![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/KSIAZKI\/sztuka_filmowa_wojcik.jpg\")
<\/i><\/b><\/p>\nJerzy W\u00f3jcik, Sztuka filmowa<\/i>, oprac. Seweryn Ku\u015bmierczyk,
\nPWSFTviT, Canonia, \u0141\u00f3d\u017a\u2013Warszawa 2017<\/p>\n
<\/i><\/b><\/p>\n
Sztuka filmowa<\/i> autorstwa Jerzego W\u00f3jcika w opracowaniu Seweryna Ku\u015bmierczyka jest publikacj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105. Jej niezwyk\u0142o\u015b\u0107 polega na tym, \u017ce Jerzy W\u00f3jcik przedstawi\u0142 i powi\u0105za\u0142 zagadnienia sztuki filmowej z g\u0142\u0119bok\u0105 refleksj\u0105 filozoficzn\u0105 na temat istnienia cz\u0142owieka w \u015bwiecie. Jest to jeszcze jeden przejaw wyj\u0105tkowej osobowo\u015bci i talentu autora. W\u00f3jcik nale\u017cy do grona ludzi, kt\u00f3rzy przez kilka dekad wsp\u00f3\u0142tworzyli kanon filmu polskiego. Jest jednym z najwa\u017cniejszych tw\u00f3rc\u00f3w nowoczesnych metod kszta\u0142towania obrazu filmowego w kinie polskim i europejskim. Jego najbardziej znane dokonania nale\u017c\u0105 oczywi\u015bcie do dziedziny sztuki operatorskiej, czego przyk\u0142adem s\u0105 filmy tej miary, co Eroica <\/i>(re\u017c. Andrzej Munk, 1957), Popi\u00f3\u0142 i diament <\/i>(re\u017c. Andrzej Wajda, 1958), Nikt nie wo\u0142a <\/i>(re\u017c. Kazimierz Kutz, 1960), Matka Joanna od Anio\u0142\u00f3w <\/i>(re\u017c. Jerzy Kawalerowicz, 1960), jak r\u00f3wnie\u017c wybitne dzie\u0142a nakr\u0119cone wsp\u00f3lnie ze Stanis\u0142awem R\u00f3\u017cewiczem. Nieco mniej znana, ale nie mniej interesuj\u0105ca, jest tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Jerzego W\u00f3jcika jako re\u017cysera \u2013 tw\u00f3rcy spektakli telewizyjnych oraz dw\u00f3ch film\u00f3w fabularnych (Skarga <\/i>[1991] i Wrota Europy <\/i>[1999]). R\u00f3wnie wa\u017cna jest tak\u017ce trzecia dziedzina jego zainteresowa\u0144, czyli dzia\u0142alno\u015b\u0107 pedagogiczna jako profesora sztuki filmowej, prowadzona najpierw na Uniwersytecie \u015al\u0105skim w Katowicach, a nast\u0119pnie na Wydziale Operatorskim PWSFTviT w \u0141odzi oraz na Uniwersytecie Warszawskim i ASP w Warszawie. W okresie kilku dziesi\u0119cioleci rozwoju kina i edukacji filmowej w Polsce sta\u0142 si\u0119 niekwestionowanym autorytetem dla wielu filmowc\u00f3w polskich i zagranicznych.<\/p>\n
Sztuka filmowa<\/i> jest wyrazem praktycznych do\u015bwiadcze\u0144 oraz refleksji teoretycznej dotycz\u0105cej tych trzech obszar\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci. Jest to przygotowany na podstawie nagra\u0144 zapis dwudziestu jeden wyk\u0142ad\u00f3w prowadzonych przez Jerzego W\u00f3jcika na Wydziale Polonistyki UW w latach 2000\u20132003, b\u0119d\u0105cy przyst\u0119pnym opracowaniem materia\u0142u, kt\u00f3ry prezentowany by\u0142 r\u00f3wnie\u017c w latach wcze\u015bniejszych w ramach zaj\u0119\u0107 prowadzonych dla student\u00f3w Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi. Z tego wzgl\u0119du uk\u0142ad ksi\u0105\u017cki jest podporz\u0105dkowany przede wszystkim zagadnieniom j\u0119zyka filmowego. W\u00f3jcik przedstawia kolejno pog\u0142\u0119bione rozumienie: kompozycji obrazu i struktury dzie\u0142a filmowego, kadru, uj\u0119cia, plan\u00f3w filmowych, ruchu, czasu i przestrzeni, \u015bwiat\u0142a, metafory, symbolu, monta\u017cu, ich wzajemnego zwi\u0105zku, jak r\u00f3wnie\u017c regu\u0142 tworzenia inscenizacji i znaczenia filmowych wizerunk\u00f3w cz\u0142owieka, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na utw\u00f3r filmowy. Autor w przyst\u0119pny spos\u00f3b, ale bez uproszcze\u0144, wyja\u015bnia tajniki filmowej \u201ealchemii\u201d, a zw\u0142aszcza sztuki operatorskiej. Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce ka\u017cdemu z wyk\u0142ad\u00f3w towarzyszy\u0142a projekcja wybranego dzie\u0142a filmowego. Myli\u0142by si\u0119 jednak ten, kto s\u0105dzi\u0142by, \u017ce warto\u015b\u0107 Sztuki filmowej <\/i>polega jedynie na przybli\u017ceniu zagadnie\u0144 formy filmowej. Jerzy W\u00f3jcik przedstawi\u0142 w niej bowiem swoist\u0105 filozofi\u0119 sztuki, a nawet \u2013 filozofi\u0119 \u015bwiata i cz\u0142owieka.<\/p>\n
W ksi\u0105\u017cce mo\u017cna dostrzec dwa g\u0142\u00f3wne w\u0105tki, wzajemnie splecione ze sob\u0105. Pierwszy dotyczy zagadnie\u0144 j\u0119zyka filmu, przedstawionych w celu wyja\u015bnienia, w jaki spos\u00f3b i dlaczego utw\u00f3r filmowy staje si\u0119 sztuk\u0105. Natomiast drugi w\u0105tek dotyczy zjawiska fizycznej i duchowej obecno\u015bci cz\u0142owieka w \u015bwiecie. Jest zatem tak, \u017ce W\u00f3jcik zmierza ku tajnikom sztuki filmowej poprzez pr\u00f3b\u0119 u\u015bwiadomienia s\u0142uchaczom i czytelnikom specyfiki istnienia cz\u0142owieka, jego zwi\u0105zk\u00f3w ze \u015bwiatem oraz wynikaj\u0105cych z tych zwi\u0105zk\u00f3w mo\u017cliwo\u015bci widzenia i rozumienia.<\/p>\n
Filozofia proponowana przez autora ksi\u0105\u017cki zak\u0142ada pewn\u0105 dynamiczn\u0105 jedno\u015b\u0107 \u015bwiata (wszech\u015bwiata), kt\u00f3ra przejawia si\u0119 poprzez zmienno\u015b\u0107 czasu i zjawisk materialnych. Jest to zwi\u0105zane z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 do\u015bwiadczenia, w wymiarze fizycznym i duchowym, struktury rzeczywisto\u015bci jako jedno\u015bci, jako ukrytego porz\u0105dku. Do\u015bwiadczenie to czyni mo\u017cliwym wgl\u0105d w \u015bwiat duchowy cz\u0142owieka, pozwala u\u015bwiadomi\u0107 zjawiska niewidzialne, a nawet otwiera perspektyw\u0119 niesko\u0144czono\u015bci. Z tego powodu Jerzy W\u00f3jcik uczyni\u0142 fundamentalnym problemem pierwszego wyk\u0142adu (i rozdzia\u0142u ksi\u0105\u017cki) filozoficzne poj\u0119cie sensu<\/b>. Jest ono rozumiane, w odniesieniu do teorii nowej fizyki Davida Bohma, jako \u015bwiadomo\u015b\u0107 ca\u0142o\u015bci. Sens to \u015bwiadomo\u015b\u0107 ca\u0142o\u015bci<\/b> wykazywana przez jej cz\u0119\u015b\u0107 \u2013 tak mo\u017cna to w skr\u00f3cie okre\u015bli\u0107. Sens jest \u015bwiadomo\u015bci\u0105 bycia w ca\u0142o\u015bci \u015bwiata, a zarazem wi\u0105\u017ce si\u0119 ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105 ca\u0142o\u015bci dzie\u0142a filmowego jako pewnej dynamicznej struktury formalnej. Dlatego te\u017c sensem kina jest ruch jako wizualizacja przemian \u015bwiata<\/a>[1]<\/a>.<\/p>\n Jerzy W\u00f3jcik, fot. Jerzy Troszczy\u0144ski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA, prawa do zdj\u0119cia: FINA<\/span><\/p>\n My\u015blenie W\u00f3jcika odnosi si\u0119 do teorii \u201eukrytego porz\u0105dku\u201d, kt\u00f3rej autorem jest fizyk i filozof David Bohm<\/a>[2]<\/a>, oraz zbli\u017ca do koncepcji prezentowanych przez fizyk\u00f3w i naukowc\u00f3w z kr\u0119gu \u201enowej gnozy\u201d. Ich fundamentaln\u0105 tez\u0105 jest przekonanie o istnieniu duchowej energii stwarzaj\u0105cej i przenikaj\u0105cej czasoprzestrze\u0144 