{"id":3299,"date":"2022-03-28T13:32:58","date_gmt":"2022-03-28T12:32:58","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=3299"},"modified":"2022-09-27T14:55:36","modified_gmt":"2022-09-27T13:55:36","slug":"lustro-wspolczesnosc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/lustro-wspolczesnosc\/","title":{"rendered":"Lustro wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.1.15<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Polskie Towarzystwo Komunikacji Spo\u0142ecznej<\/p>\n\n\n\n

ORCID: 0000-0003-0151-6909<\/a><\/p>\n\n\n\n

Recenzja ksi\u0105\u017cki: Anna \u015al\u00f3sarz, Film w literaturze XXI wieku<\/em>, Wydawnictwo \u201eUniversitas\u201d, Krak\u00f3w 2021<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki A. \u015alusarz, Film w literaturze XXI wieku<\/em>, Wydawnictwo \u201eUniversitas\u201d, Krak\u00f3w 2021; prawa: Universitas<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Artysta, \u201ebudowniczy luster\u201d, kt\u00f3ry za spraw\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci estetycznej, <\/em><\/p>\n\n\n\n

b\u0105d\u017a pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 jakimi\u015b innymi \u015brodkami, <\/em><\/p>\n\n\n\n

staje si\u0119 \u015bwiadomym sprawc\u0105 naszych objawie\u0144<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

Michel Leiris<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

<\/p>\n

<\/a> Zdaniem wielu tw\u00f3rczo\u015b\u0107 literacka, podobnie jak filmowa, pe\u0142ni w kulturze rol\u0119 \u201emechanizmu kontrolnego\u201d, b\u0119d\u0105c \u201espo\u0142ecznym lustrem\u201d[2]<\/a><\/sup><\/sup> jej przemian. Niemniej, jak si\u0119 okazuje, nie zawsze proste pytania o \u201epodwojenie\u201d tych optyk, a wi\u0119c obecno\u015b\u0107 w tekstach literackich sztuki filmowej, umo\u017cliwiaj\u0105 jednoznaczne odpowiedzi. Tym bardziej, gdy my\u015bli si\u0119 o medium ruchomych obraz\u00f3w nie tyle w kontek\u015bcie rozwoju technologii i jej historii, a raczej sposobu czy nawet \u201earcheologii\u201d widzenia. I w zwi\u0105zku z tym postrzega si\u0119 film (wszak jeden z wytwor\u00f3w kultury ubieg\u0142ego stulecia) jako \u201eostatni\u0105 wielk\u0105 sztuczk\u0119 ewolucyjn\u0105\u201d[3]<\/a><\/sup><\/sup>. Takie podej\u015bcie oznacza konieczno\u015b\u0107 przypomnienia, \u017ce zwi\u0105zane jest to z ewolucj\u0105 strategii komunikacyjnych[4]<\/a><\/sup><\/sup> i transformacji to\u017csamo\u015bciowych[5]<\/a><\/sup><\/sup>. Polega\u0142oby to na wymianie zada\u0144 mi\u0119dzy nauk\u0105 a sztuk\u0105[6]<\/a><\/sup><\/sup>. Sztuka zmierza\u0142aby wi\u0119c, nie tyle do poszukiwania warto\u015bci estetycznych, a zdobywania wiedzy i rozumowym podchodzeniu do podejmowanych temat\u00f3w. Bazowa\u0142aby na racjonalizmie, a nie emocjach i intuicjach. Cechowa\u0142aby si\u0119 normatywno\u015bci\u0105, a nie idiosynkratyczno\u015bci\u0105. Opiera\u0142a raczej na narracji tekstowej, a nie wizualnej czy d\u017awi\u0119kowej. Polega\u0142a na wyja\u015bnianiu, a nie skojarzeniowo\u015bci[7]<\/a><\/sup><\/sup>. W takim uj\u0119ciu wyra\u017anie rysuje si\u0119 podstawa antropologiczno-filozoficzna, kt\u00f3ra stanowi podstaw\u0119 metodologii zaproponowanej przez Ann\u0119 \u015al\u00f3sarz w ksi\u0105\u017cce Film w literaturze XXI wieku<\/em>. Tak\u0105 tez\u0119 potwierdza te\u017c powo\u0142anie si\u0119 na znane publikacje autorstwa, m.in: Wolfganga Isera[8]<\/a><\/sup><\/sup>, Ryszarda Nycza[9]<\/a><\/sup><\/sup>, Adama Regiewicza[10]<\/a><\/sup><\/sup>. W swoich ustaleniach autorka wielokrotnie podkre\u015bla spojrzenie na literatur\u0119 jako na \u015bwiadectwo przemian wsp\u00f3\u0142czesnej kultury i obyczajowo\u015bci. To jeden z element\u00f3w, obok klarowno\u015bci postawy metodologicznej i prostoty j\u0119zyka, kt\u00f3ry pozwala uzna\u0107, \u017ce publikacj\u0119 dedykowano czytelnikowi, kt\u00f3ry nie musi by\u0107 specjalist\u0105 ani w dziedzinie literaturoznawstwa ani filmoznawstwa.<\/p>\n

