![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/IRONIA\/KORNBLUMENBLAU\/1-F-2633-15-1500x.jpg\")
<\/p>\n
Krzysztof Ptak, Leszek Wosiewicz i Adam Kamie\u0144 na planie filmu Kornblumenblau<\/em>, Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142a u Pana potrzeba powr\u00f3cenia do tematu II wojny \u015bwiatowej i obozu zag\u0142ady w 1988 roku?<\/b><\/p>\n Kiedy moi koledzy dowiedzieli si\u0119, \u017ce postanowi\u0142em zrobi\u0107 film o obozie koncentracyjnym w O\u015bwi\u0119cimiu, wszyscy po kolei stukali si\u0119 w g\u0142owy i m\u00f3wili: Chyba zwariowa\u0142e\u015b. Przecie\u017c ju\u017c tyle by\u0142o film\u00f3w o obozach, o wojnie. Ju\u017c tyle lat jeste\u015bmy po wojnie, po co komu kolejny taki film?<\/i> Mia\u0142em tylko jedn\u0105 odpowied\u017a, \u017ce po prostu chc\u0119 ten film zrobi\u0107. Jak to zwykle w \u017cyciu bywa, o wszystkim zadecydowa\u0142 przypadek.<\/p>\n W po\u0142owie 1981 roku, czyli w \u201ekarnawale Solidarno\u015bci\u201d, powsta\u0142o Studio Filmowe im. Karola Irzykowskiego \u2013 niezale\u017cne studio zrzeszaj\u0105ce m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w (by\u0142o ich wtedy oko\u0142o stu), kt\u00f3rzy czekali na realizacj\u0119 swojego pierwszego filmu. Tylu re\u017cyser\u00f3w \u201ewyprodukowa\u0142\u201d PRL, ale \u017ce czasy by\u0142y trudne, nie by\u0142o im \u0142atwo zadebiutowa\u0107. Postanowili\u015bmy wi\u0119c za\u0142o\u017cy\u0107 Studio Irzykowskiego, kt\u00f3re jako jedyne nie tylko w Polsce, ale i w ca\u0142ym obozie socjalistycznym by\u0142o samorz\u0105dne. W\u0142adza jako\u015b przymkn\u0119\u0142a na to oko. Nikt nie mia\u0142 na nas wp\u0142ywu, mieli\u015bmy pi\u0119cioosobow\u0105 rad\u0119 artystyczn\u0105, kt\u00f3ra zarz\u0105dza\u0142a studiem. Oczywi\u015bcie wszyscy, \u0142\u0105cznie z naszymi starszymi i bardziej cenionymi kolegami, byli pewni, \u017ce skoro w\u0142adza wyrazi\u0142a zgod\u0119, to b\u0119dzie to \u201eszko\u0142a janczar\u00f3w\u201d. My jednak niezra\u017ceni postanowili\u015bmy robi\u0107 filmy. Poprosili\u015bmy o \u015brodki zwykle przeznaczane na realizacj\u0119 jednego filmu i za ten bud\u017cet co roku robili\u015bmy trzy albo cztery filmy fabularne. Studio \u015bwietnie si\u0119 rozwija\u0142o.<\/p>\n Sw\u00f3j pierwszy film w Studiu Irzykowskiego zrobi\u0142 m.in. Marek Koterski. Przechodzi\u0142 on w\u00f3wczas trudny moment w \u017cyciu zawodowym, bo realizowa\u0142 tylko filmy dokumentalne, kt\u00f3rych mia\u0142 ju\u017c dosy\u0107, a marzy\u0142 o fabule. \u017baden zesp\u00f3\u0142 filmowy nie pozwala\u0142 mu zadebiutowa\u0107, wi\u0119c u nas zrobi\u0142 swoj\u0105 pierwsz\u0105 fabu\u0142\u0119 Dom wariat\u00f3w<\/i>. \u015awietny film, kt\u00f3ry zapocz\u0105tkowa\u0142 jego wielk\u0105 karier\u0119. Nie tylko on, ale te\u017c wiele innych os\u00f3b zadebiutowa\u0142o w Studiu Irzykowskiego, m.in. Robert Gli\u0144ski, Waldemar Dziki, Wies\u0142aw Saniewski.<\/p>\n Mieli\u015bmy tak\u0105 zasad\u0119, \u017ce jako cz\u0142onkowie rady artystycznej nie robili\u015bmy film\u00f3w, bo to by oznacza\u0142o, \u017ce sami sobie kierujemy filmy do produkcji. Bardzo to by\u0142o rozs\u0105dne\u2026 Gdy wprowadzono stan wojenny, w\u0142adza przys\u0142a\u0142a nam pewnego cz\u0142owieka z Komitetu Centralnego, kt\u00f3ry zosta\u0142 dyrektorem Studia Irzykowskiego i nagle postanowi\u0142 wszystkich cz\u0142onk\u00f3w rady artystycznej zwolni\u0107 za brak aktywno\u015bci tw\u00f3rczej. Na ostatnim posiedzeniu naszej rady, pewnie dla \u017cartu, kto\u015b zaproponowa\u0142: S\u0142uchajcie, a mo\u017ce macie jakie\u015b scenariusze, to je sobie skierujemy i nie b\u0119dziemy tacy nieaktywni<\/i>. