![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/Na_srebrnym_globie\/P18319-1000x1000.jpg\")
<\/b><\/p>\n <\/b><\/p>\n
autor plakatu: Andrzej P\u0105gowski<\/span><\/p>\n Je\u017celi istnieje \u201earchiwum X\u201d polskiego kina to Na srebrnym globie<\/i> (1977\/1988) Andrzeja \u017bu\u0142awskiego ma tam wyj\u0105tkowo grub\u0105 kartotek\u0119. Film, kt\u00f3ry przez lata obrasta\u0142 legendami, plotkami i spekulacjami; niezwyk\u0142a wizja z pogranicza science fiction i filozofii; film maudit<\/i>, kt\u00f3ry jednocze\u015bnie fascynuje i odpycha; dzie\u0142o p\u0119kni\u0119te, niedoko\u0144czone, ale w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki temu wci\u0105\u017c intryguj\u0105ce, wci\u0105\u017c otwarte na interpretacje. Film, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 powsta\u0107 tylko w tym konkretnym czasie i miejscu \u2013 i kt\u00f3ry, w pewnym sensie, pad\u0142 ofiar\u0105 tego czasu i miejsca. To jednocze\u015bnie film i historia o tym filmie. Historia pewnego \u017cycia i pewnego kraju<\/i> \u2013 m\u00f3wi\u0142 o nim \u017bu\u0142awski.<\/p>\n Pracuj\u0119 nad pe\u0142nometra\u017cowym filmem dokumentalnym opowiadaj\u0105cym histori\u0119 realizacji Na srebrnym globie<\/i>. W niniejszych notatkach stara\u0142em si\u0119 opisa\u0107 sze\u015b\u0107 wi\u0119kszych i mniejszych zagadek zwi\u0105zanych z filmem, na kt\u00f3re natrafi\u0142em na pierwszym etapie pracy, przy okazji kwerendy archiwalnej i analizy \u017ar\u00f3de\u0142. W swoim filmie postaram si\u0119 rozwik\u0142a\u0107 przynajmniej kilka z nich.<\/p>\n Opar\u0142em si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na tekstach i wywiadach powsta\u0142ych w trakcie realizacji filmu. Okres zdj\u0119ciowy jest bardzo dobrze udokumentowany w czasopismach filmowych i prasie lokalnej, kt\u00f3ra \u015bledzi\u0142a dzia\u0142ania filmowc\u00f3w w okolicach W\u0142adys\u0142awowa, Polic, w Wieliczce i Krakowie. Z publikacji przebija ogromny entuzjazm i przekonanie, \u017ce powstaje co\u015b wyj\u0105tkowego. Informacje prasowe urywaj\u0105 si\u0119 nagle po przerwaniu zdj\u0119\u0107 w czerwcu 1977 roku. Dopiero na pocz\u0105tku lat 80. pojawiaj\u0105 si\u0119 nieliczne artyku\u0142y, kt\u00f3rych autorzy zadaj\u0105 pytania o faktyczne powody zatrzymania produkcji i dalsze losy filmu. I w\u0142a\u015bnie \u00f3w okres przej\u015bciowy, mi\u0119dzy czerwcem 1977 roku a grudniem 1985, kiedy \u017bu\u0142awski przyjmuje propozycj\u0119 doko\u0144czenia filmu \u2013 \u00f3w okres zawiera najwi\u0119cej znak\u00f3w zapytania.<\/p>\n Zanim jednak przejd\u0119 do zagadek, przypomn\u0119 kalendarium realizacji filmu, zestawione w oparciu o dokumenty produkcyjne i relacje prasowe.