Tytu\u0142 wskazanej publikacji: Film w literaturze XXI wieku<\/em>, sugeruje wa\u017cn\u0105 synergi\u0119 sztuk: filmu i literatury, ale nie jest ona rozumiana w najbardziej typowy spos\u00f3b, jako \u201eliteracko\u015b\u0107\u201d filmu versus<\/em> \u201efilmowo\u015b\u0107\u201d literatury czy skupienie uwagi na aspekcie filmowych adaptacji tekst\u00f3w literackich. Podej\u015bcie Anny \u015al\u00f3sarz jest mniej cz\u0119ste. Warto to podkre\u015bli\u0107, gdy\u017c w\u0142a\u015bnie ten aspekt uwa\u017cam za najbardziej godny uwagi. Piotr Sitarski potwierdzi\u0142 to przeczucie pisz\u0105c: Co ciekawe, o ile wp\u0142yw literatury na film (i odwrotnie), w szczeg\u00f3lno\u015bci zjawiska adaptacji filmowej i przyliteracko\u015b\u0107 filmu by\u0142y przedmiotem bardzo wielu analiz, o tyle uj\u0119cie Anny \u015al\u00f3sarz \u2013 mimo pozornej oczywisto\u015bci \u2013 jest oryginalne<\/em>[11]<\/a><\/sup><\/sup>. Jednym z uzasadnie\u0144 tej opinii mo\u017ce by\u0107 umieszczony we wst\u0119pie autorski schemat przek\u0142adowych nawi\u0105za\u0144 do filmowych przekaz\u00f3w w utworze literackim. Jednocze\u015bnie autorka, pami\u0119taj\u0105c o stanie bada\u0144 na ten temat, przypomnia\u0142a rozwa\u017cania, m.in. Wojciecha Chy\u0142y[12]<\/a><\/sup><\/sup> czy ksi\u0105\u017cki o nowomedialnych inspiracjach literatury[13]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n

Anna \u015al\u00f3sarz skupia si\u0119 przede wszystkim na tekstach literackich, w kt\u00f3rych pojawiaj\u0105 si\u0119, mniej lub bardziej, bezpo\u015brednie nawi\u0105zania do sztuki filmowej. Ta ostatnia jest, przez badaczk\u0119, rozumiana z wielu perspektyw. Przede wszystkim jako sko\u0144czone dzie\u0142o ruchomych obraz\u00f3w, kt\u00f3re posiada autora, bohater\u00f3w i odtwarzaj\u0105cych ich role \u2013 aktor\u00f3w, ale zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c przyk\u0142ady, w kt\u00f3rych mowa o og\u00f3lnych rozwa\u017caniach na temat \u201efilmu jako medium wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u201d. Autorka wyra\u017anie podkre\u015bla istnienie wzor\u00f3w kulturowych w literaturze i filmie, zwracaj\u0105c uwag\u0119 na trzy perspektywy ujawniania w tekstach literackich tematu filmowego: autora, bohatera, czytelnika.<\/p>\n

Zalet\u0105 ksi\u0105\u017cki jest te\u017c \u201eaktualno\u015b\u0107\u201d spojrzenia, co sugeruje przede wszystkim koncentracja na tekstach literackich powsta\u0142ych w XXI wieku. Przy tym na szczeg\u00f3lne podkre\u015blenie zas\u0142uguje obszerno\u015b\u0107 materia\u0142u badawczego. Kluczem do jego wyboru s\u0105 przede wszystkim subiektywne wybory autorki. Mo\u017cna z nimi, oczywi\u015bcie, polemizowa\u0107, ale trzeba te\u017c dobitnie podkre\u015bli\u0107, \u017ce Anna \u015al\u00f3sarz z niezwyk\u0142ym wyczuciem \u201eczasu\u201d wskazuje teksty w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b opowiadaj\u0105ce o \u015bwiecie wsp\u00f3\u0142czesnym i jego transformacjach. Autorka od lat zajmuje si\u0119 komunikacj\u0105 spo\u0142eczn\u0105, mediami i literaturoznawstwem oraz e-learningiem. Jest autork\u0105 takich ksi\u0105\u017cek jak m.in: Interpretanty lektur. Produkt przemys\u0142u medialnego<\/em> (2018), Ideologiczne matryce. Lektury a ich konteksty. Postkomunistyczna Polska – Postkolonialna Australia<\/em> (2013). Wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce literatura, film i dydaktyka \u2013 to tematy wiod\u0105ce w pracy naukowej tej badaczki. Z takiej te\u017c perspektywy spogl\u0105da w prezentowanej ksi\u0105\u017cce na teksty literackie i ich zwi\u0105zek z filmem oraz tkwi\u0105cy w tej relacji potencja\u0142 dydaktyczny.<\/p>\n

