{"id":328,"date":"2018-04-10T00:00:00","date_gmt":"2018-04-09T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2018\/04\/10\/cialo-rozproszone-obsesja-fragmentow-w-kontekscie-hermeneutyki-radykalnej-filozoficzna-analiza-kosmosu-andrzeja-zulawskiego\/"},"modified":"2021-06-25T12:40:07","modified_gmt":"2021-06-25T11:40:07","slug":"cialo-rozproszone-obsesja-fragmentow-w-kontekscie-hermeneutyki-radykalnej-filozoficzna-analiza-kosmosu-andrzeja-zulawskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/cialo-rozproszone-obsesja-fragmentow-w-kontekscie-hermeneutyki-radykalnej-filozoficzna-analiza-kosmosu-andrzeja-zulawskiego\/","title":{"rendered":"Cia\u0142o rozproszone \u2013 obsesja fragment\u00f3w w kontek\u015bcie hermeneutyki radykalnej. Filozoficzna analiza „Kosmosu” Andrzeja \u017bu\u0142awskiego"},"content":{"rendered":"

Jean-Luc Nancy napisa\u0142 w jednej ze swych ksi\u0105\u017cek, \u017ce pragnieniem Platona by\u0142o, aby dyskurs mia\u0142 cia\u0142o dobrze zbudowanego zwierz\u0119cia, kt\u00f3re wyposa\u017cone jest w g\u0142ow\u0119, tu\u0142\u00f3w i<\/i> ogon<\/em><\/a>[1]<\/span>.<\/i> Cho\u0107 \u017caden z tych filozof\u00f3w nie b\u0119dzie bohaterem niniejszego tekstu, s\u0142owa te doskonale ilustruj\u0105 po\u0142\u0105czenie zagadnie\u0144, kt\u00f3re chcia\u0142abym tu zaprezentowa\u0107. Kosmos<\/i> Witolda Gombrowicza<\/a>[2]<\/span> jest opowie\u015bci\u0105 o obsesji poszukiwania sensu stoj\u0105cego za wci\u0105\u017c narzucaj\u0105cymi si\u0119 znakami. G\u0142\u00f3wny bohater \u2013 Witold \u2013 stara si\u0119 za wszelk\u0105 cen\u0119 znale\u017a\u0107 ich autora i cel, pocz\u0105tek i koniec, g\u0142ow\u0119 i ogon. W kr\u00f3tkiej powie\u015bci Gombrowicza \u015bledzimy za\u0142amanie bohatera, spowodowane niemo\u017cno\u015bci\u0105 odkrycia logiki rz\u0105dz\u0105cej mno\u017c\u0105cymi si\u0119 wskaz\u00f3wkami, ale filmowa adaptacja tego utworu ma, jak si\u0119 wydaje, nieco inny wyd\u017awi\u0119k. Analiza obecno\u015bci cia\u0142a w interesuj\u0105cym mnie tu filmie Andrzeja \u017bu\u0142awskiego Kosmos<\/i> (2015) posiada dwa aspekty: pierwszy zwi\u0105zany jest z cia\u0142ami przedstawionymi w filmie, drugi \u2013 z cia\u0142em samego filmu. Kosmos<\/i> opowiada wi\u0119c o obsesji na punkcie cia\u0142, ale i o rado\u015bci tworzenia sztuki. Kryzys poszukiwania sensu oraz \u015brodki, kt\u00f3rymi pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 \u017bu\u0142awski, kr\u0119c\u0105c sw\u00f3j ostatni film, zamierzam rozwa\u017cy\u0107 w kontek\u015bcie prac dw\u00f3ch autor\u00f3w: Gianniego Vattimo oraz Johna D. Caputo. Warto tu nadmieni\u0107, \u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 samego Gombrowicza wi\u0105za\u0142a si\u0119 z egzystencjalizmem, jednak Kosmos<\/i>, zar\u00f3wno jako powie\u015b\u0107, jak i w szczeg\u00f3lno\u015bci jej wsp\u00f3\u0142czesna adaptacja filmowa, doskonale, jak si\u0119 wydaje, pasuje do wykorzystanych tutaj, nowszych narz\u0119dzi filozoficznych.<\/p>\n

<\/p>\n

Cia\u0142o w filmie<\/b><\/p>\n

Kluczow\u0105 kategori\u0105 do analizy sposobu przedstawiania cia\u0142a w Kosmosie<\/i> jest specyficznie rozumiany przez \u017bu\u0142awskiego kicz. Termin ten ma zdecydowanie pozytywny wyd\u017awi\u0119k; stanowi wr\u0119cz esencj\u0119 kina. Wi\u0105\u017ce si\u0119 z fizyczn\u0105 przyjemno\u015bci\u0105, z uwodzeniem widza przez spektakl, czyli rzeczywisto\u015b\u0107 przekszta\u0142con\u0105 w film. Chodzi o film jako seksualno\u015b\u0107, jako form\u0119 zmys\u0142ow\u0105, jako rzecz dzia\u0142aj\u0105c\u0105 poprzez zmys\u0142y i wci\u0105gaj\u0105c\u0105 w siebie widowni\u0119 za pomoc\u0105 tych zmys\u0142\u00f3w, to znaczy za pomoc\u0105 aktorek i aktor\u00f3w<\/i> \u2013 m\u00f3wi re\u017cyser w wywiadzie-rzece przeprowadzonym przez Piotra Kletowskiego i Piotra Mareckiego<\/a>[3]<\/a><\/span>. Kino, wed\u0142ug niego, zawiera w sobie erotyczn\u0105 si\u0142\u0119, kt\u00f3rej \u017ar\u00f3d\u0142em s\u0105 eksponowane na ekranie cia\u0142a. W przypadku Kosmosu<\/i> przyjemno\u015b\u0107 ma odczuwa\u0107 nie tylko widz, r\u00f3wnie\u017c bohaterowie filmu poddani s\u0105 czarowi otaczaj\u0105cych ich cia\u0142 i przedmiot\u00f3w.<\/p>\n