wszech\u015bwiata, ustanawiaj\u0105cej jego duchowo-materialn\u0105 jedno\u015b\u0107<\/a>[3]<\/a>. W uj\u0119ciu Jerzego W\u00f3jcika tak\u0105 duchow\u0105 energi\u0105 jest \u015bwiat\u0142o<\/b>. \u015awiat\u0142o jest oczywi\u015bcie najwa\u017cniejszym elementem sztuki operatorskiej, lecz nie tylko. Jest ono przede wszystkim energi\u0105, kt\u00f3ra tworzy materialny wizerunek samego siebie. Rola \u015bwiat\u0142a staje si\u0119 w ten spos\u00f3b jeszcze bardziej donios\u0142a: \u015bwiat\u0142o pozwala si\u0119gn\u0105\u0107 przede wszystkim do rejon\u00f3w, kt\u00f3re nie s\u0105 widzialne. \u015awiat\u0142o m\u00f3wi o widzialno\u015bci, dzi\u0119ki czemu dope\u0142nia si\u0119 istnienie tego, czego nie jest nam dane widzie\u0107<\/i><\/a>[4]<\/a> \u2013 pisze autor. Gnoza optyczna jest mo\u017cliwa przez to, \u017ce przyjmujemy w siebie obraz<\/i><\/a>[5]<\/a>. Istota gnozy optycznej polega na kreacyjnej funkcji \u015bwiat\u0142a, kt\u00f3re tworzy widzialno\u015b\u0107 po to, \u017ceby nam da\u0107 zna\u0107 o swoim istnieniu. Kreuje \u015bwiat i nas samych, by\u015bmy mogli zrozumie\u0107 \u015bwiat\u0142o i nieustannie pracowa\u0107 nad jego z\u0142o\u017cono\u015bci\u0105, kt\u00f3ra jest niesko\u0144czona<\/i><\/a>[6]<\/a>. Dlatego w wywodzie W\u00f3jcika wa\u017cnym punktem odniesienia jest wschodnia tradycja religijna: teologia ikony jako obrazu-emanacji boskiego \u015bwiat\u0142a<\/a>[7]<\/a>. Przekonanie o kreacyjnym potencjale \u015bwiat\u0142a, kt\u00f3re umo\u017cliwia widzenie i objawia przy tym samo siebie, kojarzy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z plato\u0144sk\u0105 metafizyk\u0105 \u015bwiat\u0142a i Pi\u0119kna jako jego przejawu. Wedle Platona Pi\u0119kno jest \u201eprze\u015bwiecaniem\u201d, kt\u00f3re promieniuje poprzez harmoni\u0119 zjawisk \u015bwiata, prowadz\u0105c ku najwy\u017cszemu Dobru. \u015awiat\u0142o, w kt\u00f3rym artyku\u0142uje si\u0119 nie tylko to, co widzialne, ale te\u017c sfera pojmowalno\u015bci, nie jest \u015bwiat\u0142em s\u0142o\u0144ca, lecz \u015bwiat\u0142em ducha, <\/i>nous<\/a>[8]<\/a> \u2013 pisa\u0142 Hans-Georg Gadamer o plato\u0144skiej metafizyce \u015bwiat\u0142a. Jest ona, jak wiemy, g\u0142\u0119boko obecna r\u00f3wnie\u017c w rosyjskiej filozofii religijnej i estetyce rosyjskich symbolist\u00f3w<\/a>[9]<\/a>.<\/p>\n Na podobnym my\u015bleniu opiera si\u0119 praktyka i teoria czasoprzestrzeni filmowej Jerzego W\u00f3jcika. Utw\u00f3r filmowy jest traktowany jako energia zintegrowana. Obraz filmowy mo\u017ce si\u0119 otwiera\u0107 na sfer\u0119 duchow\u0105 i symboliczn\u0105. Duchowa mo\u017cliwo\u015b\u0107 kina ujawnia si\u0119 poprzez odpowiednio uformowane wizerunki \u015bwiata zmys\u0142owego (materialnego). Wed\u0142ug W\u00f3jcika podstaw\u0105 konstrukcji filmu jest ruch my\u015bli, czyli pr\u00f3ba ich wyra\u017cenia. To my\u015bl konstruuje film, buduje kompozycj\u0119 i ujawnia przed nami to, co by\u0142o zakryte<\/i> \u2013 pisze autor. \u2013 Spos\u00f3b robienia zdj\u0119\u0107, to znaczy sprawy techniki i technologii, znajduje si\u0119 niejako na drugim planie. Najwa\u017cniejsza jest my\u015bl. Fotografuje si\u0119 my\u015bl. My\u015bl jest pod\u0142o\u017cem, fundamentem ca\u0142ej konstrukcji filmu, jego kompozycji i struktury<\/i><\/a>[10]<\/a>. A zatem wszystkie omawiane przez W\u00f3jcika elementy j\u0119zyka filmu s\u0142u\u017c\u0105 do tego, \u017ceby