty, np. Martwe z\u0142oto<\/em>, ale one nie dosz\u0142y do skutku. Trudno by\u0142o o powt\u00f3rk\u0119 Kl\u0105twy doliny w\u0119\u017cy<\/em> ze wzgl\u0119d\u00f3w finansowych. Pracowa\u0142em w takich gatunkach filmowych, kt\u00f3re po zmianach ustrojowych trudno by\u0142o realizowa\u0107. Teraz te\u017c trudno by\u0142oby znale\u017a\u0107 producenta, kt\u00f3ry by zaryzykowa\u0142, bo taki film kosztowa\u0142by kilkana\u015bcie milion\u00f3w albo wi\u0119cej. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W tamtych warunkach Kl\u0105twa doliny w\u0119\u017cy<\/em> kosztowa\u0142a oko\u0142o 100 mln z\u0142, czyli por\u00f3wnywalnie do jakiego\u015b \u00f3wczesnego filmu wsp\u00f3\u0142czesnego, wi\u0119c paradoksalnie nie by\u0142a a\u017c tak droga.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Tak, bo ca\u0142y Wietnam by\u0142 w\u0142a\u015bciwie zrobiony za z\u0142ot\u00f3wki, gdy\u017c za udzia\u0142 tamtejszej ekipy my\u015bmy produkowali kopie wietnamskich film\u00f3w w polskich laboratoriach. To by\u0142a wymiana. Strona esto\u0144ska ponios\u0142a koszty budowy dekoracji w studio w Tallinie. A w Polsce nie by\u0142o wiele zdj\u0119\u0107 i nie by\u0142y drogie. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W recenzjach podkre\u015blano, \u017ce publiczno\u015b\u0107 sz\u0142a na Kl\u0105tw\u0119 doliny w\u0119\u017cy<\/em> masowo. Z drugiej strony krytycy uwielbiali por\u00f3wnywa\u0107 ten film z Poszukiwaczami zaginionej arki<\/em> i wytyka\u0107 mu mniej lub bardziej uzasadnione inspiracje. Na przyk\u0142ad stwierdzono, \u017ce Ewa Sa\u0142acka jest stylizowana na Barbarell\u0119. Roman Wilhelmi to wed\u0142ug niekt\u00f3rych krytyk\u00f3w sier\u017cant z Plutonu<\/em> Olivera Stone\u2019a lub pu\u0142kownik Walter Kurtz z Czasu apokalipsy<\/em> Francisa Forda Coppoli. Krzysztof Kolberger z kolei mia\u0142 by\u0107 podobny do Indiany Jonesa z filmu George\u2019a Lucasa. <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: No super, \u017ce te role i aktorzy s\u0105 por\u00f3wnywani do najwi\u0119kszych przeboj\u00f3w kina \u015bwiatowego! Ew\u0119 Sa\u0142ack\u0105 wybra\u0142em dla jej warunk\u00f3w zewn\u0119trznych i dlatego \u017ce rozumia\u0142a, co ma gra\u0107. Oczywi\u015bcie zosta\u0142a \u015bwietnie ubrana przez autork\u0119 kostium\u00f3w. Znosi\u0142a ci\u0119\u017ckie warunki pobytu w d\u017cungli i trudno\u015bci w dotarciu na plan \u2013 trzy godziny przed \u015bwitem po wertepach samochodem i jeszcze trzy godziny piechot\u0105 w g\u00f3rach, aby podej\u015b\u0107 pod staro\u017cytn\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 Czam\u00f3w przy kambod\u017ca\u0144skiej granicy, w 40-stopniowym upale i przy olbrzymiej wilgotno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: A czemu zdecydowa\u0142 si\u0119 pan wyst\u0105pi\u0107 aktorsko w tym filmie?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak:  To by\u0142 taki \u017cart. Gra\u0142em ju\u017c jakie\u015b epizody w filmach, w kt\u00f3rych by\u0142em drugim re\u017cyserem. W Komedii ma\u0142\u017ce\u0144skiej<\/em> u Romana Za\u0142uskiego zagra\u0142em jednego z graczy przy ruletce, u Janusza Kondratiuka w Dziewczynach do wzi\u0119cia<\/em> sprawdza\u0142em bilety jako konduktor, w Jak zdoby\u0107 pieni\u0105dze, kobiet\u0119 i s\u0142aw\u0119<\/em> siedzia\u0142em za barem. Nie planowa\u0142em na\u015bladowa\u0107 Alfreda Hitchcocka, ale sprawia\u0142o mi to przyjemno\u015b\u0107. W Te\u015bcie pilota Pirxa<\/em> zagra\u0142em kierowc\u0119 jaguara, a w Kl\u0105twie doliny w\u0119\u017cy <\/em>wyst\u0105pi\u0142em, poniewa\u017c wykorzystali\u015bmy prawdziwy samolot  z fabryki Antonowa w Kijowie. Mia\u0142em oryginalne okulary ameryka\u0144skich pilot\u00f3w, wi\u0119c powiedzia\u0142em, \u017ce ja mog\u0119 zagra\u0107 rol\u0119 pilota.