<\/a> W centrum uwagi autorki znajduj\u0105 si\u0119 przyk\u0142ady literackie r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w: prozatorskie, poetyckie i dramaturgiczne. Pochodz\u0105ce z r\u00f3\u017cnych obszar\u00f3w kultury literackiej: pocz\u0105wszy od klasyki a sko\u0144czywszy na tekstach dla odbiorcy masowego. Dodatkowo teksty nie tylko polskoj\u0119zyczne, ale powsta\u0142e we wszystkich niemal zak\u0105tkach \u015bwiata. W przedstawionej ksi\u0105\u017cce pojawia si\u0119 ca\u0142y szereg pisarzy. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich osoby bardzo dobrze rozpoznane, m.in.: Seamus Heaney, Stephen King, Jacek Kaczmarski, Andrzej Stasiuk, Przemys\u0142aw Wojcieszek, Jakub \u017bulczyk czy Dorota Mas\u0142owska, do kt\u00f3rych zawsze warto powraca\u0107, szczeg\u00f3lnie gdy mo\u017cna spojrze\u0107 na ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 z nieco innego punktu widzenia. Obok nich mo\u017cna te\u017c trafi\u0107 na tw\u00f3rc\u00f3w mniej oczywistych m.in. Jon\u00e1\u0161a H\u00e1jeka, Timofieja Iljewskiego i wielu innych; w ka\u017cdym razie na tyle ciekawych, \u017ce godnych przypomnienia i uwagi. Materia\u0142 badawczy jest wi\u0119c imponuj\u0105cy, a wyzwanie wielkie. Co wa\u017cne nie s\u0105 to wybory chybione, a ka\u017cdorazowo odkrywaj\u0105ce i ujawniaj\u0105ce istotny aspekt \u201eobecno\u015bci\u201d filmu w tek\u015bcie literackim. W ksi\u0105\u017cce Film w literaturze XXI wieku<\/em> istnieje wi\u0119c wiele \u201efiltr\u00f3w\u201d, przyk\u0142adowo ch\u0119\u0107 wskazania tylko tekst\u00f3w o wysokich walorach artystycznych<\/em>, ale zawsze wed\u0142ug tego samego klucza doboru: film \u2013 szeroko rozumiany \u2013 jako temat i\/czy inspiracja dla autora tekstu literackiego.<\/p>\n

Zadaniem autorki by\u0142o wskazanie cel\u00f3w wykorzystywania przez wsp\u00f3\u0142czesnych literat\u00f3w nawi\u0105zania do film\u00f3w, ich bohater\u00f3w, re\u017cyser\u00f3w, aktor\u00f3w, gatunk\u00f3w, technologii zapisu, praktyk tworzenia<\/em>[14]<\/a><\/sup><\/sup>. Nast\u0119pnie zastanowienie nad tym czego mo\u017cna si\u0119 z filmowych w\u0105tk\u00f3w w literaturze dowiedzie\u0107 na temat przyczyn kondycji wsp\u00f3\u0142czesnej cywilizacji Zachodu? Jak poeci, pisarze i dramaturdzy postrzegaj\u0105 rol\u0119 filmu oraz przekaz\u00f3w filmowych (w tym zw\u0142aszcza fabularnych, ale te\u017c dokumentalnych, telewizji, reklam, gier) w kulturze i jak diagnozuj\u0105 tym sposobem jej stan?<\/em>[15]<\/a><\/sup><\/sup> W tym sensie ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a pomy\u015blana jako pr\u00f3ba wype\u0142nienia luki wynikaj\u0105cej z niedostatku badawczej refleksji nad funkcjami literackich nawi\u0105za\u0144 do film\u00f3w i praktyk jego ogl\u0105dania, czyli antropologicznego wymiaru obecno\u015bci filmu w literaturze<\/em>\u201d[16]<\/a><\/sup><\/sup>. Odpowiedzi na wskazane pytania s\u0105 rozsiane po ca\u0142ej ksi\u0105\u017cce, ale w celu u\u0142atwienia lektury badaczka dokonuje, na ko\u0144cu ka\u017cdego rozdzia\u0142u, podsumowania dotychczasowych rozwa\u017ca\u0144. Zanim jednak przywo\u0142am wnioski Anny \u015al\u00f3sarz, warto skupi\u0107 uwag\u0119 na konstrukcji ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