<\/p>\n Na prze\u0142omie 1975 i 1976 roku Zesp\u00f3\u0142 Filmowy \u201ePryzmat\u201d sk\u0142ada w Przedsi\u0119biorstwie Realizacji Film\u00f3w za\u0142o\u017cenia filmu z bud\u017cetem si\u0119gaj\u0105cym 60 mln z\u0142otych. Na pocz\u0105tku marca 1976 roku \u00f3wczesny szef kinematografii Mieczys\u0142aw Wojtczak kieruje film do produkcji. 8 marca \u201ePryzmat\u201d podpisuje umow\u0119 produkcyjn\u0105 z bud\u017cetem w wysoko\u015bci 57,4 mln z\u0142otych. Film ma mie\u0107 dwie cz\u0119\u015bci, realizowane r\u00f3wnolegle \u2013 Na srebrnym globie<\/i> i Zwyci\u0119zca<\/i>, adaptacje dw\u00f3ch pierwszych tom\u00f3w Trylogii ksi\u0119\u017cycowej<\/i> Jerzego \u017bu\u0142awskiego, z wybranymi w\u0105tkami z tomu trzeciego. Zgodnie z umow\u0105 zdj\u0119cia maj\u0105 si\u0119 zako\u0144czy\u0107 do ko\u0144ca 1976 roku.<\/p>\n Pierwszy klaps pada w okolicach Jastrz\u0119biej G\u00f3ry w nocy z 20 na 21 czerwca. Do wrze\u015bnia ekipa kr\u0119ci na wybrze\u017cu i w Mongolii, na pustyni Gobi<\/a>[1]<\/a>.<\/p>\n 29 wrze\u015bnia zdj\u0119cia zostaj\u0105 wstrzymane pod zarzutem \u201ewyj\u0105tkowo niskiej wydajno\u015bci pracy oraz przedro\u017ce\u0144\u201d. \u017bu\u0142awski zobowi\u0105zuje si\u0119 przyspieszy\u0107 prace.<\/p>\n Grupa ekspert\u00f3w powo\u0142anych przez Naczelny Zarz\u0105d Kinematografii pozytywnie opiniuje dotychczasowe efekty. \u017bu\u0142awski dostaje czas do maja 1977 roku i dodatkowe fundusze. Kr\u0119ci w Policach, na Dolnym \u015al\u0105sku, w kopalni soli w Wieliczce, w Krakowie i zn\u00f3w na Wybrze\u017cu. W kwietniu najtrudniejsze elementy scenograficzne, modele pojazd\u00f3w kosmicznych, wyje\u017cd\u017caj\u0105 z wytw\u00f3rni we Wroc\u0142awiu na lokacj\u0119 w g\u00f3rach Kaukazu.<\/p>\n Tymczasem na pocz\u0105tku maja sprzyjaj\u0105cy filmowi Mieczys\u0142aw Wojtczak zostaje odwo\u0142any z funkcji szefa kinematografii. Jego miejsce zajmuje Janusz Wilhelmi. 1 czerwca Wilhelmi wydaje nakaz wstrzymania produkcji filmu. Dekoracje zostaj\u0105 rozebrane, g\u0142\u00f3wne kostiumy i rekwizyty przewiezione do wytw\u00f3rni we Wroc\u0142awiu. Po miesi\u0105cu z Gruzji wracaj\u0105 tak\u017ce pojazdy kosmiczne.<\/p>\n Cz\u0142onkowie ekipy filmu pisz\u0105 list do Wilhelmiego z pro\u015bb\u0105 o zmian\u0119 decyzji. Wilhelmi jest nieprzejednany. \u017bu\u0142awski wyje\u017cd\u017ca z Polski.<\/p>\n 16 marca 1978 roku minister Wilhelmi ginie w katastrofie lotniczej.<\/p>\n Pod koniec 1985 roku \u017bu\u0142awski przyjmuje propozycj\u0119 uko\u0144czenia Na srebrnym globie<\/i>, kt\u00f3ry po zamkni\u0119ciu Zespo\u0142u Filmowego \u201ePryzmat\u201d przeszed\u0142 do \u201eKadru\u201d. W 1986 roku dokr\u0119ca uj\u0119cia z ulic wsp\u00f3\u0142czesnej Polski, kt\u00f3rymi \u201e\u0142ata\u201d brakuj\u0105ce sceny. Tre\u015b\u0107 brak\u00f3w dopowiada z offu. Ekipa aktorska nagrywa postsynchrony, aktorzy i aktorki przebywaj\u0105cy za granic\u0105 zostaj\u0105 zdubbingowani.