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Przechodz\u0105c do wsp\u00f3\u0142czesnej recepcji pana tw\u00f3rczo\u015bci, to w filmie z 2021 roku Mateusza Rakowicza Najmro. Kocha, kradnie, szanuje<\/em> z\u0142o\u017cony jest swego rodzaju ho\u0142d dla pa\u0144skiego filmu. Bohater maskuje miejsca, do kt\u00f3rych si\u0119 w\u0142amuje plakatami z Kl\u0105twy doliny w\u0119\u017cy<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Mia\u0142em nawet go\u015bcinnie wyst\u0105pi\u0107 w Najmro. Kocha, kradnie, szanuje<\/em> \u2013 taki smaczek, bo bohater by\u0142 fanem mojego filmu. Chyba mia\u0142em pojawi\u0107 si\u0119 gdzie\u015b w scenie rozgrywaj\u0105cej si\u0119 w kinie. Zgodzi\u0142em si\u0119, ale terminy si\u0119 rozjecha\u0142y i nic z tego nie wysz\u0142o. Z takich ciekawostek: w najnowszym filmie Jana P. Matuszy\u0144skiego \u017beby nie by\u0142o \u015blad\u00f3w <\/em>mo\u017cna zobaczy\u0107 plakat do mojej Wilczycy<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Czy s\u0142ysza\u0142 pan o planach rekonstrukcji cyfrowej Kl\u0105twy doliny w\u0119\u017cy<\/em>? Bo Wilczyca<\/em> si\u0119 jej doczeka\u0142a, Test pilota Pirxa<\/em> te\u017c. <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Nie wiem. Nie chodz\u0119 nigdzie i nie upominam si\u0119. Rekonstrukcja uwydatni\u0142aby wizualny aspekt tego filmu, kopie kinowe by\u0142y produkowane przecie\u017c na ta\u015bmie ORWO. Prawie nikt nie widzia\u0142 Kl\u0105twy doliny w\u0119\u017cy<\/em> w jako\u015bci, w kt\u00f3rej zosta\u0142a nakr\u0119cona. Przypuszczam, \u017ce przy rekonstrukcji cyfrowej mo\u017cna by tak\u017ce poprawi\u0107 pewne niedoskona\u0142o\u015bci zdj\u0119\u0107 specjalnych, np. gdy bohaterowie biegn\u0105 pod drzwiami, kryj\u0105c si\u0119 przed promieniami laser\u00f3w. Mo\u017cna by poprawi\u0107 synchronizacj\u0119 promieni z miejscami, z kt\u00f3rych one wystrzeliwuj\u0105. Ja to kilkakrotnie kaza\u0142em powtarza\u0107, wysy\u0142ali\u015bmy to do poprawek, ale kijowscy spece od efekt\u00f3w specjalnych stwierdzili, \u017ce lepiej tego nie mog\u0105 zrobi\u0107. Mo\u017ce w ko\u0144cu przy rekonstrukcji uda\u0142oby si\u0119 to naprawi\u0107. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Marek Piestrak podpisuje plakat promuj\u0105cy film \u0141za ksi\u0119cia ciemno\u015bci <\/em>(1994).<\/em> Autor: Micha\u0142 Dondzik. Prawa: Micha\u0142 Dondzik.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Film \u0141za ksi\u0119cia ciemno\u015bci<\/em> z 1992 roku ponownie nakr\u0119ci\u0142 pan w koprodukcji z Leningradem i Tallinem. Jak si\u0119 zrodzi\u0142 ten projekt?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Jerzy Siewierski pisa\u0142 nam taki scenariusz, ale d\u0142ugo nie byli\u015bmy z niego zadowoleni. Historia by\u0142a ciekawa, ale za ma\u0142o filmowa. Zaanga\u017cowa\u0142em dodatkowo do pisania swoich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Chcieli\u015bmy zrobi\u0107 opowie\u015b\u0107 z astrologiczno-kabalistycznymi elementami horroru: z\u0142o narodzi si\u0119 w chwili odpowiedniej koniunkcji planet i przybierze posta\u0107 czekaj\u0105cej nas wojny.  