Struktura wskazanej publikacji jest klarowna i pomocna \u2013 jako ewentualny materia\u0142 dydaktyczny. Po rozdziale wprowadzaj\u0105cym: O czym jest ta ksi\u0105\u017cka<\/em>, w kt\u00f3rym autorka formu\u0142uje nast\u0119puj\u0105c\u0105 tez\u0119: literatura jest barometrem stanu kultury<\/em>, jest antropologi\u0105 w pigu\u0142ce<\/em>, przechodzi do analizy konkretnych tekst\u00f3w: poetyckich, prozatorskich (z wydzieleniem: prozy, opowiadania, literatury non-fiction<\/em>) i dramat\u00f3w. W ostatnich cz\u0119\u015bciach ksi\u0105\u017cki Anna \u015al\u00f3sarz nie tylko przyst\u0119pnie przedstawia wyniki analizy na temat obecno\u015bci filmu w literaturze XXI wieku, ale dokonuje r\u00f3wnie\u017c lakonicznego streszczenia ca\u0142o\u015bci. Do ksi\u0105\u017cki do\u0142\u0105czone s\u0105 rzetelna bibliografia, pomocne indeksy: film\u00f3w, aktor\u00f3w i re\u017cyser\u00f3w, producent\u00f3w, bohater\u00f3w, program\u00f3w i seriali telewizyjnych, a nawet stacji i kana\u0142\u00f3w, portali, gier, korporacji medialnych.<\/p>\n

Przechodz\u0105c do zawarto\u015bci szczeg\u00f3\u0142owej rozdzia\u0142\u00f3w, warto wskaza\u0107 najwa\u017cniejszych tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rym badaczka po\u015bwi\u0119ca swoj\u0105 uwag\u0119. Przyk\u0142adowo w cz\u0119\u015bci Poezja<\/em> autorka zajmuje si\u0119 szczeg\u00f3\u0142owo \u201eoczekiwaniami wobec medi\u00f3w\u201d Heaneya, \u201ewitalno\u015bci\u0105 bohater\u00f3w kultury popularnej\u201d Edwina Morgana, \u201ekinem artystycznym i komercyjnym\u201d w tw\u00f3rczo\u015bci Jacka Kaczmarskiego \u2013 temu zagadnieniu po\u015bwi\u0119ca wi\u0119cej uwagi, oraz tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 poet\u00f3w ukrai\u0144skich, np. Wiktora Neboraka, Oksany Zabu\u017cko rosyjskich \u2013 Mariny Ilia\u0144skiej oraz \u0141arisy Rubalskiej czy pochodz\u0105cych z Europy \u015arodkowej, Po\u0142udniowej i Wschodniej \u2013 Jon\u00e1\u0161a H\u00e1jeka, Petera \u0160tengla, Du\u0161ko Novakovi\u0107a, M\u00e1ty\u00e1sa Sirokai. Ostatecznie stwierdza, \u017ce najbardziej subiektywny, zr\u00f3\u017cnicowany stosunek do filmowego \u015bwiata maj\u0105 w\u0142a\u015bnie poeci.<\/p>\n

Drugi rozdzia\u0142: Powie\u015b\u0107<\/em>, w du\u017cej mierze po\u015bwi\u0119cony jest analizie pisarstwa Stephena Kinga w kontek\u015bcie zjawiska hiperadaptacji<\/em> oraz Jakuba \u017bulczyka. We wnioskach autorka skupia si\u0119 na konsekwencjach percepcji film\u00f3w w powie\u015bci tego ostatniego jako \u015bwiadectwa codziennego \u017cycia polskiej prowincji w czasie transformacji, tj. po 1989 r. Ostatecznie, zdaniem badaczki, King i \u017bulczyk odzwierciedlili spo\u0142eczny i psychologiczny wymiar kultury filmowej i telewizyjnej oraz gier w swoich krajach \u2013 wpisuj\u0105c si\u0119 w oczekiwania odbiorc\u00f3w, kszta\u0142tuj\u0105, upowszechniaj\u0105 i utrwalaj\u0105 nie do ko\u0144ca pozytywne postawy i wzorce ludzkich postaw i zachowa\u0144<\/em> (s. 287). Jest to stwierdzenie, kt\u00f3re zach\u0119ca do dyskusji. Dowodzi, \u017ce wskazane teksty mog\u0105 stanowi\u0107 ciekawy materia\u0142 w pracy dydaktycznej. W tym duchu utrzymana jest kolejna opinia autorki, w my\u015bl kt\u00f3rej nawi\u0105zania do film\u00f3w w przypadku tych pisarzy s\u0105 dobrym przyk\u0142adem na to, jak gatunek powie\u015bci uleg\u0142 konwergencji i degradacji\u2026<\/em>[17]<\/a><\/sup><\/sup>. Ciekaw\u0105 p\u0142aszczyzn\u0105 do rozwa\u017ca\u0144 i projektu autorskich zaj\u0119\u0107 z wykorzystaniem ksi\u0105\u017cki Film w literaturze XXI wieku<\/em> s\u0105 te\u017c w\u0105tki filmowe w wybranych opowiadaniach (m.in. Jerzego Pilcha). Warto wspomnie\u0107 r\u00f3wnie\u017c o stereotypach w mediach i odmiennym postrzeganiu tych samych obraz\u00f3w w r\u00f3\u017cnych rejonach \u015bwiata, a wi\u0119c niejako zobaczy\u0107 percepcj\u0119 znanych przekaz\u00f3w bohatera z innej kultury<\/em>[18]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n