<\/p>\n 10 lipca 1987 roku Na srebrnym globie<\/i> przechodzi pozytywnie kolaudacj\u0119. 12 maja 1988 roku otwiera sekcj\u0119 Un certain regard na festiwalu w Cannes. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, 10 lutego 1989 roku, na kr\u00f3tko wchodzi do kin w Polsce.<\/p>\n Andrzej Seweryn, Gra\u017cyna Dyl\u0105g i Henryk Talar w filmie Na srebrnym globie<\/em>, re\u017c. Andrzej \u017bu\u0142awski, 1. Motyw?<\/b><\/p>\n Je\u015bli historia Srebrnego globu<\/i> to film detektywistyczny, to jest to bardziej Colombo<\/i> ni\u017c Poirot<\/i>. Wiadomo, kto zabi\u0142, wiadomo jak, nie wiadomo \u2013 dlaczego. Jaki by\u0142 faktyczny pow\u00f3d wstrzymania produkcji filmu? Jaki motyw mia\u0142 minister Wilhelmi? To g\u0142\u00f3wne pytanie, na kt\u00f3re na r\u00f3\u017cne sposoby odpowiadaj\u0105 sobie wszyscy zaanga\u017cowani w prace nad filmem. Sam \u017bu\u0142awski wielokrotnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce nikt z nim bezpo\u015brednio nie rozmawia\u0142, nikt nie przedstawi\u0142 mu powod\u00f3w, nikt go o nic nie oskar\u017cy\u0142. Micha\u0142 J. Zab\u0142ocki, kt\u00f3ry w Na srebrnym globie <\/i>pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 drugiego kierownika produkcji, wspomina, \u017ce wiadomo\u015b\u0107 dotar\u0142a na plan jako lakoniczny telefonogram p.o. dyrektora PRF \u201eZespo\u0142y Filmowe\u201d<\/a>[2]<\/a>. W kolejnym dniu wp\u0142yn\u0119\u0142o oficjalne pismo nakazuj\u0105ce ekipie wstrzymanie wszystkich prac, zlikwidowanie zobowi\u0105za\u0144, zarchiwizowanie maj\u0105tku i sporz\u0105dzenie sprawozdania organizacyjno-ekonomicznego<\/i><\/a>[3]<\/a>. <\/i>Nieco obszerniejszy komunikat trafi\u0142 do prasy: W ostatnich dniach wskutek drastycznych przekrocze\u0144 limit\u00f3w finansowych i termin\u00f3w produkcyjnych wstrzymana zosta\u0142a produkcja filmu<\/i> Na srebrnym globie. (…) Do po\u0142owy czerwca zrealizowano jedynie ponad 70 procent zdj\u0119\u0107, za\u015b koszty wynios\u0142y ju\u017c 58 mln z\u0142. W przypadku kontynuowania pracy ca\u0142kowite koszty filmu wynios\u0142yby 110 mln z\u0142<\/i><\/a>[4]<\/a>.<\/p>\n Czyli \u2013 tylko tyle? Chodzi\u0142o o pieni\u0105dze? Nowy minister zatrzyma\u0142 niegospodarn\u0105 produkcj\u0119, zanim wygenerowa\u0142a kolejne straty dla bud\u017cetu kinematografii? Chyba jednak nie. Bardzo \u0142atwo o kontrargument. Ot\u00f3\u017c zatrzymanie filmu w 3\/4 produkcji oznacza\u0142o faktycznie zmarnowanie wszystkich dotychczasowych nak\u0142ad\u00f3w. Tymczasem gdyby film zosta\u0142 