{"id":318,"date":"2018-06-24T00:00:00","date_gmt":"2018-06-23T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2018\/06\/24\/recenzja-badania-zespolow-filmowych-francuski-lacznik-recenzja-ksiazki-do-granic-negocjacji-historia-zespolu-filmowego-x-andrzeja-wajdy-1972-1983-anny-szczep\/"},"modified":"2021-06-25T12:18:09","modified_gmt":"2021-06-25T11:18:09","slug":"recenzja-badania-zespolow-filmowych-francuski-lacznik-recenzja-ksiazki-do-granic-negocjacji-historia-zespolu-filmowego-x-andrzeja-wajdy-1972-1983-anny-szczep","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/recenzja-badania-zespolow-filmowych-francuski-lacznik-recenzja-ksiazki-do-granic-negocjacji-historia-zespolu-filmowego-x-andrzeja-wajdy-1972-1983-anny-szczep\/","title":{"rendered":"Badania zespo\u0142\u00f3w filmowych: francuski \u0142\u0105cznik \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki „Do granic negocjacji. Historia Zespo\u0142u Filmowego \u201eX\u201d Andrzeja Wajdy (1972\u20131983)” Anny Szczepa\u0144skiej"},"content":{"rendered":"

Anna Szczepa\u0144ska, Do granic negocjacji. Historia Zespo\u0142u Filmowego \u201eX\u201d Andrzeja Wajdy (1972\u20131983)<\/i>,
\n<\/i>Universitas, Krak\u00f3w 2017<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

W \u015bwietle powszechno\u015bci przekona\u0144 o artystycznych dobrodziejstwach i organizacyjnej fortunno\u015bci instytucji zespo\u0142\u00f3w filmowych w kinematografii PRL zaskakuje relatywna niepozorno\u015b\u0107 pozycji im po\u015bwi\u0119conych w polskim pi\u015bmiennictwie filmowym. Dost\u0119pne do tej pory ksi\u0105\u017cki uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w do\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnorodne spektrum filmoznawczej literatury. \u0141\u0105czy je to, \u017ce cho\u0107 stanowi\u0105 pozycje z pewno\u015bci\u0105 interesuj\u0105ce, \u017cadna z nich nie jest jednak typow\u0105 monografi\u0105 naukow\u0105. Zesp\u00f3\u0142 Filmowy \u201eX\u201d <\/i>Wandy Wertenstein to warto\u015bciowy dokument burzliwej historii zespo\u0142u X powsta\u0142y zaledwie kilka lat po jego likwidacji i zawieraj\u0105cy relacje tw\u00f3rc\u00f3w oparte na stosunkowo \u015bwie\u017cych wspomnieniach i pami\u0119ci w niewielkim stopniu filtrowanej przez up\u0142yw czasu<\/a>[1]<\/a>. Zesp\u00f3\u0142 \u201eTor\u201d<\/i> Barbary Hollender i Zofii Turowskiej <\/i>to z kolei spotykana niekiedy w polskim pi\u015bmiennictwie ksi\u0105\u017cka \u201emonta\u017cowa\u201d, w kt\u00f3rej intryguj\u0105ca i cenna poznawczo narracja utkana jest z fragment\u00f3w wywiad\u00f3w z tw\u00f3rcami<\/a>[2]<\/a>. Restart zespo\u0142\u00f3w filmowych <\/i>\u0142\u0105czy w sobie komparatystyczn\u0105 perspektyw\u0119 z eksploracj\u0105 idei tytu\u0142owego \u201erestartu\u201d zespo\u0142\u00f3w oraz wywiadami z wa\u017cnymi postaciami polskiego kina<\/a>[3]<\/a>. Zbi\u00f3r ten uzupe\u0142niaj\u0105 wydawnictwa albumowe po\u015bwi\u0119cone zespo\u0142om \u201eKadr\u201d, \u201eZebra\u201d i \u201eOko\u201d oraz praca zbiorowa Idea zespo\u0142u filmowego. Historia i nowe wyzwania <\/i>pod redakcj\u0105 Tadeusza Szczepa\u0144skiego i Anny Pachnickiej, b\u0119d\u0105ca pok\u0142osiem konferencji zorganizowanej w Szkole Filmowej w \u0141odzi i oparta na wyg\u0142oszonych tam referatach<\/a>[4]<\/a>.<\/p>\n