wizualizowa\u0107 ruch my\u015bli<\/i><\/a>[11]<\/a>. Istot\u0105 j\u0119zyka filmu jest zrozumienie i uformowanie obrazu zdarzenia<\/b>. Obraz ten rozgrywa si\u0119 w czasie i przestrzeni. Staje si\u0119 kluczowym elementem procesu komunikacji mi\u0119dzy \u015bwiatem, tw\u00f3rc\u0105 a widzem. Innymi s\u0142owy: ruch my\u015bli wyra\u017ca si\u0119 poprzez j\u0119zyk filmowy, za pomoc\u0105 kt\u00f3rego formuje si\u0119 obraz zdarzenia rozgrywaj\u0105cego si\u0119 w czasoprzestrzeni. Ruch decyduje o specyfice sztuki filmowej: Kinematyczne wyra\u017cenie poj\u0119te jako integralna ca\u0142o\u015b\u0107 obrazu zdarzenia jest czym\u015b szczeg\u00f3lnym, cech\u0105 odr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 kinematografi\u0119 od innych sztuk<\/i><\/a>[12]<\/a>.<\/p>\n W wyk\u0142adach Jerzego W\u00f3jcika szczeg\u00f3lne miejsce zajmuj\u0105 poj\u0119cia i zjawiska dotycz\u0105ce czasu i przestrzeni<\/b>, inscenizacji<\/b> oraz postaci filmowej<\/b>. Autor przedstawia refleksj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 tajemnicy czasu. Przeciwstawia poj\u0119cie czasu linearnego zjawisku trwania czasu zwi\u0105zanego z prac\u0105 pami\u0119ci ludzkiej. Zwraca te\u017c uwag\u0119 na mo\u017cliwo\u015b\u0107 do\u015bwiadczenia tera\u017aniejszo\u015bci jako atemporalnej chwili. W spos\u00f3b interesuj\u0105cy i wnikliwy pisze r\u00f3wnie\u017c o zwi\u0105zkach cz\u0142owieka z przestrzeni\u0105 jako miejscem \u017cycia i rozwoju osobowo\u015bci, a tak\u017ce o roli, jak\u0105 odgrywa czas i wyobra\u017ania widza filmowego.<\/p>\n Jednym z najwa\u017cniejszych stwierdze\u0144 Jerzego W\u00f3jcika jest to m\u00f3wi\u0105ce, \u017ce tworzenie dzie\u0142a filmowego nie polega na transformowaniu zastanej rzeczywisto\u015bci, lecz na kreacji nowego uk\u0142adu jako\u015bciowego czasu i przestrzeni. Uk\u0142ad ten decyduje o niepowtarzalno\u015bci i oryginalno\u015bci dzie\u0142a<\/a>[13]<\/a>. Temu w\u0142a\u015bnie s\u0142u\u017cy inscenizacja filmowa. Problem inscenizacji to problem powo\u0142ywania do \u017cycia czasu i przestrzeni<\/i><\/a>[14]<\/a>. Inscenizacja jest wizualizacj\u0105 ruchu my\u015bli, a co za tym idzie tak\u017ce wizualizacj\u0105 konfliktu zawartego w fabule scenariusza filmu. Inscenizacja w filmie jest rezultatem obecno\u015bci my\u015bli i wyra\u017cenia jej za pomoc\u0105 wizualnych i audialnych \u015brodk\u00f3w wyrazu. Inscenizacja jest rezultatem sposobu wizualizacji my\u015bli. \u0179r\u00f3d\u0142em formy filmowej jest konflikt. W poj\u0119ciu inscenizacji mie\u015bci si\u0119 spos\u00f3b wizualizacji konfliktu<\/i><\/a>[15]<\/a>.<\/p>\n Jerzy W\u00f3jcik, fot. Ryszard Golc, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA, prawa do zdj\u0119cia: SF KADR<\/span><\/p>\n Wszystkie elementy j\u0119zyka filmowego, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 tworzenie obrazu zdarzenia, nie mia\u0142yby sensu bez postaci filmowej. Przez obecno\u015b\u0107 postaci <\/b>obraz filmowy staje si\u0119 przejawem \u015bwiata wewn\u0119trznego. Pojmowanie postaci jako pewnej ca\u0142o\u015bci polega na obrazowaniu jej fizycznych przemian i konflikt\u00f3w. Ka\u017cd\u0105 posta\u0107 fotografuje si\u0119 przez przemian\u0119. Dla mnie jest to fundament wszelkiego rozumowania o kinie. W kinie fotografuje si\u0119 przemian\u0119. A zatem wszystko to, co jest naszym \u017cyciem wewn\u0119trznym, kt\u00f3re uwa\u017cam za podstaw\u0119 wszelkiego rozumowania, nasz sp\u00f3r ze \u015bwiatem, sp\u00f3r z Bogiem, sp\u00f3r z sob\u0105 samym. (\u2026) To \u017cycie wewn\u0119trzne, kt\u00f3re na ekranie podlega przemianie<\/i><\/a>[16]<\/a>.