Fabu\u0142a zawi\u0105zuje si\u0119 wok\u00f3\u0142 osobliwego znaleziska, kt\u00f3rym jest wr\u00f3bel powieszony na sznurku. Witold znajduje martwe stworzenie w okolicach pensjonatu, do kt\u00f3rego si\u0119 udaje, \u017ceby w spokoju uczy\u0107 si\u0119 do egzamin\u00f3w na studiach prawniczych. Dziwaczno\u015b\u0107 tego zdarzenia powoduje, \u017ce m\u0142ody m\u0119\u017cczyzna wyznacza sobie za cel odgadni\u0119cie intencji, kt\u00f3ra stoi za powieszeniem. Ciekawo\u015b\u0107 zaczyna \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z fascynacj\u0105 pi\u0119kn\u0105 c\u00f3rk\u0105 w\u0142a\u015bcicieli pensjonatu \u2013 Len\u0105. Rozczarowany swoj\u0105 codzienno\u015bci\u0105 Witold szybko porzuca swoje plany naukowe na rzecz szukania kolejnych ukrytych znak\u00f3w i pisania powie\u015bci inspirowanej swoim po\u017c\u0105daniem. Rzeczy i cia\u0142a niezno\u015bnie przyci\u0105gaj\u0105 i staj\u0105 si\u0119 przedmiotem obsesji. Bohaterowie (bo Witoldowi towarzyszy jego kolega Fuchs) rzucaj\u0105 si\u0119 na poszukiwanie ukrytej przyczyny powieszenia wr\u00f3bla. Dla ich wyt\u0119\u017conej uwagi wszystkie przedmioty nabieraj\u0105 charakteru wskaz\u00f3wek. Nik\u0142o\u015b\u0107 odnajdywanych znak\u00f3w powoduje ich nadmierne i niekontrolowane mno\u017cenie si\u0119. Nie wiadomo, ile jest ukrytych wskaz\u00f3wek i konstelacji. Nie wiadomo te\u017c, kt\u00f3re powi\u0105zania s\u0105 wynikiem czyjego\u015b dzia\u0142ania, a kt\u00f3re dzie\u0142em przypadku lub uk\u0142adem wymy\u015blonym przez bohater\u00f3w, chc\u0105cych, by znaleziony wr\u00f3bel co\u015b znaczy\u0142.<\/p>\n

Uwag\u0119 przyci\u0105gaj\u0105 sceny eksponuj\u0105ce kolejne elementy tworzonego uk\u0142adu. Zbli\u017cenia przedmiot\u00f3w i cia\u0142 na moment wype\u0142niaj\u0105 ca\u0142y kadr, przerywaj\u0105c bieg wydarze\u0144 i nie zostawiaj\u0105c miejsca na nic innego: powieszony kurczak, powieszone patyczki, wr\u00f3bel, grabie itd. Motywem, kt\u00f3ry uporczywie si\u0119 powtarza, s\u0105 usta i najbardziej hipnotyzuj\u0105 sceny eksponuj\u0105ce je w r\u00f3\u017cnych konfiguracjach. Usta Leny zawracaj\u0105 w g\u0142owie Witoldowi, usta s\u0142u\u017c\u0105cej Catherette s\u0105 ich zdeformowanym podwojeniem, usta zaci\u0105gaj\u0105 si\u0119 dymem z papierosa, usta szeroko si\u0119 rozwieraj\u0105, w usta wk\u0142adane s\u0105 palce, troch\u0119 z ciekawo\u015bci, troch\u0119 za kar\u0119, Lena i Catherette zbli\u017caj\u0105 do siebie, by zestawi\u0107 usta ze sob\u0105. Piotr Kletowski, przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci \u017bu\u0142awskiego, stwierdza, \u017ce seksualno\u015b\u0107 w jego filmach jest si\u0142\u0105 zdoln\u0105 inicjowa\u0107 ca\u0142y bieg wydarze\u0144<\/a>[4]<\/a><\/span>. Witold nie jest w stanie zajmowa\u0107 si\u0119 niczym poza swoj\u0105 obsesj\u0105 na punkcie Leny, Fuchs raz po raz znika w poszukiwaniu kolejnych erotycznych przyg\u00f3d, a w\u0142a\u015bciciel pensjonatu Leon organizuje procesj\u0119 w miejsce, kt\u00f3re okazuje si\u0119 szczeg\u00f3lne nie ze wzgl\u0119du na pi\u0119kne widoki, ale na wspomnienie jedynego erotycznego ekscesu.<\/p>\n

<\/p>\n

Jonathan Genet w filmie <\/span>Kosmos<\/em>, \u017ar\u00f3d\u0142o: Bomba Film<\/span><\/span><\/p>\n

