![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2018_Holland\/Talarczyk_START\/ns5aa917ed16c6a2018031pwsfbx.jpg\")
<\/p>\n <\/p>\n
\u0141ukasz Biskupski i Monika Talarczyk, \u017ar\u00f3d\u0142o: Szko\u0142a Filmowa w \u0141odzi<\/span><\/p>\n Czy mo\u017cesz nam przybli\u017cy\u0107 motywacj\u0119 stoj\u0105c\u0105 za wyborem tematu ksi\u0105\u017cki i swoj\u0105 metod\u0119 badawcz\u0105?<\/b><\/p>\n \u0141.B.<\/b>: Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od tego, \u017ce napisa\u0142em kiedy\u015b artyku\u0142 o \u201eStarcie\u201d do czasopisma \u201ePrzekr\u00f3j\u201d. Po publikacji dociera\u0142y do mnie g\u0142osy, mi\u0119dzy innymi profesora Edwarda Zaji\u010dka, \u017ce nie do ko\u0144ca tak by\u0142o, jak o tym przez lata pisano, \u017ce troch\u0119 przeceniamy \u201eStart\u201d. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej rozpocz\u0105\u0142em projekt badawczy po\u015bwi\u0119cony mi\u0119dzywojennej kulturze filmowej i postanowi\u0142em sprawdzi\u0107, co tak naprawd\u0119 wiemy na ten temat? To znaczy, co da si\u0119 osadzi\u0107 w \u017ar\u00f3d\u0142ach, zgodnie z warsztatem historyka potwierdzi\u0107, \u017ce co\u015b si\u0119 wydarzy\u0142o, a nie tylko opiera\u0107 si\u0119 na wspomnieniach. Na przyk\u0142ad: \u201eStart\u201d jest powszechnie kojarzony z has\u0142em \u201efilmu u\u017cytecznego spo\u0142ecznie\u201d, ale je\u015bli wczyta\u0107 si\u0119 w przedwojenne teksty, trudno takie sformu\u0142owanie gdziekolwiek znale\u017a\u0107. Pisano w\u00f3wczas o filmie spo\u0142ecznym albo u\u017cytecznym, ale nie o filmie u\u017cytecznym spo\u0142ecznie. Po wojnie startowcy byli, jak wiemy, bardzo wp\u0142ywowymi osobami i dbali o to, by historia ich m\u0142odo\u015bci by\u0142a jak najlepiej pami\u0119tana. Dzi\u015b, po tylu latach, nie ma ju\u017c sensu burzy\u0107 czy budowa\u0107 legendy \u201eStartu\u201d, ale trzeba po porostu sprawdzi\u0107, co mo\u017cemy na ten temat powiedzie\u0107 na pewno, zgodnie z regu\u0142ami \u201ewarsztatu bada\u0144 historycznych\u201d. Interesowa\u0142a mnie nie tyle historia filmu, ile historia kultury filmowej: zatem nie filmy, kt\u00f3re w wi\u0119kszo\u015bci zagin\u0119\u0142y, ale aktywno\u015b\u0107 startowc\u00f3w w dziedzinie animowania kultury filmowej, czyli organizowania pokaz\u00f3w, prelekcji, debat itd. Przekopa\u0142em si\u0119 przez mas\u0119 \u017ar\u00f3de\u0142, co by\u0142o bardzo czasoch\u0142onne. D\u0105\u017cy\u0142em przede wszystkim do tego, by ustali\u0107, sk\u0105d wiemy, \u017ce co\u015b si\u0119 naprawd\u0119 wydarzy\u0142o; dlatego te\u017c ksi\u0105\u017cka ta ma tak rozbudowan\u0105 bibliografi\u0119. Zatem dwa g\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenia, kt\u00f3rym podporz\u0105dkowa\u0142em badania i ksi\u0105\u017ck\u0119, to pozostawanie blisko \u017ar\u00f3de\u0142 i skupienie na animowaniu kultury filmowej.<\/p>\n Bibliografia jest rzeczywi\u015bcie imponuj\u0105ca, ale zosta\u0142a sprytnie ukryta w przypisach ko\u0144cowych. We wst\u0119pie napisa\u0142e\u015b: Czytelnik og\u00f3lnie zainteresowany tematem zechce zignorowa\u0107 liczne i rozbudowane przypisy, a badaczka pragn\u0105ca podj\u0105\u0107 dalej ten temat i zapozna\u0107 si\u0119 ze \u017ar\u00f3d\u0142ami \u2013 doceni\u0107 wykonan\u0105 prac\u0119<\/i>. Bardzo doceniam! Na ok\u0142adce widzimy kadr z Bezdomnych<\/i> (1931), radzieckiego filmu d\u017awi\u0119kowego, pokazywanego przez startowc\u00f3w w Warszawie. Dlaczego akurat zdj\u0119cie z tego filmu wybra\u0142e\u015b na ok\u0142adk\u0119?<\/b><\/p>\n \u0141.B.<\/b>: Film Bezdomni<\/i> nie jest tytu\u0142em powszechnie znanym, ale by\u0142 jednym z tych, kt\u00f3re najbardziej zajmowa\u0142y startowc\u00f3w, bo pokazywa\u0142, jak mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 film spo\u0142eczny. Obraz Niko\u0142aja Ekka porusza problem bezdomno\u015bci dzieci w Rosji Radzieckiej, ukazuj\u0105c inicjatywy pa\u0144stwa pr\u00f3buj\u0105cego go rozwi\u0105za\u0107. Pomy\u015bla\u0142em te\u017c, \u017ce dynamiczna scena rozgrywaj\u0105ca si\u0119 na torach kolejowych b\u0119dzie dobrze ilustrowa\u0107 has\u0142o kinofilii zaanga\u017cowanej.