Zostaje te\u017c zlikwidowane kino \u2013 instytucja produkuj\u0105ca marzenia. W trakcie seansu w kinie gin\u0105 ludzie. Opar\u0142em to na prawdziwych wydarzeniach, wytw\u00f3rnia filmowa Tallinnfilm mie\u015bci\u0142a si\u0119 w okolicach kina, kt\u00f3re zosta\u0142o zniszczone w wyniku bombardowania miasta. \u0141za ksi\u0119cia ciemno\u015bci<\/em> mia\u0142a nawi\u0105zywa\u0107 troch\u0119 do filmu noir<\/em>, g\u0142\u00f3wny bohater filmu Gunnar (Tomasz Stockinger) jest stylizowany na chandlerowskiego detektywa. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W animowanej czo\u0142\u00f3wce autorstwa Witolda Giersza wprost ukazano, \u017ce to co zobaczymy jest fikcj\u0105, seansem filmowym. Mamy tam te\u017c postacie z niemego kina, p\u0142acz\u0105cego Frankensteina, Nosferatu.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: To wskazuje widzowi, kt\u00f3ry lubi i zna kino, do czego ten film mo\u017ce nawi\u0105zywa\u0107. Czo\u0142\u00f3wka m\u00f3wi\u0142a o fantazji, o pocz\u0105tku kina.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Kojarzy mi si\u0119 to z wyznaniem z pocz\u0105tku wywiadu: to pan nami\u0119tnie chodzi\u0142 do kina, \u015bledzi\u0142 zar\u00f3wno klasyk\u0119, jak i kino gatunkowe. Dostrzegam w \u0141zie ksi\u0119cia ciemno\u015bci<\/em>  nawi\u0105zania do pa\u0144skiej wcze\u015bniejszej tw\u00f3rczo\u015bci np. fascynacji kinem noir, Humphreyem Bogartem, o kt\u00f3rym napisa\u0142 pan prac\u0119 magistersk\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Ma pan racj\u0119. Te ciemne ulice Tallina, \u015bwiat\u0142a neon\u00f3w w deszczu, dziwne rzeczy, rytua\u0142y. Ale te\u017c nawi\u0105zania do historii, ci ludzie z NKWD, kt\u00f3rzy go goni\u0105. Stylizowane jest to na kino ameryka\u0144skie i kino noir.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Ale nie by\u0142by pan sob\u0105, gdyby nie \u0142ama\u0142 regu\u0142 gatunku przez rozwi\u0105zania znane z Wilczycy<\/em>: mamy odci\u0119t\u0105 r\u0119k\u0119, kt\u00f3ra wpija si\u0119 bohaterce w szyj\u0119, skok przez okno –  podobnie jak w tamtym filmie. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce si\u0119ga pan do arsena\u0142u \u015brodk\u00f3w, kt\u00f3re ju\u017c si\u0119 sprawdzi\u0142y, mieszaj\u0105c tradycyjny film detektywistyczny z elementami kina akcji.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Hanna Dunowska, Tomasz Stockinger, Roman Suszy\u0144ski oraz esto\u0144ska ekipa filmu. \u0141za ksi\u0119cia ciemno\u015bci<\/em> (1994).<\/em> Autor: brak danych. Archiwum Marka Piestraka<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Z t\u0105 odci\u0119t\u0105 r\u0119k\u0105 nie my\u015bla\u0142em, \u017ce b\u0119dzie jakie\u015b nawi\u0105zanie, to wynika\u0142o po prostu ze scenariusza. Absolutnie nie wysz\u0142a trickowa scena z lec\u0105c\u0105 mew\u0105, to nie by\u0142o zrobione tak, jak by\u0107 powinno. Mieli\u015bmy na ni\u0105 kilkaset metr\u00f3w negatywu, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 dzia\u0142 efekt\u00f3w specjalnych <\/strong>wytw\u00f3rni Lenfilm. By\u0142y dok\u0142adnie rozpisane uj\u0119cia, jakie mia\u0142y by\u0107 nakr\u0119cone w ramach efekt\u00f3w specjalnych. Tymczasem efekt\u00f3w specjalnych w\u0142a\u015bciwie w tym filmie nie ma. Ludzie z Leningradu przyjechali raz i drugi, pokazali nam jakie\u015b pr\u00f3bne efekty, ale nic si\u0119 nie zgadza\u0142o ze scenopisem. Wzi\u0119li\u015bmy z tego tylko par\u0119 klatek z uj\u0119cia z ptakiem, kt\u00f3ry dobija si\u0119 za oknem, kilka z lec\u0105c\u0105 mew\u0105, bo inaczej w og\u00f3le nie by\u0142oby filmu. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Film powstawa\u0142 ju\u017c po 1989 roku, w zupe\u0142nie innym systemie produkcyjnym. Rozpada\u0142 si\u0119 Zwi\u0105zek Sowiecki ludzie nie my\u015bleli o kr\u0119ceniu kina gatunkowego, tylko o zupe\u0142nie innych sprawach. To zapewne te\u017c si\u0119 odbi\u0142o na tych efektach specjalnych, na kt\u00f3rych dotychczas m\u00f3g\u0142 pan polega\u0107. Czy uda\u0142o si\u0119 nakr\u0119ci\u0107 wszystkie sceny, kt\u00f3re pan zaplanowa\u0142 w tym filmie?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: O ile pami\u0119tam, to nie. I niekt\u00f3re sceny musia\u0142y by\u0107 inaczej zrobione, z kilku trzeba by\u0142o zrezygnowa\u0107, bo zdawali\u015bmy sobie spraw\u0119, \u017ce zdj\u0119cia trickowe nie wychodz\u0105. To chyba by\u0142 m\u00f3j najtrudniejszy film, na wszystko trzeba by\u0142o czeka\u0107 i wszystko nawala\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Jak wygl\u0105da\u0142a dystrybucja \u0141zy ksi\u0119cia ciemno\u015bci<\/em>?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: W og\u00f3le nie wygl\u0105da\u0142a. Mo\u017ce gdzie\u015b by\u0142 wy\u015bwietlony, ale dystrybucja by\u0142a minimalna, w bardzo nielicznych kopiach, a reklama \u017cadna. Film by\u0142 zaproszony na festiwal do Brukseli, nawet tam pojechali\u015bmy samochodem z szefem produkcji zespo\u0142u. W 2021 roku pokazano go na Octopus Film Festival w Gda\u0144sku. Po filmie by\u0142a bardzo ciekawa rozmowa, pe\u0142na widownia, film bardzo si\u0119 podoba\u0142. By\u0142em zadziwiony. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: My\u015bl\u0119, \u017ce ten film wci\u0105\u017c czeka na odkrycie. R\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na zaistnienie koprodukcji jest to bardzo ciekawy rozdzia\u0142 historii kina polskiego. Wydaje si\u0119, \u017ce spos\u00f3b produkcji, dystrybucji i te efekty specjalne zawa\u017cy\u0142y na odbiorze \u0141zy ksi\u0119cia ciemno\u015bci<\/em> i na pana niech\u0119ci do niego.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Tak. Czas przemian i rewolucji dotyka wszystkich. Dobrze, \u017ce tylko tak si\u0119 sko\u0144czy\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W finale filmu detektyw Gunnar m\u00f3wi do swojej ukochanej Joanny Karwickiej (Hanna Dunowska), \u017ce obok jego domu jest kino, w kt\u00f3rym b\u0119d\u0105 mogli marzy\u0107 bezpiecznie.  Jak si\u0119 okaza\u0142o, polski system dystrybucji nie pozwoli\u0142 panu bezpiecznie marzy\u0107 i premiera \u0141zy ksi\u0119cia ciemno\u015bci<\/em> odby\u0142a si\u0119 dopiero w 1994 roku, dwa lata po zako\u0144czeniu produkcji. Dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Nie znam odpowiedzi na to pytanie. Film by\u0142 gotowy, ale by\u0107 mo\u017ce nie ca\u0142kiem, mo\u017ce trwa\u0142a jeszcze produkcja czo\u0142\u00f3wki, ju\u017c dok\u0142adnie nie pami\u0119tam. To by\u0142 bardzo z\u0142y czas dla premier polskich film\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Odlotowe wakacje<\/em>. Autor: brak danych. \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W Polsce Ludowej je\u015bli nie chciano, by film trafi\u0142 na p\u00f3\u0142ki, a jednocze\u015bnie celem by\u0142o, by nikt go nie zobaczy\u0142, to kierowano obraz do sieci Dyskusyjnych Klub\u00f3w Filmowych w kilku kopiach. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce mimo upadku PRL, zastosowano ten mechanizm wobec pa\u0144skiego filmu i si\u0142\u0105 rzeczy obejrza\u0142o go 2,5 tysi\u0105ca os\u00f3b, czyli garstka. Pi\u0119\u0107 lat od premiery i siedem lat od produkcji \u0141zy ksi\u0119cia ciemno\u015bci<\/em> nakr\u0119ci\u0142 pan Odlotowe wakacje<\/em>. To ciekawy dodatek do pana pr\u00f3b z kinem gatunkowym \u2013 bo Wilczyca<\/em> to film grozy, Test pilota Pirxa<\/em> science-fiction, Przy\u0142bice i kaptury<\/em> to serial historyczny, Kl\u0105twa doliny w\u0119\u017cy<\/em> to pr\u00f3ba kina nowej przygody. Czemu postanowi\u0142 pan poszerzy\u0107 sw\u00f3j dorobek o kino familijne?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Trudno powiedzie\u0107, \u017ce to by\u0142 zamiar poszerzenia moich produkcji o kino familijne. Po prostu, po kilku pr\u00f3bach uzyskania dotacji ministerialnych, czy z zespo\u0142u lub Komitetu Kinematografii i po odrzucaniu proponowanych przeze mnie temat\u00f3w, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do mnie Zbigniew Ma\u0107k\u00f3w, autor scenariusza Odlotowe wakacje<\/em>. To by\u0142o kino familijne, ale z w\u0105tkami fantasy, kt\u00f3re mnie zainteresowa\u0142y, bo by\u0142o tam i zamarzanie jeziora, i czarownica, itp. To jako\u015b uzyska\u0142o akceptacj\u0119, g\u0142\u00f3wnym producentem by\u0142o \u201eStudio Che\u0142mska\u201d z Warszawy. Producentem wykonawczym by\u0142a firma wroc\u0142awska \u201eVacek-Film\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Celowa\u0142 pan z t\u0105 produkcj\u0105 w grup\u0119 dzieci w wieku 7-13 lat, r\u00f3wnie\u017c t\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a ju\u017c styczno\u015b\u0107 z komputerami. Czy m\u00f3g\u0142by pan przypomnie\u0107 fabu\u0142\u0119 filmu?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Na dziedzi\u0144cu starego zamczyska trwa uroczysto\u015b\u0107 zako\u0144czenia roku szkolnego w Szkole Czarownic. Stara czarownica Ossoria ostrzega m\u0142ode adeptki, \u017ce nied\u0142ugo pojawi\u0105 si\u0119 w okolicy okropni ludzie,  kt\u00f3rzy sp\u0119dzaj\u0105c w okolicach zamku swoje wakacje – za\u015bmiec\u0105 ca\u0142\u0105 okolic\u0119 i trzeba temu zapobiec. Czarownica Merkana i jej wnuczka Wenda maj\u0105 si\u0119 zaj\u0105\u0107 rodzin\u0105 profesora Damrota, kt\u00f3ry ze swoimi dzie\u0107mi zamieszka w starym domu w\u015br\u00f3d las\u00f3w. Kiedy rodzina pojawia si\u0119 w okolicy, Merkana przyst\u0119puje do akcji. Nast\u0119puj\u0105 jednak nieoczekiwane komplikacje: m\u0142oda czarownica zaprzyja\u017ania si\u0119 z c\u00f3reczk\u0105 Damrota.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Dotychczas decydowa\u0142 si\u0119 pan na powierzenie efekt\u00f3w specjalnych koproducentowi, a tu po raz pierwszy efekty te zosta\u0142y w pe\u0142ni zrealizowane w Polsce, zajmowa\u0142a si\u0119 tym firma ART-PN Paw\u0142a Nurkowskiego, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej zrealizowa\u0142 efekty specjalne do Wied\u017amina<\/em> w re\u017cyserii Marka Brodzkiego. To ta firma stworzy\u0142a magiczne efekty przemiany kabrioletu w miot\u0142\u0119, czy scen\u0119 pogoni na miotle za uciekaj\u0105cym samochodem. Jak w\u00f3wczas powstawa\u0142y efekty specjalne?