![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/KSIAZKI\/nowa_fala.jpg\")
<\/p>\nW poszukiwaniu polskiej Nowej Fali<\/i>, red. Andrzej Gw\u00f3\u017ad\u017a, Margarete Wach,
\nNarodowe Centrum Kultury, Universitas, Warszawa\u2013Krak\u00f3w 2017<\/p>\n
<\/p>\n
Rodzima edycja wydanej pierwotnie w Niemczech monografii polskiej Nowej Fali \u2013 a raczej jej zrealizowanej, b\u0105d\u017a nie, potencjalno\u015bci \u2013 trafia do czytelnik\u00f3w w dobrym momencie, i to z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Po pierwsze, niemal towarzysz\u0105 jej (raczej przypadkowo) powt\u00f3rne wydania dw\u00f3ch istotnych publikacji historyczno- i teoretycznofilmowych: Nowa Fala 60 lat p\u00f3\u017aniej <\/i>Tadeusza Lubelskiego<\/a>[1]<\/a> oraz Kino stylu zerowego<\/i> Miros\u0142awa Przylipiaka<\/a>[2]<\/a>. O ile zaktualizowana o najnowsz\u0105 perspektyw\u0119 badawcz\u0105 ksi\u0105\u017cka Lubelskiego wzbogaca W poszukiwaniu polskiej Nowej Fali<\/i> pog\u0142\u0119bionym kontekstem tego, co za wz\u00f3r \u201enowofalowo\u015bci\u201d zwyk\u0142o w refleksji nad filmem uchodzi\u0107, czyli o francusk\u0105 Nouvelle Vague<\/i>, o tyle tom Przylipiaka mo\u017ce zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na to, od czego nowe fale \u2013 i ta wzorcowa, i inne na ca\u0142ym \u015bwiecie \u2013 mniej lub bardziej radykalnie si\u0119 odwraca\u0142y, czyli na kino klasyczne. Bior\u0105c pod uwag\u0119 te dwie pozycje, monografi\u0119 pod redakcj\u0105 Wach i Gwo\u017adzia mo\u017cna zatem czyta\u0107 jako dokumentacj\u0119 splotu z\u0142o\u017conych relacji: nie tylko zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy paryskim centrum a warszawskimi \u2013 czy raczej mo\u017ce \u0142\u00f3dzkimi \u2013 peryferiami, lecz tak\u017ce podej\u015bcia rodzimej Nowej Fali do kina zastanego, czyli filmu Szko\u0142y Polskiej albo nawet kr\u00f3tkiego, cho\u0107 traumatycznego, epizodu socrealizmu.<\/p>\n Fortunny zbieg czasowych okoliczno\u015bci wydania ksi\u0105\u017cki podyktowany jest tak\u017ce przypadaj\u0105c\u0105 na bie\u017c\u0105cy rok pi\u0119\u0107dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0105 studenckich rewolt i innych prze\u0142omowych wydarze\u0144, w kt\u00f3re obfitowa\u0142 rok 1968 \u2013 przede wszystkim paryskiego Maja, ale w nie mniejszym stopniu polskiego Marca czy czechos\u0142owackiego Sierpnia. Wszystkie te cezury \u015bci\u015ble splataj\u0105 si\u0119 bowiem z histori\u0105 nowofalowego filmu. Antysemicka i antyinteligencka nagonka Marca pozbawi\u0142a tw\u00f3rc\u00f3w resztek z\u0142udze\u0144 na korzystne, nawet je\u015bli zdystansowane, relacje z w\u0142adz\u0105. Maj definitywnie zako\u0144czy\u0142 histori\u0119 francuskiej Nowej Fali jako, pozornie, w miar\u0119 sp\u00f3jnej grupy filmowc\u00f3w, w Sierpniu zd\u0142awiono za\u015b eksplozj\u0119 czechos\u0142owackiej Nowej Fali \u2013 najpe\u0142niejszego spe\u0142nienia idea\u0142\u00f3w m\u0142odego kina we Wschodniej Europie, a mo\u017ce i na \u015bwiecie. Tegoroczne dyskusje, seminaria, wyk\u0142ady, wystawy czy wreszcie przegl\u0105dy na temat kontestacji \u2013 w tym jej kina \u2013 zdecydowanie wskazuj\u0105 na kompletny prawie brak opracowania polskiego kina lat 60. w\u0142a\u015bnie w kontek\u015bcie globalnej Nowej Fali.