![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/wywiady\/570578-352x500.jpg\")
<\/p>\n(wywiad na podstawie rozmowy, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w ramach kawiarni literackiej<\/p>\n
OFF Festivalu 2018; wsp\u00f3\u0142rozm\u00f3wca \u2013 Adam Szaja)<\/p>\n
<\/b><\/p>\n
Zaledwie kilka lat temu ogl\u0105danie filmu, kt\u00f3ry powsta\u0142 na podstawie ksi\u0105\u017cki, by\u0142o wstydliw\u0105 praktyk\u0105, bo ekranizacj\u0119 traktowano jako bryk, kt\u00f3ry nic nie dodaje ksi\u0105\u017cce, a wr\u0119cz co\u015b jej odbiera. Dzi\u015b kultura wizualna \u017cyje blisko z literatur\u0105 i na r\u00f3wnych prawach. Ekranizacja powie\u015bci czy reporta\u017cu to presti\u017c, do ksi\u0105\u017cek powstaj\u0105 trailery, jak do film\u00f3w. A jak wygl\u0105da wasza relacja z tym medium? <\/b><\/p>\n
Magdalena Grzeba\u0142kowska:<\/b> Wiem, \u017ce to nie jest powszechna wiedza, ale od razu si\u0119 do czego\u015b przyznam. Fakt, \u017ce na ok\u0142adce ksi\u0105\u017cki Beksi\u0144scy. Portret podw\u00f3jny<\/i> jest napisane, \u017ce powsta\u0142 r\u00f3wnie\u017c film Ostatnia rodzina<\/i> (re\u017c. Jan P. Matuszy\u0144ski, 2016), to jedynie zabieg marketingowy, kt\u00f3ry ma sprawi\u0107, by wi\u0119cej os\u00f3b ksi\u0105\u017ck\u0119 kupi\u0142o. Nie mam nic wsp\u00f3lnego \u2013 cho\u0107 s\u0105dzi si\u0119 wr\u0119cz odwrotnie \u2013 ze scenariuszem do tego filmu. Szli\u015bmy razem, nie znaj\u0105c si\u0119, z Robertem Bolest\u0105 [scenarzyst\u0105 filmu Matuszy\u0144skiego] r\u00f3wnoleg\u0142ymi torami, zbieraj\u0105c materia\u0142y, ale nasze dzie\u0142a s\u0105 osobne. Natomiast na podstawie mojej ksi\u0105\u017cki powsta\u0142 film dokumentalny, kt\u00f3ry spotka\u0142 si\u0119 z uznaniem krytyk\u00f3w, ale jego grupa docelowa by\u0142a niszowa. Z regu\u0142y si\u0119 go nie kojarzy.<\/p>\n
<\/p>\n
Jakub \u017bulczyk:<\/b> Opr\u00f3cz tego, \u017ce jestem powie\u015bciopisarzem, od lat pracuj\u0119 w zawodzie scenarzysty. Mam na koncie \u2013 opr\u00f3cz serialu \u015alepn\u0105c od \u015bwiate\u0142<\/i> dla HBO \u2013 ju\u017c trzy du\u017ce telewizyjne projekty, w tym dwa sezony serialu Belfer<\/i> dla Canal Plus. Teraz pracuj\u0119 przy dw\u00f3ch kolejnych jako g\u0142\u00f3wny scenarzysta i kierownik developmentu, czyli osoba zarz\u0105dzaj\u0105ca prac\u0105 nad tekstem, histori\u0105. Chocia\u017c w ostatnich latach s\u0142yszy si\u0119, \u017ce zwi\u0105zki literatury i kina si\u0119 zacie\u015bni\u0142y, jestem zdania, \u017ce tak by\u0142o od zawsze, to naturalna relacja. O wielu filmach, kt\u00f3re znamy z historii kina, nawet nie wiemy, \u017ce s\u0105 ekranizacjami ksi\u0105\u017cek. Na przyk\u0142ad dzie\u0142a Hitchcocka \u2013 wiele z nich to ekranizacje czytade\u0142, jak cho\u0107by Ptaki<\/i> (1963) na podstawie Roberta Blocha.<\/p>\n
Oczywi\u015bcie, nie przecz\u0119, \u017ce ostatnio wielu pisarzy zaczyna pracowa\u0107 dla kina i telewizji \u2013 \u017ceby wspomnie\u0107 Zygmunta Mi\u0142oszewskiego czy Justyn\u0119 Kopi\u0144sk\u0105, ale literatura by\u0142a w kinie III RP obecna nieustaj\u0105co: Panna Nikt<\/i> (re\u017c. Andrzej Wajda, 1996), Weiser<\/i> (re\u017c. Wojciech Marczewski, 2001), Pr\u0119gi<\/i> (re\u017c. Magdalena Piekorz, 2004), Wojna polsko-ruska<\/i> (re\u017c. Xawery \u017bu\u0142awski, 2009). Polskie kino \u2013 od PRL, przez lata 90., a\u017c do dzi\u015b \u2013 stoi silnym zwi\u0105zkiem z literatur\u0105. Nie uwa\u017cam te\u017c, \u017ceby obecno\u015b\u0107 literata by\u0142a jakimkolwiek gwarantem tego, \u017ce powstanie dobry scenariusz albo niedrewniane dialogi. Bynajmniej. Pisanie scenariusza i prozy to s\u0105 dwa odr\u0119bne zestawy umiej\u0119tno\u015bci. Praca z jednym i drugim ma inny wachlarz zalet i wad.<\/p>\n