Na tym tle ksi\u0105\u017cka Anny Szczepa\u0144skiej Do granic negocjacji. Historia Zespo\u0142u Filmowego \u201eX\u201d Andrzeja Wajdy (1972\u20131983)<\/i> pozostaje pozycj\u0105 wyj\u0105tkow\u0105, stanowi\u0105c pierwsz\u0105 akademick\u0105 monografi\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 wybranemu zespo\u0142owi filmowemu i b\u0119d\u0105c pr\u00f3b\u0105 dog\u0142\u0119bnego opisu jego fenomenu. Genez\u0119 powstania, a nast\u0119pnie wydania pracy wyja\u015bnia we wst\u0119pie Tadeusz Lubelski: jest ona t\u0142umaczeniem i jednocze\u015bnie skr\u00f3tem pracy doktorskiej napisanej w j\u0119zyku francuskim i obronionej na Sorbonie przez pochodz\u0105c\u0105 z Polski autork\u0119. Dope\u0142nia to obrazu pewnego paradoksu: oto nie tylko nie powsta\u0142a do tej pory \u017cadna pe\u0142na monografia naukowa jakiegokolwiek zespo\u0142u filmowego, ale te\u017c pierwsza wydana w j\u0119zyku polskim praca akademicka tego typu trafia do nas z innego obszaru j\u0119zykowego i z zagranicznego \u015bwiata naukowego.<\/p>\n

Wra\u017cenie obcowania z pewnym skr\u00f3tem kilkakrotnie towarzyszy czytelnikowi w trakcie lektury, ale nie przeszkadza w odbiorze. Przeciwnie, kr\u00f3tkie podrozdzia\u0142y nawet w pewien spos\u00f3b dynamizuj\u0105 czytelnicze do\u015bwiadczenie, a ca\u0142o\u015b\u0107 zachowuje bardzo klarown\u0105 struktur\u0119 podzia\u0142u na trzy g\u0142\u00f3wne cz\u0119\u015bci. W pierwszej na przyk\u0142adzie dziej\u00f3w X-a autorka charakteryzuje funkcjonowanie instytucji zespo\u0142u filmowego na tle ca\u0142ego systemu produkcji, dystrybucji, rozpowszechniania, cenzury i pracy tw\u00f3rczej w kinematografii PRL-u. W drugiej przedstawia charakterystyki najwa\u017cniejszych dla funkcjonowania zespo\u0142u ludzi oraz opis pracy kolektywu, czerpi\u0105c tak\u017ce z wywiad\u00f3w przeprowadzonych na prze\u0142omie pierwszej i drugiej dekady XXI wieku z niegdysiejszymi cz\u0142onkami X-a. Wreszcie w trzeciej pr\u00f3buje tematycznej analizy i interpretacji wybranych film\u00f3w powsta\u0142ych w zespole, podkre\u015blaj\u0105c szczeg\u00f3lnie antysocjalistyczne w\u0105tki dysydenckie.<\/p>\n

<\/p>\n

Kadr z czo\u0142\u00f3wki Studia Filmowego X<\/span><\/p>\n

Na pierwszej stronie swej pracy autorka dzi\u0119kuje jednej z bliskich sobie os\u00f3b za wsparcie \u201efrancuskim umys\u0142em i polsk\u0105 dusz\u0105\u201d. Niezale\u017cnie od tego, jak narodowo afiliowaliby\u015bmy te jako\u015bci, na kartach ksi\u0105\u017cki Szczepa\u0144skiej dostrzec mo\u017cna maria\u017c d\u0105\u017cenia do racjonalnej kartezja\u0144skiej klarowno\u015bci z jednoczesn\u0105 spor\u0105 badawcz\u0105 intuicj\u0105 i swoist\u0105 \u201ewra\u017cliwo\u015bci\u0105 s\u0142uchu\u201d (te drugie przejawiaj\u0105 si\u0119 ju\u017c cho\u0107by w \u015bwietnie dobranym, trafnym tytule pracy). S\u0105dz\u0119, \u017ce obie te jako\u015bci, a zw\u0142aszcza druga z nich, pomagaj\u0105 jej w skutecznym przeprowadzeniu bardzo trudnego w istocie przedsi\u0119wzi\u0119cia, jakim jest pisanie o zespo\u0142ach z perspektywy innego kontekstu kulturowego.<\/p>\n