P\u0119kni\u0119ta rzeczywisto\u015b\u0107<\/b><\/p>\n

Bez w\u0105tpienia cia\u0142o jest tu wyposa\u017cone w fascynuj\u0105c\u0105 si\u0142\u0119, ale charakteryzuje si\u0119 ono czym\u015b jeszcze. Jest pokawa\u0142kowane, co staje si\u0119 kolejnym powodem jego przyci\u0105gania. Cia\u0142a sprowadzane s\u0105 cz\u0119sto do ich cz\u0119\u015bci, w szczeg\u00f3lno\u015bci ust. Niekiedy postaci zdaj\u0105 si\u0119 by\u0107 im podporz\u0105dkowane, jak w przypadku, gdy Catherette eksponuje fascynuj\u0105ce wszystkich rozci\u0119te usta lub gdy Lena otwiera swoje uszminkowane usta w bolesnym grymasie. Cia\u0142a rozpadaj\u0105 si\u0119 na ma\u0142e fragmenty. To rozcz\u0142onkowanie jest jednak symptomem znacznie powa\u017cniejszego problemu. W\u0142a\u015bnie rzeczywisto\u015b\u0107 zdaje si\u0119 rozpada\u0107 na kawa\u0142ki, kt\u00f3re przestaj\u0105 do siebie pasowa\u0107, wskazywa\u0107 jeden na drugi i tworzy\u0107 sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Gianni Vattimo oraz John D. Caputo analizuj\u0105 ten kryzys, wpisuj\u0105c si\u0119 w nurt hermeneutyki radykalnej. Norbert Le\u015bniewski w ksi\u0105\u017cce O hermeneutyce radykalnej<\/i> okre\u015bla taki rodzaj namys\u0142u najog\u00f3lniej jako nieustaj\u0105c\u0105 aktywno\u015b\u0107 rozumiej\u0105cej interpretacji<\/i><\/a>[5]<\/a>. Filozofia hermeneutyczna powsta\u0142a na skutek przemian maj\u0105cych miejsce w epoce nowoczesno\u015bci, kt\u00f3re zawieraj\u0105 si\u0119 w s\u0142ynnej Nietzschea\u0144skiej formule \u015bmierci boga. Vattimo w Strukturze rewolucji artystycznych<\/i><\/a>[6]<\/a> podaje jedn\u0105 z mo\u017cliwych definicji nowoczesno\u015bci jako epoki, dla kt\u00f3rej bycie nowoczesnym staje si\u0119 warto\u015bci\u0105, wi\u0119cej<\/i>, jedyn\u0105<\/b> warto\u015bci\u0105 fundamentaln\u0105<\/i><\/a>[7]<\/a>. Tendencj\u0105 typowo modernistyczn\u0105 jest wi\u0119c przezwyci\u0119\u017canie kr\u00f3tkotrwa\u0142ych nowo\u015bci przez kolejne, lepsze czy prawdziwsze. Poniewa\u017c nowoczesno\u015b\u0107 odesz\u0142a od religijnej wizji rzeczywisto\u015bci na rzecz wyznawania warto\u015bci \u015bwieckich, wiara w post\u0119p, pod wp\u0142ywem sekularyzacji, przekszta\u0142ca si\u0119 stopniowo w wiar\u0119 jedynie w to, co nowe. Tendencja ta zawiera jednak wpisan\u0105 we\u0144 w\u0142asn\u0105 dekonstrukcj\u0119. Sama prawda, w imi\u0119 kt\u00f3rej dzia\u0142a\u0142 post\u0119p, uleg\u0142a rozk\u0142adowi, a wraz z ni\u0105 przekonanie, \u017ce cz\u0142owiek jest zdolny do niej dotrze\u0107. B\u00f3g \u201eumiera\u201d, zabity przez religijno\u015b\u0107, przez \u017c\u0105dz\u0119 prawdy, kt\u00f3r\u0105 jego wierni zawsze kultywowali, a kt\u00f3ra teraz doprowadzi\u0142a ich do odkrycia, \u017ce On tak\u017ce by\u0142 b\u0142\u0119dem, bez kt\u00f3rego mo\u017cna si\u0119 ju\u017c teraz obej\u015b\u0107 \u2013 <\/i>pisze w\u0142oski filozof<\/a>[8]<\/a>. Granice mi\u0119dzy rzeczywisto\u015bci\u0105 i fikcj\u0105 zaczynaj\u0105 si\u0119 zaciera\u0107, a prawd\u0119 jako stabilny fundament zast\u0119puje interpretacja. Punktem doj\u015bcia nowoczesno\u015bci jest wi\u0119c wed\u0142ug Vattimo nihilizm, kt\u00f3ry w tym uj\u0119ciu nie jest obc\u0105 destrukcyjn\u0105 si\u0142\u0105 trawi\u0105c\u0105 zachodni\u0105 kultur\u0119, ale czym\u015b tkwi\u0105cym w niej i dzia\u0142aj\u0105cym od pocz\u0105tku. Jak podsumowuje Andrzej Zawadzki we wst\u0119pie do Ko\u0144ca nowoczesno\u015bci<\/i>: Byt poj\u0119ty w kategoriach nihilistycznych przedstawia si\u0119 nie jako esencja, trwa\u0142a struktura, co\u015b konkretnego, \u201etwardego\u201d, namacalnego, ale jako \u015blady, przekazy, g\u0142osy dochodz\u0105ce do wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka z innych kultur<\/i><\/a>[9]<\/a>. Wszystko to zwiastuje nadej\u015bcie ponowoczesno\u015bci.<\/p>\n

W filmie \u017bu\u0142awskiego od samego pocz\u0105tku jeste\u015bmy wrzuceni w dziwny, poszatkowany \u015bwiat. Gdy Witold zabiera g\u0142os po raz pierwszy, teatralnie, z pasj\u0105 recytuje Dantego, inicjuj\u0105c trwaj\u0105cy a\u017c do ko\u0144ca wir cytat\u00f3w i fragment\u00f3w. Obserwujemy wi\u0119c podmiot od pocz\u0105tku p\u0119kni\u0119ty, kt\u00f3ry jednak t\u0119skni za utracon\u0105 pe\u0142ni\u0105. Taka sytuacja opisywana jest szeroko we wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii jako kondycja cz\u0142owieka p\u00f3\u017anej nowoczesno\u015bci. G\u0142\u00f3wny bohater zostaje skonfrontowany z wydarzeniem, kt\u00f3re swoj\u0105 dziwaczno\u015bci\u0105 wybija si\u0119 przed szereg innych. Postanawia za wszelk\u0105 cen\u0119 pozna\u0107 sens powieszenia wr\u00f3bla. Zak\u0142ada wi\u0119c, \u017ce sens taki istnieje i nale\u017cy go jedynie odgadn\u0105\u0107 lub dotrze\u0107 do niego po z pewno\u015bci\u0105 pozostawionych gdzie\u015b \u015bladach. Taki rodzaj aktywno\u015bci hermeneutycznej pozwala wierzy\u0107, \u017ce na zadane przez interpretuj\u0105cego pytanie istnieje jaka\u015b jedyna, w\u0142a\u015bciwa odpowied\u017a, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna odkry\u0107 dzi\u0119ki poprawnej interpretacji. Rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 obserwujemy w filmie, zosta\u0142a jednak przemieniona i nie daje si\u0119 uj\u0105\u0107 w ramy takiej procedury poznawczej. Konstelacja, w kt\u00f3rej centrum znajduje si\u0119 ptak, zostaje wzbogacona o coraz wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 element\u00f3w. W\u0142a\u015bciwie ca\u0142y \u015bwiat, w kt\u00f3rym s\u0105 osadzeni bohaterowie, zdaje si\u0119 pl\u0105tanin\u0105 lu\u017ano powi\u0105zanych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, w kt\u00f3rych trudno doszuka\u0107 si\u0119 logicznego ci\u0105gu. Postaci prowadz\u0105 ze sob\u0105 rozmowy, ale s\u0105 one albo wymian\u0105 cytat\u00f3w, albo niepasuj\u0105cymi do siebie elementami, powitalny u\u015bcisk d\u0142oni Leny i Witolda zdaje si\u0119 karykaturalny, lokatorzy, zamiast z obrzydzeniem, z trosk\u0105 zdejmuj\u0105 owady i mi\u0119czaki \u0142a\u017c\u0105ce po ich porannym posi\u0142ku, a gospodyni czasem \u201ezawiesza si\u0119\u201d w p\u00f3\u0142 s\u0142owa i tkwi przy stole bez ruchu, nie budz\u0105c przy tym zbytniego zdumienia pozosta\u0142ych domownik\u00f3w. Szczeg\u00f3\u0142y, zamiast odnosi\u0107 si\u0119 do siebie i uk\u0142ada\u0107 w siatk\u0119 powi\u0105za\u0144, tworz\u0105 raczej p\u0119kni\u0119cia.<\/p>\n