W ostatniej cz\u0119\u015bci o charakterze analitycznym, Dramat<\/em>, pojawiaj\u0105 si\u0119 analizy tekst\u00f3w autorstwa: Lidii Amejko, Micha\u0142a Walczaka, Przemys\u0142awa Wojcieszka, Andrzeja Stasiuka czy Doroty Mas\u0142owskiej. Autorka podsumowa\u0142a ten rozdzia\u0142 stwierdzeniem, \u017ce w analizowanych dramatach wp\u0142yw przekazu medialnego na ludzi jest nieodmiennie negatywny<\/em>[19]<\/a><\/sup><\/sup>. Niew\u0105tpliwie warto ten w\u0105tek rozwin\u0105\u0107 przede wszystkim w kontek\u015bcie \u2013 wskazanej przez \u015al\u00f3sarz \u2013 tabloidyzacji dramatu.<\/p>\n

Ostatecznie wnioski badaczki, cho\u0107 przecie\u017c nie nowe, sk\u0142aniaj\u0105 do pog\u0142\u0119bienia podj\u0119tych przez autork\u0119 w\u0105tk\u00f3w, a wi\u0119c zach\u0119caj\u0105 do rozwoju, kontynuacji, rozmowy. Podobnie jak ciekawym materia\u0142em do dyskusji s\u0105 wyniki analiz uj\u0119te w tabelach w ostatniej cz\u0119\u015bci publikacji. Pokazuj\u0105 one, \u017ce pisarze ch\u0119tnie przywo\u0142uj\u0105 takie filmy jak: Archiwum X<\/em>, 2001: Odyseja Kosmiczna<\/em>, Blade Runner<\/em>, Czterej pancerni i pies<\/em>, Potop<\/em>, Psychoza<\/em>, Stalker<\/em>, Gwiezdne wojny<\/em>, Matrix<\/em>, Ojciec chrzestny<\/em>; aktor\u00f3w: Bruce Lee, John Wayne, Arnold Schwarzenegger, Chuck Norris, Sylvester Stallone, Meryl Streep czy bohater\u00f3w: Batman i James Bond. Co wobec tego sztuka literacka XXI wieku m\u00f3wi o cz\u0142owieku swych czas\u00f3w? A nade wszystko jak kszta\u0142tuje w efekcie spos\u00f3b jego postrzegania i rozumienia? Odpowiedzi na te pytania s\u0105 mo\u017cliwe, cho\u0107 nie wszystkim mog\u0105 si\u0119 spodoba\u0107. Lektura ksi\u0105\u017cki pozwala czytelnikowi zmierzy\u0107 si\u0119 z nimi, pozna\u0107 opini\u0119 autorki, a nast\u0119pnie znale\u017a\u0107 swoje w\u0142asne interpretacje; pami\u0119taj\u0105c przy tym, \u017ce podobno arty\u015bci \u201ewidz\u0105 wi\u0119cej\u201d, dlatego maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 nadawania znacze\u0144. Natomiast sztuka jest rodzajem \u201eparadnej szaty\u201d. Co si\u0119 za ni\u0105 kryje? Co si\u0119 w ni\u0105 stroi? Obcuj\u0105c ze sztuk\u0105 literack\u0105 i filmow\u0105, a po\u015brednio z ksi\u0105\u017ck\u0105 Anny \u015al\u00f3sarz, stawiamy sobie takie pytania.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce opowie\u015bci intermedialne s\u0105 niew\u0105tpliwie znakiem naszych czas\u00f3w i wielkim wyzwaniem[20]<\/a><\/sup><\/sup>. Andrzej Hejmej przypomnia\u0142, \u017ce komparatystyka intermedialna, analizuj\u0105ca fenomen literatury jako medium po\u015br\u00f3d innych medi\u00f3w, mierzy si\u0119 obecnie z g\u0142\u00f3wnymi wyzwaniami wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata: interkulturowo\u015bci\u0105, intermedialno\u015bci\u0105<\/em>[21]<\/a><\/sup><\/sup> oraz transmedialno\u015bci\u0105[22]<\/a><\/sup><\/sup>. Na polskim gruncie definicj\u0119 tej ostatniej przedstawi\u0142a m.in. Katarzyna Kopecka-Piech w Leksykonie konwergencji medi\u00f3w<\/em>. Warto w tym miejscu j\u0105 przypomnie\u0107:<\/p>\n