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nikt nie ma. Wtedy powiedzia\u0142em: Chwila, co to za problem<\/i>. Usiad\u0142em przy biurku i w ci\u0105gu pi\u0119tnastu minut napisa\u0142em scenariusz filmu, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej nosi\u0142 tytu\u0142 Przypadek Hermana palacza<\/i>. Koledzy mi go skierowali do realizacji i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142em jedynym z rady artystycznej, kt\u00f3ry nie wylecia\u0142 wtedy z pracy.<\/p>\n Jaka to by\u0142a historia, \u017ce da\u0142o si\u0119 j\u0105 opisa\u0107 w dw\u00f3ch zdaniach? Przypomnia\u0142em sobie, \u017ce kiedy\u015b, b\u0119d\u0105c na Mazurach w Gier\u0142o\u017cy, wys\u0142ucha\u0142em opowie\u015bci o pewnym cz\u0142owieku, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 wtedy jeszcze w Polsce, a w czasie wojny mia\u0142 prac\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na tym, \u017ce pali\u0142 w kominku u Hitlera, w\u0142a\u015bnie tam w Gier\u0142o\u017cy, w twierdzy Wolfschanze. Ciekawa, fantastyczna historia, ale wcze\u015bniej nie my\u015bla\u0142em, \u017ceby robi\u0107 film na ten temat. Przypomnia\u0142o mi si\u0119 to w tamtym momencie i napisa\u0142em scenariusz o cz\u0142owieku, kt\u00f3ry zrobi\u0142 karier\u0119 w czasie rz\u0105d\u00f3w Hitlera. Po kolei pali\u0142 w piecach i kominkach r\u00f3\u017cnym wa\u017cnym w III Rzeszy osobom, a\u017c w ko\u0144cu trafi\u0142a mu si\u0119 fucha u samego F\u00fchrera. W ten spos\u00f3b, zupe\u0142nie przypadkowo, zainteresowa\u0142em si\u0119 histori\u0105 II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n Kiedy uko\u0144czy\u0142em ten film, by\u0142em bardzo zm\u0119czony, praca nad nim okaza\u0142a si\u0119 ci\u0119\u017cka. Pojecha\u0142em wi\u0119c do Szczyrku na odpoczynek. Pierwszego dnia pobytu poszed\u0142em do miejscowej biblioteki. Nie szuka\u0142em niczego powa\u017cnego. Przypadkowo trafi\u0142em na ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra nosi\u0142a tytu\u0142 Uspokoi\u0107 sen<\/i>. Ten tytu\u0142 mnie zainteresowa\u0142. O, tak!<\/i> \u2013 pomy\u015bla\u0142em sobie \u2013 troch\u0119 uspokoi\u0107 sen, spokojnie si\u0119 wyspa\u0107\u2026<\/i><\/p>\n Otworzy\u0142em t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 ju\u017c w \u0142\u00f3\u017cku. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to wspomnienia pewnego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nazywa\u0142 si\u0119 Kazimierz Tymi\u0144ski \u2013 opowie\u015b\u0107 o tym, jak prze\u017cy\u0142 pobyt w obozie w O\u015bwi\u0119cimiu. Nast\u0119pnego dnia rano zadzwoni\u0142em do Studia Irzykowskiego z informacj\u0105, \u017ce mam temat na kolejny film, potem pojecha\u0142em do Katowic, gdzie mieszka\u0142 ten cz\u0142owiek. Spotka\u0142em si\u0119 z nim nast\u0119pnego dnia, a kolejnego ju\u017c by\u0142em w Warszawie. Zapomnia\u0142em o wypoczynku, o wszystkim innym i rzuci\u0142em si\u0119 do pracy nad filmem Kornblumenblau<\/i>. Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce jest to co\u015b, co musz\u0119 po prostu zrobi\u0107. Nie tylko dlatego, \u017ce ju\u017c wcze\u015bniej zainteresowa\u0142em si\u0119 histori\u0105 II wojny \u015bwiatowej. Najciekawszy by\u0142 dla mnie temat kariery w czasach totalitaryzmu. Poprzedni film dotyka\u0142 podobnego tematu \u2013 jego bohater zrobi\u0142 przecie\u017c karier\u0119 u boku Hitlera. Zafascynowa\u0142o mnie we wspomnieniach Tymi\u0144skiego to, \u017ce opowiada o robieniu kariery, w jakim\u015b sensie zawodowej, w obozie zag\u0142ady. Co\u015b niesamowitego.