Co jednak, je\u015bli poszukiwania sensu odbywaj\u0105 si\u0119 na pr\u00f3\u017cno? Iwona Lorenc w tek\u015bcie Ucieczka, iluzja czy heroizm? Dylematy wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii sztuki<\/i><\/a>[10]<\/a> <\/i>pisze, \u017ce nihilistyczne cechy nowoczesno\u015bci owocuj\u0105 utrat\u0105 tak zwanego bezpiecze\u0144stwa ontologicznego. Odkrycia filozofii, pocz\u0105wszy od XIX wieku, wchodz\u0105 w konflikt z przyzwyczajeniami dobrze zakorzenionymi w naszym codziennym do\u015bwiadczeniu. Rysy pojawiaj\u0105ce si\u0119 na mocnym, daj\u0105cym pewno\u015b\u0107 gruncie ontologicznym mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 z jednej strony t\u0119sknot\u0119 i pr\u00f3by restytucji utraconej pe\u0142ni, z drugiej powodowa\u0107 ca\u0142kowite odci\u0119cie si\u0119 od metafizyki. Istnieje wi\u0119c mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce nie ma \u017cadnej tajemnicy do odkrycia, \u017ce wszech\u015bwiat t\u0142ocz\u0105cych si\u0119 element\u00f3w nie kryje za sob\u0105 \u017cadnego porz\u0105dku i wreszcie \u017ce nie ma \u017cadnego powodu, dla kt\u00f3rego powieszono wr\u00f3bla albo \u017ce ka\u017cdy pow\u00f3d jest tak samo dobry. Koresponduje to z antymetafizycznym podej\u015bciem dekonstrukcji. Zwi\u0105zany z ni\u0105 rodzaj interpretacji cechuje wi\u0119c \u201efrywolno\u015b\u0107\u201d. Oznacza to mo\u017cliwo\u015b\u0107 niesko\u0144czonego generowania dowolnych znacze\u0144, poniewa\u017c regu\u0142y maj\u0105ce sprawdza\u0107 ich poprawno\u015b\u0107 zosta\u0142y obalone. W tej sytuacji nie istnieje \u017cadna prawdziwa odpowied\u017a, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by odnale\u017a\u0107 w procesie interpretacji<\/a>[11]<\/a>. Do\u015bwiadczenie tej kl\u0119ski urodzaju, niemo\u017cno\u015b\u0107 zdecydowania, kt\u00f3ry z trop\u00f3w jest tym w\u0142a\u015bciwym, jest dla bohater\u00f3w Kosmosu<\/i> przera\u017caj\u0105ce, ale te\u017c ca\u0142kowicie urzekaj\u0105ce. Chocia\u017c przemawia przez nich t\u0119sknota za utraconym sensem, sami, jak si\u0119 wydaje, \u015bwietnie pasuj\u0105 do fragmentarycznego \u015bwiata, w kt\u00f3rym rozmywa si\u0119 podzia\u0142 na ba\u015b\u0144 i rzeczywisto\u015b\u0107. Ich wypowiedzi i zachowania sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z cytat\u00f3w, przekr\u0119caj\u0105 oni s\u0142owa, ch\u0119tnie wdaj\u0105 si\u0119 w teatralne wyg\u0142upy. Gorzej za\u015b czuj\u0105 si\u0119 w rzeczywisto\u015bci, z kt\u00f3rej przybyli: Fuchs w pracy, Witold na studiach prawniczych (na kt\u00f3re pos\u0142a\u0142 go oczywi\u015bcie ojciec), a Lena jako nauczycielka j\u0119zyk\u00f3w (cho\u0107 pragnie zosta\u0107 \u201eprawdziw\u0105 aktork\u0105\u201d). By\u0107 mo\u017ce dlatego w momencie intensyfikacji mno\u017cenia si\u0119 znak\u00f3w Witold decyduje si\u0119 przej\u0105\u0107 inicjatyw\u0119 i samemu doda\u0107 kolejny, straszny element pasuj\u0105cy do ci\u0105gu poszlak. Postanawia udusi\u0107 domowego kota i powiesi\u0107 go, tak jak wr\u00f3bla. Dzi\u0119ki temu element, od kt\u00f3rego wszystko si\u0119 zacz\u0119\u0142o, kt\u00f3rego znaczenie pozostaje nieodgadnione, staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 jakiej\u015b konstelacji, kt\u00f3ra trwa dalej. Nawet je\u015bli Witold nie by\u0142 w stanie odkry\u0107 sensu kryj\u0105cego si\u0119 za zdarzeniem, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 jego obsesj\u0105, teraz wa\u017cniejsze wydaje si\u0119 dla niego stworzenie uk\u0142adu, kt\u00f3ry splecie go w jaki\u015b spos\u00f3b z Len\u0105.<\/p>\n

\n

\n

<\/p>\n

Jean-Fran\u00e7ois Balmer, Sabine Az\u00e9ma, Johan Lib\u00e9reau w filmie <\/span>Kosmos<\/em>, \u017ar\u00f3d\u0142o: Bomba Film<\/span><\/span><\/p>\n