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Razem z producentami poszukiwali\u015bmy firmy, kt\u00f3ra mo\u017ce wykona\u0107 takie efekty specjalne. W ko\u0144cu wybrana zosta\u0142a firma z Gda\u0144ska. Wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z ni\u0105 wspominam bardzo dobrze. To byli m\u0142odzi ludzie, fanatycy nowych technik komputerowych, rozumieli o czym b\u0119dzie ten film i starali si\u0119 z nami rozwi\u0105zywa\u0107 wszystkie problemy. Nie wszystko mo\u017cna by\u0142o w Polsce zrealizowa\u0107, wi\u0119c przygotowywali wst\u0119pne materia\u0142y u siebie, a potem je\u017adzili z nimi do Niemiec. Razem ogl\u0105dali\u015bmy wyniki. Przedstawiciel firmy by\u0142 z nami na planie, ustala\u0142 warunki, kt\u00f3re my musimy spe\u0142ni\u0107 by efekty specjalne da\u0142y si\u0119 zrealizowa\u0107. A opr\u00f3cz tego niekt\u00f3re efekty by\u0142y tworzone przez pana Janusza Kr\u00f3la metod\u0105 tradycyjn\u0105, np. wodnik wynurzaj\u0105cy si\u0119 z jeziora. Ale ju\u017c lot czarownicy robili\u015bmy w hali na blueboksie \u2013 ca\u0142e przestrzenie pokrywali\u015bmy zielonym materia\u0142em i na tym tle siedzia\u0142a na miotle Ewa Sa\u0142acka. Potem wkopiowywa\u0142o si\u0119 w to t\u0142a. Efekty specjalne by\u0142y do\u015b\u0107 prekursorskie, jak na produkcj\u0119 w Polsce. Bardzo obawiali\u015bmy si\u0119, jak to wyjdzie. Ale recenzje by\u0142y umiarkowanie pozytywne i podkre\u015blano w nich nowatorstwo tych efekt\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Do tego filmu wprowadzi\u0142 pan r\u00f3wnie\u017c elementy muzyczne. S\u0105 to piosenki \u015bpiewane przez m\u0142odzie\u017cowy zesp\u00f3\u0142 L.O.27<\/em>. W trakcie promocji filmu wydano p\u0142yt\u0119 i kaset\u0119 z muzyk\u0105, zesp\u00f3\u0142 bra\u0142 te\u017c udzia\u0142 w prapremierze w Krakowie. <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Wyszed\u0142em z za\u0142o\u017cenia, \u017ce w filmie dla m\u0142odzie\u017cowej widowni powinna by\u0107 taka muzyka, jakiej ta widownia s\u0142ucha. Ze wzgl\u0119d\u00f3w finansowych nie mog\u0142em si\u0119 sili\u0107 na \u017cadne zespo\u0142y zachodnie. Natomiast wiedzia\u0142em, \u017ce grupa L.O.27<\/em> jest bardzo popularna. Jej klip zosta\u0142 w\u0142\u0105czony do filmu. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: A co z dystrybucj\u0105? Film mia\u0142 15 kopii, zobaczy\u0142o go 35 tysi\u0119cy widz\u00f3w, co by\u0142o zupe\u0142nie przyzwoitym wynikiem. Oczywi\u015bcie, nie do por\u00f3wnania z trafiaj\u0105cym w\u00f3wczas na ekrany Ogniem i mieczem<\/em> Jerzy Hoffmana, kt\u00f3ry mia\u0142 99 kopii i 7 mln widz\u00f3w, ale ca\u0142kiem nie\u017ale.<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Na trzech projekcjach premierowych, na kt\u00f3re je\u017adzi\u0142em z g\u0142\u00f3wn\u0105 aktork\u0105, sala by\u0142a zawsze zape\u0142niona i film by\u0142 dobrze odbierany. P\u00f3\u017aniej by\u0142em w Zakopanem i widzia\u0142em sporo dzieci z rodzicami w kolejce do kina. Bardzo si\u0119 ucieszy\u0142em, \u017ce jednak jaka\u015b dystrybucja si\u0119 odbywa. Ale po osi\u0105gni\u0119ciu 35 tysi\u0119cy widz\u00f3w, film jako\u015b znikn\u0105\u0142. M\u00f3wiono mi, \u017ce kiniarze zdejmuj\u0105 polskie filmy z ekran\u00f3w po osi\u0105gni\u0119ciu zwrotu koszt\u00f3w dystrybucji, \u017ceby na to miejsce wesz\u0142y produkcje, kt\u00f3re na pewno b\u0119d\u0105 mia\u0142y wi\u0119ksze powodzenie.