<\/p>\n Kinofilia to has\u0142o wyrastaj\u0105ce z ducha francuskiej Nowej Fali, kojarzymy je z ide\u0105 nowoczesnej kultury filmowej. Podobnie, bo korzystaj\u0105c z obcego terminu, na \u0142amach \u201ePrzekroju\u201d okre\u015bli\u0142e\u015b \u201eStart\u201d jako think tank<\/i> przedwojennego kina polskiego. Te terminy niew\u0105tpliwie od\u015bwie\u017caj\u0105 nasze spojrzenie na przesz\u0142o\u015b\u0107, pomagaj\u0105 por\u00f3wna\u0107 \u201eStart\u201d z innymi pokrewnymi zjawiskami. Jednak kinofilia kojarzy nam si\u0119 przede wszystkim z fenomenem miejskim, niszowym i elitarnym, a nie masowym, wiejskim, popularnym. Tymczasem w wyborze tekst\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych, kt\u00f3re zdecydowa\u0142e\u015b si\u0119 umie\u015bci\u0107 w ksi\u0105\u017cce, mo\u017cna znale\u017a\u0107 tekst-manifest \u201eStartu\u201d Zadania historyczne filmu w rozwoju wsi<\/i> (1933) oraz reporta\u017c Aleksandra Minorskiego Masy a ludzie<\/i> (1933), po\u015bwi\u0119cone kinofilii wiejskiej i najubo\u017cszych mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Na potrzeby \u201eStartu\u201d Minorski przepyta\u0142 w\u0119glarzy, krawc\u00f3w, gazeciarzy, mnich\u00f3w zakonnych, religijnych \u017byd\u00f3w, bezdomnych, student\u00f3w. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce niekiedy studenci wybierali bilet do kina zamiast obiadu. Czy kinofilia uwzgl\u0119dniaj\u0105ca widz\u00f3w, m\u00f3wi\u0105c og\u00f3lnie, spoza \u015br\u00f3dmie\u015bcia, a nawet widz\u00f3w wiejskich, ma jaki\u015b odpowiednik w innych kinematografiach?<\/b><\/p>\n \u0141.B.<\/b>: Odwo\u0142uj\u0119 si\u0119 w ksi\u0105\u017cce do Malte Hagenera, niemieckiego badacza kultury filmowej, kt\u00f3ry przypomnia\u0142, \u017ce ci, kt\u00f3rzy stworzyli Filmotek\u0119 Francusk\u0105 i Now\u0105 Fal\u0119, nabierali \u015bwiadomo\u015bci przed wojn\u0105, w latach 30. To wtedy rodzi\u0142a si\u0119 nowoczesna kinofilia, chocia\u017c sam termin zosta\u0142 upowszechniony p\u00f3\u017aniej. Zgadzamy si\u0119, \u017ce startowc\u00f3w, pami\u0119tanych dzi\u015b jako ludzi ju\u017c zaawansowanych wiekowo, nale\u017ca\u0142oby pokaza\u0107 jako m\u0142odych ludzi w ich latach studenckich i na tle klimatu intelektualnego epoki. Ta pierwsza kinofilia przypada na lata 30., a wi\u0119c i kryzysu gospodarczego, i rozkwitu my\u015bli lewicowej. Si\u0142\u0105 rzeczy by\u0142a to kinofilia zaanga\u017cowana politycznie i spo\u0142ecznie, co w og\u00f3le odzwierciedla\u0142o zainteresowania inteligencji.<\/p>\n Je\u015bli za\u015b chodzi o zakres oddzia\u0142ywania sztuki, to dyskusje na ten temat w\u015br\u00f3d inteligencji, na przyk\u0142ad w \u015brodowisku literackim, by\u0142y bardzo \u017cywe. Startowcy stanowili jednak bardzo elitarn\u0105 grup\u0119 dobrze wykszta\u0142conej m\u0142odzie\u017cy z zamo\u017cniejszych dom\u00f3w, kt\u00f3ra wykazywa\u0142a tego rodzaju wra\u017cliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 i pr\u00f3bowa\u0142a dotrze\u0107 do robotnik\u00f3w. Uwa\u017cali, \u017ce nale\u017cy tworzy\u0107 sztuk\u0119, kt\u00f3ra nie tylko opowiada o masach, ale i do nich dociera. Mimo wszystko odnios\u0142em wra\u017cenie, \u017ce nie do ko\u0144ca im to wychodzi\u0142o.