sko\u0144czony, z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem zwr\u00f3ci\u0142by przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 poniesionych koszt\u00f3w. Zainteresowanie widz\u00f3w by\u0142o ogromne, o film pytali zagraniczni dystrybutorzy. Nawet gdyby efekt artystyczny okaza\u0142 si\u0119 w\u0105tpliwy, w kategoriach czysto finansowych bardziej op\u0142aca\u0142o si\u0119 sko\u0144czy\u0107 film, ni\u017c go przerwa\u0107. Takie rozumowanie potwierdza p\u00f3\u017aniejszy raport NIK-u, do kt\u00f3rego po latach dotar\u0142 Micha\u0142 J. Zab\u0142ocki, a kt\u00f3ry niegospodarno\u015b\u0107 w sprawie Srebrnego globu<\/i> zarzuca nie tw\u00f3rcom, a… ministrowi Wilhelmiemu<\/a>[5]<\/a>.<\/p>\n Sam \u017bu\u0142awski od momentu, kiedy zaczyna publicznie wypowiada\u0107 si\u0119 o losach Srebrnego globu<\/i>, tj. mniej wi\u0119cej od grudnia 1985 roku, przedstawia dwie r\u00f3\u017cne, do pewnego stopnia sprzeczne, interpretacje decyzji Wilhelmiego. Jedna jest bardziej przyziemna, druga \u2013 bardziej ideowa. Wed\u0142ug pierwszej nie chodzi\u0142o w og\u00f3le o film. Rozgrywa\u0142a si\u0119 wtedy polityczna przepychanka mi\u0119dzy \u00f3wczesnym ministrem a jego prze\u0142o\u017conym<\/i> [tj. ministrem kultury J\u00f3zefem Tejchm\u0105 \u2013 przyp. K.M.], a film mia\u0142 tylko pos\u0142u\u017cy\u0107 za dow\u00f3d, \u017ce prze\u0142o\u017cony podj\u0105\u0142 z\u0142e decyzje programowe i ekonomiczne<\/i><\/a>[6]<\/a>.<\/i> Wed\u0142ug drugiej za\u015b \u2013 chodzi\u0142o przede wszystkim<\/b> o film \u2013 rzecz\u0105, kt\u00f3r\u0105 on [Wilhelmi] zrobi\u0142 jako pierwsz\u0105 lub drug\u0105 w kolejno\u015bci, by\u0142o obejrzenie wszystkiego, co\u015bmy nakr\u0119cili. Po czym z\u0142apa\u0142 si\u0119 za \u0142eb i wyrwa\u0142 sobie par\u0119 w\u0142os\u00f3w. Na szcz\u0119\u015bcie to nie by\u0142a jego wina, m\u00f3g\u0142 zwali\u0107 wszystko na poprzednik\u00f3w i powiedzie\u0107, \u017ce to jest film (…) przeciwko ideologii, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 rz\u0105dzi PRL jako pa\u0144stwo i jako ustr\u00f3j socjalistyczny. \u017be mia\u0142o by\u0107 za, mia\u0142o by\u0107 antyklerykalne, a jest o wolno\u015bci i jest o religii<\/i><\/a>[7]<\/a>.<\/p>\n Niegospodarno\u015b\u0107, polityczne gierki, niebezpieczne tre\u015bci \u2013 to jednak nie koniec. Legendarny status filmu sprzyja\u0142 formu\u0142owaniu kolejnych interpretacji. Od tej, \u017ce Wilhelmi \u017cywi\u0142 g\u0142\u0119bok\u0105 niech\u0119\u0107 do rodziny \u017bu\u0142awskich (ojciec Andrzeja, Miros\u0142aw, obraca\u0142 si\u0119 w najwy\u017cszych kr\u0119gach politycznych i kulturalnych, by\u0142 pisarzem i dyplomat\u0105) i decyzja o zatrzymaniu filmu by\u0142a osobist\u0105 