<\/p>\n Nie powinno to mo\u017ce a\u017c tak dziwi\u0107, bo rzeczywi\u015bcie kategoria Nowej Fali nie brzmi w kontek\u015bcie historii polskiego filmu zbyt naturalnie. Pisze si\u0119 raczej, za Jerzym P\u0142a\u017cewskim, o trzecim kinie lub za wspomnianym Lubelskim o Kinie M\u0142odej Kultury \u2013 cho\u0107 ta ostatnia formacja nast\u0119powa\u0107 ma dopiero kilka lat po najbardziej spektakularnym nowofalowym debiucie, Rysopisie <\/i>(re\u017c. Jerzy Skolimowski, 1964), i opisuje raczej kontynuator\u00f3w Nowej Fali ni\u017c jej w\u0142a\u015bciwych tw\u00f3rc\u00f3w. A mo\u017ce ich po prostu w Polsce zabrak\u0142o? Na ten trop naprowadza ju\u017c wydana dziesi\u0119\u0107 lat temu antologia pod znacz\u0105cym tytu\u0142em Polska Nowa Fala. Historia zjawiska, kt\u00f3rego nie by\u0142o<\/i><\/a>[3]<\/a>, w kt\u00f3rej autorzy przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno mo\u017cliwemu trzonowi formacji \u2013 czyli Jerzemu Skolimowskiemu, Romanowi Pola\u0144skiemu, Tadeuszowi Konwickiemu, Krzysztofowi Zanussiemu \u2013 jak i kontynuatorom \u2013 Piotrowi Ukla\u0144skiemu, Andrzejowi \u017bu\u0142awskiemu czy Grzegorzowi Kr\u00f3likiewiczowi. W przeciwie\u0144stwie do Rondudy i Piwowarskiej redaktorzy W poszukiwaniu\u2026 <\/i>sk\u0142aniaj\u0105 si\u0119 jednak wyra\u017anie ku przesuni\u0119ciu perspektywy z Nowej Fali jako zjawiska transhistorycznego, mieszcz\u0105cego ka\u017cdy w\u0142a\u015bciwie bunt przeciw zasadom klasycznego kina g\u0142\u00f3wnego nurtu, na formacj\u0119 jako \u015bci\u015ble ugruntowan\u0105 w konkretnym momencie historii \u015bwiata i filmu, w danym kontek\u015bcie instytucjonalnym. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce nawet je\u015bli nieco zbyt normatywna, optyka ta o wiele lepiej pozwala dostrzec swoisto\u015b\u0107 polskiej Nowej Fali, a zw\u0142aszcza spo\u0142eczno-polityczne t\u0142o jej zmaga\u0144 z rzeczywisto\u015bci\u0105 \u201ema\u0142ej stabilizacji\u201d, wyczerpanych marze\u0144 odwil\u017cy 1956 roku, a tak\u017ce odg\u00f3rnie przerwanej w roku 1961 epoki Szko\u0142y Polskiej. Jednocze\u015bnie ksi\u0105\u017cka pod redakcj\u0105 Gwo\u017adzia i Wach doprowadza, cho\u0107 mam wra\u017cenie (do kt\u00f3rego jeszcze wr\u00f3c\u0119), \u017ce troch\u0119 niechc\u0105cy, do podobnego wniosku: polskiej Nowej Fali raczej nie by\u0142o, niezale\u017cnie od niew\u0105tpliwie jaskrawych przeb\u0142ysk\u00f3w nowofalowych talent\u00f3w, zw\u0142aszcza \u017ce najbardziej obiecuj\u0105ce z nich, jak Skolimowski, Pola\u0144ski czy \u017bu\u0142awski, szybko zmuszeni zostali do opuszczenia PRL-u. Na niepewny i niestabilny charakter nurtu, jakim mog\u0142a by\u0107 nasza Nowa Fala, zwraca uwag\u0119 Margarete Wach ju\u017c w otwieraj\u0105cym tom S\u0142owie wst\u0119pnym<\/i>, stwierdzaj\u0105c, \u017ce specyfik\u0105 polskiego nowego kina w latach 60. by\u0142o podw\u00f3jne funkcjonowanie. Na Zachodzie Rysopis <\/i>i N\u00f3\u017c w wodzie <\/i>(re\u017c. Roman Pola\u0144ski, 1961) przyjmowano jako zjawiska awangardowe, prze\u0142omowe oraz przede wszystkim kontrkulturowe, w kraju tymczasem \u2013 jako zwiastuny zachodnich standard\u00f3w kulturowych, \u015bwiat\u00f3w konsumpcji i alternatywnych sposob\u00f3w na \u017cycie \u2013 s\u0142owem zwiastuny zmiany hierarchii warto\u015bci<\/i> (s. 10). Tego rodzaju osierocenie trzeciego kina, zbyt zachodniego dla Wschodu, ale i zbyt wschodniego dla Zachodu, z pewno\u015bci\u0105 utrudnia obudowanie go stabilnym kontekstem \u2013 i t\u0119 trudno\u015b\u0107 w bardzo udany spos\u00f3b za\u015bwiadcza W poszukiwaniu Nowej Fali<\/i>. Trafna uwaga redaktorki koresponduje te\u017c z obrazem wewn\u0119trznie niesp\u00f3jnego i wieloznacznego polskiego nowego kina, jaki wy\u0142ania si\u0119 z monografii.