<\/p>\n Ale pr\u00f3bowali. Reporta\u017c Aleksandra Minorskiego, pioniera fotografii spo\u0142ecznej, opublikowany w \u201eNowym Pi\u015bmie\u201d (oficjalnie zwi\u0105zanym z Bundem), to jedno z najciekawszych znalezisk w\u0142\u0105czonych do ksi\u0105\u017cki. Od jakiego\u015b czasu przygl\u0105damy si\u0119 przecie\u017c widowni filmowej \u2013 okaza\u0142o si\u0119, \u017ce mamy ma\u0142o \u015bwiadectw do bada\u0144 przedwojennej publiczno\u015bci. Materia\u0142 ten zosta\u0142 zapomniany, bo trudno do niego dotrze\u0107: numery pisma by\u0142y cz\u0119sto konfiskowane, wi\u0119c musia\u0142em poje\u017adzi\u0107 po bibliotekach, by zebra\u0107 wszystkie cz\u0119\u015bci reporta\u017cu publikowane w ci\u0105gu dw\u00f3ch miesi\u0119cy. Wynika z niego, po pierwsze, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi nie mia\u0142a pieni\u0119dzy na bilet do kina, a po drugie \u2013 co potwierdza\u0142o pogl\u0105d Minorskiego \u2013 publiczno\u015b\u0107 chcia\u0142a ogl\u0105da\u0107 na ekranie odzwierciedlenie swoich problem\u00f3w spo\u0142ecznych. Musimy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce kino w Polsce lat 30. by\u0142o rozrywk\u0105 dosy\u0107 elitarn\u0105. Bilety kosztowa\u0142y tak du\u017co, \u017ce nie by\u0142o ono i nie mog\u0142o by\u0107 w przedwojennej Polsce rozrywk\u0105 tak masow\u0105 jak na Zachodzie. Ciekawe, \u017ce respondenci w wywiadach podaj\u0105 tytu\u0142y film\u00f3w ogl\u0105danych kilka lat wcze\u015bniej, czyli przed wielkim kryzysem.<\/p>\n Plakat reklamuj\u0105cy wiecz\u00f3r dyskusyjny Stowarzyszenia Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego \u201eStart\u201d, \u017ar\u00f3d\u0142o: Gapla FINA<\/span><\/p>\n Atutem ksi\u0105\u017cki jest te\u017c materia\u0142 ilustracyjny. Plakaty z pokaz\u00f3w \u201eStartu\u201d, zachowane w archiwum Filmoteki Narodowej \u2013 Instytutu Audiowizualnego, s\u0105 co prawda znane. Natomiast protoko\u0142y ju\u017c nie. Inne ilustracje, jak druki ulotne, to prawdziwe cymelia: papier listowy \u201eStartu\u201d, zaproszenia na pokazy, programy filmowe. Jak do nich dotar\u0142e\u015b?<\/b><\/p>\n \u0141.B.<\/b>: Dopiero kiedy odnalaz\u0142em sygnatury protoko\u0142\u00f3w \u201eStartu\u201d, uda\u0142o mi si\u0119 uzyska\u0107 do nich dost\u0119p w archiwum Filmoteki. To wa\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142o, wcze\u015bniej niekomentowane, pewnie dlatego, \u017ce ujawnia\u0142o problemy finansowe i organizacyjne stowarzyszenia. Inne ilustracje to r\u00f3\u017cne zebrane drobiazgi. Nag\u0142\u00f3wek listowy pochodzi z korespondencji Jalu Kurka, z\u0142o\u017conej w archiwum Instytutu Bada\u0144 Literackich Polskiej Akademii Nauk, mi\u0119dzy innymi z Jerzym Toeplitzem i W\u0142adys\u0142awem Brunem. Widniej\u0105cy tam adres, Krakowskie Przedmie\u015bcie 5\/5, to dzisiejsza Akademia Sztuk Pi\u0119knych, tu ojciec Jerzego Toeplitza mia\u0142 podobno swoje biuro. Z kolei zaproszenie dodawane by\u0142o do czasopisma \u201ef.a.\u201d wydawanego przez Sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 Autor\u00f3w Filmowych. Zorganizowanie pokazu filmowego w latach 30. stanowi\u0142o ogromny problem finansowy i polityczny, a jednym ze sposob\u00f3w obej\u015bcia tych przeszk\u00f3d by\u0142o wydawanie imiennych zaprosze\u0144 i og\u0142aszanie pokazu zamkni\u0119tego. Opracowaniem tych materia\u0142\u00f3w zaj\u0119\u0142a si\u0119 Monika Rawska, kt\u00f3rej ksi\u0105\u017cka zawdzi\u0119cza sw\u00f3j kszta\u0142t wizualny.<\/p>\n Jednym z najcenniejszych materia\u0142\u00f3w ilustracyjnych w ksi\u0105\u017cce jest przedwojenne grupowe zdj\u0119cie \u201eStartu\u201d, do niedawna g\u0142\u0119boko schowane w Filmotece Narodowej, dzi\u015b ju\u017c udost\u0119pnione na stronach Fototeki. Zdj\u0119cie by\u0142o eksponowane na wystawie jubileuszowej \u201eStartu\u201d w 1961 roku. P\u00f3\u017aniej czyja\u015b gilotyna \u015bci\u0119\u0142a dwie kobiece g\u0142owy, w tym Wand\u0119 Jakubowsk\u0105. Zastanawiali\u015bmy si\u0119 ju\u017c, jak dosz\u0142o do tego uszczerbku i who is who<\/i> na tym zdj\u0119ciu. Jak uda\u0142o si\u0119 wam zrekonstruowa\u0107 zdj\u0119cie?<\/b><\/p>\n Spotkanie cz\u0142onk\u00f3w Stowarzyszenia Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego \u201eStart\u201d. (Monika Rawska, z sali: Materia\u0142y udost\u0119pni\u0142 mi \u0141ukasz, odnalaz\u0142 inn\u0105 reprodukcj\u0119 tego zdj\u0119cia. Pr\u00f3bowa\u0142am wyr\u00f3wna\u0107 uci\u0119te twarze i ramy obraz\u00f3w, kt\u00f3re wykorzysta\u0142am jako wyznacznik dopasowania. Ustalili\u015bmy z \u0141ukaszem, \u017ce nie b\u0119dziemy ukrywa\u0107 tego, i\u017c zdj\u0119cie jest rekonstrukcj\u0105, i\u017c jest dosztukowane. Nie by\u0142o \u0142atwo, ale uda\u0142o si\u0119 to uzupe\u0142ni\u0107).