Jaki? <\/b><\/b><\/p>\n
J.\u017b.:<\/b> Absolwenci scenariopisarstwa bywaj\u0105 spaczeni wiedz\u0105 teoretyczn\u0105. A ja czuj\u0119 rozw\u00f3j akcji intuicyjnie. Praca z literatami te\u017c bywa jednak trudna. Z powodu ich ego.<\/p>\n
Co masz na my\u015bli?<\/b><\/b><\/p>\n
J.\u017b.:<\/b> Pisarz, a wiem to po sobie, \u017ceby sko\u0144czy\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119, musi przej\u015b\u0107 przez moment kryzysu i uzna\u0107, \u017ce ju\u017c nic nie dopisze, nic nie poprawi. Musi sobie z niej zrobi\u0107 pismo \u015bwi\u0119te. Musi zadecydowa\u0107, \u017ce jest taka, jaka ma by\u0107. To podej\u015bcie pozwala uko\u0144czy\u0107 prac\u0119, zatrzyma\u0107 korow\u00f3d w\u0105tpliwo\u015bci. Kiedy wi\u0119c dopuszcza si\u0119 pisarza do prac literackich nad scenariuszem, jemu w\u0142\u0105cza si\u0119 ten sam schemat i proces, wi\u0119c p\u0142acze nad wyci\u0119ciem ka\u017cdego przecinka, kt\u00f3ry uzna\u0142 ju\u017c za konieczny. Tymczasem scenariusz to nie ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra jest gotow\u0105 histori\u0105 zbudowan\u0105 od a do z. To raczej system lu\u017ano po\u0142\u0105czonych modu\u0142\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna przestawia\u0107, zamienia\u0107. Trzeba wi\u0119c mie\u0107 w sobie gotowo\u015b\u0107 do improwizacji oraz do zrezygnowania z egocentrycznych potrzeb. Praca nad scenariuszem nie jest moim zdaniem dzia\u0142alno\u015bci\u0105 literack\u0105 ani artystyczn\u0105, ale przede wszystkim przygotowywaniem dokumentu, na podstawie kt\u00f3rego inna cz\u0119\u015b\u0107 ekipy b\u0119dzie mog\u0142a wykona\u0107 swoj\u0105 prac\u0119. I to chyba jest najtrudniejsze mentalne \u0107wiczenie w pracy nad scenariuszem \u2013 trzeba pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce nie tworzysz wielkiego dzie\u0142a, tylko przygotowujesz tekst, kt\u00f3ry ma by\u0107 przede wszystkim funkcjonalny i czytelny dla kogo\u015b, a nie tylko genialny dla ciebie. <\/p>\n
Czy kiedy piszesz powie\u015b\u0107, masz z ty\u0142u g\u0142owy, \u017ceby pisa\u0107 tak, by opowie\u015b\u0107 by\u0142o \u0142atwiej przenie\u015b\u0107 na ekran? <\/b><\/p>\n
J.\u017b.:<\/b> M\u00f3wi si\u0119, \u017ce moje ksi\u0105\u017cki s\u0105 filmowe, poniewa\u017c jest tam wartka narracja i zwroty akcji oraz ze wzgl\u0119du na sugestywny j\u0119zyk opisu. U\u017cywam te\u017c du\u017cej liczby przymiotnik\u00f3w, wi\u0119c u\u0142atwiam czytelnikowi wy\u015bwietlanie w g\u0142owie obraz\u00f3w. Nie uwa\u017cam natomiast, \u017ce jedne ksi\u0105\u017cki adaptuje si\u0119 \u0142atwiej, a inne trudniej. We\u017a dwoje scenarzyst\u00f3w i jednemu daj klarown\u0105 powie\u015b\u0107, gdzie jest fabu\u0142a i bohaterowie, a drugiej awangardow\u0105 opowie\u015b\u0107 w rodzaju Ulissesa \u2013<\/i> obydwoje b\u0119d\u0105 mie\u0107 por\u00f3wnywalnie trudne zadanie. Obydwoje b\u0119d\u0105 musieli wzi\u0105\u0107 na warsztat surowiec i przepisa\u0107 go na inne medium.<\/p>\n
![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/krytyka\/zulczyk.jpg\")
<\/p>\n