<\/p>\n Mieszka\u0142em wtedy w centrum Warszawy. Wracaj\u0105c do domu ze Studia Irzykowskiego, przechodzi\u0142em przez Pola Mokotowskie, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cnego rodzaju festyny. Podczas jednej z takich imprez, co mnie uj\u0119\u0142o, rozwieszony by\u0142 gigantyczny transparent z napisem: WSZYSTKO DLA WSZYSTKICH. Ja pierdziel\u0119<\/i> \u2013 pomy\u015bla\u0142em sobie \u2013 no to wszystko mam! <\/i>P\u00f3\u017aniej zobaczy\u0142em dokumenty z oboz\u00f3w i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tam r\u00f3wnie\u017c odbywa\u0142y si\u0119 podobne festyny i wisia\u0142y transparenty z takim w\u0142a\u015bnie has\u0142em: ALLES F\u00dcR ALLE (wszystko dla wszystkich). Trudno uwierzy\u0107, ale w obozie odbywa\u0142y si\u0119 te\u017c koncerty orkiestr \u015bwiatowej klasy, wystawiano balety itd. Tego typu rzeczy dzia\u0142y si\u0119 w O\u015bwi\u0119cimiu, lecz nikt wcze\u015bniej nie odwa\u017cy\u0142 si\u0119 o tym opowiedzie\u0107. Nie tylko zreszt\u0105 o takich faktach nie opowiadano. W kt\u00f3rym\u015b momencie filmu nasz bohater za dobre sprawowanie dostaje kartk\u0119, i to jest kartka do obozowego burdelu. W du\u017cej cz\u0119\u015bci kopii s\u0142owo \u201eburdel\u201d wyci\u0119to, bo by\u0142o nie do pomy\u015blenia, \u017ce w O\u015bwi\u0119cimiu istnia\u0142o takie miejsce<\/a>[1]<\/a>. A istnia\u0142o. By\u0142a to taka mikrospo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 Niemcy stworzyli po to, \u017ceby udawa\u0107, \u017ce resocjalizuj\u0105 \u2013 czyli resocjalizacja poprzez zag\u0142ad\u0119. Wyobra\u017cacie sobie co\u015b takiego?<\/p>\n Kadr z filmu Kornblumenblau<\/em>, prawa do zdj\u0119cia: WFDiF<\/span><\/p>\n Byli\u015bmy pokoleniem, kt\u00f3re urodzi\u0142o si\u0119 w sensie politycznym w czasach Solidarno\u015bci, bo wtedy zaczynali\u015bmy mie\u0107 pogl\u0105dy, wspiera\u0107 si\u0119, k\u0142\u00f3ci\u0107 itd. Zaczynali\u015bmy patrze\u0107 na otaczaj\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 w krytyczny spos\u00f3b. Zrymowa\u0142y mi si\u0119 te sytuacje \u2013 \u017ce znowu mamy ob\u00f3z, a w tym obozie alles f\u00fcr alle<\/i>, mamy wszystko: szko\u0142y, uniwersytety itp., ale generalnie tkwimy w obozie. Wyczu\u0142em podobie\u0144stwo mi\u0119dzy totalitaryzmem hitlerowskim a totalitaryzmem, kt\u00f3ry nas otacza\u0142. On by\u0142 oczywi\u015bcie niepor\u00f3wnywalnie \u0142agodniejszy. Osoby, kt\u00f3re by\u0142y w Auschwitz, czyli w tym pierwszym obozie, w kt\u00f3rym najpierw zamykano Polak\u00f3w, a dopiero p\u00f3\u017aniej dowo\u017cono \u017byd\u00f3w, \u017ceby ich eksterminowa\u0107, opowiada\u0142y, \u017ce to by\u0142 raj w stosunku do Birkenau, kt\u00f3re znajdowa\u0142o si\u0119 obok. Birkenau to by\u0142a katastrofa, tam by\u0142o strasznie, to by\u0142o piek\u0142o. Wsz\u0119dzie by\u0142o piek\u0142o, ale rozumiecie, jak \u0142atwo stopniowa\u0107 nasze poczucie szcz\u0119\u015bcia. Co\u015b strasznego. Przerazi\u0142o mnie to, a jednocze\u015bnie poczu\u0142em, \u017ce jest to temat ci\u0105gle wa\u017cny dla nas i st\u0105d pomys\u0142 na ten film.<\/p>\n Jak odebrano form\u0119 tego filmu, przemieszanie konwencji, element\u00f3w tragicznych i komicznych, grotesk\u0119?<\/b><\/p>\n Moi koledzy na kolaudacji tego filmu powiedzieli mi: To jest skandal! To jest teledysk! \u017beby zrobi\u0107 teledysk z O\u015bwi\u0119cimia?!<\/i> Uznali, \u017ce jest to w\u0142a\u015bciwie forma teledyskowa. Janusz Morgenstern, ju\u017c wtedy stary, m\u0105dry cz\u0142owiek, powiedzia\u0142 do moich koleg\u00f3w: S\u0142uchajcie, nie chc\u0119 by\u0107 z\u0142o\u015bliwy ani niemi\u0142y dla was, ale powiem wam jedno \u2013 ten film prze\u017cyje troch\u0119 d\u0142u\u017cej ni\u017c wy<\/i>. Patrz\u0119 na was [studentki i student\u00f3w Akademii Polskiego Filmu] i ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce ten film \u017cyje, \u017ce nie ma bariery formalnej, \u017ce nie ma bariery czasu, \u017ce nie ma bariery ideologicznej. Tak chcieli\u015bmy to zrobi\u0107.