<\/p>\n \u0141.B.<\/b>: Rekonstrukcj\u0119 oparli\u015bmy na skanie zdj\u0119cia z ksi\u0105\u017cki Danuty Karcz Wanda Jakubowska<\/i>, wydanej w Niemczech w 1967 roku, kt\u00f3ra mia\u0142a w\u00f3wczas jeszcze dost\u0119p do nieuszkodzonego materia\u0142u.<\/p>\n To zdj\u0119cie jest punktem wyj\u015bcia do pytania o p\u0142e\u0107 kulturow\u0105 \u201eStartu\u201d, niemal po\u0142owa to kobiety. Na zdj\u0119ciu, opr\u00f3cz Wandy Jakubowskiej, widzimy w centrum Mart\u0119 Flantz, re\u017cyserk\u0119 dw\u00f3ch przedwojennych film\u00f3w fabularnych. Z listy cz\u0142onk\u00f3w „Startu” wynika, \u017ce stanowi\u0142y jedn\u0105 trzeci\u0105 zrzeszonych. Niezrzeszona, ale aktywna w Sp\u00f3\u0142dzielni Autor\u00f3w Filmowych by\u0142a Franciszka Themerson. Piszesz o startowcach jako kinofilach i kinofilkach. Na ile, wed\u0142ug ciebie, stowarzyszenie mia\u0142o charakter emancypacyjny?<\/b><\/p>\n \u0141.B.<\/b>: Trudne pytanie. Na czym mia\u0142by polega\u0107 ten emancypacyjny potencja\u0142? Nie by\u0142o to zagadnienie sproblematyzowane w tekstach startowc\u00f3w. M\u00f3wimy o grupie lewicowej m\u0142odzie\u017cy inteligenckiej, gdzie idee emancypacji chyba funkcjonowa\u0142y w praktyce. Kobiety zajmowa\u0142y w stowarzyszeniu stanowiska funkcyjne: Jakubowska by\u0142a skarbniczk\u0105 w pierwszym zarz\u0105dzie, aktywna organizacyjnie by\u0142a te\u017c Stefania Heymanowa. W stowarzyszeniu by\u0142o wiele poetek, pisarek, t\u0142umaczek. Do \u015brodowiska startowc\u00f3w wprowadzi\u0142a brata Jadwiga Toeplitz. Trudno mi jednak okre\u015bli\u0107, na czym mia\u0142oby polega\u0107 kryterium emancypacji organizacji.<\/p>\n W\u0142a\u015bnie na aktywno\u015bci kobiet w zarz\u0105dzie, na wytyczaniu i realizacji cel\u00f3w organizacji, na publikowaniu tekst\u00f3w programowych. W tekstach \u017ar\u00f3d\u0142owych w twojej ksi\u0105\u017cce znalaz\u0142 si\u0119 dowcipny wiersz Stefanii Heymanowej Nowa moda, nowy kult\u2026<\/i>, kt\u00f3ry nie tylko wyprzedza polityk\u0119 autorsk\u0105, ale zarazem \u015bwiadczy o p\u0142ciowej identyfikacji krytyczki. Zastrzega ona, \u017ce ze wzgl\u0119du na identyfikacj\u0119 p\u0142ci nie posunie si\u0119 do krytyki aktorek: Nie b\u0119d\u0119 dokucza\u0142a \/ Marlenie ni Grecie \/ (bo mi to nie uchodzi \/ wprost jako kobiecie)<\/i>. Studentki gender studies, z kt\u00f3rymi czytam teksty modernistek, w tym Zahorskiej i Heyman, s\u0105 mile zaskoczone ich krytyk\u0105 kreacji kobiecych, kt\u00f3ra budzi skojarzenia z tekstami Laury Mulvey z lat 70. Ten potencja\u0142 pokaza\u0142a Ma\u0142gorzata Radkiewicz w ksi\u0105\u017cce Modernistki o kinie<\/i>, kt\u00f3r\u0105 niedawno tu prezentowali\u015bmy. Rozmawiamy w kinie Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi, dlatego chcia\u0142abym zapyta\u0107 o \u0142\u00f3dzk\u0105 fili\u0119 \u201eStartu\u201d.<\/b><\/p>\n \u0141.B.<\/b>: \u0141\u00f3dzka filia \u201eStartu\u201d to sformu\u0142owanie na wyrost. Jerzy Bossak i Ignacy Winter napisali do \u201eStartu\u201d z propozycj\u0105 organizacji pokazu, w\u00f3wczas do \u0141odzi przyjechali Toeplitz i Wohl. W grudniu 1931 roku zorganizowali jeden nocny pokaz w kinie Corso przy ulicy Zielonej 2, powt\u00f3rzyli go nazajutrz przed po\u0142udniem. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce finansowo to si\u0119 zupe\u0142nie nie op\u0142aca. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, w 1933 roku, podj\u0119to kolejn\u0105 pr\u00f3b\u0119 organizacji pokazu, r\u00f3wnie\u017c bez powodzenia, i ju\u017c tego nie powtarzano. Pr\u00f3b zorganizowania sieci w Polsce by\u0142o wi\u0119cej, opr\u00f3cz \u0141odzi by\u0142 to Lublin, Lw\u00f3w i Krak\u00f3w.<\/p>\n A mo\u017cemy zerkn\u0105\u0107 do opracowanego przez ciebie kalendarium, \u017ceby sprawdzi\u0107, co pokazywali w \u0141odzi?