<\/p>\n El\u017cbieta Czy\u017cewska i Jerzy Skolimowski w filmie Rysopis, <\/i>re\u017c. Jerzy Skolimowski, Pokazuje to ju\u017c przede wszystkim struktura ksi\u0105\u017cki. Zebrane w niej teksty s\u0105 ze sob\u0105 bowiem do\u015b\u0107 swobodnie po\u0142\u0105czone, a Nowa Fala, owszem, wyznacza horyzont bada\u0144, nie b\u0119d\u0105c jednak autorytarnym tematem. Dlatego te\u017c w ksi\u0105\u017cce znalaz\u0142y si\u0119 artyku\u0142y po\u015bwi\u0119cone zar\u00f3wno nowej propozycji periodyzacji Nowej Fali, jej stylowi w polskim kinie, jak i j\u0119zykowi, jakim m\u00f3wi\u0105 nowofalowi bohaterowie, muzyce, cielesno\u015bci, seksualno\u015bci, a\u017c do og\u00f3lnej refleksji nad tym, jak pisana jest historia kontrkulturowych lat 60. z perspektywy tzw. Global Sixties<\/i>. Problemowy rozmach czasem pozornie oddala od tematu ksi\u0105\u017cki, ale tylko po to, by niespodziewanie przybli\u017cy\u0107 \u201enowofalowo\u015b\u0107\u201d z zupe\u0142nie innej, niezbadanej dotychczas strony. Dlatego te\u017c uwa\u017cam teksty najlu\u017aniej traktuj\u0105ce tematyczne zobowi\u0105zanie za najbardziej udane, a takimi s\u0105 zw\u0142aszcza szcz\u0119\u015bliwie nast\u0119puj\u0105ce po sobie teksty autorek \u2013 Ewy Mazierskiej, El\u017cbiety Ostrowskiej i Iwony Kurz. Pierwsza z nich w artykule Dotykaj\u0105c \u015bwiata. Posta\u0107 w\u0119drowca w filmach polskiej Nowej Fali<\/i> analizuje N\u00f3\u017c w wodzie<\/i>, Walkower <\/i>(re\u017c. Jerzy Skolimowski, 1965) oraz Molo <\/i>(re\u017c. Wojciech Solarz, 1968) przez pryzmat zobrazowania w filmach zmys\u0142\u00f3w bohater\u00f3w, ale tak\u017ce spot\u0119gowania zmys\u0142owej recepcji po stronie widz\u00f3w. Praca blisko przy obrazach, niejako w cielesnym kontakcie z nimi, a tak\u017ce interpretacyjna czujno\u015b\u0107 Mazierskiej sprawiaj\u0105, \u017ce nawet o filmach Pola\u0144skiego i Skolimowskiego, a wi\u0119c o niekwestionowanych klasykach z niezliczonymi opracowaniami, uda\u0142o si\u0119 powiedzie\u0107 co\u015b nowego, nawet zaskakuj\u0105cego. Jedn\u0105 z takich konstatacji jest uwaga autorki, podkre\u015blaj\u0105cej, \u017ce zmys\u0142owe, a wr\u0119cz czu\u0142e obchodzenie si\u0119 z przedmiotami-symbolami statusu w No\u017cu w wodzie<\/i> nie jest bynajmniej krytyk\u0105 alienuj\u0105cej konsumpcji, lecz w\u0142a\u015bnie pozwala na pe\u0142niejsze do\u015bwiadczenie <\/i>[\u015bwiata<\/i>] (s. 161), zw\u0142aszcza \u017ce w relacj\u0119 t\u0119 wik\u0142any jest widz, odczuwaj\u0105cy niemal ciele\u015bnie na przyk\u0142ad zagro\u017cenie tytu\u0142owego no\u017ca, nawet u\u017cywanego tylko jako zabawka. T\u0119 zmys\u0142ow\u0105 samozwrotno\u015b\u0107 Maziarska traktuje jako \u015bwiadectwo Nowej Fali, kt\u00f3ra istotnie filmow\u0105 form\u0119 uczyni\u0142a jednym z samodzielnych temat\u00f3w swoich dzie\u0142.<\/p>\n Nieco podobny jest tekst Ostrowskiej pod tytu\u0142em Transgresje i regresje. Dylematy m\u0119sko\u015bci we wczesnych filmach Romana Pola\u0144skiego, Jerzego Skolimowskiego, Andrzeja \u017bu\u0142awskiego i Grzegorza Kr\u00f3likiewicza<\/i>, w kt\u00f3rym badaczka opisuje aporetyczny charakter m\u0119sko\u015bci konsumerystycznej (N\u00f3\u017c w wodzie <\/i>i Rysopis<\/i>), groteskowe, nigdy do ko\u0144ca nieuformowane cia\u0142o (Na wylot<\/i> [re\u017c. Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, 1972]) czy ekstatyczny konflikt mi\u0119dzy m\u0119sko\u015bci\u0105 a kobieco\u015bci\u0105 w Trzeciej cz\u0119\u015bci nocy<\/i> (re\u017c. Andrzej \u017bu\u0142awski, 1971). Wszystkie te interpretacje s\u0105 o tyle ciekawe, o ile proponuj\u0105 genderowo odmienne spojrzenie \u2013 nie skierowane ku kobietom jako domy\u015blnym przedmiotom filmowego ogl\u0105du, lecz w\u0142a\u015bnie wycelowane w m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy przestaj\u0105 by\u0107 przezroczystymi, naturalnymi bohaterami opowie\u015bci, staj\u0105c si\u0119 p\u0142ciowo zdeterminowanymi podmiotami.<\/p>\n Jeszcze ciekawszy jest tekst Kurz pod tytu\u0142em Pomieszanie j\u0119zyk\u00f3w. Kultowe (dzi\u015b) komedie z pocz\u0105tku lat 70.<\/i> Na przyk\u0142adach Rejsu<\/i> (re\u017c. Marek Piwowski, 1970), Dziewczyn do wzi\u0119cia<\/i> (re\u017c. Janusz Kondratiuk, 1972) czy Hydrozagadki<\/i> (re\u017c. Andrzej Kondratiuk, 1970) teoretyczka analizuje, jak w j\u0119zyku bohater\u00f3w pobrzmiewaj\u0105 cz\u0119sto przemilczane aspekty PRL-owskiej rzeczywisto\u015bci, m.in. nieudolno\u015b\u0107 propagandy czasu wolnego i jego samodzielnego zagospodarowania, klasowe aspiracje oraz zwi\u0105zane z nimi pragnienie, aby konsumowa\u0107 i konsumowa\u0107 \u0142adnie<\/i> (s. 203). Kurz trafnie wskazuje na subtelne filmowe zabiegi demaskuj\u0105ce brak lub wybrakowanie spo\u0142ecznych struktur oraz sposob\u00f3w umo\u017cliwiaj\u0105cych realizacj\u0119 tych marze\u0144 \u2013 na przyk\u0142ad zawstydzony odwr\u00f3t dziewcz\u0105t sprzed kasy teatru w filmie Janusza Kondratiuka, wyg\u0142oszenie groteskowej listy zagranicznych produkt\u00f3w jako pr\u00f3ba uwiedzenia panny Joli w obrazie Andrzeja Kondratiuka czy wreszcie napi\u0119cie mi\u0119dzy j\u0119zykowym nasyceniem Rejsu<\/i> a jego biedn\u0105 czy \u2013 \u017ceby za Kurz i Justyn\u0105 Jaworsk\u0105<\/a>[4]<\/a> u\u017cy\u0107 sformu\u0142owania Hito Steyerl \u2013 n\u0119dzn\u0105 warstw\u0105 wizualn\u0105.<\/p>\n Rejs<\/em>, re\u017c. Marek Piwowski, fot. Marek Nowicki, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA, prawa do zdj\u0119cia: SF TOR<\/span><\/p>\n Powy\u017csze artyku\u0142y zajmuj\u0105 w ksi\u0105\u017cce, jak s\u0105dz\u0119, szczeg\u00f3lne miejsce, nie dotycz\u0105 bowiem tego, co wchodzi w sk\u0142ad kanonicznych zabieg\u00f3w Nowej Fali, pozwalaj\u0105c raczej, aby to \u201enowofalowo\u015b\u0107\u201d przem\u00f3wi\u0142a w badanych przez autorki tematach. W takich te\u017c momentach monografia okazuje si\u0119 najbardziej odkrywcza, poniewa\u017c mierzy si\u0119 ze zjawiskiem, kt\u00f3rego spos\u00f3b opisu wydaje si\u0119 ju\u017c mocno ugruntowany, a przynajmniej w filmoznawstwie zachodnim, daj\u0105c przy tym najlepszy dow\u00f3d swoisto\u015bci i odr\u0119bno\u015bci polskiej Nowej Fali, kt\u00f3ra nie musi przecie\u017c operowa\u0107 dok\u0142adnie tym samym j\u0119zykiem co u\u015bwi\u0119cony francuski wz\u00f3r.