Jakub \u017bulczyk, fot. Zuzanna Krajewska<\/span><\/p>\n Magdo, zajmujesz si\u0119 literatur\u0105 faktu. Widzowie po obejrzeniu filmu biograficznego cz\u0119sto wychodz\u0105 z kina, my\u015bl\u0105c: \u201etak w\u0142a\u015bnie by\u0142o\u201d \u2013 chocia\u017c, jak si\u0119 okazuje, scenarzysta z re\u017cyserem przepisali fakty na to w\u0142a\u015bnie medium z w\u0142asn\u0105 licentia poetica<\/i>. <\/b><\/b><\/p>\n M.G.:<\/b> Na pocz\u0105tku przy okazji premiery filmu Ostatnia rodzina<\/i> ci\u0105gle si\u0119 s\u0142ysza\u0142o, \u017ce to biografia. Znajomi Beksi\u0144skich zacz\u0119li si\u0119 burzy\u0107, rodzina posz\u0142a nawet do telewizji prostowa\u0107 historie i po trzech tygodniach od premiery zacz\u0119to m\u00f3wi\u0107, \u017ce to film fabularny inspirowany \u017cyciem rodziny Beksi\u0144skich. Co my\u015bl\u0105 widzowie \u2013 na to wp\u0142ywu mie\u0107 nie b\u0119dziemy. Nikt te\u017c nie jest w\u0142a\u015bcicielem danego tematu. Ja te\u017c by\u0142am naiwnym widzem, kiedy zachwyca\u0142am si\u0119 filmem Bogowie<\/i> (re\u017c. \u0141ukasz Palkowski, 2014) przekonana, \u017ce w\u0142a\u015bnie obejrza\u0142am histori\u0119 \u017cycia Zbigniewa Religi. A przecie\u017c obejrza\u0142am tylko jej autorsk\u0105 wersj\u0119.<\/p>\n Kiedy przygl\u0105da\u0142am si\u0119 temu, jak Andrzej Chyra gra\u0142 Piotra Dmochowskiego w Ostatniej rodzinie<\/i>, sama \u0142apa\u0142am si\u0119 na tym, \u017ce zapomina\u0142am, i\u017c to jest aktor, a nie Piotr, kt\u00f3rego znam. Ale ju\u017c Tomek Beksi\u0144ski nie by\u0142 moim zdaniem zupe\u0142nie taki, jakim go przedstawi\u0142 Dawid Ogrodnik. Ale co z tego? Ja nie jestem dysponentk\u0105 tego tematu, nie mam prawa patentu na rzeczywisto\u015b\u0107. W przeciwie\u0144stwie do Kuby, kt\u00f3ry zajmuje si\u0119 fikcj\u0105, wi\u0119c ma prawo w\u0142asno\u015bci \u2013 do zawarto\u015bci w\u0142asnej g\u0142owy.<\/p>\n Twoja kolejna ksi\u0105\u017cka Komeda. Osobiste \u017cycie jazzu<\/i> tak\u017ce ma szans\u0119 si\u0119 urealni\u0107 w formie filmu. Czy tym razem masz jak\u0105\u015b kontrol\u0119 nad tym procesem?<\/b><\/p>\n M.G.:<\/b> Odm\u00f3wi\u0142am pracy jako konsultantka powstaj\u0105cego scenariusza. Odm\u00f3wi\u0142am, dlatego \u017ce wtedy, kiedy mi to zaproponowano, nie wiedzia\u0142am jeszcze nic o Komedzie. Film re\u017cyseruje Leszek Dawid, tw\u00f3rca Jeste\u015b bogiem<\/i> (2011), a produkcja powstaje na podstawie ksi\u0105\u017cki pasierba Krzysztofa, Tomasza Lacha. Ma opisywa\u0107 ostatni ameryka\u0144ski okres \u017cycia muzyka. Nie mam z tym nic wsp\u00f3lnego, ale i tak si\u0119 ciesz\u0119, bo film zwyczajnie zawsze podbija sprzeda\u017c ksi\u0105\u017cki. Faktem natomiast jest, \u017ce cz\u0119sto s\u0142ysz\u0119, i\u017c moje ksi\u0105\u017cki s\u0105 napisane tak, jakby to by\u0142 gotowy scenariusz. Zawsze si\u0119 temu dziwi\u0119, bo zupe\u0142nie nie widz\u0119 filmowo. Pisanie scenariusza to by\u0142aby dla mnie kara.<\/p>\n Na stronie \u201eFilmu Polskiego\u201d jeste\u015b wymieniona jako wsp\u00f3\u0142scenarzystka Si\u0142aczki<\/i> (2002) razem z Mari\u0105 Zmarz-Koczanowicz, kt\u00f3ra ten film realizowa\u0142a.<\/b><\/p>\n M.G.:<\/b> To by\u0142 film dokumentalny na podstawie mojego reporta\u017cu, zosta\u0142am wpisana w kredyty przez grzeczno\u015b\u0107. Najbli\u017cej napisania scenariusza by\u0142am wtedy, kiedy TVN zaproponowa\u0142o mi napisanie go na postawie moich Beksi\u0144skich<\/i>. To by\u0142o, zanim jeszcze okaza\u0142o si\u0119, \u017ce powstaje Ostatnia rodzina<\/i>. Na t\u0119 propozycj\u0119 odpowiedzia\u0142am z autentycznym przera\u017ceniem: \u201eAle jak Beksi\u0144skich mo\u017cna sfilmowa\u0107? To przecie\u017c kompletnie niemo\u017cliwe\u201d. TVN naciska\u0142o, a ja powtarza\u0142am, \u017ce nie umiem. Na szcz\u0119\u015bcie Robert Bolesto niechc\u0105cy wyratowa\u0142 mnie z tej opresji.<\/p>\n Praca na w\u0142asnym tek\u015bcie to wyzwanie. Kuba, ty musia\u0142e\u015b to zrobi\u0107, pracuj\u0105c nad \u015alepn\u0105c od \u015bwiate\u0142<\/i>. <\/b><\/p>\n J.