<\/b><\/p>\n \u0141.B.<\/b>: Romans sentymentalny<\/i> w grudniu 1931 roku, czyli film, kt\u00f3ry wywar\u0142 najwi\u0119kszy wp\u0142yw na startowc\u00f3w. To surrealistyczno-impresyjna etiuda filmowa Grigorija Aleksandrowa, kt\u00f3r\u0105 opracowywali w formie scenopisu. Szko\u0142a czerwca<\/i> C\u0119kalskiego mia\u0142a by\u0107 ni\u0105 mocno zainspirowana. Drugim tak wa\u017cnym filmem by\u0142a dla nich Symfonia przemys\u0142owa<\/i> Jorisa Ivensa. Program drugiego pokazu w \u0141odzi obejmowa\u0142: Europ\u0119 <\/i>Themerson\u00f3w, Nad ranem<\/i> Aleksandra Forda, P\u0119dzel i d\u0142uto<\/i> Antoniego Bohdziewicza oraz dwa filmy ameryka\u0144skie. Problemem by\u0142o zdobycie kopii, przej\u015bcie przez wymogi cenzuralne, pokrycie koszt\u00f3w. Bossak szybko wyjecha\u0142 na studia do Warszawy, a Winter zaj\u0105\u0142 si\u0119 dziennikarstwem.<\/p>\n Jak by\u0142o ze startowcami po rozwi\u0105zaniu stowarzyszenia?<\/b><\/p>\n \u0141.B.<\/b>: Oczywi\u015bcie, nie ka\u017cdy z ponad dwustu zrzeszonych zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z filmem, byli w\u015br\u00f3d nich prawnicy, literaci, ludzie teatru. Sko\u0144czyli studia i ka\u017cdy poszed\u0142 w swoj\u0105 stron\u0119, ale ci, kt\u00f3rzy chcieli zaj\u0105\u0107 si\u0119 filmem, mieli ju\u017c przygotowany grunt do dzia\u0142ania, mieli swoje miejsce w sferze publicznej. Zdobywali pozycj\u0119, stypendia; C\u0119kalski i Wohl pojechali do Anglii. Powsta\u0142a Sp\u00f3\u0142dzielnia Autor\u00f3w Filmowych, kt\u00f3ra w realiach nowego prawa filmowego mog\u0142a \u0142atwiej zarabia\u0107 na kr\u0119ceniu film\u00f3w. SAF zorganizowa\u0142a te\u017c pokazy awangardy francuskiej i brytyjskiej. Przy czym trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce w drugiej po\u0142owie lat 30. ruchy kinofilskie na Zachodzie dosta\u0142y ju\u017c wsparcie publiczne, tymczasem w II RP, w peryferyjnej gospodarce, to wsparcie si\u0119 nie pojawi\u0142o. To jest co\u015b, co nas mocno odr\u00f3\u017cnia od takich pa\u0144stw, jak Francja czy Wielka Brytania, czyli brak impulsu instytucjonalizacji kultury filmowej.<\/p>\n Inicjatywa \u201eStartu\u201d<\/b> by\u0142a, jak piszesz, projektem na przysz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3rego w warunkach peryferyjnego kraju nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 przed wojn\u0105. Wiemy, \u017ce to pokolenie nie wypali\u0142o si\u0119 w latach studenckich, tylko kszta\u0142towa\u0142o polsk\u0105 kinematografi\u0119 po wojnie. Dzisiejsz\u0105 rozmow\u0119 o ksi\u0105\u017cce traktujemy te\u017c jako jedn\u0105 z inicjatyw \u201e<\/b>Restartu\u201d<\/b><\/b>, kt\u00f3ry na t\u0119 tradycj\u0119 si\u0119 powo\u0142uje.<\/b><\/p>\n Kuba Mikurda, \u017ar\u00f3d\u0142o: Szko\u0142a Filmowa w \u0141odzi<\/span><\/p>\n K.M.<\/b>: Tekst, kt\u00f3ry pa\u0144stwo otrzymali przed spotkaniem, czyli manifest \u201eRestartu\u201d, drukowa\u0142em dzi\u015b na ulicy Lwowskiej 9 w Warszawie, czyli w tej samej bramie, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 pierwsze spotkania \u201eStartu\u201d, w mieszkaniu Eugeniusza C\u0119kalskiego, blisko politechniki z filmu Dzi\u015b mamy bal<\/i> (1931). To nie by\u0142 \u017caden performance (\u015bmiech), po prostu mieszkam w pobli\u017cu, zreszt\u0105 na Lwowskiej jest dzisiaj zag\u0142\u0119bie druku. Mo\u017cna to traktowa\u0107 jako moment dialektycznej iskry, kt\u00f3ra przeskakuje mi\u0119dzy przesz\u0142o\u015bci\u0105 a wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105. W\u0142a\u015bnie to, \u017ce nie napisa\u0142e\u015b, co zdarzy\u0142o si\u0119 dalej, pozwoli\u0142o zbudowa\u0107 \u017cywy i zr\u00f3\u017cnicowany portret tego \u015brodowiska, nie czytamy tej ksi\u0105\u017cki przez pryzmat ich powojennej dzia\u0142alno\u015bci, ale jako pewn\u0105 potencjalno\u015b\u0107. Poruszy\u0142o mnie te\u017c to, \u017ce niewiele si\u0119 zmieni\u0142o, je\u015bli chodzi o zalety i wady takiej dzia\u0142alno\u015bci. Ludzie przychodz\u0105 lub nie, seanse \u015bwiec\u0105 pustkami, cz\u0142onkowie p\u0142ac\u0105 i nie p\u0142ac\u0105 sk\u0142adek (\u015bmiech). Przypomnia\u0142 mi si\u0119 nie tylko \u201eRestart\u201d, ale tak\u017ce Stowarzyszenie Film 1,2, kt\u00f3re jako pierwsze ze \u015brodowiska filmowego wyci\u0105gn\u0119\u0142o r\u0119k\u0119 do \u201eRestartu\u201d i z kt\u00f3rym zrealizowali\u015bmy kilka wsp\u00f3lnych inicjatyw. Mieli\u015bmy bardzo podobne dyskusje \u2013 czy to ma sens, mo\u017ce lepiej si\u0119 rozwi\u0105za\u0107 etc.