<\/p>\n W ksi\u0105\u017cce dominuje jednak my\u015blenie raczej zastanymi kategoriami. Jest to widoczne zw\u0142aszcza w powracaj\u0105cej jak refren rekapitulacji historii Nowej Fali \u2013 cz\u0119\u015bciej konkretnie francuskiej, ale tak\u017ce powszechnej \u2013 s\u0142u\u017c\u0105cej bardzo cz\u0119sto jako wst\u0119p do artyku\u0142\u00f3w. Rzecz jasna w tak skonstruowanej publikacji jest to nie do unikni\u0119cia, jako \u017ce mamy do czynienia z wk\u0142adem wielu niezale\u017cnych od siebie autor\u00f3w, niemniej z poziomu czytelnika nachalna repetycja kliszowych sformu\u0142owa\u0144 na temat kina Truffauta i Godarda bywa trudna do zaakceptowania. Tak si\u0119 dzieje na przyk\u0142ad w sk\u0105din\u0105d interesuj\u0105cym tek\u015bcie Joachima Paecha (Fale ze Wschodu i Zachodu w filmie lat 60. Filmy Jerzego <\/i>Skolimowskiego<\/i>), w kt\u00f3rym badacz, por\u00f3wnuj\u0105c nowele Truffauta i Wajdy z Mi\u0142o\u015bci dwudziestolatk\u00f3w<\/i> (L\u2019Amour \u00e0 vingt ans<\/i>, re\u017c. Fran\u00e7ois Truffaut, Renzo Rossellini, Shintar\u00f4 Ishihara, Marcel Oph\u00fcls, Andrzej Wajda, 1962), a tak\u017ce analizuj\u0105c Start <\/i>(Le d\u00e9part<\/i>, re\u017c. Jerzy Skolimowski, 1967), pokazuje, jak w latach 60. dokona\u0142 si\u0119 zwrot od historii samej ku historiom zapisanym w filmach. Szczeg\u00f3lnie przekonuj\u0105co wypada interpretacja sceny przepalenia przezroczy ogl\u0105danych przez par\u0119 bohater\u00f3w Startu<\/i>, jako sygna\u0142u samo\u015bwiadomo\u015bci filmowego medium, opowiadaj\u0105cego nie tylko histori\u0119 fryzjera marz\u0105cego o starcie w wy\u015bcigu samochodowym, kt\u00f3ry ostatecznie przesypia, ale przede wszystkim, tak\u017ce poprzez obsadzenie w g\u0142\u00f3wnej roli Jeana-Pierre\u2019a L\u00e9auda, komentuje Now\u0105 Fal\u0119, uwidaczniaj\u0105c i problematyzuj\u0105c w fabule jej \u015brodki. To w tym miejscu formacja ta najwyra\u017aniej dochodzi do g\u0142osu \u2013 wymienienie kolejnych kamieni milowych i cezur francuskiej Nowej Fali z pierwszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u wydaje si\u0119 w por\u00f3wnaniu do\u015b\u0107 oczywistym, zbyt prostym wprowadzeniem.<\/p>\n Zupe\u0142nie innym \u2013 i maj\u0105cym powa\u017cniejsze konsekwencje \u2013 rodzajem repetycji jest do\u015b\u0107 ograniczona ilo\u015b\u0107 badanego materia\u0142u. Nie bez powodu w powy\u017cszych akapitach nieustannie powracaj\u0105 nazwiska i tytu\u0142y film\u00f3w Skolimowskiego, Pola\u0144skiego czy \u017bu\u0142awskiego, do\u015b\u0107 wiernie oddaje to bowiem tematyczny zakres monografii Gwo\u017adzia i Wach, kt\u00f3rzy, jak zaznaczy\u0142em wcze\u015bniej, decyduj\u0105c si\u0119 na historyczne potraktowanie Nowej Fali, zostaj\u0105 z bardzo skromnym filmowym dobytkiem. Wp\u0142ywa to pozytywnie na mo\u017cliwo\u015b\u0107 precyzyjnego uj\u0119cia spo\u0142eczno-politycznych reali\u00f3w, ale je\u015bli chodzi o sam\u0105 prac\u0119 przy filmach, okazuje si\u0119 niema\u0142ym problemem. Zw\u0142aszcza \u017ce w ksi\u0105\u017cce nie unikni\u0119to artyku\u0142\u00f3w nierzucaj\u0105cych nowego \u015bwiat\u0142a na dobrze znane tematy. Shammie Shahadat (\u201eN\u00f3\u017c w wodzie\u201d i \u201eRysopis\u201d \u2013 dwa warianty polskiej Nouvelle Vague<\/i>) nie udaje si\u0119 w \u017caden spos\u00f3b ciekawie uruchomi\u0107 film\u00f3w Pola\u0144skiego i Skolimowskiego \u2013 o kt\u00f3rych chocia\u017c wspomina bodaj ka\u017cdy z autor\u00f3w monografii \u2013 nie za bardzo przydatne okazuj\u0105 si\u0119 tak\u017ce teorie Laury Mulvey czy Gilles\u2019a Deleuze\u2019a, je\u015bli s\u0105 przywo\u0142ane w formie bardzo skr\u00f3towej, pobie\u017cnej, przez automatyzm skojarze\u0144. A kiedy ju\u017c materia\u0142u jest a\u017c nadto \u2013 jak w nieudanym tek\u015bcie Ralfa Schenka Nowe Fale w kinie wschodnioeuropejskim i NRD w