<\/p>\n Nie stara\u0142em si\u0119 na kl\u0119czkach m\u00f3wi\u0107 o patriotyzmie, bo mnie to w sztuce w og\u00f3le nie interesuje. To jest nasza prywatna rzecz, czy kto\u015b jest patriot\u0105, czy nie. Opowiadam historie Chcia\u0142em pokaza\u0107 jak najwi\u0119cej sytuacji z normalnego \u017cycia, a normalne \u017cycie, w ka\u017cdych warunkach, najokropniejszych nawet, jest i \u015bmieszne, i tragiczne, i groteskowe, w zwi\u0105zku z tym nie wyobra\u017ca\u0142em sobie, \u017ceby ten film taki nie by\u0142. Poza tym nie ma tu ani jednego zdarzenia, kt\u00f3rego nie wyszpera\u0142bym w literaturze, we wspomnieniach. Tych wspomnie\u0144 by\u0142a ogromna ilo\u015b\u0107, stara\u0142em si\u0119 je w taki spos\u00f3b dobra\u0107, \u017ceby przedstawi\u0107 losy bohatera jak najbardziej realistycznie.<\/p>\n Jedna z postaci w filmie w baraku dla artyst\u00f3w m\u00f3wi, \u017ce jeste\u015bmy jak karaluchy w z\u0142otych pancerzykach <\/i>\u2013 \u017ce w ka\u017cdych okoliczno\u015bciach potrafimy si\u0119 cieszy\u0107, potrafimy znale\u017a\u0107 rado\u015b\u0107 \u017cycia. To jest niesamowite, ale to jest prawda. \u017byj\u0105c w obozie socjalistycznym, wcale nie mia\u0142em poczucia, \u017ce \u017cyj\u0119 w jakich\u015b strasznych czasach. To by\u0142a moja m\u0142odo\u015b\u0107, moje mi\u0142o\u015bci, moje cudowne \u017cycie. Naprawd\u0119 mia\u0142em fajne \u017cycie, i ci\u0105gle mam. Na og\u00f3\u0142 jest tak, \u017ce staramy si\u0119 znale\u017a\u0107 jak najwi\u0119cej rado\u015bci, ciep\u0142a, jak najwi\u0119cej dobrych rzeczy, bo chcemy prze\u017cy\u0107 \u017cycie jak najlepiej.<\/p>\n Jak pracowa\u0142o si\u0119 Panu i ekipie na terenie prawdziwego obozu? Jak wp\u0142ywa\u0142o na aktor\u00f3w to, \u017ce graj\u0105 w prawdziwych obozowych murach?<\/b><\/p>\n Atmosfera tamtego miejsca zdecydowa\u0142a w du\u017cym stopniu o tym, jaki ten film jest. To by\u0142 ostatni film fabularny nakr\u0119cony na terenie obozu. Nie dlatego, \u017ce zrobili\u015bmy tam jakie\u015b straszne spustoszenie. By\u0142a ko\u0144c\u00f3wka lat 80., pewne tendencje \u015bwiatowe zacz\u0119\u0142y u nas te\u017c obowi\u0105zywa\u0107 i ju\u017c nie wydawano zgody. Nikt ju\u017c p\u00f3\u017aniej filmu w obozie w O\u015bwi\u0119cimiu nie nakr\u0119ci\u0142.<\/p>\n Atmosfera by\u0142a absolutnie niesamowita. Przez pierwsze par\u0119 dni wydarzy\u0142o si\u0119 bardzo du\u017co najrozmaitszych wypadk\u00f3w. Drugi re\u017cyser, wbiegaj\u0105c do baraku, uderzy\u0142 si\u0119 tak mocno w g\u0142ow\u0119, \u017ce mia\u0142 ci\u0119\u017cki wstrz\u0105s m\u00f3zgu. Z trudem go odratowano i do pe\u0142nego zdrowia ju\u017c nigdy nie wr\u00f3ci\u0142, niestety. Wiele tego typu sytuacji si\u0119 zdarzy\u0142o. Ekipa patrzy\u0142a na mnie jak na \u017cywego trupa. Czekali tylko, kiedy mnie szlag trafi. Mieli w pami\u0119ci histori\u0119 Andrzeja Munka, kt\u00f3ry podczas kr\u0119cenia filmu o obozie, czyli Pasa\u017cerki<\/i>, zgin\u0105\u0142 w wypadku samochodowym.