Propozycja dekonstrukcji nie jest jednak jedyn\u0105 mo\u017cliw\u0105 odpowiedzi\u0105 na sytuacj\u0119 wywo\u0142an\u0105 przez kryzys metafizyki. Filozofia hermeneutyczna ma by\u0107 rozwi\u0105zaniem, kt\u00f3re nawi\u0105zuj\u0105c do tytu\u0142u przywo\u0142anego wcze\u015bniej tekstu Iwony Lorenc, nie jest ani ucieczk\u0105, ani iluzj\u0105, lecz heroiczn\u0105 pr\u00f3b\u0105 zbli\u017cenia do \u015bwiata, kt\u00f3ry utraci\u0142 swoj\u0105 podstaw\u0119. Filozofia hermeneutyczna Johna D. Caputo proponuje, aby uczyni\u0107 \u017cycie na nowo trudnym<\/i><\/a>[12]<\/a>. Czerpi\u0105c z odkry\u0107 Kierkegaarda, Husserla, Heideggera oraz Derridy, Caputo pisze, \u017ce do\u015bwiadczenie bycia w jego najbardziej \u017ar\u00f3d\u0142owej formie cechuje si\u0119 zmienno\u015bci\u0105, ruchem czy te\u017c up\u0142ywem, w odr\u00f3\u017cnieniu od propozycji metafizyki, kt\u00f3ra opiera si\u0119 na obecno\u015bci zamkni\u0119tych i sta\u0142ych sens\u00f3w. Zanim mo\u017ce si\u0119 ukszta\u0142towa\u0107 jakikolwiek przedmiot, jakakolwiek konstrukcja, kt\u00f3r\u0105 metafizyka b\u0119dzie mog\u0142a pozna\u0107, \u015bwiat jest dynamicznym przep\u0142ywem. Hermeneutyka post-metafizyczna nie ma wi\u0119c na celu poznania prawdy, ale zdanie sprawy z wielo\u015bci istniej\u0105cych, przypadkowych i zmiennych prawd. Wa\u017cniejszy od wyniku rozumienia okazuje si\u0119 wi\u0119c sam jego proces. Na tym polega wspomniana trudno\u015b\u0107 \u017cycia. Wszelka stabilizacja le\u017cy po stronie metafizyki. Po jej odrzuceniu podmiot zostaje postawiony w sytuacji ci\u0105g\u0142ego rozpadania si\u0119 sensu i przypadkowo\u015bci. Ta sytuacja niepewno\u015bci i rozchwiania, cho\u0107 nadaje wszystkim dzia\u0142aniom cz\u0142owieka charakter niesta\u0142o\u015bci i niebezpiecze\u0144stwa, ma przywraca\u0107 jego pierwotn\u0105 relacj\u0119 ze \u015bwiatem. Zakorzenia cz\u0142owieka z powrotem w do\u015bwiadczeniu sko\u0144czono\u015bci, przemijania czy \u015bmiertelno\u015bci. <\/b>Up\u0142yw, kt\u00f3ry cechuje bycie, powoduje, \u017ce nigdy nie ukazuje ono swojego prawdziwego oblicza, nie jest wi\u0119c mo\u017cliwe totalne poznanie go, a ruch interpretacji musi si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107 ponawia\u0107, poniewa\u017c zawsze istnieje jaka\u015b nadwy\u017cka i luka, pobudzaj\u0105ce aktywno\u015b\u0107 hermeneutyczn\u0105. Efekt rozumienia w tym przypadku pozostaje wi\u0119c zawsze niedookre\u015blony. Jednak czy spowodowa\u0142oby to wi\u0119ksze zadowolenie bohater\u00f3w Kosmosu<\/i>? Pami\u0119taj\u0105c sformu\u0142owanie celu hermeneutyki radykalnej, by uczyni\u0107 \u017cycie na powr\u00f3t trudnym<\/i>, mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce nie.<\/p>\n

Na podobnych za\u0142o\u017ceniach opiera si\u0119 propozycja Gianniego Vattimo, ale ma inny wyd\u017awi\u0119k. Inspiruj\u0105c si\u0119 g\u0142\u00f3wnie Nietzschem oraz Heideggerem, autor Ko\u0144ca nowoczesno\u015bci<\/i> jest zwolennikiem specyficznej postawy nihilistycznej. Punktem doj\u015bcia i kryzysu nowoczesno\u015bci jest nihilizm, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do sytuacji bezgruncia. Jest to punkt, w kt\u00f3rym zaczyna si\u0119 ponowoczesno\u015b\u0107. Nie mo\u017ce ona jednak pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 mechanizmem przezwyci\u0119\u017cania, b\u0119d\u0105cym istot\u0105 modernizmu. Postaw\u0105, kt\u00f3r\u0105 proponuje, jest Verwindung<\/i>, t\u0142umaczone jako przebolenie. Verwindung<\/i> nie jest ani zaakceptowaniem metafizyki, ani jej krytycznym odrzuceniem, ale kontynuacj\u0105 z innym nastawieniem; tak jak przebolana strata, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c w nas tkwi, lecz jest w pewien spos\u00f3b zaakceptowana i zdystansowana. Za Nietzschem Vattimo proponuje my\u015blenie w formie filozofii poranka<\/i>, kt\u00f3ra nie polega na zdemaskowaniu i zniesieniu jakich\u015b b\u0142\u0119d\u00f3w, ale na dostrze\u017ceniu w nich samego \u017ar\u00f3d\u0142a bogactwa, kt\u00f3re nas konstytuuje, a kt\u00f3re \u015bwiatu nadaje tre\u015b\u0107, kolor, bycie<\/i><\/a>[13]<\/a>.<\/i> Hermeneutyka radykalna w tym wydaniu r\u00f3wnie\u017c zbli\u017ca nas do tego, co nam najbli\u017csze, czyli powstaj\u0105cych i upadaj\u0105cych konstrukcji metafizyki. Bycie nie ukazuje si\u0119 nigdy w ca\u0142o\u015bci, nie ma \u017cadnej metafizycznej podstawy, a jego charakter polega na b\u0142\u0105dzeniu. Nie jeste\u015bmy ju\u017c wi\u0119c nowocze\u015bni, lecz wci\u0105\u017c jako\u015b w nowoczesno\u015bci tkwimy, pojmujemy ograniczenia j\u0119zyka metafizyki, lecz jeste\u015bmy \u015bwiadomi, \u017ce \u017cadnego innego nie posiadamy. Mo\u017cemy jedynie ten j\u0119zyk poddawa\u0107 dekonstrukcji, przemieszczeniu, zniekszta\u0142ceniu, \u015bwiadomi, \u017ce nie daje nam on ju\u017c pe\u0142nego, bezpo\u015bredniego, dost\u0119pu do bytu, istoty, nas samych<\/i> \u2013 podsumowuje Zawadzki<\/a>[14]<\/a>. Jest to wi\u0119c propozycja filozoficzna, kt\u00f3ra pomimo tego, \u017ce za swoj\u0105 podstaw\u0119 przyjmuje nihilizm i \u015bwiadomo\u015bci w\u0142asnej s\u0142abo\u015bci, nie uderza w \u017ca\u0142obne tony, ale jest akceptacj\u0105 zastanego stanu rzeczy z mi\u0142o\u015bci\u0105. Hermeneutyka w tym wydaniu nie odkrywa istoty rzeczy, lecz jest wynikiem okoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych powsta\u0142a.<\/p>\n