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: W trakcie realizacji Odlotowych wakacji <\/em>deklarowa\u0142 pan, \u017ce pracuje nad komedi\u0105 przygodow\u0105 z Maciejem Wojtyszk\u0105. Potem mia\u0142 pan jeszcze kilka plan\u00f3w na filmy. Kt\u00f3ry z nich by\u0142 najbli\u017cszy realizacji?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Film wed\u0142ug ksi\u0105\u017cki Ferdynanda Ossendowskiego, kt\u00f3ry mia\u0142 chyba mie\u0107 tytu\u0142 Mongolia. Zwyci\u0119zcy pustyni<\/em>, cho\u0107 potem ten tytu\u0142 si\u0119 zmienia\u0142. To historia o przygodach dwojga polskich dzieci i jednego francuskiego, w Mongolii podczas rewolucji. Dzieci uciekaj\u0105 przed wojskami chi\u0144skimi samolotem z Harbinu, \u017ceby dosta\u0107 si\u0119 do port\u00f3w, z kt\u00f3rych ewakuowano cudzoziemc\u00f3w do Europy. Samolot zostaje porwany przez tajfun i l\u0105duje awaryjnie w Mongolii, gdzie zaczynaj\u0105 si\u0119 przygody. Ojcowie dzieci zostaj\u0105 porwani przez band\u0119 i dzieci same musz\u0105 przetrwa\u0107 na pustyni. Dostali\u015bmy z PISF-u dotacj\u0119 na development projektu. Producent mia\u0142 zebrany bud\u017cet, by\u0142 w Mongolii szukaj\u0105c plener\u00f3w i statyst\u00f3w, wr\u00f3ci\u0142 pe\u0142en optymizmu. Natomiast na nast\u0119pnym etapie, komisja Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej stosunkiem g\u0142os\u00f3w cztery za, jeden przeciw, odrzuci\u0142a wniosek o dotacj\u0119 i projekt upad\u0142. A by\u0142by bardzo interesuj\u0105cy, i ze wzgl\u0119d\u00f3w historycznych, i przygodowych, i przyrodniczych. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: To by\u0142by pana wielki powr\u00f3t do du\u017cej koprodukcji, w stylu pana film\u00f3w z okresu Polski Ludowej. To musia\u0142o by\u0107 bardzo przykre, \u017ce kto\u015b podci\u0105\u0142 panu skrzyd\u0142a na chwil\u0119 przed startem. <\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Trudno. Nie tw\u00f3rzmy martyrologii. I tak w szcz\u0119\u015bliwy spos\u00f3b uda\u0142o mi si\u0119 zrobi\u0107 wiele film\u00f3w, kt\u00f3re do dzisiaj s\u0105 pokazywane. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: Czy nadal jest pan kinofilem? Ogl\u0105da pan wsp\u00f3\u0142czesne filmy?<\/p>\n\n\n\n

Marek Piestrak: Tak, tyle ile mog\u0119. Ostatnio ogl\u0105dam bardzo du\u017co film\u00f3w polskich, mi\u0119dzy innymi dokumentalnych. Niekt\u00f3re s\u0105 bardzo dobre, inne s\u0142absze. <\/p>\n\n\n\n

\u0141\u00f3d\u017a-Warszawa, stycze\u0144-marzec 2022 roku<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Marek Piestrak <\/strong>\u2013 re\u017cyser, scenarzysta. Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w w szkole filmowej w \u0141odzi pracowa\u0142 jako drugi re\u017cyser m.in<\/a>. z: Antonim Krauze, Krzysztofem Kie\u015blowskim, Januszem Kondratiukiem. Zadebiutowa\u0142 filmami opartymi o proz\u0119 Stanis\u0142awa Lema: \u015bredniometra\u017cowym \u015aledztwem <\/em>(1973) <\/em>oraz kinowym Testem pilota Pirxa <\/em>(1979).