zemst\u0105, po tak\u0105, \u017ce nie chodzi\u0142o w og\u00f3le o \u017bu\u0142awskiego, ale o pokazowe uderzenie w \u015brodowisko filmowe, pokaz si\u0142y wobec filmowc\u00f3w, kt\u00f3rzy coraz ch\u0119tniej i coraz ostrzej w\u0142\u0105czali si\u0119 do debaty publicznej. Zatrzymanie najwi\u0119kszej superprodukcji polskiego kina by\u0142o swego rodzaju aktem terrorystycznym \u2013 oznacza\u0142o, \u017ce nikt nie mo\u017ce czu\u0107 si\u0119 bezpieczny. Taka interpretacja ma r\u00f3wnie\u017c bardziej szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 wersj\u0119 \u2013 \u017ce chodzi\u0142o o atak na tw\u00f3rc\u00f3w Cz\u0142owieka z marmuru <\/i>(1976), kt\u00f3ry wstrz\u0105sn\u0105\u0142 najwy\u017cszymi w\u0142adzami partii i by\u0142 powodem wymiany szefa kinematografii Mieczys\u0142awa Wojtczaka na Wilhelmiego. Scenarzysta Cz\u0142owieka z marmuru<\/i>, Aleksander \u015acibor-Rylski, by\u0142 bowiem szefem Zespo\u0142u Filmowego \u201ePryzmat\u201d, w kt\u00f3rym powstawa\u0142o Na srebrnym globie<\/i>. W efekcie zarzut\u00f3w o niegospodarno\u015b\u0107 \u201ePryzmat\u201d zosta\u0142 zamkni\u0119ty w lutym 1978 roku.<\/p>\n Gra\u017cyna Dyl\u0105g, Henryk Talar i Andrzej Seweryn w filmie Na srebrnym globie<\/em>, re\u017c. Andrzej \u017bu\u0142awski, <\/span> 2. Pierwsza uk\u0142adka<\/b><\/p>\n Popularna wersja g\u0142osi, \u017ce po zatrzymaniu zdj\u0119\u0107 ta\u015bmy z Na srebrnym globie<\/i> le\u017ca\u0142y w puszkach a\u017c do 1986 roku, kiedy to \u017bu\u0142awski przyj\u0105\u0142 propozycj\u0119 \u201eKadru\u201d, aby doko\u0144czy\u0107 film. Z rozmowy \u017bu\u0142awskiego z Aleksandrem Led\u00f3chowskim, przeprowadzonej w grudniu 1985 roku, wynika jednak, \u017ce wst\u0119pna uk\u0142adka filmu powsta\u0142a du\u017co wcze\u015bniej, jeszcze pod koniec lat 70. Co wi\u0119cej \u2013 \u017ce owa uk\u0142adka by\u0142a od czasu do czasu pokazywana na nieformalnych seansach w DKF-ach. Podwa\u017ca\u0142oby to wersj\u0119, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 przez blisko dekad\u0119 Na srebrnym globie <\/i>mia\u0142o wy\u0142\u0105cznie legendarny status, by\u0142o \u201efilmem-duchem\u201d, o kt\u00f3rym historie podawa\u0142o si\u0119 z ust to ust. Led\u00f3chowski m\u00f3wi wprost: Zachowa\u0142a si\u0119 szcz\u0105tkowa wersja, z pa\u0144skim komentarzem, pokazywana od czasu do czasu w klubach. <\/i>Na co \u017bu\u0142awski odpowiada: Widzia\u0142em j\u0105 wczoraj. To bardzo niedobrze, \u017ce jest pokazywana. (…) Jak powsta\u0142 ten materia\u0142? W jakie\u015b p\u00f3\u0142tora, dwa lata po przerwaniu realizacji, ju\u017c po \u015bmierci ministra Wilhelmiego, pozwolono mi uda\u0107 si\u0119 do Wroc\u0142awia i sklei\u0107, co pozosta\u0142o, a co