<\/p>\n \u0141.B.<\/b>: Pami\u0119tajcie, \u017ceby wszystkie \u017ar\u00f3d\u0142a zabezpiecza\u0107.<\/p>\n K.M.<\/b>: W\u0142a\u015bnie przekazuj\u0119 do twojego archiwum druk ulotny \u201eRestartu\u201d (\u015bmiech). Kiedy zaczynali\u015bmy z \u201eRestartem\u201d, pami\u0119\u0107 \u201eStartu\u201d funkcjonowa\u0142a bardzo stereotypowo. Legenda, kt\u00f3r\u0105 sobie sami zbudowali, m\u015bci\u0142a si\u0119 po kilkudziesi\u0119ciu latach. Pytano nas: do kogo wy tak naprawd\u0119 nawi\u0105zujecie, do stalinist\u00f3w? Chcecie tu zn\u00f3w kino na czo\u0142gach wprowadza\u0107? M\u00f3wili\u015bmy wtedy, maj\u0105c du\u017co mniejsz\u0105 wiedz\u0119, ni\u017c ta, jak\u0105 uda\u0142o ci si\u0119 zgromadzi\u0107 w ksi\u0105\u017cce, \u017ce dla nas by\u0142a to przede wszystkim pierwsza grupa, kt\u00f3ra mia\u0142a jaki\u015b program dla polskiego kina, kt\u00f3ra chcia\u0142a tutaj kina artystycznego. Dzi\u015b powiedzia\u0142bym: prosz\u0119 przeczyta\u0107 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 i wtedy porozmawiamy.<\/p>\n \u0141.B.<\/b>: A czy spotka\u0142e\u015b si\u0119 z podobn\u0105 reakcj\u0105 \u015brodowiska filmowego?<\/p>\n K.M.<\/b>: \u015arodowisko jeszcze mniej wiedzia\u0142o o \u201eStarcie\u201d ni\u017c kole\u017canki i koledzy krytycy, kt\u00f3rzy czynili nam zarzuty. Bardziej ni\u017c grupa funkcjonowa\u0142y osobno nazwiska: Ford, Jakubowska, Toeplitz, Bossak.<\/p>\n \u0141.B.<\/b>: A jak na postulaty \u201eRestartu\u201d reagowa\u0142o \u015brodowisko?<\/p>\n K.M.<\/b>: Nie zako\u0144czyli\u015bmy \u201eRestartu\u201d, to proces, kt\u00f3ry nadal si\u0119 toczy, to jest d\u0142ugi marsz. Pami\u0119tam, \u017ce na pocz\u0105tku dzia\u0142alno\u015bci rozmawiali\u015bmy, \u017ce b\u0119dziemy mogli by\u0107 zadowoleni, je\u015bli niekt\u00f3re z punkt\u00f3w manifestu \u201eRestartu\u201d za kilka lat wydadz\u0105 si\u0119 oczywiste. Tak jak dzisiaj oczywiste wydaj\u0105 si\u0119 pewne postulaty startowc\u00f3w, co pokazuje twoja ksi\u0105\u017cka: dyskusyjne kluby filmowe, szko\u0142a filmowa, archiwa. To chyba miara sukcesu takich pionierskich dzia\u0142a\u0144 \u2013 \u017ce za jaki\u015b czas, w oczach nast\u0119pnego pokolenia, co\u015b, co by\u0142o ledwie postulatem, nierzadko kontrowersyjnym, wydaje si\u0119 oczywiste, przezroczyste, dane z g\u00f3ry.<\/p>\n Mam wra\u017cenie, \u017ce kilka z punkt\u00f3w manifestu \u201eRestartu\u201d funkcjonuje ju\u017c w obiegu w wi\u0119kszym stopniu ni\u017c wtedy, kiedy o tym m\u00f3wili\u015bmy. Na przyk\u0142ad postulat mieszania gatunk\u00f3w i my\u015blenia form\u0105. Na jednym z pierwszych spotka\u0144 \u201eRestartu\u201d by\u0142a Agnieszka Smoczy\u0144ska, pracowa\u0142a ju\u017c wtedy nad C\u00f3rkami dancingu.<\/i> W kolejnym pokoleniu filmowc\u00f3w my\u015blenie form\u0105 i gatunkiem jest ju\u017c wyra\u017ane. Niewa\u017cne, czy czytali manifest \u201eRestartu\u201d, czy nie. Wie\u017ca. Jasny dzie\u0144<\/i> Jagody Szelc, filmy Kuby Czekaja, pe\u0142ne metra\u017ce artyst\u00f3w i artystek wizualnych \u2013 o takich filmach w\u00f3wczas marzyli\u015bmy. Co\u015b si\u0119 zadzia\u0142o, czasem to by\u0142 bezpo\u015bredni wp\u0142yw, jak wsp\u00f3\u0142praca nad scenariuszami, czasem dzia\u0142ania instytucjonalne, czasem bardziej nieformalne sytuacje \u2013 kto\u015b przyszed\u0142 na dyskusj\u0119 \u201eRestartu\u201d, kto\u015b komu\u015b