jest to opowiadanie w poprzek wielu platform medialnych, oparte na rozlicznych komponentach, przynosz\u0105cych w efekcie progres narracyjny. [\u2026] W odr\u00f3\u017cnieniu od wieloplatformowo\u015bci transmedialno\u015b\u0107 nie opiera si\u0119 tylko i wy\u0142\u0105cznie na zastosowaniu zr\u00f3\u017cnicowanych medi\u00f3w, lecz r\u00f3wnie\u017c na utworzeniu mi\u0119dzy nimi relacji, kt\u00f3re skutkuj\u0105 now\u0105, cz\u0119sto nielinearn\u0105 struktur\u0105 opowiadania. Transmedia nie oznaczaj\u0105 opowiadania tej samej historii na r\u00f3\u017cnych platformach, ale przekazywanie r\u00f3\u017cnych informacji na temat tego samego \u015bwiata przedstawionego. Opowiadanie transmedialne anga\u017cuje docelowo odbiorc\u0119 do zr\u00f3\u017cnicowanych aktywno\u015bci, dzi\u0119ki kt\u00f3rym kolekcjonuje on poszczeg\u00f3lne komponenty, by dotrze\u0107 do ca\u0142okszta\u0142tu opowiadania. Na palet\u0119 medialn\u0105 w takim przypadku mo\u017ce si\u0119 sk\u0142ada\u0107 np. serial, jako komponent zasadniczy, oraz towarzysz\u0105ce mu: strona internetowa, ksi\u0105\u017cka, gra komputerowa czy film pe\u0142nometra\u017cowy<\/em>[23]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n

Ka\u017cdorazowo w centrum uwagi s\u0105: narracja \u2013 medium \u2013 umys\u0142 odbiorcy i czas[24]<\/a><\/sup><\/sup>. Ksi\u0105\u017cka Anny \u015al\u00f3sarz potwierdza wag\u0119 tych ustale\u0144, dlatego warto o niej pami\u0119ta\u0107 i poleci\u0107 przede wszystkim do wykorzystania na lekcjach z nowymi pokoleniami odbiorc\u00f3w.<\/p>\n

    \n
  1. \n

    M. Leiris, Lustro tauromachii<\/em>, t\u0142um. M. Ochab. Wydawnictwo \u201eS\u0142owo\/Obraz\/Terytoria\u201d, Gda\u0144sk 1999, s. 51. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  2. \n

    A. \u015al\u00f3sarz, Film w literaturze XXI wieku<\/em>, Wydawca \u201eUniversitas\u201d, Krak\u00f3w 2021, s. 15-16. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  3. \n

    J. Bruner, Kultura edukacji<\/em>, t\u0142um. T. Brzostowska-Tereszkiewicz, Wydawca \u201eUniversitas\u201d, Krak\u00f3w 2010, s. 253 \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  4. \n

    <\/a> P. Zawojski, Nauka jako praktyka estetyczna \u2013 sztuka jako praktyka badawcza<\/em>, [w:] Cyberkultura. Syntopia sztuki, nauki i technologii<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, Katowice 2018, s. 56. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  5. \n

    Dominika Kaczorowska-Spychalska przypomnia\u0142a, \u017ce Technologia w naturalny spos\u00f3b staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 naszej to\u017csamo\u015bci, \u0142\u0105cz\u0105c to, co analogowe, z tym, co cyfrowe; to, co ju\u017c zautomatyzowane, z tym, co wci\u0105\u017c nie poddaje si\u0119 algorytmizacji<\/em> (zob. D. Kaczorowska-Spychalska, Technologie w \u015bwiecie konsumenta \u2013 konsument w \u015bwiecie technologii<\/em>, [w:] A. Rudnicka, D. Kaczorowska-Spychalska, M. Kulik, J. Reichel, Digital ethics – polscy konsumenci wobec wyzwa\u0144 etycznych zwi\u0105zanych z rozwojem technologii. I og\u00f3lnopolski raport<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2021, s. 16. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  6. \n

    P. Zawojski, Nauka jako praktyka estetyczna<\/em>, dz. cyt., s. 56. Zawojski zauwa\u017ca, \u017ce eksperymenty s\u0105 mo\u017cliwe tylko w\u00f3wczas, gdy arty\u015bci maj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 metodologiczn\u0105. Polega to te\u017c na umiej\u0119tno\u015bci formu\u0142owania pyta\u0144 o rodzaj relacji mi\u0119dzy sztuk\u0105 i nauk\u0105, o praktyczne zastosowanie\/wykorzystanie bada\u0144 naukowych i ich rezultat\u00f3w w kreowaniu dzie\u0142. W tym sensie eksperyment artystyczny polega na tym, \u017ce sztuka staje si\u0119 praktyk\u0105 badawcz\u0105, a nauka estetyczn\u0105. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  7. \n