<\/p>\n W tym w\u0142a\u015bnie tkwi g\u0142\u0119boko humanistyczny aspekt sztuki oraz teorii filmowej Jerzego W\u00f3jcika. Dzie\u0142o filmowe pozwala widzom zrozumie\u0107 \u015bwiat wewn\u0119trzny postaci i odnie\u015b\u0107 go do w\u0142asnych wyobra\u017ce\u0144 oraz prze\u017cy\u0107. W ten spos\u00f3b staje si\u0119 \u015bwiadectwem wi\u0119zi \u0142\u0105cz\u0105cych cz\u0142owieka ze \u015bwiatem. O oryginalno\u015bci dzie\u0142a decyduje spos\u00f3b i stopie\u0144 zintegrowania wszystkich jego element\u00f3w oraz przenikaj\u0105cej je energii. Integracja prowadzi do powo\u0142ania do \u017cycia nowego \u015bwiata, kt\u00f3ry na naszych oczach zjawia si\u0119 i jest niepowtarzalny. Niesie tajemnic\u0119 i pi\u0119kno. Dzie\u0142o sztuki jest niepowtarzalne, jedyne. Jest jak twarz. Ka\u017cda twarz jest jedyna i niepowtarzalna. M\u00f3wi\u0119: \u201eTwarz\u201d, a my\u015bl\u0119 o cz\u0142owieku<\/i><\/a>[17]<\/a>. W przekonaniu W\u00f3jcika sztuka jest zatem harmoni\u0105 wy\u017cszego rz\u0119du, a zachwyt jest wej\u015bciem, jest bliski pewnego rodzaju iluminacji<\/i><\/a>[18]<\/a>.<\/p>\n Wyw\u00f3d Jerzego W\u00f3jcika, mimo \u017ce dotyczy spraw bardzo z\u0142o\u017conych, jest jasny i przyst\u0119pny. Autor omawia zagadnienia dotycz\u0105ce sztuki operatorskiej, j\u0119zyka filmowego oraz filozofii sztuki i cz\u0142owieka. Jego kunszt polega na umiej\u0119tno\u015bci precyzyjnego powi\u0105zania tych zagadnie\u0144 oraz na u\u015bwiadomieniu, \u017ce stanowi\u0105 one integraln\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 problem\u00f3w dotycz\u0105cych sztuki filmowej. Niezwykle wa\u017cn\u0105 funkcj\u0119 podczas wyk\u0142ad\u00f3w prowadzonych przez W\u00f3jcika dla student\u00f3w pe\u0142ni\u0142y projekcje filmowe. Wielka szkoda, \u017ce nie mog\u0105 one stanowi\u0107 za\u0142\u0105cznika do ksi\u0105\u017cki. S\u0105 to wybitne filmy, o kt\u00f3rych W\u00f3jcik opowiada, tak\u017ce w ksi\u0105\u017cce, w sobie tylko w\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b. Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w tym zestawie odgrywaj\u0105 Cz\u0142owiek z Aran<\/i> (1934) Roberta Flaherty\u2019ego i Obywatel Kane<\/i> (1941) Orsona Wellesa \u2013 jako jedne z pierwszych i najsilniejszych do\u015bwiadcze\u0144 kinematograficznych autora \u2013 oraz dzie\u0142a rosyjskich re\u017cyser\u00f3w: Siergieja Parad\u017canowa Barwy granatu <\/i>(1968) i Andrieja Tarkowskiego Stalker <\/i>(1979). S\u0105 one \u015bwiadectwem mo\u017cliwo\u015bci kszta\u0142towania obrazu filmowego na podobie\u0144stwo ikony, czyli ukazywania symbolicznych zwi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzy tym, co widzialne, a sfer\u0105 niewidzialn\u0105, duchow\u0105, transcendentn\u0105.