\u015awiat akademickiej tw\u00f3rczo\u015bci bywa pod tym wzgl\u0119dem okrutny i nawet znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka oraz nie tylko filmowej kultury danego kraju wraz z kilkuletnim pobytem nie zawsze wystarczaj\u0105 do osi\u0105gni\u0119cia doskona\u0142ego poziomu naukowej analizy. W pracach pisanych przez autor\u00f3w zagranicznych cz\u0119sto brakuje pewnej specyficznej \u201eg\u0119sto\u015bci\u201d dyskursu wynikaj\u0105cej z dog\u0142\u0119bnego zakorzenienia w kulturze okalaj\u0105cej opisywany fenomen. Zdarzaj\u0105 si\u0119 oczywi\u015bcie wyj\u0105tki, dystans kulturowy niekiedy sprzyja niekonwencjonalnym interpretacjom, a czasami autorom pomaga umiej\u0119tno\u015b\u0107 snucia intryguj\u0105cej narracji i sprawne pi\u00f3ro \u2013 warto\u015bci z pozoru tylko niemaj\u0105ce znaczenia w akademickim pisaniu. Nie zmienia to faktu, \u017ce cz\u0119sto prace pisane \u201ez zewn\u0105trz\u201d mimowolnie popadaj\u0105 w opisywanie doskonale znanych ju\u017c fakt\u00f3w i szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, ponawianie spotykanych wcze\u015bniej interpretacji i brak pewnej polifonii kontekst\u00f3w. Co ciekawe, trudno\u015b\u0107 pisania \u201ez zewn\u0105trz\u201d w nie mniejszym stopniu ni\u017c tekstualnie zorientowanego filmoznawstwa dotyczy bada\u0144 produkcyjnych, gdzie tak fundamentaln\u0105 rol\u0119 graj\u0105 \u2013 trudne do sforsowania nawet dla badaczy rodzimych \u2013 kwestie insiderskiego <\/i>dost\u0119pu (w zorientowanej wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie odmianie bada\u0144 produkcyjnych) lub znajomo\u015bci meandr\u00f3w zbior\u00f3w archiwalnych (w odmianie historycznej tych\u017ce bada\u0144).<\/p>\n

Anna Szczepa\u0144ska jawi si\u0119 tu jako posta\u0107 szcz\u0119\u015bliwie uprzywilejowana, znaj\u0105ca j\u0119zyk innego kraju, maj\u0105ca tutaj kontakty rodzinne i osobiste, a jednocze\u015bnie korzystaj\u0105ca z innej tradycji intelektualnej oferuj\u0105cej niekiedy odmienne inspiracje metodologiczne. I z tak trudnym w istocie zadaniem radzi sobie w spos\u00f3b budz\u0105cy uznanie. Doprawdy nieliczne i drobne s\u0105 tutaj kontekstualne braki na poziomie szczeg\u00f3\u0142\u00f3w i pewnej \u201eg\u0119sto\u015bci\u201d opisu. Dla przyk\u0142adu, kiedy przywo\u0142ywane s\u0105 postawy w czasie obrad komisji oceniaj\u0105cych scenariusze lub kolauduj\u0105cych filmy takich re\u017cyser\u00f3w, jak Bohdan Por\u0119ba, Czes\u0142aw Petelski czy Mieczys\u0142aw Wa\u015bkowski, brakuje cho\u0107by kr\u00f3tkiej charakterystyki zdecydowanych pogl\u0105d\u00f3w i postaw tych postaci, co rzuci\u0142oby istotne \u015bwiat\u0142o na przytaczane wypowiedzi (nie tylko na potrzeby francuskiego czytelnika, ale te\u017c dzisiejszych polskich student\u00f3w), a poza tym troch\u0119 zr\u00f3wnowa\u017cy\u0142o mimowolnie wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 w ksi\u0105\u017cce obraz filmowc\u00f3w negocjuj\u0105cych z w\u0142adz\u0105, podkre\u015blaj\u0105cy aspekty dysydenckie, niewydobywaj\u0105cy natomiast postaw akceptacji i zgody du\u017cej przecie\u017c cz\u0119\u015bci \u015brodowiska<\/a>[5]<\/a>. Dwa akapity po\u015bwi\u0119cone sukcesom sportowym epoki Gierka \u2013 z wydobytym meczem na Wembley obok sukces\u00f3w kolarzy, lekkoatlet\u00f3w czy Wojciecha Fortuny \u2013 kontrastuj\u0105 z brakiem wzmianki o sukcesach pi\u0142karskich maj\u0105cych miejsce na rok przed (z\u0142oty medal olimpijski) i w rok po Wembley (trzecie miejsce na mistrzostwach \u015bwiata)<\/a>[6]<\/a>. Podobnie pewn\u0105 statystyczn\u0105 anomali\u0119 dzia\u0142ania zespo\u0142u \u201eProfil\u201d (lider w liczbie film\u00f3w skierowanych do produkcji, ale, co nieco zaskakuje w kontek\u015bcie reali\u00f3w politycznych, borykaj\u0105cy si\u0119 z cz\u0119stym odrzucaniem scenariuszy) w wa\u017cny dla zrozumienia reali\u00f3w systemu pracy zespo\u0142\u00f3w wyja\u015bnia\u0142 ju\u017c Wojciech Marczewski<\/a>[7]<\/a>.<\/p>\n