<\/p>\n Kadr z filmu Kornblumenblau<\/em>, prawa do zdj\u0119cia: WFDiF<\/span><\/p>\n Czwartego dnia kr\u0119cenia zdarzy\u0142 si\u0119 jeszcze jeden wypadek. Chcieli\u015bmy zrobi\u0107 scen\u0119 zagazowywania ludzi w prawdziwej komorze gazowej. Weszli\u015bmy z Krzysiem Ptakiem [operatorem] i kamer\u0105 do \u015brodka. Mieli\u015bmy w komorze gazowej sto os\u00f3b. Kobiety, dzieci, m\u0119\u017cczy\u017ani \u2013 wszyscy nadzy, do tego dwudziestu kaskader\u00f3w, te\u017c go\u0142ych, kt\u00f3rzy miotali tymi lud\u017ami, \u017ceby by\u0142 wielki \u015bcisk i t\u0142ok. Na dodatek jeszcze wszystkich oblewali\u015bmy kompotem z takimi \u201eglutami\u201d, \u017ceby wygl\u0105da\u0142o tak, jak by\u0142o naprawd\u0119, by uzyska\u0107 rezultat prawdziwie filmowy, szli\u015bmy na ca\u0142o\u015b\u0107. Niesamowite to by\u0142o, czasami groteskowe i \u015bmieszne. Widzia\u0142em, \u017ce co chwila kto\u015b mdleje i tych omdla\u0142ych ludzie przenosz\u0105 pod sufitem na r\u0119kach w kierunku wyj\u015bcia, gdzie czeka\u0142y ju\u017c karetki pogotowia. Koszmar, absolutny koszmar \u2013 wrzask, \u015bcisk i amok. W pewnym momencie powiedzia\u0142em do Krzy\u015bka: S\u0142uchaj, przerywamy! Przerywamy! <\/i>Na co Krzysiek pi\u0119knie zareagowa\u0142 \u2013 przetar\u0142 spokojnie zaparowany licznik na kamerze i rzek\u0142: Jeszcze p\u00f3\u0142torej minuty<\/i>. W og\u00f3le nic go nie obchodzi\u0142o.<\/p>\n Po tym wszystkim, gdy ju\u017c sko\u0144czyli\u015bmy kr\u0119ci\u0107, wybieg\u0142em na zewn\u0105trz, a tam pokotem le\u017ca\u0142y jakie\u015b kobiety. Podchodz\u0119 do nich, pr\u00f3buj\u0119 je uspokoi\u0107, a one chwytaj\u0105 mnie za r\u0119ce, wszystkie zaczadzone, i m\u00f3wi\u0105 mdlej\u0105cym g\u0142osem: Panie re\u017cyserze, wspaniale by\u0142o, wspaniale\u2026 <\/i>Nawet nie chcia\u0142y za bardzo wchodzi\u0107 do karetek. Nic si\u0119 zreszt\u0105 nikomu nie sta\u0142o, wszystko by\u0142o w porz\u0105dku. No prawie\u2026 P\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jedna kobieta jest w ci\u0105\u017cy, i je\u017adzi\u0142a za ekip\u0105, i szuka\u0142a tego kaskadera\u2026 No niestety, straszne rzeczy, ale takie jest \u017cycie.<\/p>\n Wyobra\u017acie sobie, \u017ce po tym wszystkim czekamy w kinie na projekcj\u0119 tej sceny. Nakr\u0119cili\u015bmy j\u0105 na ta\u015bmie czarno-bia\u0142ej, bo chcieli\u015bmy uzyska\u0107 efekt jak najbli\u017cszy materia\u0142om archiwalnym. Kiedy wysy\u0142ali\u015bmy j\u0105 do laboratorium, opisali\u015bmy j\u0105 wielkimi literami z ka\u017cdej strony i dali\u015bmy wykrzykniki, \u017ce to ta\u015bma czarno-bia\u0142a, \u017ce tylko do odczynnika dla czarno-bia\u0142ych. Specjalnie kierowca pojecha\u0142 do \u0141odzi, \u017ceby j\u0105 odda\u0107 do wywo\u0142ania. Nast\u0119pnego dnia przywi\u00f3z\u0142 j\u0105 z powrotem. Siadamy w kinie. Puszczajcie<\/i> \u2013 m\u00f3wi\u0119 do operator\u00f3w, a my\u015bl\u0119 sobie: Kurcz\u0119, ale mamy materia\u0142, ale materia\u0142\u2026 <\/i>Co\u015b tam niewyra\u017anie mrugn\u0119\u0142o na ekranie, ale nic nie wida\u0107. No pu\u015b\u0107cie wreszcie ten film!<\/i> \u2013 m\u00f3wi\u0119, lecz cisza jaka\u015b dziwna. Pu\u015b\u0107cie film!<\/i> \u2013 krzykn\u0105\u0142em. Nadal cisza. W ko\u0144cu przyszed\u0142 trz\u0119s\u0105cy si\u0119 kierownik produkcji i dr\u017c\u0105cym g\u0142osem powiedzia\u0142: To jest film. Jak to?<\/i> \u2013 spyta\u0142em. No, to jest film. Tyle zosta\u0142o. <\/i><\/p>\n Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce t\u0119 czarno-bia\u0142\u0105 ta\u015bm\u0119, kt\u00f3r\u0105 nakr\u0119cili\u015bmy, w\u0142o\u017cyli do odczynnika dla ta\u015bm kolorowych, kt\u00f3ry ma za wysok\u0105 temperatur\u0119 i ca\u0142a emulsja sp\u0142yn\u0119\u0142a. Wyobra\u017cacie sobie? Po tym ekipa by\u0142a ju\u017c absolutnie przekonana, \u017ce nie \u017cyj\u0119. Patrzyli na mnie i kiwali g\u0142owami: Aha\u2026<\/i> Jak co\u015b m\u00f3wi\u0142em, przytakiwali: No, no, tak\u2026<\/i> My\u015bleli, \u017ce to ju\u017c koniec.