z jego polecenia by\u0142o trzymane pod kluczem. By\u0142o tego oko\u0142o czterdziestu tysi\u0119cy metr\u00f3w ta\u015bmy. W ci\u0105gu tygodnia ja i monta\u017cystka przejrzeli\u015bmy ten materia\u0142, poci\u0119li\u015bmy go i skleili\u015bmy. W po\u015bpiechu, bo bali\u015bmy si\u0119, \u017ce polecenie zostanie cofni\u0119te<\/i><\/a>[8]<\/a>. Powsta\u0142\u0105 wersj\u0119 opisuje nast\u0119puj\u0105co: Powsta\u0142o co\u015b zast\u0119pczego, jakby zasygnalizowanie zamiar\u00f3w, wskazali\u015bmy tak\u017ce \u201edziury\u201d, czyli to, czego brakowa\u0142o, i \u017ceby to wszystko okrasi\u0107 <\/i>(…) m\u00f3j przyjaciel kompozytor Andrzej Korzy\u0144ski wzi\u0105\u0142 muzyk\u0119 z ostatniego swego filmu<\/i> (…) i pu\u015bci\u0142 j\u0105 \u201eod ty\u0142u\u201d<\/i><\/a>[9]<\/a>. <\/i>Co ciekawe, \u017bu\u0142awski deklaruje, \u017ce przy monta\u017cu finalnej wersji nie b\u0119dzie wraca\u0142 do oryginalnego materia\u0142u, ale b\u0119dzie pracowa\u0142 na owej roboczej, trzygodzinnej uk\u0142adce. Po prostu chc\u0119 zabezpieczy\u0107 \u201ezabytek\u201d <\/i>\u2013 m\u00f3wi Led\u00f3chowskiemu \u2013 doprowadzi\u0107 do tego, \u017ceby powsta\u0142a kopia tego niesko\u0144czonego filmu, bez przypadkowych ha\u0142as\u00f3w, z dialogami, d\u017awi\u0119kiem, prawdziw\u0105 muzyk\u0105<\/i><\/a>[10]<\/a>.<\/p>\n Nasuwaj\u0105 si\u0119 pytania \u2013 co by\u0142o w owych kilkunastu odrzuconych godzinach? Czy kt\u00f3re\u015b ze scen, o kt\u00f3rych \u017bu\u0142awski opowiada z offu, zosta\u0142y chocia\u017c w cz\u0119\u015bci nakr\u0119cone, a p\u00f3\u017aniej odrzucone z powod\u00f3w artystycznych? Dlaczego \u017bu\u0142awski nie chcia\u0142 po latach wr\u00f3ci\u0107 do ca\u0142ego materia\u0142u \u2013 skoro pierwsza selekcja dokona\u0142a si\u0119 w po\u015bpiechu i pod presj\u0105?<\/p>\n 3. Tajemniczy pokaz<\/b><\/p>\n Do listy pyta\u0144 z poprzedniego punktu dopisa\u0107 mo\u017cna jeszcze jedno \u2013 czy w\u0142a\u015bnie ta uk\u0142adka zosta\u0142a pokazana na tajnym pokazie w Cannes, o kt\u00f3rym opowiada Andrzej Korzy\u0144ski, kompozytor, przyjaciel i sta\u0142y wsp\u00f3\u0142pracownik \u017bu\u0142awskiego?<\/p>\n Potem komu\u015b z produkcji uda\u0142o si\u0119 wywie\u017a\u0107 maluchem niedoko\u0144czony film, jeszcze bez nagranych dialog\u00f3w, do Cannes <\/i>\u2013 m\u00f3wi Korzy\u0144ski. \u2013 Andrzej jakim\u015b cudem zorganizowa\u0142 nieformaln\u0105 projekcj\u0119 na festiwalu. Przez mikrofon podk\u0142ada\u0142 dialogi i m\u00f3wi\u0142, o czym s\u0105 kolejne sceny. To zrobi\u0142o piorunuj\u0105ce wra\u017cenie. By\u0142o w tym co\u015b z magii i kina eksperymentalnego jednocze\u015bnie. By\u0107 mo\u017ce narodzi\u0142 si\u0119 totalnie nowy spos\u00f3b prezentacji filmu<\/i><\/a>[11]<\/a>.