Jak wida\u0107, s\u0105 to sprawy niewielkiej wagi, ksi\u0105\u017ck\u0119 cechuj\u0105 decyzje autorskie budz\u0105ce wi\u0119cej w\u0105tpliwo\u015bci (o kt\u00f3rych ni\u017cej), a te akurat fragmenty nie przekre\u015blaj\u0105 daleko istotniejszych zalet monografii Szczepa\u0144skiej. Zaliczy\u0142bym do nich przede wszystkim skrupulatno\u015b\u0107 typow\u0105 dla dobrej pracy akademickiej, przejawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 w tabelach grupuj\u0105cych cz\u0142onk\u00f3w zespo\u0142u, daty ich przyst\u0105pienia do kolektywu, pierwsze filmy. Wymiaru tego brakowa\u0142o wcze\u015bniejszym pracom zawieraj\u0105cym co najwy\u017cej personalne zestawienia kierownictw zespo\u0142\u00f3w. Przekonuj\u0105ce i dobrze porz\u0105dkuj\u0105ce sprawy jest te\u017c pogrupowanie typ\u00f3w argumentacji pojawiaj\u0105cych si\u0119 podczas prac komisji oceniaj\u0105cych scenariusze lub kolauduj\u0105cych filmy, osadzaj\u0105ce w \u017ar\u00f3d\u0142ach informacje o tym, \u017ce poruszane by\u0142y nie tylko kwestie polityczne i ideologiczne, a same komisje zdecydowanie wykracza\u0142y poza status jedynie kolejnej instancji organ\u00f3w cenzorskich. Tutaj dobitnie objawia si\u0119 wspomniana \u201ewra\u017cliwo\u015b\u0107 s\u0142uchu\u201d autorki czytaj\u0105cej zachowane w archiwach protoko\u0142y z obrad. Fortunn\u0105 decyzj\u0105 s\u0105 wybory metodologiczne Szczepa\u0144skiej i \u0142\u0105czenie kwerendy archiwalnej z wywiadami z tw\u00f3rcami. Dla badacza kultury produkcji wa\u017cne b\u0119d\u0105 z pewno\u015bci\u0105 informacje dotycz\u0105ce reali\u00f3w zatrudnienia, warunk\u00f3w finansowych oraz profesji, kt\u00f3rych przedstawiciele wi\u0105zani byli umowami \u2013 i dalszych konsekwencji, jakie fakty te mia\u0142y dla trybu pracy.<\/p>\n

<\/p>\n

Jerzy Stuhr w filmie Wodzirej<\/em>, fot. Jerzy Szurowski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