<\/p>\n Decyzja by\u0142a taka: przekr\u0119camy to, ale ju\u017c nie w prawdziwej komorze gazowej, tylko w \u0142\u00f3dzkiej wytw\u00f3rni. Zrobimy t\u0119 scen\u0119 tak, \u017ce b\u0119dzie r\u00f3wnie mocna, ale uzyskamy to \u015brodkami filmowymi. A teraz<\/i> \u2013 powiedzia\u0142em do ekipy nast\u0119pnego dnia rano \u2013 mamy przed sob\u0105 do nakr\u0119cenia dziesi\u0119\u0107 scen. Jak mnie szlag trafi, to przerywamy. Ale jak je nakr\u0119cimy i mnie szlag nie trafi, to m\u00f3wi\u0119 wam, \u017ce zrobimy ten film. <\/i><\/p>\n Wyobra\u017acie sobie, \u017ce wtedy zrobili\u015bmy wszystkie te sceny, uda\u0142o si\u0119 i nie by\u0142o ju\u017c \u017cadnych problem\u00f3w. Kiedy kr\u0119cili\u015bmy scen\u0119 w celi \u015bmierci, zdarzy\u0142 si\u0119 niezwyk\u0142y przypadek. W celi mia\u0142y zosta\u0107 odwzorowane autentyczne rysunki z innych cel. Zaprosili\u015bmy pewnego plastyka z ASP z Krakowa, \u017ceby je skopiowa\u0142. Niestety, sp\u00f3\u017ani\u0142 si\u0119 i mia\u0142 za ma\u0142o czasu, \u017ceby to zrobi\u0107, wi\u0119c kto\u015b, jaki\u015b szaleniec, wpad\u0142 na pomys\u0142, \u017ceby go zamkn\u0105\u0107 w tej celi na noc, a on na rano to zrobi. Rany boskie<\/i> \u2013 powiedzia\u0142em \u2013 o niczym nie chc\u0119 s\u0142ysze\u0107, wychodz\u0119<\/i>. I wyobra\u017acie sobie, zamkn\u0119li tego bardzo zdolnego m\u0142odego artyst\u0119 w celi \u015bmierci na ca\u0142\u0105 noc. Rysowa\u0142, tak jak rysowali wi\u0119\u017aniowie: kawa\u0142kiem ceg\u0142y, kt\u00f3ra miesza\u0142a si\u0119 z krwi\u0105 z palc\u00f3w. Kiedy nast\u0119pnego dnia o \u00f3smej rano wszed\u0142em do tej celi, zobaczy\u0142em jakby ducha. Kaza\u0142em go natychmiast przebra\u0107 w pasiak, bo wygl\u0105da\u0142, jakby naprawd\u0119 by\u0142 skaza\u0144cem w celi \u015bmierci. Nakr\u0119cili\u015bmy t\u0119 scen\u0119 i by\u0142o tak, \u017ce ka\u017cdy dubel by\u0142 do wzi\u0119cia.<\/p>\n Co\u015b si\u0119 takiego sta\u0142o, \u017ce duchy tego miejsca w jakim\u015b momencie uwierzy\u0142y nam, \u017ce nie b\u0119dziemy bezcze\u015bci\u0107. Zrobili\u015bmy b\u0142\u0105d, \u017ce weszli\u015bmy do komory gazowej, cho\u0107 mieli\u015bmy bardzo czyste intencje. Kiedy postanowi\u0142em, \u017ce drugi raz tam nie wejd\u0119 z kamer\u0105, od tego momentu nie by\u0142o ani jednego problemu, wszystko sz\u0142o sprawnie. Do tego stopnia, \u017ce gdy mieli\u015bmy w planach zimowe zdj\u0119cia, to 10 pa\u017adziernika zrobi\u0142a si\u0119 zima, minus 20 stopni i \u015bnieg. Trwa\u0142o to dwa tygodnie. Zrobili\u015bmy wszystkie zimowe sceny i si\u0119 ociepli\u0142o. Wszystko, absolutnie wszystko wychodzi\u0142o.<\/p>\n By\u0142o w tym co\u015b przedziwnego. Zderzyli\u015bmy si\u0119 z czym\u015b metafizycznym, niesamowitym, to by\u0142a rozmowa z duchami. M\u00f3j szacunek do ludzi, kt\u00f3rzy tam pogin\u0119li, otarli si\u0119 o to, jest nieprawdopodobny, gigantyczny. Mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce w pewnym momencie zetkn\u0119li\u015bmy si\u0119 z tymi osobami, kt\u00f3re uwierzy\u0142y nam, \u017ce robimy ten film po to, \u017ceby zostawi\u0107 \u015bwiadectwo.<\/p>\n Na ile film jest bliski prawdy historycznej?<\/b><\/p>\n By\u0142em zdumiony, kiedy Polskie Towarzystwo Historyczne zaprosi\u0142o mnie na rozmow\u0119 o prawdziwym obozie na podstawie tego filmu. To jest przecie\u017c film fabularny, a oni potraktowali go jak dokument. Mieli\u015bmy t\u0119 odwag\u0119 i determinacj\u0119, \u017ceby odtworzy\u0107 ob\u00f3z taki, jaki by\u0142 naprawd\u0119. Tam kraw\u0119\u017cniki by\u0142y pomalowane na bia\u0142o. Piek\u0142o by\u0142o tylko w piwnicach, w szpitalach, w tych miejscach, gdzie ludzie umierali. Na zewn\u0105trz wszystko musia\u0142o wygl\u0105da\u0107 porz\u0105dnie, jak w obozie m\u0142odzie\u017cowym za PRL na Mazurach. Wszystko \u015bwieci\u0142o czysto\u015bci\u0105, mimo \u017ce taka ogromna liczba ludzi tam przebywa\u0142a. To jest fragment prawdy, strasznej prawdy o tym, co tam si\u0119 sta\u0142o: bardzo \u0142atwo jest przykry\u0107 fasad\u0105 piek\u0142o, straszliw\u0105 katastrof\u0119.