\u017b.:<\/b> Kiedy zaczynali\u015bmy prace nad scenariuszem, by\u0142em po pierwszym Belfrze<\/i>, ju\u017c co nieco rozumia\u0142em z tego zawodu. Nie tylko si\u0119 nie ba\u0142em, ale wr\u0119cz mia\u0142em ochot\u0119 rozebra\u0107 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 na czynniki pierwsze. Pom\u00f3g\u0142 te\u017c fakt, \u017ce Krzysztof Skonieczny, z kt\u00f3rym pracowa\u0142em, mia\u0142 ju\u017c konkretn\u0105 wizj\u0119 tej ksi\u0105\u017cki, wiedzia\u0142, o czym chce opowiedzie\u0107. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 po prostu robota i kompletnie zapomnia\u0142em, \u017ce to jest moja ksi\u0105\u017cka. W trakcie prac zreszt\u0105 okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wcale nie znam jej a\u017c tak dobrze jak inni. W og\u00f3le jestem bardzo s\u0142aby z pami\u0119tania moich ksi\u0105\u017cek, z \u017cadnej nie zda\u0142bym matury.<\/p>\n W przypadku \u015alepn\u0105c od \u015bwiate\u0142<\/i> zgadzali\u015bmy si\u0119 w podstawowej sprawie: \u017ce z surowca mojej ksi\u0105\u017cki chcemy napisa\u0107 jak najlepszy scenariusz, i temu by\u0142o wszystko podporz\u0105dkowane. Scenariusz powstawa\u0142 d\u0142u\u017cej ni\u017c powie\u015b\u0107, bo j\u0105 pisa\u0142em rok, a scenariusz dwa lata, licz\u0105c wszystkie drafty, czyli kolejne wersje. Teraz ju\u017c zupe\u0142nie nie pami\u0119tam, co jest w ksi\u0105\u017cce, a co w scenariuszu. W\u0142a\u015bnie trwaj\u0105 prace adaptacyjne nad innymi moimi powie\u015bciami i uwa\u017cam, \u017ce to zawsze \u015bwietna okazja, \u017ceby t\u0119 swoj\u0105 \u2013 poprzednio \u015bwi\u0119t\u0105 \u2013 histori\u0119 poprawi\u0107, opowiedzie\u0107 jeszcze lepiej.<\/p>\n M.G.:<\/b> A nie jeste\u015b zazdrosny o swoich bohater\u00f3w? Bo stworzy\u0142e\u015b jak\u0105\u015b posta\u0107, z\u017cy\u0142e\u015b si\u0119 z ni\u0105, a teraz kto\u015b ci m\u00f3wi: \u201eJa to widz\u0119 inaczej, poka\u017cmy to inaczej\u201d.<\/p>\n J.\u017b.: <\/b>A ty to masz?<\/p>\n M.G.:<\/b> Wyobra\u017cam sobie, \u017ce gdybym pracowa\u0142a z re\u017cyserem nad scenariuszem do filmu na podstawie reporta\u017cu czy biografii, to kiedy on chcia\u0142by co\u015b podkoloryzowa\u0107 albo zmienia\u0107 na zasadzie: \u201ea niech on jednak b\u0119dzie lekarzem, a nie \u017co\u0142nierzem\u201d, odpowiedzia\u0142abym: \u201eAle tak nie mo\u017ce by\u0107, to nieprawda\u201d. Czy ty nie m\u00f3wisz: \u201eS\u0142uchaj, wymy\u015bli\u0142em, \u017ce ten pan jest lekarzem, koniec kropka\u201d?<\/p>\n J.\u017b.:<\/b> S\u0105 rzeczy poboczne oraz postaci poboczne i s\u0105 pryncypia, kt\u00f3re tworz\u0105 sens historii. W \u015alepn\u0105c od \u015bwiate\u0142<\/i> g\u0142\u00f3wnym bohaterem jest dealer narkotyk\u00f3w i na tym zasadza si\u0119 ca\u0142a akcja, wi\u0119c nikt nie wyskoczy z propozycj\u0105: \u201eA niech pracuje w pralni\u201d. Pracowali\u015bmy te\u017c dla telewizji, kt\u00f3ra identyfikuje si\u0119 jako \u201epremium\u201d, wi\u0119c nie inwestuje w historie, \u017ceby je zar\u017cn\u0105\u0107. Oczywi\u015bcie, bywa, \u017ce prawa do ksi\u0105\u017cki kupuje si\u0119 z powod\u00f3w komercyjnych i wtedy zdarza si\u0119 kombinowanie: bo 200 tys. sprzedanych egzemplarzy ksi\u0105\u017cki to ogromny sukces, ale do kina, \u017ceby by\u0142 sukces, musi p\u00f3j\u015b\u0107 milion widz\u00f3w \u2013 scenarzy\u015bci wi\u0119c czasem kombinuj\u0105.<\/p>\n Kiedy\u015b scenariusz by\u0142 gatunkiem literackim. Scenariusze czyta\u0142o si\u0119 jak ksi\u0105\u017cki. Teraz, z tego, co m\u00f3wisz, Kubo, wnosz\u0119, \u017ce zosta\u0142y tylko funkcje utylitarne. Nie mo\u017cna odrywa\u0107 scenariusza od filmu. <\/b><\/b><\/p>\n J.