Wreszcie, w mojej opinii najbardziej odkrywcze s\u0105 fragmenty po\u015bwi\u0119cone wsp\u00f3\u0142pracy szef\u00f3w zespo\u0142\u00f3w z zatrudnionymi w nich filmowcami na przyk\u0142adach konkretnych i szczeg\u00f3\u0142owych decyzji artystycznych. Tutaj z najwi\u0119ksz\u0105 moc\u0105 objawia si\u0119 zaleta warto\u015bciowego opracowania naukowego, mianowicie czytamy o czym\u015b, o czym nawet zajmuj\u0105c si\u0119 podobn\u0105 tematyk\u0105, wcze\u015bniej nie wiedzieli\u015bmy. Andrzej Wajda naciskaj\u0105cy na Feliksa Falka, by rol\u0119 Lutka Danielaka zagra\u0142 w Wodzireju <\/i>Wojciech Pszoniak, nie za\u015b Jerzy Stuhr: niezale\u017cnie od niew\u0105tpliwego kunsztu Pszoniaka o ile\u017c gorzej wypad\u0142by ten film, gdyby m\u0142ody re\u017cyser pos\u0142ucha\u0142 wybitnego mentora! Szczepa\u0144ska przytacza te\u017c podobnie brzmi\u0105ce historie Rados\u0142awa Piwowarskiego czy Jerzego Domaradzkiego<\/a>[8]<\/a>. To za\u015b, w po\u0142\u0105czeniu z informacjami o cz\u0119stej nieobecno\u015bci kierownictwa, pi\u0119knie cieniuje nam obraz zespo\u0142\u00f3w, co do kt\u00f3rych pozytywnego znaczenia (cho\u0107by poprzez \u201eochronn\u0105\u201d funkcj\u0119 polityczn\u0105, istotn\u0105 zw\u0142aszcza dla m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w) nie ma dzi\u015b w\u0105tpliwo\u015bci w takim samym stopniu, jak co do tego, \u017ce przez lata by\u0142y one mitologizowane. Fragmenty te otwieraj\u0105 drog\u0119 do dalszych rozpozna\u0144 z dziedziny socjologii tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n

W cz\u0119\u015bciach pokazuj\u0105cych konflikty i trudno\u015bci nieuchronnie zwi\u0105zane z prac\u0105 tw\u00f3rcz\u0105 tkwi\u0105 najciekawsze w\u0105tki pracy Szczepa\u0144skiej. Autorka zawdzi\u0119cza je wywiadom, przede wszystkim jednak kwerendzie w krakowskim Archiwum Andrzeja Wajdy. Cytowane materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe z tego zbioru brzmi\u0105 na kartach jej ksi\u0105\u017cki tonem naj\u015bwie\u017cszym i najbardziej intryguj\u0105cym.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie jednak dob\u00f3r materia\u0142u archiwalnego i szlaki badawczych w\u0119dr\u00f3wek autorki \u2013 na kt\u00f3rych mocno zaznaczony jest Krak\u00f3w, lecz mniej obecna Warszawa i Milan\u00f3wek \u2013 sprawiaj\u0105, \u017ce zwyci\u0119stwo w zmaganiach z kulturowym i geograficznym dystansem mi\u0119dzy pozycj\u0105 pisz\u0105cego a przedmiotem bada\u0144 nie jest w przypadku Do granic negocjacji <\/i>zupe\u0142ne. Praca Szczepa\u0144skiej bardzo zyskuje dzi\u0119ki wykorzystaniu zbior\u00f3w krakowskich, odwiedzanych przez krajowych badaczy zdecydowanie rzadziej ni\u017c warszawskie. Jednocze\u015bnie ograniczenie kwerendy warszawskiej jedynie do zbior\u00f3w Filmoteki Narodowej, z pomini\u0119ciem dokument\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w Archiwum Akt Nowych w Warszawie oraz jego filii w Milan\u00f3wku, stanowi istotny niedostatek tej pracy. To przecie\u017c w Milan\u00f3wku znajduje si\u0119 produkcyjne archiwum X-a, podobnie jak zbiory dokument\u00f3w z pozosta\u0142ych zespo\u0142\u00f3w oraz archiwa PRF \u201eZespo\u0142y Filmowe\u201d z lat 70.<\/p>\n