Cia\u0142o filmu<\/b><\/p>\n

Hermeneutyka staje si\u0119 wygodnym narz\u0119dziem analizy ponowoczesnej rzeczywisto\u015bci. Jedn\u0105 z konsekwencji rozpadu gruntu metafizycznego jest fakt, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 zaczyna nabiera\u0107 cech sztuki, czyni\u0105c z niej uprzywilejowane miejsce obserwacji zachodz\u0105cych proces\u00f3w. W tym miejscu odwo\u0142am si\u0119 raz jeszcze do poj\u0119cia kiczu. Przyjemno\u015b\u0107 z ogl\u0105dania przyci\u0105gaj\u0105cych widza cia\u0142 wi\u0105\u017ce si\u0119 z ich filmowym przetworzeniem w form\u0119 widowiska. \u017bu\u0142awski w jednym z wywiad\u00f3w m\u00f3wi: [\u2026] lubi\u0119 s\u0142owo \u201esztuka\u201d dlatego, \u017ce sztuka dla mnie to jest sztuczno\u015b\u0107. Kino nie jest naturalne, jest sztuczne, ale to jest wspania\u0142e<\/i><\/a>[15]<\/a>.<\/i> W\u0142a\u015bnie sztuczno\u015b\u0107 jest jednym z temat\u00f3w Kosmosu<\/i>. Z jednej strony jest on pe\u0142en cytat\u00f3w z innych film\u00f3w (w tym samego re\u017cysera), z drugiej eksponuje swoj\u0105 sztuczno\u015b\u0107. Sam koniec filmu stanowi pod tym wzgl\u0119dem jego niespodziewan\u0105 kulminacj\u0119. Chocia\u017c fabu\u0142a filmu, jej narracyjna sp\u00f3jno\u015b\u0107 dawno si\u0119 rozpad\u0142a, przybieraj\u0105c nieco absurdalny charakter, na ko\u0144cu dochodzi do g\u0142osu samo medium filmu oraz jego relacja z rzeczywisto\u015bci\u0105 poza nim. Sceny zaczynaj\u0105 si\u0119 powtarza\u0107, aktorzy odgrywaj\u0105 alternatywne zako\u0144czenia. Raz Fuchs, pe\u0142en wzruszenia, nami\u0119tnie ca\u0142uje Witolda, raz Witold \u017cegna si\u0119 z nim po przyjacielsku, odchodz\u0105c z Len\u0105, kt\u00f3ra pojawia si\u0119 i znika w poszczeg\u00f3lnych klatkach. W rozmowach mi\u0119dzy bohaterami wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c sam Gombrowicz i fakt, \u017ce nigdy nie wiedzia\u0142, jak zako\u0144czy\u0107 swoj\u0105 powie\u015b\u0107 ani co tak naprawd\u0119 ona znaczy, jakby bohaterowie sami t\u0142umaczyli widzom, jak maj\u0105 ich rozumie\u0107. Na ekranie ukazuje si\u0119 cytat, kt\u00f3ry stanowi ostatnie zdanie adaptowanej powie\u015bci (Dzi\u015b na obiad by\u0142a potrawka z kury<\/i><\/a>[16]<\/a>). W chwili pojawienia si\u0119 napis\u00f3w ko\u0144cowych ujawnione zostaj\u0105 tak\u017ce kulisy filmu: lampy, d\u017awigi, ekipa filmowa. Rzeczywisto\u015b\u0107 rozpada si\u0119 wi\u0119c jeszcze na innym poziomie. Druga strona filmu nie jest jednak ukazaniem trudu i kunsztu niezb\u0119dnego do jego stworzenia, ale raczej demaskuje tandetno\u015b\u0107 czy chocia\u017cby umowno\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w tworzenia iluzji: kuk\u0142\u0119 kota, ludzi niepotrzebnie wchodz\u0105cych w kadr, plastikowe \u017caby i jaszczurki. Wszystko to jednak nadal pozostaje niejednoznacznie od siebie oddzielone. W tle napis\u00f3w ko\u0144cowych aktor, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie zosta\u0142 odpi\u0119ty ze sztucznej szubienicy, zwraca si\u0119 do swojego filmowego te\u015bcia, wci\u0105\u017c nie wychodz\u0105c z roli. Jak pisze Piotr Kletowski, czyni to Kosmos<\/i> jedn\u0105 z najbardziej osobistych wypowiedzi \u017bu\u0142awskiego odno\u015bnie do w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci. Akcja filmu zdradza co chwil\u0119, \u017ce jest wytworem czyjej\u015b wyobra\u017ani, czyni\u0105c re\u017cysera jednym z temat\u00f3w filmu<\/a>[17]<\/a>. Przyk\u0142adaj\u0105c jednak do tego filmu zarysowane wcze\u015bniej narz\u0119dzia filozoficzne, mo\u017cna t\u0119 sztuczno\u015b\u0107 interpretowa\u0107 jeszcze inaczej.<\/p>\n

W koncepcji Vattimo dzie\u0142o sztuki zajmuje wyj\u0105tkowe miejsce, jako sfera, kt\u00f3ra pierwsza wyzwoli\u0142a si\u0119 z metafizyki. Sztuka wsp\u00f3\u0142czesna nie kieruje si\u0119 post\u0119pem<\/a>[18]<\/a>, nie stawia sobie za zadanie odkrycia prawdy, odnalezienia podstawy, ale odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do termin\u00f3w Heideggerowskich, jest miejscem wydarzania si\u0119 prawdy. Prawda, kt\u00f3ra si\u0119 wydarza [\u2026] nie jest oczywisto\u015bci\u0105, z kt\u00f3r\u0105 pewne <\/i>obiectum jawi si\u0119 jakiemu\u015b <\/i>subiectum, lecz gr\u0105 zaw\u0142aszczenia-wyw\u0142aszczenia, kt\u00f3r\u0105 w innym miejscu Heidegger okre\u015bla terminem <\/i>Er-reignis \u2013 <\/i>pisze Vattimo w kr\u00f3tkim tek\u015bcie Ornament \u2013 monument<\/i><\/a>[19]<\/a>. Chcia\u0142abym zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na dwie tytu\u0142owe cechy dzie\u0142a sztuki: jego ornamentalno\u015b\u0107 i monumentalno\u015b\u0107. Otwarto\u015b\u0107, kt\u00f3ra cechuje prawd\u0119 jako wydarzenie, wi\u0105\u017ce si\u0119 w analizie w\u0142oskiego autora z jednej strony z rozpoczynaniem i fundowaniem, z uwolnieniem, wy\u0142amaniem, ale te\u017c z umieszczeniem w tle. W\u0142a\u015bnie z t\u0142em zwi\u0105zana jest ornamentalno\u015b\u0107 dzie\u0142a sztuki. Vattimo przywo\u0142uje rozr\u00f3\u017cnienie Ernsta Gombricha pomi\u0119dzy sztuk\u0105, kt\u00f3ra przyci\u0105ga uwag\u0119, oraz sztuk\u0105 dekoracyjn\u0105, kt\u00f3ra pozostaje na drugim planie, w tle. Yves Michaud zauwa\u017ca, \u017ce sztuka wsp\u00f3\u0142czesna w du\u017cej cz\u0119\u015bci stawia sobie za zadanie przesuni\u0119cie na pierwszy plan tego, co dotychczas pozostawa\u0142o w tle. W dziele sztuki prawda wydarza si\u0119 w\u0142a\u015bnie jako skrywaj\u0105co-odkrywaj\u0105ca gra tematyzacji i umieszczania w tle. Bycie, kt\u00f3re ujawnia si\u0119 w tym wydarzeniu, okre\u015blane jest raczej w kategoriach zwi\u0105zanych z pozorem, zmienno\u015bci\u0105, przypadkowo\u015bci\u0105, marginalno\u015bci\u0105 i t\u0142em. Cechy te wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 ze specyficznie poj\u0119t\u0105 monumentalno\u015bci\u0105 dzie\u0142a sztuki. Monument jest tu pozosta\u0142o\u015bci\u0105. Prawda bycia nie objawia si\u0119 jako pe\u0142na obecno\u015b\u0107, ale jako co\u015b zawsze ju\u017c utraconego. Ornamentalno\u015b\u0107 i monumentalno\u015b\u0107 cechuje tak\u017ce Kosmos<\/i>, w kt\u00f3rym zaczyna by\u0107 widoczne co\u015b, co zawsze tam by\u0142o, ale pozostawa\u0142o w tle. Kosmos<\/i> jest wi\u0119c doskona\u0142ym przyk\u0142adem dzie\u0142a sztuki epoki p\u00f3\u017anej nowoczesno\u015bci, zar\u00f3wno w sferze formy, jak i tre\u015bci, kt\u00f3rych nie spos\u00f3b od siebie oddzieli\u0107. Tworzy si\u0119 obraz intertekstualny, chaotyczny, intensywny, rozedrgany, autotematyczny, pastiszowy, fragmentaryczny, monumentalny i ornamentalny, pomi\u0119dzy fikcj\u0105 i rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n