\u017b.:<\/b> Teksty Ingmara Bergmana to bardziej nowele filmowe, na postawie kt\u00f3rych robi\u0142 autorskie kino, wi\u0119c one mog\u0142y by\u0107 bardzo swoiste. Tak pisa\u0142 w Polsce te\u017c Stanis\u0142aw R\u00f3\u017cewicz, Krzysztof Zanussi. Ale film hollywoodzki wygl\u0105da\u0142 w tym czasie zupe\u0142nie inaczej. Scenariusze Bergmana to cudowna lektura, ale \u017cebym si\u0119 z nich nauczy\u0142, jak pisa\u0107 scenariusze, to nie powiem.<\/p>\n M.G.:<\/b> Ja nie czyta\u0142am scenariuszy Bergmana, natomiast mam na koncie dwa dramaty teatralne! Jeden niewystawiony, kt\u00f3ry napisa\u0142am, gdy mia\u0142am siedem lat, o kr\u00f3lewnie i jej s\u0142u\u017c\u0105cej. Drugi napisa\u0142am na podstawie mojego reporta\u017cu o skinheadach z Gda\u0144ska, pod pseudonimem Joanna Sztukator, wystawi\u0142 go Teatr Wybrze\u017ce. Wtedy przekona\u0142am si\u0119, jak trudno j\u0119zyk reporta\u017cu prze\u0142o\u017cy\u0107 na sztuk\u0119. Musia\u0142am wymy\u015bla\u0107 jak\u0105\u015b zupe\u0142nie now\u0105 histori\u0119 \u2013 \u017ce jeden pozosta\u0142 wierny bia\u0142ej Polsce, a drugi poszed\u0142 w biznes i mia\u0142 firm\u0119 ochroniarsk\u0105 \u201eWy\u0142udzenia, haracze \u2013 tanio!\u201d, a zakochali si\u0119 w jednej kobiecie. No co tu du\u017co m\u00f3wi\u0107, fatalne to by\u0142o przedstawienie.<\/p>\n Pewna re\u017cyserka zaproponowa\u0142a, \u017ce we\u017amie na warsztat reporta\u017c o dzieciach z otwockiego domu dziecka z ksi\u0105\u017cki 1945. Wojna i pok\u00f3j<\/i>. Dzisiaj to s\u0105 starsi pa\u0144stwo. Zapyta\u0142am ich, czy zgodz\u0105 si\u0119 z ni\u0105 spotka\u0107. S\u0105 bardzo nieufni, ja te\u017c musia\u0142am d\u0142ugo walczy\u0107, \u017ceby zgodzili si\u0119 ze mn\u0105 rozmawia\u0107. Powiedzieli, \u017ce zgodz\u0105 si\u0119 z ni\u0105 spotka\u0107, je\u015bli obiecam im, \u017ce ona nic nie zmieni w ich historii. Tymczasem re\u017cyserka chcia\u0142a zrobi\u0107 film, kt\u00f3ry tylko bazowa\u0142 na ich historii. Na szcz\u0119\u015bcie nic z tego nie wysz\u0142o, gdy\u017c w przeciwnym wypadku \u015bwieci\u0142abym oczami przed nimi, bo mieliby pretensje, \u017ce \u201eco za film ta pani zrobi\u0142a, nie tak nasze \u017cycie wygl\u0105da\u0142o\u201d, ale \u015bwieci\u0142abym te\u017c oczyma przed ni\u0105, bo przecie\u017c mia\u0142a pe\u0142ne prawo, \u017ceby zrobi\u0107 autorskie dzie\u0142o.<\/p>\n By\u0142a te\u017c inna dziewczyna, kt\u00f3ra zaproponowa\u0142a mi z kolei napisanie scenariusza do Beksi\u0144skich<\/i>, do jeszcze innego filmu dokumentalnego. Ta historia, jak si\u0119 okazuje, zainspirowa\u0142a wielu do przer\u00f3\u017cnych dzia\u0142a\u0144 artystycznych. Ale wracaj\u0105c: poprosi\u0142am j\u0105, \u017ceby przys\u0142a\u0142a mi scenariusz, bym zobaczy\u0142a, jak on w og\u00f3le wygl\u0105da. Zaczyna\u0142o si\u0119 tak: \u201eNoc. Kamera naje\u017cd\u017ca na ksi\u0105\u017ck\u0119, \u015bwieca mryga w tle\u201d. I ja wtedy m\u00f3wi\u0119: \u201eO nie!\u201d. Ja tego w og\u00f3le tak nie widz\u0119. Jak to noc? Co z t\u0105 kamer\u0105? Jak ja mam teraz z t\u0105 je\u017cd\u017c\u0105c\u0105 kamer\u0105 przebrn\u0105\u0107 przez 120 stron? Dzi\u0119kuj\u0119 bardzo.<\/p>\n J.\u017b.: <\/b>W scenariuszu w og\u00f3le nie powinno si\u0119 pisa\u0107, \u017ce kamera naje\u017cd\u017ca.<\/p>\n M.G.:<\/b> Nie? Czyli \u017ce zosta\u0142am wrobiona w z\u0142y scenariusz.<\/p>\n J.\u017b.:<\/b> Jest wiele szk\u00f3\u0142. Ja jestem z takiej, \u017ce pisz\u0105c, nie wchodzisz innym osobom z ekipy w kompetencje. Nie piszesz, jak jest prowadzona kamera, bo to b\u0119dzie sobie wymy\u015bla\u0142 operator. Nie piszesz, \u017ce bohater drapie si\u0119 po policzku czy robi dziesi\u0119\u0107 krok\u00f3w, bo to jest dzia\u0142ka aktora.