latach 1960\u20131968. Niepe\u0142ne zbli\u017cenie <\/i>\u2013 krytyczn\u0105 refleksj\u0119 zast\u0119puj\u0105 imponuj\u0105ce, ale pe\u0142ni\u0105ce raczej ornamentaln\u0105 funkcj\u0119 wyliczenia autor\u00f3w i tytu\u0142\u00f3w oraz wypisy z historii instytucji. Oderwanie od samych film\u00f3w sprawia, \u017ce tekst ma raczej charakter deklaratywny, a nie analityczny \u2013 i jako taki niewiele w\u0142a\u015bciwie m\u00f3wi o specyfice wschodniej Nowej Fali, wskazuj\u0105c raczej na oczywisto\u015bci i nieobudowane interesuj\u0105c\u0105 narracj\u0105 wyspowe wydarzenia.<\/p>\n Leon Niemczyk i Zygmunt Malanowicz w filmie N\u00f3\u017c w wodzie, <\/i>re\u017c. Roman Pola\u0144ski, Z ograniczonego materia\u0142u wynika jeszcze jeden problem. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tekst\u00f3w zgromadzonych w monografii nie ma na celu zakwestionowania oczywistego zwi\u0105zku mi\u0119dzy Now\u0105 Fal\u0105 a obudowan\u0105 wok\u00f3\u0142 niej teoretyczn\u0105 narracj\u0105, a wydaje si\u0119, \u017ce ksi\u0105\u017cka stawiaj\u0105ca pytanie o istnienie tej formacji w polskim kinie i jej fantomowy, potencjalny charakter mog\u0142aby bez trudu rozszczelni\u0107 to, co w historii i teorii filmu ju\u017c wydaje si\u0119 usp\u00f3jnione. Takim pozornie naturalnym po\u0142\u0105czeniem jest na przyk\u0142ad wspomniany ju\u017c Deleuze i jego koncepcja kina-ruchu i kina-czasu, pojawiaj\u0105ca si\u0119 w kilku tekstach jako natychmiastowy, niepodwa\u017calny klucz czytania Nowej Fali. Tymczasem, jak pokazuje artyku\u0142 Mazierskiej, o kinie lat 60. ci\u0105gle mo\u017cna pisa\u0107 nowym j\u0119zykiem, zachowuj\u0105c jednocze\u015bnie wgl\u0105d w historyczny kontekst. Ciekaw\u0105 pr\u00f3b\u0105 teoretycznego zmierzenia si\u0119 z Now\u0105 Fal\u0105 \u2013 albo raczej tym, co po niej \u2013 jest tekst Marcusa Stigleggera \u201eBrudne obrazy\u201d. Okrucie\u0144stwo u \u017bu\u0142awskiego i Kr\u00f3likiewicza<\/i>. U\u017cywaj\u0105c kategorii zaczerpni\u0119tych z pism Antonina Artauda, badacz analizuje obrazy ekstremalnych do\u015bwiadcze\u0144 cia\u0142a u dw\u00f3ch re\u017cyser\u00f3w jako strategie pozyskiwania widz\u00f3w, ich ca\u0142kowitego z\u0142\u0105czenia z tym, co na ekranie. Warto by si\u0119 zastanowi\u0107, czy to w\u0142a\u015bnie pozyskanie jest celem \u201eokrutnych\u201d film\u00f3w, czy raczej wyeksponowanie dystansu poprzez ujawnienie filmowych narz\u0119dzi przy jednoczesnym akcentowaniu obraz\u00f3w przemocy i seksu, kt\u00f3re tradycyjnie uchodz\u0105 za przedstawienia pot\u0119\u017cne, bo b\u0119d\u0105ce (zbyt) wiern\u0105 kopi\u0105 rzeczywisto\u015bci, jak argumentuj\u0105 teoretycy wsp\u00f3\u0142czesnego kina nieprzyjemno\u015bci<\/a>[5]<\/a>, niemniej propozycja odmiennego i przy tym skutecznego przeczytania kina nowofalowego zas\u0142uguje na odnotowanie.<\/p>\n Mniej udan\u0105 pr\u00f3b\u0105 podobnego rodzaju jest tekst Kuby Mikurdy Polskie kino postnowofalowe jako krytyka fantazmatyczna (Skolimowski \u2013 \u017bu\u0142awski \u2013 Kr\u00f3likiewicz)<\/i>, w kt\u00f3rym badacz stawia ca\u0142kiem przekonuj\u0105c\u0105 tez\u0119, \u017ce wybrane filmy tytu\u0142owych re\u017cyser\u00f3w prezentuj\u0105 przede wszystkim zmagania bohater\u00f3w z tre\u015bciami w\u0142asnej fantazji, podsycanych wyobra\u017ceniami o konsumeryzmie i doros\u0142o\u015bci (Skolimowski), o czystym akcie patriotycznym<\/i> (s. 220) (\u017bu\u0142awski) oraz