<\/p>\n

Jonathan Genet w filmie <\/span>Kosmos<\/em>, \u017ar\u00f3d\u0142o: Bomba Film<\/span><\/span><\/p>\n

Na koniec powr\u00f3c\u0119 do pytania, kt\u00f3re nurtuje bohatera Kosmosu<\/i>: czy da si\u0119 rozwi\u0105za\u0107 zagadk\u0119 absurdalnego wydarzenia, jakim by\u0142o powieszenie wr\u00f3bla, i po\u0142\u0105czy\u0107 wszystkie cz\u0119\u015bci cia\u0142a dyskursu<\/i> w sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107? Gdyby pr\u00f3bowa\u0107 szuka\u0107 odpowiedzi na nie na gruncie hermeneutyki radykalnej, w\u00f3wczas nadal nie by\u0142aby ona wyczerpuj\u0105ca i jednoznaczna. Najistotniejsze okaza\u0142o si\u0119 nie znalezienie kryterium, kt\u00f3re pozwoli\u0142oby odnale\u017a\u0107 t\u0119 jedyn\u0105 i prawdziw\u0105 odpowied\u017a, ale do\u015bwiadczenie ci\u0105g\u0142ego formowania si\u0119 i rozpadania konstelacji znak\u00f3w. Zdaje si\u0119 jednak, \u017ce pytanie to dosy\u0107 szybko przesta\u0142o by\u0107 wa\u017cne dla bohater\u00f3w filmu, kt\u00f3rzy pogr\u0105\u017cyli si\u0119 w rado\u015bci, jak\u0105 daje kiczowata rzeczywisto\u015b\u0107. W ko\u0144cu nic tu nie jest na serio, mi\u0142o\u015b\u0107 nie jest na serio \u2013 Lena i Witold ca\u0142uj\u0105 si\u0119 przez papierowe usta-mask\u0119, nawet \u015bmier\u0107 nie jest na serio \u2013 Ludwik schodzi z szubienicy, a zabity kot jest tylko kuk\u0142\u0105. Nie musi by\u0107 to jednak interpretowane jako wyraz szale\u0144stwa i kompletnego braku sensu, ale jako \u017ar\u00f3d\u0142owe do\u015bwiadczenie ich wielo\u015bci oraz ich ci\u0105g\u0142ego przep\u0142ywu, kt\u00f3re zbli\u017ca nas do pokawa\u0142kowanej rzeczywisto\u015bci. Druga cz\u0119\u015b\u0107 przytoczonego na samym pocz\u0105tku cytatu brzmi: (\u2026) wiemy i nie wiemy zarazem, czym jest dyskurs bez pocz\u0105tku i bez ko\u0144ca: nonsensowny dyskurs bez g\u0142owy i ogona <\/i>(\u2026). Wiemy, \u017ce to jest nonsens, ale nie wiemy, co zrobi\u0107 z tym nonsensem, bo patrz\u0105c w jego stron\u0119, nie si\u0119gamy wzrokiem dalej ni\u017c na skraj sensu<\/i><\/a>[20]<\/a>.<\/p>\n