<\/p>\n Bardzo istotne jest to, \u017ce Jerzy W\u00f3jcik przedstawia swoj\u0105 filozofi\u0119 sztuki filmowej w oparciu o \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek praktyki i teorii. Filozofia ta powsta\u0142a w odniesieniu do do\u015bwiadcze\u0144 artystycznych jej autora, ale te\u017c, po prostu, w wyniku autentycznego zachwytu i ch\u0119ci zrozumienia mo\u017cliwo\u015bci, jakie oferuje sztuka filmowa. Dlatego ksi\u0105\u017cka nie jest tylko wywodem teoretycznym prowadzonym na wysokim poziomie abstrakcji. Nasycona jest r\u00f3wnie\u017c refleksjami osobistymi. W\u00f3jcik wyja\u015bnia na przyk\u0142ad, na czym polega\u0142o poszukiwanie syntezy wizualnej podczas realizacji filmu Matka Joanna od Anio\u0142\u00f3w<\/i>, opowiada o swoich spotkaniach z wybitnymi tw\u00f3rcami filmowymi i ich dzie\u0142ami, relacjonuje dramatyczne kulisy powstawania film\u00f3w (Nikt nie wo\u0142a<\/i>). Bardzo wa\u017cn\u0105 cech\u0105 jego my\u015blenia jest szczeg\u00f3lna wra\u017cliwo\u015b\u0107 na duchowe problemy i potrzeby cz\u0142owieka oraz na wszystko to, co jest przejawem \u015bwiata wewn\u0119trznego. Ksi\u0105\u017ck\u0119 W\u00f3jcika charakteryzuje zatem nie tylko precyzja my\u015blenia, atencja dla szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, a tak\u017ce odniesienia do tradycji filozoficznej i religijnej oraz do wsp\u00f3\u0142czesnej fizyki i psychologii postaci (Gestalt<\/i>), lecz tak\u017ce autentyczne zainteresowanie cz\u0142owiekiem. Z tego wzgl\u0119du jest to publikacja wyj\u0105tkowa, g\u0142\u0119boko osobista, a zarazem uniwersalna dzi\u0119ki przedstawionemu w niej rozumieniu sztuki i \u015bwiata. Mo\u017cna j\u0105 por\u00f3wna\u0107 z pismami rosyjskiego re\u017cysera Andrieja Tarkowskiego. W tym kontek\u015bcie wa\u017cna jest osoba Seweryna Ku\u015bmierczyka \u2013 edytora i t\u0142umacza pism Tarkowskiego, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 redakcji i opracowania wyk\u0142ad\u00f3w o sztuce filmowej Jerzego W\u00f3jcika. Jest to druga, po Labiryncie \u015bwiat\u0142a<\/i><\/a>[19]<\/a>, ksi\u0105\u017cka W\u00f3jcika opracowana przez Ku\u015bmierczyka.<\/p>\n Magda Teresa W\u00f3jcik, Jerzy W\u00f3jcik i Lucyna Winnicka na planie filmu Matka Joanna od Anio\u0142\u00f3w<\/em>, Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce ksi\u0105\u017cka Jerzego W\u00f3jcika jest w\u0142a\u015bciwie jedyn\u0105 pr\u00f3b\u0105 stworzenia oryginalnej teorii filmu, jaka pojawi\u0142a si\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnym polskim pi\u015bmiennictwie filmowym. Znamienne jest, \u017ce podj\u0105\u0142 j\u0105 nie zawodowy teoretyk, lecz artysta kina, dla kt\u00f3rego refleksja teoretyczna stanowi pog\u0142\u0119bienie i usystematyzowanie do\u015bwiadcze\u0144 praktycznych, co w\u015br\u00f3d filmowc\u00f3w polskich jest r\u00f3wnie\u017c wyj\u0105tkowe. My\u015bl\u0119, \u017ce ka\u017cdy prawdziwy mi\u0142o\u015bnik sztuki filmowej, adept sztuki operatorskiej i filmoznawca powinien t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 przeczyta\u0107.<\/p>\n Na koniec pozwol\u0119 sobie na uwag\u0119 osobist\u0105. Recenzja ta nie powsta\u0142aby, gdyby nie osoba Profesora Jerzego W\u00f3jcika. Wydaje si\u0119 to oczywiste \u2013 jest on przecie\u017c autorem recenzowanej przeze mnie ksi\u0105\u017cki. Lecz nie tylko o to chodzi. Jako student uczestniczy\u0142em w wyk\u0142adach prowadzonych przez W\u00f3jcika na Wydziale Operatorskim w Szkole Filmowej w \u0141odzi. Kiedy dwadzie\u015bcia lat temu zastanawia\u0142em si\u0119, jaki wybra\u0107 temat pisemnej pracy dyplomowej, Profesor zach\u0119ci\u0142 mnie, abym przyjrza\u0142 si\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci Jerzego Lipmana. P\u00f3\u017aniej, ju\u017c po uko\u0144czeniu studi\u00f3w, kiedy praca by\u0142a gotowa, spyta\u0142em, czy to, co napisa\u0142em o sztuce operatorskiej