<\/em> Piestrak jest re\u017cyserem kultowych film\u00f3w gatunkowych, takich jak Wilczyca<\/em> (1983), czy Kl\u0105twa doliny w\u0119\u017cy <\/em>(1988). R\u00f3wnolegle do film\u00f3w fabularnych realizowa\u0142 formy dokumentalne: Mistrz \u015bwiata<\/em> (1974), Dzie\u0144 karawany<\/em> (1980), Zawodowiec<\/em> (1993) \u2013 filmowy portret aktora Leona Niemczyka. <\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik<\/strong> \u2013 filmoznawca, przygotowuje dysertacj\u0119 W kadrze i poza nim. Fabularne filmy Grzegorza Kr\u00f3likiewicza<\/em>. Interesuje si\u0119 kinem polskim oraz filmem dokumentalnym. Publikowa\u0142 w \u201eKwartalniku Filmowym\u201d, \u201ePleografie\u201d, \u201ePanoptikum\u201d oraz tomach zbiorowych. Jest autorem ksi\u0105\u017cek Leszek Wronko. D\u017awi\u0119k filmu polskiego<\/em> (2013) oraz Elementarz Wytw\u00f3rni Film\u00f3w O\u015bwiatowych<\/em> (2018; wraz z K. Jajk\u0105 i E. Sowi\u0144skim).<\/p>\n\n\n\n

Streszczenie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W rozmowie tw\u00f3rca opisuje pocz\u0105tki w\u0142asnej kariery: m\u0142odzie\u0144cz\u0105 fascynacj\u0119 kinem oraz dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Amatorskim Klubie Filmowym, gdzie zrealizowa\u0142 pierwszy film gatunkowy. Swoje zainteresowania rozwija\u0142 na studiach w szkole filmowej w \u0141odzi oraz w trakcie praktyki, kt\u00f3r\u0105 odby\u0142 na planie filmu Dziecko Rosemary <\/em>Romana Pola\u0144skiego. Marek Piestrak opowiada o wszystkich zrealizowanych przez siebie filmach fabularnych, pocz\u0105wszy od telewizyjnej Cichej nocy, \u015bwi\u0119tej nocy <\/em>(1970), poprzez filmowe adaptacje prozy Stanis\u0142awa Lema (\u015aledztwo, <\/em>1973,  Test pilota Pirxa, <\/em>1979), film grozy Wilczyca<\/em> (1983), kultow\u0105 Kl\u0105tw\u0119 doliny w\u0119\u017cy<\/em> (1988), ko\u0144cz\u0105c na nakr\u0119conych dla najm\u0142odszych widz\u00f3w Odlotowych wakacjach <\/em>(1999). Re\u017cyser przedstawia trudno\u015bci, jakie spotka\u0142y go w trakcie produkcji, ods\u0142ania kulisy realizacji, wspomina recepcj\u0119 swych film\u00f3w. Wywiad jest pr\u00f3b\u0105 monograficznego uj\u0119cia fenomenu tw\u00f3rczo\u015bci Marka Piestraka, kt\u00f3ry jako jeden z nielicznych re\u017cyser\u00f3w w Polsce konsekwentnie po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 realizacji film\u00f3w gatunkowych. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.1.14 Rozmowa z Markiem Piestrakiem, re\u017cyserem i scenarzyst\u0105 filmowym Micha\u0142 Dondzik:  Czy ju\u017c w m\u0142odo\u015bci pokocha\u0142 pan kino? Marek Piestrak: Tak, chodzi\u0142em do kina dwa-trzy razy w tygodniu. Na ile tylko pozwala\u0142 mi czas i o ile by\u0142o na co p\u00f3j\u015b\u0107. Po  1956 roku powstawa\u0142y Dyskusyjne Kluby Filmowe \u2013 sta\u0142em si\u0119 ich uczestnikiem. Ogl\u0105da\u0142em… Czytaj wi\u0119cej »Chcia\u0142em, by groza by\u0142a zrozumia\u0142a\u00a0<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":3481,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1125,1029],"tags":[63,1159,1158,1151,1150,1156,1142,1146,1143,1160,1153,1148,1147,1144,1149,1152,1157,1154,710,1155,1145],"ppma_author":[483],"class_list":["post-3313","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-1-2022","category-wywiad","tag-adaptacja-filmowa","tag-amatorski-klub-filmowy","tag-dyskusyjny-klub-filmowy","tag-dziecko-rosemary","tag-efekty-specjalne-w-polskim-kinie","tag-ewa-salacka","tag-janusz-pawlowski","tag-kino-gatunku","tag-klatwa-doliny-wezy","tag-kolaudacja","tag-koprodukcja","tag-lza-ksiecia-ciemnosci","tag-marek-piestrak","tag-odlotowe-wakacje","tag-powrot-wilczycy","tag-roman-polanski","tag-roman-wilhelmi","tag-sledztwo","tag-stanislaw-lem","tag-tallinfilm","tag-wilczyca"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t