    Tam\u017ce, s. 57. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  8. \n

    W. Iser, Czym jest antropologia literatury? R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy fikcjami wyja\u015bniaj\u0105cymi a odkrywaj\u0105cymi<\/em>, t\u0142um. A. Kowalcze-Pawlik, \u201eTeksty Drugie\u201d 2006, nr 5, s. 11-35. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  9. \n

    R. Nycz, Intertekstualno\u015b\u0107 i jej zakresy: teksty, gatunki, \u015bwiaty<\/em>, [w:] tego\u017c, Tekstowy \u015bwiat. Poststrukturalizm a wiedza o literaturze<\/em>, Wydawnictwo: Instytutu Bada\u0144 Literackich PAN, Warszawa 1995; R. Nycz, Antropologia literatury \u2013 kulturowa teoria literatury \u2013 poetyka do\u015bwiadczenia<\/em>, \u201eTeksty Drugie\u201d 2007, nr 6, s. 34-49. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  10. \n

    A. Regiewicz, Kultura w \u015bwietle antropologii wsp\u00f3\u0142czesnej. Pr\u00f3ba interpretacji kerygmatycznej<\/em>, Wydawnictwo \u201eNorbertinum\u201d, Lublin 2011. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  11. \n

    P. Sitarski, Fragment recenzji zamieszczonej w ksi\u0105\u017cce: A. \u015al\u00f3sarz, Film w literaturze XXI wieku<\/em>, Krak\u00f3w 2021, Z tego te\u017c wzgl\u0119du <\/em>\u2013 jak zauwa\u017ca Sitarski \u2013 przywo\u0142any przez Autork\u0119 stan bada\u0144 jest do\u015b\u0107 skromny. Dobrze \u015bwiadczy to o wyborze tematu, bowiem om\u00f3wiona w ksi\u0105\u017cce problematyka jest raczej nieobecna w pi\u015bmiennictwie polskim i zagranicznym<\/em> (s. 521-522). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  12. \n

    W. Chy\u0142a, Od kultury s\u0142owa do kultury audiowizualnej<\/em>, [w:] Intermedialno\u015b\u0107 w kulturze ko\u0144ca XX wieku<\/em>, red. A. Gw\u00f3\u017ad\u017a, S. Krzemie\u0144-Ojak, Wydawnictwo \u201eTrans Humana\u201d, Bia\u0142ystok 1998. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  13. \n

    Zob. m.in.: B. Bodzioch-Bry\u0142a, Ku cia\u0142u postludzkiemu\u2026 Poezja po 1989 roku wobec nowych medi\u00f3w i nowej rzeczywisto\u015bci<\/em>, Wydawnictwo \u201eUniversitas\u201d, Krak\u00f3w 2006; Literatura i kino. Polska po 1989 roku<\/em>, red. P. Marecki, A. Pilarska, K. Puto, Wydawnictwo i Ksi\u0119garnia Korporacja Ha!art, Krak\u00f3w 2013; Literatura \u2013 nowe media. Homo irretitus w kulturze literackiej XX i XXI wieku<\/em>, red. B. Bodzioch-Bry\u0142a, G. Pietruszewska-Kobiela, A. Regiewicz, Wydawnictwo: Wydawnictwo im. Stanis\u0142awa Podobi\u0144skiego Akademii im. Jana D\u0142ugosza, Toru\u0144 2015. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  14. \n

    A. \u015al\u00f3sarz, Film w literaturze XXI wieku<\/em>, dz. cyt., s. 13. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  15. \n

    Tam\u017ce, s. 13. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  16. \n

    Tam\u017ce, s. 25. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  17. \n

    Tam\u017ce, s. 288. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  18. \n

    Tam\u017ce, s. 355. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  19. \n

    Tam\u017ce, s. 421. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  20. \n

    Konrad Chmielecki przypomina\u0142: \u201eaudiowizualne do\u015bwiadczenie kulturowe zosta\u0142o uprzywilejowane w stosunku do werbalnego przez mechanizmy odbiorcze; uczestnicy kultury wsp\u00f3\u0142czesnej nastawieni s\u0105 na scalanie informacji audialnych i wizualnych w jedn\u0105 znaczeniow\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107\u201d (zob. K. Chmielecki, Estetyka intermedialno\u015bci<\/em>, Wydawnictwo \u201eRabid\u201d, Krak\u00f3w 2008, s. 9).<\/p>\n