<\/p>\n Gdy zobaczy\u0142em w pami\u0119tnikach Tymi\u0144skiego w\u0142a\u015bnie taki \u201ekolorowy\u201d ob\u00f3z, pe\u0142en \u017cycia, pe\u0142en nami\u0119tno\u015bci, od razu wiedzia\u0142em, \u017ce jest to dla mnie fantastyczne pole do popisu. Bo z czym si\u0119 mog\u0142em zmierzy\u0107? Z estetyk\u0105 Ostatniego etapu <\/i>[re\u017c. Wanda Jakubowska, 1947], kt\u00f3ra absolutnie mi nie odpowiada\u0142a. P\u00f3\u017aniej powsta\u0142 te\u017c podobny film o obozie, gdzie nawet trawy nie skoszono. Trawa by\u0142a po pas, a jak doskonale wiecie, tam by\u0142 taki g\u0142\u00f3d, \u017ce ka\u017cde \u017ad\u017ab\u0142o trawy zosta\u0142oby natychmiast zjedzone. Tam nie by\u0142o szans, \u017ceby trawa uros\u0142a.<\/p>\n Bardzo mnie zirytowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c znany film Wyb\u00f3r Zofii <\/i>[Sophie\u2019s Choice<\/i>, re\u017c. Alan J. Pakula, 1982]. By\u0142 dla mnie wr\u0119cz obra\u017aliwy: ta peruka Meryl Streep, taka nieprawda, takie k\u0142amstwo straszliwe tego \u015bwiata. Pomy\u015bla\u0142em, \u017ce skoro jeste\u015bmy na miejscu, to musimy zrobi\u0107 film, kt\u00f3ry b\u0119dzie bliski prawdy, a nie mieszank\u0119 kina hollywoodzkiego z sentymentalnymi historiami, niby s\u0142uszn\u0105, ale tak naprawd\u0119 strasznie zak\u0142aman\u0105. To by\u0142 impuls dla mnie.<\/p>\n Jak ocenia Pan swojego bohatera?<\/b><\/p>\n Spos\u00f3b patrzenia na bohatera nasun\u0119\u0142a mi nie tylko lektura pami\u0119tnika, ale r\u00f3wnie\u017c moja rozmowa z Kazimierzem Tymi\u0144skim. To jest znany z literatury, ale i z \u017cycia, bohater, kt\u00f3ry z u\u015bmiechem podchodzi do wszystkiego. B\u0105d\u017a pogodny, my\u015bl pozytywnie, a wszystko b\u0119dzie dobrze. B\u0105d\u017a zawsze uprzejmy, dobry, nie pchaj si\u0119, gdzie nie trzeba \u2013 tego nauczy\u0142 go ojciec. To jest opowie\u015b\u0107 o cz\u0142owieku spolegliwym, troch\u0119 konformi\u015bcie, kt\u00f3ry zagra ka\u017cdemu. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce w momencie, kiedy cz\u0142owiek zbieraj\u0105cy trupy i muzu\u0142man\u00f3w (tak si\u0119 ich nazywa\u0142o, tych dogorywaj\u0105cych ludzi) podnosi g\u0142ow\u0119 naszego bohatera i nie widzi zaplutej, zarzyganej twarzy zdechlaka, kt\u00f3rego trzeba dobi\u0107, tylko nagle dostrzega kogo\u015b, kto si\u0119 promiennie u\u015bmiecha, to nie wysy\u0142a go do gazu, a do szpitala. On si\u0119 u\u015bmiecha\u0142 akurat do swoich wspomnie\u0144, wyobra\u017ca\u0142 sobie jakie\u015b miasto, jaki\u015b w\u00f3z z pieczywem przeje\u017cd\u017caj\u0105cy ulicami Warszawy. Ten u\u015bmiech uratowa\u0142 mu \u017cycie. Tego typu posta\u0107 ma wi\u0119ksze szanse na przetrwanie, ale z drugiej strony dzi\u0119ki tego typu ludziom ci, kt\u00f3rzy rz\u0105dz\u0105 spo\u0142eczno\u015bciami totalitarnymi, \u0142atwiej sprawuj\u0105 w\u0142adz\u0119. Ten bohater ma w sobie podw\u00f3jno\u015b\u0107, niejednoznaczno\u015b\u0107.<\/p>\n Adam Kamie\u0144 (Tadeusz Wyczy\u0144ski). Kadr z filmu Kornblumenblau<\/em>, prawa do zdj\u0119cia: WFDiF<\/span><\/p>\n W ostatniej scenie bohater dostaje si\u0119 do poci\u0105gu, bo ma akordeon i gra Rosjanom Kalink\u0119<\/i>. I on ju\u017c b\u0119dzie gra\u0142 t\u0119 Kalink\u0119<\/i> dalej. Tak by\u0142o naprawd\u0119, poniewa\u017c pierwowz\u00f3r naszego bohatera zosta\u0142 po wojnie dyrektorem kopalni w Katowicach.