Ponadto jako niedostatek wywodu postrzegam niemal zupe\u0142ny brak informacji o funkcjonowaniu innych zespo\u0142\u00f3w filmowych, przywo\u0142ywanych jedynie incydentalnie. Tymczasem perspektywa por\u00f3wnawcza jawi si\u0119 jako konieczna dla wydobycia ich specyfiki oraz podkre\u015blenia interesuj\u0105cego zjawiska r\u00f3\u017cnego poziomu produkcji poszczeg\u00f3lnych kolektyw\u00f3w przy zachowaniu w zasadzie identycznej struktury organizacyjnej ka\u017cdego z nich. Komparatystyka pozwoli\u0142aby wydoby\u0107 nie tylko cechy szczeg\u00f3lne, lecz tak\u017ce podda\u0107 refleksji warunki sukcesu b\u0105d\u017a przyczyny artystycznych pora\u017cek. Brak g\u0142\u0119bszego zainteresowania dorobkiem innych zespo\u0142\u00f3w skutkuje te\u017c dyskusyjnym i nadmiernym w mojej opinii wi\u0105zaniem fenomenu kina moralnego niepokoju akurat z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 X-a. Zaniechanie to nie pozwala te\u017c postawi\u0107 wa\u017cnego pytania, kt\u00f3re wci\u0105\u017c czeka na odpowied\u017a: mianowicie, czy mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o pewnej producenckiej, tematycznej i stylistycznej specyfice poszczeg\u00f3lnych zespo\u0142\u00f3w, a je\u015bli tak, to na czym polega\u0142yby r\u00f3\u017cnice i co prowadzi\u0142o do ich wykszta\u0142cenia?<\/p>\n

Wreszcie, po bardzo interesuj\u0105cych pierwszej i drugiej cz\u0119\u015bci Do granic negocjacji <\/i>cz\u0119\u015b\u0107 trzecia ksi\u0105\u017cki przynosi najmniej czytelniczej satysfakcji. W tematycznej analizie film\u00f3w brak tez szczeg\u00f3lnie odkrywczych i sprawia ona wra\u017cenie w najwi\u0119kszym stopniu obci\u0105\u017conej grzechem powtarzania rozpozna\u0144 prezentowanych ju\u017c wcze\u015bniej. Najciekawsze s\u0105 w niej por\u00f3wnania wykorzystania materia\u0142\u00f3w archiwalnych przez Andrzeja Wajd\u0119 w Cz\u0142owieku z marmuru <\/i>i Janusza Zaorskiego w Matce Kr\u00f3l\u00f3w<\/i><\/a>[9]<\/a>. <\/i>To jednak niewiele i o ile mo\u017cna zrozumie\u0107 obecno\u015b\u0107 tych obszernych fragment\u00f3w w pracy doktorskiej pisanej z my\u015bl\u0105 przede wszystkim o francuskim czytelniku i bronionej na Sorbonie, to w wydaniu polskim pozostaje \u017cal, \u017ce stronic tych nie wykorzystano na pog\u0142\u0119bienie i rozwini\u0119cie tez z cz\u0119\u015bci pierwszej i drugiej, w kt\u00f3rych tkwi najwi\u0119ksza warto\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki Szczepa\u0144skiej. Nieco przeszkadza te\u017c brak przypis\u00f3w do szeregu cytowanych wypowiedzi tw\u00f3rc\u00f3w; nawet je\u015bli mo\u017cna si\u0119 domy\u015bla\u0107, \u017ce pochodz\u0105 one z wywiad\u00f3w przeprowadzonych przez autork\u0119, to swego rodzaju niech\u0119\u0107 do przypis\u00f3w utrudnia identyfikacj\u0119 \u017ar\u00f3de\u0142 i zaskakuje w przypadku tak solidnie przecie\u017c udokumentowanej pracy akademickiej. R\u00f3wnie\u017c proponowana przez autork\u0119 inspiracja dokonaniami Bruno Latoura nie zosta\u0142a w pe\u0142ni wykorzystana do opisania \u015bwiata produkcji oraz jego instytucjonalnych meandr\u00f3w.<\/p>\n