<\/p>\n Kiedy dosz\u0142o do tego pokazu? Z archiwum Wydzia\u0142u Kultury wiadomo, \u017ce jesieni\u0105 1979 roku festiwal w Cannes zabiega\u0142 u polskich w\u0142adz o mo\u017cliwo\u015b\u0107 pokazania Na srebrnym globie. <\/i>Otrzyma\u0142 odpowied\u017a odmown\u0105. Czy wtedy w\u0142a\u015bnie kto\u015b (kto?) zdecydowa\u0142 si\u0119 wywie\u017a\u0107 film nielegalnie? A je\u015bli tak \u2013 w jaki spos\u00f3b film opu\u015bci\u0142 wytw\u00f3rni\u0119? W jaki spos\u00f3b przemycono go za granic\u0119?<\/p>\n Andrzej Seweryn w filmie Na srebrnym globie<\/em>, re\u017c. Andrzej \u017bu\u0142awski, 4. Zmiany, zmiany, zmiany<\/b><\/p>\n \u017bu\u0142awski jeszcze na planie przepisywa\u0142 ca\u0142e fragmenty scenariusza. W obszernym wywiadzie opublikowanym tu\u017c po rozpocz\u0119ciu zdj\u0119\u0107 Oskar Soba\u0144ski m\u00f3wi do re\u017cysera: Pa\u0144ski egzemplarz scenariusza jest ju\u017c zapisany drobnym maczkiem nieomal na nowo… <\/i>Na co ten odpowiada: I b\u0119dzie zapisywany nadal, a\u017c do ostatniej chwili pracy na planie, w monta\u017cowni, przy ud\u017awi\u0119kowieniu<\/i><\/a>[12]<\/a>.<\/p>\n Oczywi\u015bcie, jak cz\u0119sto powtarzaj\u0105 filmowcy, film pisze si\u0119 przynajmniej trzy razy \u2013 na etapie scenariusza, zdj\u0119\u0107 i monta\u017cu. Na ka\u017cdym z tych etap\u00f3w cz\u0119sto dochodzi do zmian, poprawek, pojawiaj\u0105 si\u0119 nieoczekiwane przeszkody, nowe pomys\u0142y itd., co sprawia, \u017ce pierwotna wersja scenariusza cz\u0119sto r\u00f3\u017cni si\u0119 od gotowego filmu. Zdarza si\u0119, \u017ce re\u017cyser z dnia na dzie\u0144 przepisuje sceny, dopisuje dialogi, improwizuje na planie. Tyle \u017ce tak\u0105 swobod\u0119 maj\u0105 zwykle tw\u00f3rcy produkcji niskobud\u017cetowych, z kilkoma aktorami i ma\u0142\u0105 ekip\u0105. W przypadku superprodukcji tej skali co Na srebrnym globie<\/i> nie ma miejsca na podobne ruchy \u2013 nie pozwala na to logistyka ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia.<\/p>\n Lektura pierwotnej wersji scenariusza jest pod tym wzgl\u0119dem niezwykle intryguj\u0105ca \u2013 jak to mo\u017cliwie, \u017ce tak precyzyjnie planowany film zmieni\u0142 si\u0119 do tego stopnia w trakcie zdj\u0119\u0107? R\u00f3\u017cnice, w kilku miejscach do\u015b\u0107 radykalne, dotycz\u0105 zar\u00f3wno scen nakr\u0119conych, jak i tych, kt\u00f3re \u017bu\u0142awski opowiada z offu. O ile niekt\u00f3re ze zmian mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 ograniczeniami technicznymi (zob. w\u0105tek o kostiumie Szerna) czy dost\u0119pno\u015bci\u0105 lokacji (miasto Szern\u00f3w mia\u0142o zagra\u0107 skalne miasto Wardzia w Gruzji, ostatecznie zagra\u0142 je krakowski