podrzuci\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119. Poza tym, jednym z g\u0142\u00f3wnych postulat\u00f3w \u201eRestartu\u201d by\u0142o zakopywanie podzia\u0142\u00f3w \u2013 towarzyskich, instytucjonalnych \u2013 mi\u0119dzy teoretykami i praktykami kina. I mam wra\u017cenie, \u017ce dzi\u015b te podzia\u0142y faktycznie s\u0105 mniejsze, \u017ce restartowcy i m\u0142ode pokolenie re\u017cyser\u00f3w i re\u017cyserek poznali si\u0119 i zaakceptowali (\u015bmiech). \u017be jest jaka\u015b wsp\u00f3lnota estetyczna. Nie m\u00f3wi\u0105c o tym, \u017ce kilkoro restartowc\u00f3w, \u0142\u0105cznie ze mn\u0105, prowadzi zaj\u0119cia tutaj, w Szkole Filmowej.<\/p>\n Cho\u0107 pewnie najbardziej \u201enamacalnym\u201d efektem \u201eRestartu\u201d s\u0105 ksi\u0105\u017cki i budowanie dyskursu wok\u00f3\u0142 \u017ale obecnych postaci polskiego kina, kt\u00f3re nas fascynowa\u0142y. Na przyk\u0142ad wywiad-rzeka z Andrzejem \u017bu\u0142awskim by\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3ra trafi\u0142a do szerszego obiegu, nie tylko do filmoznawc\u00f3w. Poza tym wywiad z Szulkinem, Kr\u00f3likiewiczem, Bara\u0144skim. Piotr Marecki pracuje teraz z Andrzejem Bara\u0144skim nad filmem.<\/p>\n Jeszcze dwuj\u0119zyczna ksi\u0105\u017cka Restart zespo\u0142\u00f3w filmowych<\/i>, z cz\u0119\u015bci\u0105 czechos\u0142owack\u0105 i w\u0119giersk\u0105, szansa na w\u0142\u0105czenie w obieg angloj\u0119zyczny bada\u0144 produkcji filmowej w\u0142a\u015bnie tego \u015brodkowoeuropejskiego dorobku.<\/b><\/p>\n K.M.<\/b>: Wracaj\u0105c do kinofilii, trzeba powiedzie\u0107, \u017ce kojarzy si\u0119 raczej z czym\u015b wsobnym, dyskutujemy tylko mi\u0119dzy sob\u0105, niewiele z tego wynika na zewn\u0105trz. Natomiast w \u201eRestarcie\u201d mieli\u015bmy zawsze w tyle g\u0142owy, \u017ceby z tym wychodzi\u0107 poza w\u0142asne grono. Dlatego poszli\u015bmy z Piotrem Mareckim do Mistrzowskiej Szko\u0142y Wajdy jako wolni s\u0142uchacze na kurs produkcji kreatywnej.<\/p>\n Podczas rozmowy wst\u0119pnej do Szko\u0142y Wajdy And\u017aka Wydra zada\u0142a mi pytanie: Co ty w\u0142a\u015bciwie tu robisz? Chcesz robi\u0107 filmy czy nie?<\/i> Powiedzia\u0142em \u2013 \u201etak\u201d \u2013 i sam si\u0119 troch\u0119 tego przestraszy\u0142em. (\u015bmiech). Kurs w Szkole Wajdy polega\u0142 na rozwijaniu projektu filmu, wi\u0119c zaproponowa\u0142em co\u015b, co si\u0119 rozwin\u0119\u0142o w Love Express <\/i>\u2013 dokument o Walerianie Borowczyku, kt\u00f3ry mia\u0142 premier\u0119 w maju tego roku. To dla mnie te\u017c kontynuacja dzia\u0142a\u0144 restartowych.<\/p>\n W Szkole Wajdy by\u0142 te\u017c wtedy \u0141ukasz Ronduda, kt\u00f3ry pracowa\u0142 nad Performerem<\/i> i finalizowa\u0142 pomys\u0142 Nagrody Filmowej MSN-u i PISF-u, bliskiej w za\u0142o\u017ceniach restartowym postulatom. W ramach nagrody powsta\u0142o ju\u017c kilka film\u00f3w, \u015bwietna Symfonia fabryki Ursus<\/i> Ja\u015bminy W\u00f3jcik, film Agnieszki Polskiej o Fassbinderze pokazany na targach w Cannes, kolejne prace s\u0105 w toku, z Ann\u0105 Molsk\u0105 ko\u0144czymy w\u0142a\u015bnie scenariusz do jej Mutantek<\/i>. Razem z \u0141ukaszem Rondud\u0105 prowadzili\u015bmy te\u017c cykl Reforma polskiego kina<\/i>, czyli spotkania w duetach krytyk z \u201eRestartu\u201d i filmowiec: Pawe\u0142 Mo\u015bcicki rozmawia\u0142 z Lechem Majewskim, Jakub Majmurek z \u0141ukaszem Barczykiem. W parach teoretyk\u2013praktyk pod kuratel\u0105 Jakuba Majmurka powsta\u0142y te\u017c wideoeseje na wystaw\u0119 P\u00f3\u017ana polsko\u015b\u0107<\/i> w ubieg\u0142ym roku. Podsumowuj\u0105c, \u201eRestart\u201d to dzia\u0142anie w toku. Ksi\u0105\u017cka o \u201eStarcie\u201d to \u015bwietny bodziec do dalszej pracy.