Mankamenty te w \u017cadnej mierze nie przekre\u015blaj\u0105 jednak walor\u00f3w pracy Szczepa\u0144skiej, ksi\u0105\u017cki godnej polecenia i z pewno\u015bci\u0105 z korzy\u015bci\u0105 dla naszego filmoznawstwa ukazuj\u0105cej si\u0119 drukiem w j\u0119zyku polskim. Postrzegam j\u0105 nie tyle jako monografi\u0119 podsumowuj\u0105c\u0105 i zamykaj\u0105c\u0105 pewien etap bada\u0144, ale przede wszystkim jako inspiruj\u0105c\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 na nowo otwieraj\u0105c\u0105 mo\u017cliwo\u015bci pisania o zespo\u0142ach filmowych w Polsce i zach\u0119caj\u0105c\u0105 kolejnych badaczy do jeszcze bardziej dog\u0142\u0119bnej kwerendy archiwalnej.<\/p>\n

Lektura ksi\u0105\u017cki Szczepa\u0144skiej sk\u0142ania do my\u015blenia o dw\u00f3ch rysuj\u0105cych si\u0119 na horyzoncie i mo\u017cliwych do podj\u0119cia przedsi\u0119wzi\u0119ciach. Pierwszym by\u0142aby kolejna monografia innego zespo\u0142u \u2013 pozostaje ich do inicjalnego akademickiego opracowania wszak jeszcze co najmniej kilka. Skorzystanie z do\u015bwiadcze\u0144 Szczepa\u0144skiej, metodologiczne po\u0142\u0105czenie wywiad\u00f3w i archiw\u00f3w (w\u0142\u0105czaj\u0105c w to AAN) oraz rekonstrukcyjna precyzja, a nade wszystko po prostu wielomiesi\u0119czna mr\u00f3wcza archiwalna praca, mog\u0105 da\u0107 rodzimemu filmoznawstwu znacz\u0105c\u0105 monografi\u0119 z dziedziny historycznych bada\u0144 produkcyjnych. Praca francusko-polskiej autorki przekonuje, \u017ce najprawdopodobniej jest jeszcze w tym naukowym strumyku kilka grudek z\u0142ota do odkrycia. To do\u015b\u0107 naturalny kierunek, ale Do granic negocjacji <\/i>sk\u0142ania te\u017c do my\u015blenia o innym, nieco mniej oczywistym przedsi\u0119wzi\u0119ciu.<\/p>\n

Waga cytowanej przez autork\u0119 korespondencji Andrzeja Wajdy dla zrozumienia procesu tw\u00f3rczego zachodz\u0105cego w zespo\u0142ach, komplikacji negocjacyjnych gier z w\u0142adz\u0105 oraz statusu kina polskiego w zagranicznym \u015bwiecie festiwalowym jest na tyle wielka, \u017ce warto pomy\u015ble\u0107 o edycji wybranych list\u00f3w z archiwum re\u017cysera. Oddalaj\u0105ca si\u0119 powoli w naszej pami\u0119ci sylwetka tw\u00f3rcy m.in. kieruj\u0105cego zespo\u0142em X zdaje si\u0119 z up\u0142ywem czasu w jeszcze wi\u0119kszym stopniu jawi\u0107 jako jedna z najwa\u017cniejszych w polskiej kulturze drugiej po\u0142owy XX wieku i pocz\u0105tku stulecia nast\u0119pnego, st\u0105d z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 listy takie by\u0142yby lektur\u0105 nie mniej ciekaw\u0105 i istotn\u0105 ni\u017c podobne opracowania korespondencji pisarzy.<\/p>\n

<\/p>\n

Spotkanie Andrzejkowe cz\u0142onk\u00f3w Zespo\u0142u Filmowego\u00a0\u201eX\u201d,\u00a0fot. Roman Sumik, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n