aspiracji i awansie (Kr\u00f3likiewicz), jednak filmowe argumenty na jej rzecz sprowadzaj\u0105 si\u0119 do rekapitulacji fabu\u0142 \u2013 a zw\u0142aszcza w przypadku Ta\u0144cz\u0105cego jastrz\u0119bia<\/i> (re\u017c. Grzegorz Kr\u00f3likiewicz, 1977) wy\u0142o\u017conego w pi\u0119ciu kr\u00f3tkich akapitach. Strata tym wi\u0119ksza, \u017ce wst\u0119p na\u015bwietlaj\u0105cy psychoanalityczn\u0105 interpretacj\u0119 wyobra\u017ani i poszukuj\u0105cy w historii polskiej Nowej Fali za\u0142o\u017cycielskiego aktu ojcob\u00f3jstwa rzeczywi\u015bcie cechuje potencja\u0142 do gruntownego przepisania historii formacji w duchu \u201eparanoicznego czytania\u201d<\/a>[6]<\/a>.<\/p>\n Repetytywne fragmenty W poszukiwaniu polskiej Nowej Fali<\/i> s\u0105 tyle\u017c wad\u0105, co znacz\u0105cym, a nawet mo\u017ce jednym z najistotniejszych wniosk\u00f3w ksi\u0105\u017cki. Artyku\u0142y stale powracaj\u0105ce do Skolimowskiego, \u017bu\u0142awskiego, jednego filmu Pola\u0144skiego czy wczesnego Zanussiego mog\u0105 budzi\u0107 zniecierpliwienie, zw\u0142aszcza gdy nie proponuj\u0105 niczego, czego o re\u017cyserach nie by\u0142oby ju\u017c wiadomo, niemniej po lekturze ca\u0142o\u015bci okazuj\u0105 si\u0119 przynosi\u0107 co\u015b na kszta\u0142t odpowiedzi na zasugerowane w tytule pytanie, czy polska Nowa Fala istnia\u0142a. Je\u015bli jedynymi filmami, co do kt\u00f3rych przynale\u017cno\u015bci do formacji panuje pe\u0142na zgoda, s\u0105 Rysopis <\/i>i Walkower <\/i>(re\u017c. Jerzy Skolimowski, 1965), wypada\u0142oby udzieli\u0107 odpowiedzi przecz\u0105cej, a przymus ruminacyjnych powt\u00f3rze\u0144 organizuj\u0105cy monografi\u0119 Gwo\u017adzia i Wach mo\u017cna by odczyta\u0107 psychoanalitycznie, jako pr\u00f3b\u0119 przepracowania wyj\u015bciowego braku. W tym sensie redundancja tre\u015bci staje si\u0119 bardzo trafnym oddaniem w\u0105tpliwego statusu polskiej Nowej Fali, a raczej jej niekoniecznie zrealizowanej potencjalno\u015bci. Rzecz jasna, jest to odpowied\u017a udzielona niezdecydowanie, przez przypadek, a mo\u017ce nawet troch\u0119 wbrew woli autor\u00f3w \u2013 pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 jednak z wi\u0119ksz\u0105 lub mniejsz\u0105 rezerw\u0105 poj\u0119ciem Nowej Fali \u2013 i zapewne niech\u0119\u0107 do zaj\u0119cia jasnego stanowiska mo\u017cna odczytywa\u0107 jako akt ich cz\u0119\u015bciowej kapitulacji. S\u0105dz\u0119 jednak, \u017ce te\u017c i w tej niekonkluzywno\u015bci jest co\u015b istotnego, m\u00f3wi ona bowiem du\u017co o samym tytu\u0142owym zjawisku, kt\u00f3re zaistnia\u0142o bardziej w literaturze na jego temat ni\u017c w rzeczywisto\u015bci historycznej.<\/p>\n <\/a>[1] T. Lubelski, Nowa Fala 60 lat p\u00f3\u017aniej. O pewnej przygodzie kina francuskiego<\/i>, Universitas, Krak\u00f3w 2017. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2] M. Przylipiak, Kino stylu zerowego. Dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej<\/i>, Gda\u0144skie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2016. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] Polska Nowa Fala. Historia zjawiska, kt\u00f3rego nie by\u0142o<\/i>, red. \u0141. Ronduda, B. Piwowarska, Instytut Adama Mickiewicza, CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa 2008. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] J. Jaworska, K\u0142ir su\u0142ta\u0144ski w \u201eDziewczynach do wzi\u0119cia\u201d<\/i>, \u201eWidok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej\u201d 2014, nr 5, http:\/\/pismowidok.org\/index.php\/one\/article\/view\/161\/274 [dost\u0119p: 4.09.