<\/div>\n

<\/p>\n
\n
\n

<\/a>[<\/span>1] J.-L. Nancy, Corpus<\/i>, t\u0142um. M. Kwietniewska, s\u0142owo\/obraz terytoria, Gda\u0144sk 2002, s. 15. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] Pierwsze wydanie powie\u015bci ukaza\u0142o si\u0119 w Pary\u017cu w 1965 roku. W niniejszym artykule korzystam z pierwszego wydania polskiego: W. Gombrowicz, Kosmos<\/i>, Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 1988. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] P. Kletowski, P. Marecki, \u017bu\u0142awski. Przewodnik Krytyki Politycznej<\/i>, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2008, s. 82. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] P. Kletowski, Filmowy kosmos Andrzeja \u017bu\u0142awskiego, <\/i>\u201ePleograf\u201d 2016, nr 4, http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/pl\/historia-polskiego-filmu\/pleograf\/andrzej-zulawski\/5\/filmowy-kosmos-andrzeja-zulawskiego\/564 [dost\u0119p: 14.02.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] N. Le\u015bniewski, O hermeneutyce radykalnej<\/i>, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Pozna\u0144 1998, s. 9. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6] G. Vattimo, Struktura rewolucji artystycznych, <\/i>[w:] tego\u017c, Koniec nowoczesno\u015bci<\/i>, t\u0142um. M. Surma-Gaw\u0142owska, Universitas, Krak\u00f3w 2006. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] Tam\u017ce, s. 93. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] G. Vattimo, Nihilizm i postmodernizm<\/i>, [w:] tego\u017c, Koniec nowoczesno\u015bci, <\/i>dz. cyt.,<\/i> s. 156. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] A. Zawadzki, Wst\u0119p<\/i>, [w:] G. Vattimo, Koniec nowoczesno\u015bci<\/i>, dz. cyt., s. XIV. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[10] I. Lorenc, Ucieczka, iluzja czy heroizm? Dylematy wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii sztuki<\/i>, [w:] tej\u017ce, Estetyczne problemy p\u00f3\u017anej nowoczesno\u015bci<\/i>, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika, Toru\u0144 2014. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[11] Przywo\u0142ywany p\u00f3\u017aniej John D. Caputo pisze: Projekt Derridy prowokuje wtedy do pytania. A pytanie brzmi: Co teraz? Co osi\u0105gn\u0119li\u015bmy? Odpowied\u017a brzmi i musi brzmie\u0107: Nic \u2013 a czego chcieli\u015bcie? Gdzie si\u0119 znale\u017ali\u015bmy? Gdzie sko\u0144czyli\u015bmy? A odpowied\u017a brzmi i brzmie\u0107 musi: Nigdzie \u2013 a dok\u0105d chcieli\u015bcie i\u015b\u0107? Ale co mamy robi\u0107? A odpowied\u017a brzmi: co chcecie […], <\/i>J.D. Caputo, Heidegger i Derrida: zimna hermeneutyka<\/i>, prze\u0142. T. Sieczkowski, \u201eNowa Krytyka\u201d 2001, nr 12, s. 211. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[12] N. Le\u015bniewski, O hermeneutyce\u2026, <\/i>dz. cyt.,<\/i> s. 69. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[13] G. Vattimo, Nihilizm i postmodernizm, <\/i>dz. cyt.,<\/i> s 158. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[14] A. Zawadzki, Wst\u0119p<\/i>, dz. cyt., s. VIII. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[15] P. Kletowski, P. Marecki, \u017bu\u0142awski, <\/i>dz. cyt., s. 132. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[16] W. Gombrowicz, Kosmos<\/i>, dz. cyt., s. 148. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[17] P. Kletowski, Filmowy kosmos\u2026<\/i>, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[18] G. Vattimo, Struktura rewolucji\u2026<\/i>, dz. cyt. <\/i>[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[19] Ten\u017ce, Ornament \u2013 monument<\/i>, [w:] tego\u017c, Koniec nowoczesno\u015bci<\/i>, dz. cyt., s. 76\u201377. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[20] J.-L. Nancy, Corpus<\/i>, dz. cyt., s. 15. [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n

\n

Artyku\u0142 dotyczy sposobu, w jaki obecne jest cia\u0142o w filmowej adaptacji powie\u015bci Witolda Gombrowicza Kosmos<\/i>, wyre\u017cyserowanej przez Andrzeja \u017bu\u0142awskiego. Kluczem do zrozumienia tej obecno\u015bci staje si\u0119 specyficznie rozumiany przez \u017bu\u0142awskiego kicz, kt\u00f3ry stanowi wed\u0142ug niego istot\u0119 kina. Film ma fizycznie przyci\u0105ga\u0107 widza dzi\u0119ki przyjemno\u015bci, jak\u0105 daje mu ogl\u0105danie cia\u0142, przemienionych przy u\u017cyciu filmowych \u015brodk\u00f3w w spektakl. W Kosmosie<\/i> przedstawiona rzeczywisto\u015b\u0107 rozpada si\u0119 na fragmenty, stawiaj\u0105c przed jego bohaterami wyzwanie odnalezienia si\u0119 w niej. Sytuacja ta przypomina opisywan\u0105 przez wsp\u00f3\u0142czesnych filozof\u00f3w kondycj\u0119 cz\u0142owieka p\u00f3\u017anej nowoczesno\u015bci, kt\u00f3ry zostaje pozbawiony wiary w wielkie narracje daj\u0105ce mu poczucie bezpiecze\u0144stwa. Analiza filmu zostaje pog\u0142\u0119biona g\u0142\u00f3wnie przy u\u017cyciu narz\u0119dzi zaczerpni\u0119tych z prac Gianniego Vattimo i Johna D. Caputo, b\u0119d\u0105cych przedstawicielami hermeneutyki radykalnej.<\/p>\n

The article focuses mainly on a way in which body is present in the adaptation of Witold Gombrowicz\u2019s novel Cosmos<\/i> directed by Andrzej \u017bu\u0142awski. The key to comprehend this presence is \u017bu\u0142awski\u2019s specific understanding of kitsch. In his view it constitutes the very essence of cinema. A film is meant to physically lure it\u2019s viewer by giving him pleasure that comes from watching bodies transformed by cinematic means into a spectacle. The reality represented in Cosmos<\/i> is fragmented thus challenges the characters to find their place in it. This situation resembles the one described by contemporary philosophers, in which the human of late modernity loses his faith in grand narratives that used to give him a sense of security. The analysis of the film will be deepened in reference to the works of authors such as Gianni Vattimo and John D. Caputo, who represent radical hermeneutics.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe: <\/b>Andrzej \u017bu\u0142awski, Witold Gombrowicz, Gianni Vattimo, John D. Caputo, cia\u0142o, kicz, hermeneutyka<\/p>\n

Martyna Mieszkowska<\/b> \u2013 doktorantka w Zak\u0142adzie Estetyki w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Uko\u0144czy\u0142a studia magisterskie r\u00f3wnie\u017c w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego oraz Podyplomowe Studia dla T\u0142umaczy Literatury na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Obecnie pracuje nad rozpraw\u0105 doktorsk\u0105 Deformacja obrazu artystycznego jako pr\u00f3ba przekroczenia granic obrazowania<\/i>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jean-Luc Nancy napisa\u0142 w jednej ze swych ksi\u0105\u017cek, \u017ce pragnieniem Platona by\u0142o, aby dyskurs mia\u0142 cia\u0142o dobrze zbudowanego zwierz\u0119cia, kt\u00f3re wyposa\u017cone jest w g\u0142ow\u0119, tu\u0142\u00f3w i ogon[1]. Cho\u0107 \u017caden z tych filozof\u00f3w nie b\u0119dzie bohaterem niniejszego tekstu, s\u0142owa te doskonale ilustruj\u0105 po\u0142\u0105czenie zagadnie\u0144, kt\u00f3re chcia\u0142abym tu zaprezentowa\u0107. Kosmos Witolda Gombrowicza[2] jest opowie\u015bci\u0105 o obsesji poszukiwania sensu… Czytaj wi\u0119cej »Cia\u0142o rozproszone \u2013 obsesja fragment\u00f3w w kontek\u015bcie hermeneutyki radykalnej. Filozoficzna analiza „Kosmosu” Andrzeja \u017bu\u0142awskiego<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":656,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[784],"tags":[58,32,820,821,66,68],"ppma_author":[822],"class_list":["post-328","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-1-2018","tag-andrzej-zulawski","tag-cialo","tag-hermeneutyka","tag-kicz","tag-kosmos","tag-witold-gombrowicz"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t