<\/p>\n Czy reporter ma prawo do historii, bo j\u0105 znalaz\u0142, wypracowa\u0142, zbudowa\u0142? Bez niego cz\u0119sto by jej nie by\u0142o. Jak kupujesz prawa do fikcji, kupujesz prawa do okre\u015blonej historii, ale kiedy kupujesz prawa do non-fiction, to kupujesz prawa do czyjej\u015b kwerendy. <\/b><\/p>\n M.G.:<\/b> Odpowiem na konkretnym przyk\u0142adzie. Komeda \u2013 napisa\u0142am ksi\u0105\u017ck\u0119, powstaje film. Jak mog\u0142abym jednak powiedzie\u0107 komu\u015b, \u017ce Komeda ju\u017c jest zaj\u0119ty przez Grzeba\u0142kowsk\u0105, pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat po jego \u015bmierci, kiedy ju\u017c tyle o nim powiedziano? Mo\u017ce podesz\u0142am do tematu bardziej holistycznie, znalaz\u0142am nowe materia\u0142y, ale nie przesz\u0142oby mi przez usta powiedzie\u0107 filmowcom: \u201eZrobili\u015bcie to za moimi plecami\u201d. Nie kupi\u0142am sobie Komedy.<\/p>\n Jednak je\u015bli film by\u0142by oparty w stu procentach na twojej ksi\u0105\u017cce, mia\u0142aby\u015b prawo wnosi\u0107 roszczenia o rekompensat\u0119. <\/b><\/p>\n M.G.:<\/b> Musieliby to napisa\u0107 wprost. Na przyk\u0142ad w zesz\u0142ym roku w teatrze w Bydgoszczy pojawi\u0142 si\u0119 nowy dyrektor i na pierwszej konferencji og\u0142osi\u0142, \u017ce b\u0119dzie wystawiany spektakl na podstawie ksi\u0105\u017cki Grzeba\u0142kowskiej Beksi\u0144scy<\/i>. Prawnicy Znaku odezwali si\u0119 do niego. Na co on: \u201eUps, a to trzeba si\u0119 pyta\u0107?\u201d. Poprosili o podpisanie umowy, okre\u015blenie warunk\u00f3w. Wtedy dyrektor zmieni\u0142 front i odpar\u0142: \u201eTo my jednak nie robimy sztuki na podstawie ksi\u0105\u017cki pani Grzeba\u0142kowskiej, a jedynie sztuk\u0119 inspirowan\u0105 jej ksi\u0105\u017ck\u0105\u201d. I nie musieli stara\u0107 si\u0119 o prawa.<\/p>\n Jak my\u015blicie, czy literatura nap\u0119dza kino i telewizj\u0119? Czy wr\u0119cz przeciwnie \u2013 jedno zabiera drugiemu publiczno\u015b\u0107? <\/b><\/p>\n M.G.:<\/b> Beksi\u0144scy to najlepszy dow\u00f3d, \u017ce dobre historie nap\u0119dzaj\u0105 dobre historie. Czytelnicy poszli na film, kinomani si\u0119gn\u0119li po ksi\u0105\u017ck\u0119, bo nie mogli oderwa\u0107 si\u0119 od tematu.<\/p>\n J.\u017b.:<\/b> Dobra historia jest najwa\u017cniejsza. Wiem, \u017ce to by\u0107 mo\u017ce dziwnie zabrzmi, bo pada z ust pisarza, kt\u00f3remu ksi\u0105\u017cki daj\u0105 chleb \u2013 ale naprawd\u0119 najwa\u017cniejsze jest to, co si\u0119 opowiada, niewa\u017cne w jakim medium. Chodzi o histori\u0119 jako o narz\u0119dzie, kt\u00f3re cz\u0142owiek wymy\u015bli\u0142, \u017ceby budowa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107, organizowa\u0107 si\u0119 w grupy. Dobra historia zmienia ludzi, zmienia spo\u0142ecze\u0144stwa nawet. Nadaje sens. Historia jest w sercu tego wszystkiego, niezale\u017cnie jakiej technologii si\u0119 u\u017cywa, \u017ceby j\u0105 opowiedzie\u0107. Uwa\u017cam siebie nie za pisarza czy scenarzyst\u0119, tylko za kogo\u015b, kto opowiada historie. Dwadzie\u015bcia czy pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy lat temu siedzia\u0142bym przy ognisku i reszcie moich w\u0142ochatych kamrat\u00f3w opowiada\u0142 o \u015bwi\u0119tym mamucie.<\/p>\n Ju\u017c w dzieci\u0144stwie opowiada\u0142em dzieciom historyjki, a panie przedszkolanki, kiedy sz\u0142y na kawk\u0119, m\u00f3wi\u0142y na odchodne: \u201eDobra, Kubu\u015b, to poopowiadaj dzieciom\u201d. Szybko si\u0119 nauczy\u0142em czyta\u0107, pisa\u0107 i zmy\u015bla\u0107 \u2013 troch\u0119 z nud\u00f3w, bo na wsi, gdzie dorasta\u0142em, nie by\u0142o za du\u017co innych dzieci i dwa czarno-bia\u0142e kana\u0142y w telewizji.