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5] A. Gr\u00f8nstad, On the Unwatchable<\/i>, [w:] The New Extremism in Cinema. From France to Europe<\/i>, red. T. Horeck, T. Kendall, Edinburgh University Press, Edinburgh 2011, s. 192\u2013208. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[6] E. Kosofsky Sedgwick, Paranoid Reading and Reparative Reading, or, You\u2019re So Paranoid, You Probably Think That This Essay Is About You<\/i>, [w:] tej\u017ce, Touching Feeling: Affect, Pedagogy Performativity<\/i>, Duke University Press, Durham 2003, s. 123\u2013152. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n S\u0142owa kluczowe<\/b>: polska Nowa Fala, Jerzy Skolimowski, Rysopis<\/i>, Andrzej Gw\u00f3\u017ad\u017a, Margarete Wach, historia filmu<\/p>\n Aleksander Kmak<\/b> \u2013 kulturoznawca i historyk sztuki, zajmuje si\u0119 teori\u0105 i histori\u0105 filmu jako elementami namys\u0142u nad obrazami i zwi\u0105zanymi z nimi praktykami. Publikowa\u0142 m.in. w \u201eWidoku\u201d, \u201ePleografie\u201d, \u201eKwartalniku Filmowym\u201d oraz \u201eEkranach\u201d. Stale wsp\u00f3\u0142pracuje jako krytyk sztuki z magazynem \u201eSzum\u201d. Przygotowuje rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 o strategiach alter-pornograficznych we wsp\u00f3\u0142czesnym kinie nieprzyjemno\u015bci.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W poszukiwaniu polskiej Nowej Fali, red. Andrzej Gw\u00f3\u017ad\u017a, Margarete Wach, Narodowe Centrum Kultury, Universitas, Warszawa\u2013Krak\u00f3w 2017 Rodzima edycja wydanej pierwotnie w Niemczech monografii polskiej Nowej Fali \u2013 a raczej jej zrealizowanej, b\u0105d\u017a nie, potencjalno\u015bci \u2013 trafia do czytelnik\u00f3w w dobrym momencie, i to z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Po pierwsze, niemal towarzysz\u0105 jej (raczej przypadkowo) powt\u00f3rne… Czytaj wi\u0119cej »Nie ma polskiej Nowej Fali \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki „W poszukiwaniu polskiej Nowej Fali” pod red. Andrzeja Gwo\u017adzia i Margarete Wach<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1651,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[705,11],"tags":[728,7,706,471,729,730,731],"ppma_author":[441],"class_list":["post-306","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-3-2018","category-recenzja","tag-andrzej-gwozdz","tag-historia-filmu","tag-ironia","tag-jerzy-skolimowski","tag-margarete-wach","tag-polska-nowa-fala","tag-rysopis"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/FILMY\/Rysopis\/1-F-1879-5-800x800.jpg\")
<\/p>\n
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA, prawa do zdj\u0119cia: SF KADR<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/FILMY\/Rejs\/1-F-1784-111-800x800.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/FILMY\/Noz_w_wodzie\/1-F-387-41-800x800.jpg\")
<\/p>\n
\nfot. Andrzej Kostenko, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA, prawa do zdj\u0119cia: SF KADR<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/FILMY\/Walkower\/1-F-2626-158-1500x.jpg\")
<\/p>\nJerzy Skolimowski w filmie <\/span>Walkower, <\/i>re\u017c. Jerzy Skolimowski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA, prawa do zdj\u0119cia: SF KADR<\/span><\/span><\/div>\n<\/span><\/span>
<\/p>\n
\n\n\n\n\n\n\n