<\/p>\n Plakat DKF-u RESTART, \u017ar\u00f3d\u0142o: Szko\u0142a Filmowa w \u0141odzi<\/span><\/p>\n S\u0142owa kluczowe<\/b>: \u201eStart\u201d, Stowarzyszenie Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego, \u201eRestart\u201d, polskie kino mi\u0119dzywojenne, kinofilia<\/p>\n \u0141ukasz Biskupski \u2013<\/b> kulturoznawca i filmoznawca, pracuje w Instytucie Kulturoznawstwa na Uniwersytecie SWPS w Warszawie. Zajmuje si\u0119 m.in. histori\u0105 kultury filmowej. Autor ksi\u0105\u017cki Miasto atrakcji. Narodziny kultury masowej<\/i>, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w 2013 roku nak\u0142adem Narodowego Centrum Kultury (www.miasto-atrakcji.edu.pl). Redaguje cyfrow\u0105 antologi\u0119 \u017ar\u00f3de\u0142 do badania pocz\u0105tk\u00f3w kina Kultura atrakcji<\/i> (www.kultura-atrakcji@swps.edu.pl). Cz\u0142onek NECS \u2013 European Network for Cinema and Media Studies.<\/p>\n Kuba Mikurda<\/b> \u2013 krytyk filmowy, wyk\u0142adowca w PWSFTviT w \u0141odzi. Autor ksi\u0105\u017cki Nie-ca\u0142o\u015b\u0107. \u017di\u017eek, Dolar, Zupan\u010di\u010d<\/i>, redaktor ksi\u0105\u017cki Wunderkamera . Kino Terry\u2019ego Gilliama<\/i> (2011), <\/i>wsp\u00f3\u0142redaktor publikacji Story of Sin: Surrealism in Polish Cinema<\/i> (2010, wraz z Kamil\u0105 Wielebsk\u0105), Trzynasty miesi\u0105c. Kino Braci Quay<\/i> (2010, wraz z Adrian\u0105 Prodeus), Boro, l\u2019\u00eele d\u2019amour<\/i> (2015, wraz z Kamil\u0105 Kuc i Micha\u0142em Oleszczykiem). Wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel \u201eRestartu\u201d polskiego kina. Re\u017cyser filmu dokumentalnego Love Express. Zagini\u0119cie Waleriana Borowczyka<\/i> (2018).<\/p>\n Monika Talarczyk<\/b> \u2013 dr hab., prof. PWSFTviT w \u0141odzi, historyczka kina, badaczka kina kobiet. Autorka ksi\u0105\u017cek: PRL si\u0119 \u015bmieje! Polska komedia filmowa 1945\u20131989<\/i> (2007), Wszystko o Ewie. Filmy Barbary Sass a kino kobiet w drugiej po\u0142owie XX wieku<\/i> (2013), Bia\u0142y mazur. Kino kobiet w polskiej kinematografii<\/i> (2013, Nagroda PISF), Wanda Jakubowska. Od nowa<\/i> (2015). Cz\u0142onkini Stowarzyszenia Kobiet Filmowc\u00f3w i wsp\u00f3\u0142pracowniczka \u201eKrytyki Politycznej\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0141ukasz Biskupski i Monika Talarczyk, \u017ar\u00f3d\u0142o: Szko\u0142a Filmowa w \u0141odzi Czy mo\u017cesz nam przybli\u017cy\u0107 motywacj\u0119 stoj\u0105c\u0105 za wyborem tematu ksi\u0105\u017cki i swoj\u0105 metod\u0119 badawcz\u0105? \u0141.B.: Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od tego, \u017ce napisa\u0142em kiedy\u015b artyku\u0142 o \u201eStarcie\u201d do czasopisma \u201ePrzekr\u00f3j\u201d. Po publikacji dociera\u0142y do mnie g\u0142osy, mi\u0119dzy innymi profesora Edwarda Zaji\u010dka, \u017ce nie do ko\u0144ca tak… Czytaj wi\u0119cej »O pierwszym pokoleniu polskich kinofil\u00f3w. Z \u0141ukaszem Biskupskim i Kub\u0105 Mikurd\u0105 rozmawia Monika Talarczyk<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":660,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[748],"tags":[777,778,244,70,177,769],"ppma_author":[425],"class_list":["post-316","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2018","tag-restart","tag-start","tag-agnieszka-holland","tag-kinofilia","tag-polskie-kino-miedzywojenne","tag-stowarzyszenie-milosnikow-filmu-artystycznego-start"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2018_Holland\/kinofilia_zaangaowana.jpg\")
<\/b><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2018_Holland\/Talarczyk_START\/P1497-483x700.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2018_Holland\/Talarczyk_START\/1-T-20-22-1500x.jpg\")
<\/b><\/p>\n
\nW ostatnim rz\u0119dzie stoi Eugeniusz C\u0119kalski (wspieraj\u0105c r\u0119k\u0105 g\u0142ow\u0119),
\nMarta Flantz <\/a>siedzi w \u015brodku, na kanapie i patrzy w obiektyw,
\nJerzy Zarzycki stoi z prawej strony w ostatnim rz\u0119dzie (w okularach),
\n<\/span><\/span>\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2018_Holland\/Talarczyk_START\/ns5aa917eda5a642018031pwsfbx.jpg\")
<\/b><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2018_Holland\/Talarczyk_START\/ns5aa268237d0c6restartpwsfbx.jpg\")
<\/p>\n