<\/p>\n <\/a>[1] Problem seksualnej pracy przymusowej podczas II wojny \u015bwiatowej oraz dzia\u0142anie domu publicznego na terenie by\u0142ego obozu Auschwitz-Birkenau zbada\u0142a g\u0142\u0119biej i opisa\u0142a dopiero Joanna Ostrowska w ksi\u0105\u017cce Przemilczane. Seksualna praca przymusowa w czasie II wojny \u015bwiatowej<\/i> (Marginesy, Warszawa 2018) [przyp. red.]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n <\/b><\/p>\n S\u0142owa kluczowe: <\/b>Leszek Wosiewicz, Kornblumenblau<\/i>, ironia w filmie, filmy o obozach koncentracyjnych, Studio Filmowe im. Karola Irzykowskiego<\/p>\n Leszek Wosiewicz<\/b> \u2013 re\u017cyser filmowy, teatralny i telewizyjny, scenarzysta, operator, monta\u017cysta, producent, pedagog. Zadebiutowa\u0142 w 1980 roku filmem Smak wody<\/i>. By\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Studia Filmowego im. Karola Irzykowskiego w Warszawie, gdzie nakr\u0119ci\u0142 \u015bredniometra\u017cow\u0105 Wigili\u0119 \u201981<\/i> (1982; premiera w 1988). Do jego najwa\u017cniejszych film\u00f3w nale\u017c\u0105: Kornblumenblau<\/i> (1988), Cynga<\/i> (1991), Kroniki domowe<\/i> (1997), Rozdro\u017ce Cafe<\/i> (2005), Taniec \u015bmierci. By\u0142 sobie dzieciak<\/i> (2013).<\/p>\n Natalia Chojna<\/b> \u2013 polonistka i filmoznawczyni. Pomys\u0142odawczyni i koordynatorka Akademii Polskiego Filmu, redaktorka naczelna strony akademiapolskiegofilmu.pl, za\u0142o\u017cycielka \u201ePleografu. Kwartalnika Akademii Polskiego Filmu\u201d. Realizatorka film\u00f3w o\u015bwiatowych Historia kina polskiego<\/i> i Historia polskiego filmu dokumentalnego<\/i>. Autorka scenariuszy i kuratorka wystaw o historii polskiego filmu, m.in. 100 lat polskiego filmu<\/i>, 65 lat polskiej animacji dla dzieci <\/i>i Andrzej Wajda 40\/90<\/i>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" (zredagowany i uzupe\u0142niony zapis rozmowy przeprowadzonej w 2011 roku podczas zaj\u0119\u0107 Akademii Polskiego Filmu w Warszawie) http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/pl\/historia-polskiego-filmu\/archiwum-wykladow\/366\/366 Krzysztof Ptak, Leszek Wosiewicz i Adam Kamie\u0144 na planie filmu Kornblumenblau, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA, prawa do zdj\u0119cia: WFDiF Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142a u Pana potrzeba powr\u00f3cenia do tematu II wojny \u015bwiatowej i obozu zag\u0142ady w 1988 roku? Kiedy moi… Czytaj wi\u0119cej »Alles f\u00fcr alle. Z Leszkiem Wosiewiczem o filmie „Kornblumenblau” rozmawia Natalia Chojna<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":667,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[705],"tags":[706,721,713,714,722],"ppma_author":[716],"class_list":["post-304","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-3-2018","tag-ironia","tag-ironia-w-filmie","tag-kornblumenblau","tag-leszek-wosiewicz","tag-studio-filmowe-im-karola-irzykowskiego"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n<\/span>\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA, prawa do zdj\u0119cia: WFDiF<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/IRONIA\/KORNBLUMENBLAU\/8362246._UY630_SR1200630_.jpg\")
<\/i><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/IRONIA\/KORNBLUMENBLAU\/jpg_23.jpg\")
<\/p>\n
\ni staram si\u0119, \u017ceby by\u0142y jak najprawdziwsze, jak najpe\u0142niejsze, jak najwi\u0119cej m\u00f3wi\u0105ce.
\nW zwi\u0105zku z tym postanowi\u0142em zrobi\u0107 ten film jak najbardziej wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zykiem.<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/IRONIA\/KORNBLUMENBLAU\/gaz13.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/IRONIA\/KORNBLUMENBLAU\/bohater_17.jpg\")
<\/p>\n
\n