<\/p>\n
\n
\n

<\/a>[1] W. Wertenstein, Zesp\u00f3\u0142 Filmowy \u201eX\u201d, <\/i>Warszawa 1991.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] B. Hollender, Z. Turowska, Zesp\u00f3\u0142 \u201eTor\u201d<\/i>, Warszawa 2000.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] Restart zespo\u0142\u00f3w filmowych, <\/i>red. M. Adamczak, P. Marecki, M. Malaty\u0144ska, Ha!art i PWSFTviT, Krak\u00f3w\u2013\u0141\u00f3d\u017a 2012.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] Ksi\u0119ga \u201eKadru\u201d. O zespole filmowym Jerzego Kawalerowicza<\/i>, red. S. Zawi\u015bli\u0144ski, S. Ku\u015bmierczyk, Warszawa 2002; Kr\u0119ci nas \u201eZebra\u201d. 20 lat Studia Filmowego \u201eZebra\u201d, <\/i>red. K. J. Zar\u0119bski, Warszawa 2008; A. Wr\u00f3blewska, Oko szeroko otwarte. 25 lat Studia Filmowego \u201eOko\u201d, <\/i>Warszawa 2009; Idea zespo\u0142u filmowego. Historia i nowe wyzwania, <\/i>red. T. Szczepa\u0144ski, A. Pachnicka, PWSFTviT, \u0141\u00f3d\u017a 2013.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] A. Szczepa\u0144ska, Do granic negocjacji. Historia Zespo\u0142u Filmowego \u201eX\u201d Andrzeja Wajdy (1972\u20131983)<\/i>, Universitas, Krak\u00f3w 2017, s. 47, 51, 52, 55, 57.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6] Tam\u017ce, s. 195.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] Nawi\u0105zujemy do tej idei<\/i>, rozmowa z Wojciechem Marczewskim i Katarzyn\u0105 \u015alesick\u0105, [w:] Restart zespo\u0142\u00f3w filmowych<\/i>, dz. cyt., s. 130\u2013131.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] A. Szczepa\u0144ska, Do granic negocjacji<\/i>, dz. cyt., s. 107\u2013109.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] Tam\u017ce, s. 188\u2013194. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n

S\u0142owa kluczowe<\/b>: zespo\u0142y filmowe, historia filmu polskiego, instytucje filmowe, Andrzej Wajda<\/p>\n

Marcin Adamczak\u00a0<\/b>\u2013\u00a0<\/b>wyk\u0142ada w Instytucie Kulturoznawstwa UAM w Poznaniu, w Szkole Filmowej w \u0141odzi oraz na Uniwersytecie Gda\u0144skim. Dyrektor festiwalu filmowego Cinemaforum w Warszawie. Stypendysta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (2010 i 2011). Laureat konkursu im. Krzysztofa M\u0119traka dla m\u0142odych krytyk\u00f3w filmowych (2011). Autor ksi\u0105\u017cek\u00a0Globalne Hollywood, filmowa Europa i polskie kino po 1989 rok<\/i>u (2010) oraz\u00a0Obok ekranu. Perspektywa bada\u0144 produkcyjnych a spo\u0142eczne istnienie filmu<\/i>\u00a0(2014). Cz\u0142onek Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich oraz FIPRESCI. Publikowa\u0142 m.in. w \u201eOdrze\u201d, \u201eKwartalniku Filmowym\u201d, \u201ePanoptikum\u201d, \u201eEKRANach\u201d, \u201eKinie\u201d, \u201eMagazynie Filmowym\u201d, \u201eDwutygodniku\u201d oraz w kilkunastu tomach zbiorowych.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Anna Szczepa\u0144ska, Do granic negocjacji. Historia Zespo\u0142u Filmowego \u201eX\u201d Andrzeja Wajdy (1972\u20131983), Universitas, Krak\u00f3w 2017 \u00a0 W \u015bwietle powszechno\u015bci przekona\u0144 o artystycznych dobrodziejstwach i organizacyjnej fortunno\u015bci instytucji zespo\u0142\u00f3w filmowych w kinematografii PRL zaskakuje relatywna niepozorno\u015b\u0107 pozycji im po\u015bwi\u0119conych w polskim pi\u015bmiennictwie filmowym. Dost\u0119pne do tej pory ksi\u0105\u017cki uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w do\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnorodne spektrum filmoznawczej literatury.… Czytaj wi\u0119cej »Badania zespo\u0142\u00f3w filmowych: francuski \u0142\u0105cznik \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki „Do granic negocjacji. Historia Zespo\u0142u Filmowego \u201eX\u201d Andrzeja Wajdy (1972\u20131983)” Anny Szczepa\u0144skiej<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1656,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[748,11],"tags":[244,72,7,8,781,782],"ppma_author":[783],"class_list":["post-318","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2018","category-recenzja","tag-agnieszka-holland","tag-andrzej-wajda","tag-historia-filmu","tag-historia-kina","tag-instytucje-filmowe","tag-zespoly-filmowe"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t