    Por. te\u017c M. Boczkowska, Opowie\u015b\u0107 transmedialna \u2013 znak naszych czas\u00f3w<\/em>, \u201ePostscriptum Polonistyczne\u201d 2014, nr 2, s. 125\u2012137. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  21. \n

    A. Hejmej, Komparatystyka intermedialna<\/em>, \u201eRocznik Komparatystyczny\u201d 2016, nr 7, s. 9, 12. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  22. \n

    Henry Jenkins tak definiowa\u0142 to poj\u0119cie: Opowiadania transmedialne to sztuka tworzenia \u015bwiat\u00f3w. Aby w pe\u0142ni do\u015bwiadcza\u0107 ka\u017cdego fikcyjnego \u015bwiata, konsumenci musz\u0105 przyj\u0105\u0107 rol\u0119 my\u015bliwych i zbieraczy, \u015bcigaj\u0105cych fragmenty opowie\u015bci na r\u00f3\u017cnych kana\u0142ach medialnych, por\u00f3wnuj\u0105cych mi\u0119dzy sob\u0105 notatki w sieciowych grupach dyskusyjnych i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych. Gwarantuje to, \u017ce ka\u017cdy, kto zainwestuje czas i wysi\u0142ek, zyska bogatsze do\u015bwiadczenie rozrywkowe<\/em> (zob. H. Jenkins, Kultura konwergencji. Zderzenie starych i nowych medi\u00f3w<\/em>, t\u0142um. M. Filiciak, M. Bernatowicz, Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, s. 35). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  23. \n

    K. Kopecka-Piech, Leksykon konwergencji medi\u00f3w<\/em>, Wydawnictwo \u201eUniversitas\u201d, Krak\u00f3w 2015, s. 40\u201241. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n

  24. \n

    <\/a> Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce cofanie si\u0119 w czasie oznacza identyfikowanie tekstualnych sieci w poszukiwaniu tekstualnych skamielin i rekonstruowaniu praktyk produkcyjnych oraz konsumpcyjnych<\/em> (zob. C. Scolari, P. Bertetti, M. Freeman, Introduction: Towards an Archeology of Transmedia Storytelling<\/em>, [w:] Transmedia Archeology. Storytelling in the Borderlines of Science Fiction<\/em>, Comics and Pulp Magazines<\/em>, red. C. Scolari, P. Bertetti, M. Freeman, New York 2014, s. 6. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n\n\n

    \n\n\n\n

    Iwona Grod\u017a <\/strong>\u2013 literaturoznawca, filmoznawca, historyk sztuki, muzykolog i psycholog sztuki. Interesuje si\u0119 ponadto teatrem, kulturoznawstwem, filozofi\u0105 i psychologi\u0105, a tak\u017ce ide\u0105 \u201ekorespondencji\u201d sztuk, szczeg\u00f3lnie: literatury-filmu-malarstwa-teatru i muzyki. Autorka ksi\u0105\u017cek: \u201eR\u0119kopis znaleziony w Saragossie\u201d Wojciecha Jerzego Hasa<\/em>, Wydawnictwo Naukowe UAM, Pozna\u0144 2005; Zaszyfrowane w obrazie. O filmach Wojciecha Jerzego Hasa<\/em>, Wydawnictwo S\u0142owo-Obraz-Terytoria, Gda\u0144sk 2008; Jerzy Skolimowski<\/em>, Wydawnictwo \u201eWi\u0119\u017a\u201d, Warszawa 2010; Synergia sztuki i nauki w tw\u00f3rczo\u015bci Zbigniewa Rybczy\u0144skiego<\/em>, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2015; Between Dream and Reality<\/em>, Wydawnictwo \u201cPeter Lang\u201d, Berlin 2018; Hasowski Appendix<\/em>, Wydawnictwo \u201cUniversitas\u201d, Krak\u00f3w 2020. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.1.15 Polskie Towarzystwo Komunikacji Spo\u0142ecznej ORCID: 0000-0003-0151-6909 Recenzja ksi\u0105\u017cki: Anna \u015al\u00f3sarz, Film w literaturze XXI wieku, Wydawnictwo \u201eUniversitas\u201d, Krak\u00f3w 2021 Artysta, \u201ebudowniczy luster\u201d, kt\u00f3ry za spraw\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci estetycznej,  b\u0105d\u017a pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 jakimi\u015b innymi \u015brodkami,  staje si\u0119 \u015bwiadomym sprawc\u0105 naszych objawie\u0144.  Michel Leiris Zdaniem wielu tw\u00f3rczo\u015b\u0107 literacka, podobnie jak filmowa, pe\u0142ni w kulturze rol\u0119 \u201emechanizmu… Czytaj wi\u0119cej »Lustro wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":3355,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1125,11],"tags":[],"ppma_author":[1124],"class_list":["post-3299","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-1-2022","category-recenzja"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t