Lipmana, jest zgodne z tym, czego Profesor do\u015bwiadczy\u0142 i widzia\u0142 jako jego bliski wsp\u00f3\u0142pracownik, i czy praca ta nie zas\u0142ugiwa\u0142aby na wydanie. Profesor, jak zawsze pow\u015bci\u0105gliwy, potwierdzi\u0142, ale bez konkretnych sugestii. Min\u0105\u0142 jaki\u015b czas i zdarzy\u0142a si\u0119 niespodzianka. By\u0142o ni\u0105 spotkanie z Andrzejem Wajd\u0105 i zaproszenie do wsp\u00f3\u0142pracy nad ksi\u0105\u017ck\u0105 o Jerzym Lipmanie. Dosz\u0142o do tego za spraw\u0105 Jerzego W\u00f3jcika. P\u00f3\u017aniej, kiedy pojawi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 napisania ksi\u0105\u017cki o filmach Wojciecha Hasa, przychylna reakcja Profesora na moje pierwsze pr\u00f3by zach\u0119ci\u0142a mnie do dalszej pracy. By\u0142o to bardzo wa\u017cne. \u015awiadczy\u0142o o tym, \u017ce Profesor Jerzy W\u00f3jcik jest nie tylko wybitnym artyst\u0105 i wymagaj\u0105cym pedagogiem, ale tak\u017ce cz\u0142owiekiem uwa\u017cnym, \u017cyczliwym i otwartym. Jest to r\u00f3wnie\u017c dow\u00f3d, \u017ce to, co m\u00f3wi i pisze w swoich ksi\u0105\u017ckach o potrzebie wyra\u017cenia \u015bwiata wewn\u0119trznego cz\u0142owieka i mo\u017cliwo\u015bci porozumienia poprzez sztuk\u0119, jest prawdziwe i nie dotyczy tylko sztuki filmowej, lecz wszelkich autentycznych pr\u00f3b tw\u00f3rczo\u015bci \u2013 filmowej, filozoficznej, literackiej, krytycznej. R\u00f3wnie\u017c z tych powod\u00f3w gor\u0105co zach\u0119cam wszystkich do przeczytania ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n <\/a>[1] Zob. J. W\u00f3jcik, Sztuka filmowa<\/i>, oprac. S. Ku\u015bmierczyk, PWSFTviT, Canonia, \u0141\u00f3d\u017a\u2013Warszawa 2017, s. 46. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2] Zob. D. Bohm, Ukryty porz\u0105dek<\/i>, t\u0142um. M. Tempczyk, Pusty Ob\u0142ok, Warszawa 1998. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] Zob. np. R. Ruyer, Nowa gnoza<\/i>, t\u0142um. M. Goszczy\u0144ska, \u201eLiteratura na \u015awiecie\u201d 1982, nr 3\u20134 (128\u2013129), s. 14\u201355. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] J. W\u00f3jcik, Sztuka filmowa<\/i>, dz. cyt., s. 147. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5] Tam\u017ce, s. 79. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[6] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[7] W uj\u0119ciu, jakie prezentowa\u0142 na przyk\u0142ad filozof i teolog ks. Pawe\u0142 Florenski. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[8] H.-G. Gadamer, Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki rozumiej\u0105cej<\/i>, t\u0142um. i wst\u0119p B. Baran, PWN, Warszawa 2004, s. 647. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[9] Zob. ks. P. Przesmycki SDB, S\u0142owo wst\u0119pne<\/i>, [w:] Ks. P. Florenski, Sens idealizmu. Metafizyka rodzaju i oblicza oraz inne pisma<\/i>, wyb\u00f3r i oprac. T. Obolevitch, P. Rojek, t\u0142um. T. Obolevitch, P. Rojek, B. Strachowski, IFiS PAN, Warszawa 2009, s. 8. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[10] J. W\u00f3jcik, Sztuka filmowa<\/i>, dz. cyt., s. 120\u2013121. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[11] Tam\u017ce, s. 43. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[12] Tam\u017ce, s. 44. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[13] Tam\u017ce, s. 60. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[14] Tam\u017ce, s. 93. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[15] Tam\u017ce, s. 127\u2013128. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[16] Tam\u017ce, s. 174. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[17] Tam\u017ce, s. 143. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[18] Tam\u017ce, s. 154. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[19] J. W\u00f3jcik, Labirynt \u015bwiat\u0142a<\/i>, oprac. S. Ku\u015bmierczyk, Canonia, Warszawa 2006. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n S\u0142owa kluczowe<\/b>: Jerzy W\u00f3jcik, sztuka operatorska, j\u0119zyk filmu, filozofia kina, David Bohm, Hans-Georg Gadamer<\/p>\n Marcin Maron<\/b> \u2013 absolwent Wydzia\u0142u Operatorskiego PWSFTviT w \u0141odzi, doktor nauk humanistycznych UJ w Krakowie. Autor monografii tw\u00f3rczo\u015bci filmowej Wojciech Jerzego Hasa (Dramat czasu i wyobra\u017ani. Filmy Wojciecha J. Hasa<\/i>, 2010), wsp\u00f3\u0142autor ksi\u0105\u017cki Zdj\u0119cia Jerzy Lipman<\/i> (2005). Publikuje artyku\u0142y w \u201eKwartalniku Filmowym\u201d oraz tomach zbiorowych. Adiunkt na Wydziale Artystycznym UMCS w Lublinie, gdzie wyk\u0142ada fotografi\u0119 i histori\u0119 filmu. Wyk\u0142adowca Akademii Polskiego Filmu. Cz\u0142onek Polskiego Towarzystwa Bada\u0144 nad Filmem i Mediami (PTBFM). Interesuj\u0105 go zwi\u0105zki filmu, literatury i filozofii. W 2019 roku uka\u017c\u0105 si\u0119 dwie ksi\u0105\u017cki jego autorstwa: Romantyzm i kino. Idee i wyobra\u017cenia romantyczne w filmach polskich <\/i>(wyd. UMCS, Lublin 2019), o funkcjonowaniu tradycji romantycznej w kinie i kulturze polskiej po II wojnie \u015bwiatowej, oraz Mieczys\u0142aw Jahoda<\/i> (wyd. PWSFTviT, \u0141\u00f3d\u017a 2019) \u2013 monografia tw\u00f3rczo\u015bci wybitnego operatora filmowego.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jerzy W\u00f3jcik, Sztuka filmowa, oprac. Seweryn Ku\u015bmierczyk, PWSFTviT, Canonia, \u0141\u00f3d\u017a\u2013Warszawa 2017 Sztuka filmowa autorstwa Jerzego W\u00f3jcika w opracowaniu Seweryna Ku\u015bmierczyka jest publikacj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105. Jej niezwyk\u0142o\u015b\u0107 polega na tym, \u017ce Jerzy W\u00f3jcik przedstawi\u0142 i powi\u0105za\u0142 zagadnienia sztuki filmowej z g\u0142\u0119bok\u0105 refleksj\u0105 filozoficzn\u0105 na temat istnienia cz\u0142owieka w \u015bwiecie. Jest to jeszcze jeden przejaw wyj\u0105tkowej osobowo\u015bci… Czytaj wi\u0119cej »\u015awiat zintegrowany \u2013 recenzja „Sztuki filmowej” Jerzego W\u00f3jcika<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1649,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[705,11],"tags":[723,724,725,706,726,727,248],"ppma_author":[62],"class_list":["post-305","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-3-2018","category-recenzja","tag-david-bohm","tag-filozofia-kina","tag-hans-georg-gadamer","tag-ironia","tag-jerzy-wojcik","tag-jezyk-filmu","tag-sztuka-operatorska"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/OPERATORZY\/Wojcik_Jerzy\/1-F-314-125-800x800.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/OPERATORZY\/Wojcik_Jerzy\/Wojcik.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/OPERATORZY\/Wojcik_Jerzy\/1-F-443-213-800x800.jpg\")
<\/p>\n
\nfot. Maciej Kijowski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA, prawa do zdj\u0119cia: SF KADR<\/span><\/p>\n\n
\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n