<\/p>\n Magda, ty te\u017c nazwa\u0142aby\u015b si\u0119 opowiadaczk\u0105?<\/b><\/b><\/p>\n M.G.:<\/b> Tak, oczywi\u015bcie! Tylko \u017ce ja opowiadam nie o \u015bwi\u0119tym mamucie, tylko o tych ludziach, kt\u00f3rzy poszli szuka\u0107 \u015bwi\u0119tego mamuta. Ale jako dorastaj\u0105ca dziewczyna nigdy nie my\u015bla\u0142am o literaturze faktu. By\u0142am za to przedszkoln\u0105 gaw\u0119dziark\u0105. Siedzia\u0142y dzieci przede mn\u0105 i ja im prawi\u0142am duby smalone. Kiedy\u015b nawet wm\u00f3wi\u0142am kole\u017cankom, \u017ce jestem kosmitk\u0105, a one uwierzy\u0142y i zap\u0142akane polecia\u0142y do domu. Kiedy zosta\u0142am dziennikark\u0105 i zacz\u0119\u0142am pisa\u0107 reporta\u017ce, utraci\u0142am zdolno\u015b\u0107 do opowiadania zmy\u015blonych historii. Kompletnie nie umiem wymy\u015bla\u0107, nawet dziecku bajek nie umia\u0142am opowiada\u0107. Mo\u017ce gdybym zacz\u0119\u0142a teraz pisa\u0107 fikcj\u0119, to by wr\u00f3ci\u0142o.<\/p>\n Przecie\u017c nigdy w \u017cyciu nie pomy\u015bla\u0142abym, \u017ce napisz\u0119 jak\u0105\u015b ksi\u0105\u017ck\u0119. Pracowa\u0142am sobie w \u201eDu\u017cym Formacie\u201d, by\u0142am bardzo z tego zadowolona. I kt\u00f3rego\u015b razu wydawnictwo Znak zapyta\u0142o mnie mailowo, czy chcia\u0142abym napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 o ksi\u0119dzu Twardowskim. Do tego stopnia my\u015bla\u0142am, \u017ce to jest pomy\u0142ka, \u017ce odes\u0142a\u0142am ich do Magdaleny Grochowskiej \u2013 bo nas czasami mylono \u2013 innej reporterki \u201eGazety Wyborczej\u201d. Ona wtedy sko\u0144czy\u0142a Giedroycia, wi\u0119c my\u015bla\u0142am, \u017ce szukaj\u0105 kontakt\u00f3w z ni\u0105. I okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie! Chodzi\u0142o o mnie! A jak napisa\u0142am o ksi\u0119dzu Twardowskim, to powiedzia\u0142am sobie, \u017ce \u015bwietnie, \u017ce wysz\u0142a mi ta ksi\u0105\u017cka, spodoba\u0142a si\u0119 i si\u0119 tak dobrze sprzeda\u0142a, ale to koszmar pisanie ksi\u0105\u017cek. Potem Znak wr\u00f3ci\u0142 do mnie z tematem Beksi\u0144skich. No to ka\u017cdy by go wzi\u0105\u0142, prawda? Odrzuci\u0142am wcze\u015bniej dwadzie\u015bcia innych temat\u00f3w, kt\u00f3re nie by\u0142y a\u017c takie kr\u0119c\u0105ce. I tak to ju\u017c potem idzie: ko\u0144cz\u0119 pisa\u0107, m\u00f3wi\u0119 sobie, \u017ce ju\u017c nigdy wi\u0119cej, i nie my\u015bl\u0119 o tym, co mia\u0142abym napisa\u0107 \u2013 a tu kto\u015b znienacka przychodzi z kolejnym genialnym pomys\u0142em. Teraz wi\u0119c ju\u017c nikogo nie chc\u0119 s\u0142ucha\u0107, bo musz\u0119 troch\u0119 odpocz\u0105\u0107. Ostatnio zamkn\u0119\u0142am usta, dos\u0142ownie, swojemu wydawcy, kiedy powiedzia\u0142, \u017ce ma dla mnie temat. Boj\u0119 si\u0119, \u017ce jak co\u015b us\u0142ysz\u0119, to zn\u00f3w usi\u0105d\u0119 do pracy.<\/p>\n Magdalena Grzeba\u0142kowska, fot. \u0141ukasz G\u0142owala<\/span><\/p>\n S\u0142owa kluczowe:<\/b> Jakub \u017bulczyk, Magdalena Grzeba\u0142kowska, ekranizacja, literatura i film, scenariusz filmowy, scenariopisarstwo, serial<\/p>\n Magdalena Grzeba\u0142kowska<\/b> \u2013 reporterka, dziennikarka wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ca przede wszystkim z \u201eGazet\u0105 Wyborcz\u0105\u201d. Znana jako autorka biografii ksi\u0119dza Jana Twardowskiego Ksi\u0105dz Paradoks<\/i>, wydanej w 2011 roku. Sukcesem wydawniczym by\u0142a r\u00f3wnie\u017c biografia Zdzis\u0142awa i Tomasza Beksi\u0144skich Beksi\u0144scy. Portret podw\u00f3jny<\/i>. Ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a doceniona zar\u00f3wno przez krytyk\u00f3w literackich i historyk\u00f3w, jak i czytelnik\u00f3w. W 2015 roku ukaza\u0142a si\u0119 trzecia ksi\u0105\u017cka 1945. Wojna i pok\u00f3j<\/i>. Publikacja, wysoko oceniona przez krytyk\u00f3w, jest dokumentacj\u0105 jednego z najbardziej dramatycznych lat w polskiej historii, gdy mierzyli\u015bmy si\u0119 z czasem przej\u015bciowym pomi\u0119dzy II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 a stabilizacj\u0105. Rok 2018 przyni\u00f3s\u0142 kolejn\u0105 biografi\u0119, tym razem muzyka: Komeda. Osobiste \u017cycie jazzu<\/i>.<\/p>\n Jakub \u017bulczyk<\/b> \u2013 pisarz, scenarzysta, felietonista. Debiutowa\u0142 powie\u015bci\u0105 Zr\u00f3b mi jak\u0105\u015b krzywd\u0119… czyli wszystkie gry video s\u0105 o mi\u0142o\u015bci<\/i>. Autor powie\u015bci, z kt\u00f3rych dwie, Instytut<\/i> i Zmorojewo<\/i>, wpisuj\u0105 si\u0119 w konwencj\u0119 horroru. Fani alternatywnej muzyki rockowej z kolei wysoko ceni\u0105 sobie Radio Armageddon<\/i> (2008). Wsp\u00f3\u0142prowadzi\u0142 programy telewizyjne, publikowa\u0142 m.in. w \u201eElle\u201d, \u201eMachinie\u201d, \u201ePrzekroju\u201d, na portalu Onet. Mieszka w Warszawie, i to w\u0142a\u015bnie stolicy po\u015bwi\u0119ci\u0142 swoj\u0105 najs\u0142ynniejsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, a potem serial HBO, \u015alepn\u0105c od \u015bwiate\u0142<\/i>.<\/p>\n Karolina Sulej<\/b> \u2013 dziennikarka, reporterka, doktorantka w Instytucie Kultury Polskiej UW, gdzie dzia\u0142a w Zespole Bada\u0144 nad Pami\u0119ci\u0105 o Zag\u0142adzie, w ramach kt\u00f3rego wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 \u015alady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej<\/i> (2017). Autorka zbioru reporta\u017cy o polskiej modzie po 1990 roku Modni. Od Arkadiusa do Zienia<\/i> (2015) oraz ksi\u0105\u017cki reporta\u017cowej o Coney Island Wszyscy jeste\u015bmy dziwni<\/i> (2018). Wraz z Sylwi\u0105 Chutnik i Mateuszem Kubikiem prowadzi na YouTube program \u201eBar\u0142\u00f3g Literacki\u201d o ksi\u0105\u017ckach i czytelnictwie. Niedawno ukaza\u0142a si\u0119 wsp\u00f3\u0142tworzona przez ni\u0105 publikacja reedycji klasycznego eseju Virginii Woolf W\u0142asny pok\u00f3j<\/i> (2019). Jest absolwentk\u0105 Polskiej Szko\u0142y Reporta\u017cu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" (wywiad na podstawie rozmowy, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w ramach kawiarni literackiej OFF Festivalu 2018; wsp\u00f3\u0142rozm\u00f3wca \u2013 Adam Szaja) Zaledwie kilka lat temu ogl\u0105danie filmu, kt\u00f3ry powsta\u0142 na podstawie ksi\u0105\u017cki, by\u0142o wstydliw\u0105 praktyk\u0105, bo ekranizacj\u0119 traktowano jako bryk, kt\u00f3ry nic nie dodaje ksi\u0105\u017cce, a wr\u0119cz co\u015b jej odbiera. Dzi\u015b kultura wizualna \u017cyje blisko z literatur\u0105… Czytaj wi\u0119cej »\u015awi\u0119te mamuty i w\u0142ochaci kamraci. Z Magdalen\u0105 Grzeba\u0142kowsk\u0105 i Jakubem \u017bulczykiem rozmawia Karolina Sulej<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":681,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[650],"tags":[700,701,296,702,703,290,320,347],"ppma_author":[704],"class_list":["post-300","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2018","tag-ekranizacja","tag-jakub-zulczyk","tag-kino-najnowsze","tag-literatura-i-film","tag-magdalena-grzebalkowska","tag-scenariopisarstwo","tag-scenariusz-filmowy","tag-serial-telewizyjny"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/wywiady\/i-slepnac-od-swiatel-okl-filmowa-jakub-zulczyk.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/wywiady\/9x99906377690.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/wywiady\/Grzebakowska_-_fot._ukasz_Gowala.jpg\")
<\/p>\n