Kazimierz), o tyle pozosta\u0142e s\u0105 raczej decyzjami artystycznymi \u017bu\u0142awskiego. Do najbardziej charakterystycznych nale\u017cy dopisanie filozoficznych monolog\u00f3w g\u0142\u00f3wnym postaciom \u2013 monolog\u00f3w, dodajmy, w du\u017cej mierze z\u0142o\u017conych z fragment\u00f3w \u00f3wczesnych lektur re\u017cysera, jak Norman Mailer czy Blaise Pascal. Ale te\u017c \u2013 zamkni\u0119cie filmu scen\u0105 ukrzy\u017cowania, nieobecn\u0105 w pierwotnej wersji.<\/p>\n W wywiadzie z Soba\u0144skim \u017bu\u0142awski t\u0142umaczy to nast\u0119puj\u0105co: Nie ma gorszego uczucia ni\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce si\u0119 robi mniej, ni\u017c na to cz\u0142owieka sta\u0107. Kiedy tylko poczu\u0142em pod nogami tak\u0105 trampolin\u0119 normalno\u015bci, kiedy napisa\u0142em scenopis, kt\u00f3ry ka\u017cdy z asystent\u00f3w m\u00f3g\u0142by z grubsza sam zrealizowa\u0107, doszed\u0142em do wniosku, \u017ce na\u0142o\u017cenie dodatkowej warstwy intelektualnej nie zniszczy mi ju\u017c fundamentu widowiska<\/i><\/a>[13]<\/a>.<\/p>\n 5. Kostium Szerna<\/b><\/p>\n Szernowie to najbardziej tajemnicze postacie Trylogii ksi\u0119\u017cycowej<\/i> Jerzego \u017bu\u0142awskiego \u2013 pierwotni mieszka\u0144cy srebrnego globu, rasa obcych, kt\u00f3ra niegdy\u015b tworzy\u0142a wysokorozwini\u0119t\u0105 cywilizacj\u0119, ale w momencie kontaktu z lud\u017ami lata \u015bwietno\u015bci ma ju\u017c za sob\u0105. W ksi\u0105\u017cce \u017bu\u0142awskiego Szerny s\u0105 po Freudowsku \u201eniesamowite\u201d: obce i znajome jednocze\u015bnie, p\u00f3\u0142-ludzkie, p\u00f3\u0142-ptasie, z jednej strony wrogie ludzko\u015bci, z drugiej \u2013 zwiastuj\u0105ce jej przysz\u0142o\u015b\u0107. Kostium Szerna by\u0142 jednym z najwi\u0119kszych \u2013 je\u015bli nie najwi\u0119kszym \u2013 wyzwaniem technicznym Na srebrnym globie<\/i>, g\u0142\u00f3wnym efektem specjalnym. W cytowanym wywiadzie z Soba\u0144skim \u017bu\u0142awski m\u00f3wi z entuzjazmem: Bez Szerna nie ma filmu. B\u0119dzie Szern, to wiedzia\u0142em od samego pocz\u0105tku. Ze skrzyd\u0142ami, z okiem b\u0142yskaj\u0105cym krwawym \u015bwiat\u0142em po\u015brodku czo\u0142a, z par\u0105 w\u0105t\u0142ych bia\u0142ych r\u0105k, wysuwaj\u0105cych si\u0119 spod skrzyde\u0142. Zadania Szerna s\u0105 w tym filmie wielorakie<\/i><\/a>[14]<\/a>. <\/i>I faktycznie, w pierwotnej wersji scenariusza Szern\u00f3w jest mn\u00f3stwo \u2013 chodz\u0105, skacz\u0105, walcz\u0105, wchodz\u0105 w z\u0142o\u017cone interakcje z lud\u017ami. Tymczasem w filmie prawie w og\u00f3le ich nie ma; je\u015bli si\u0119 pojawiaj\u0105, to w p\u00f3\u0142mroku albo w szerokim planie. Poza scen\u0105, kiedy Marek szarpie si\u0119 z Szernem Awijem w wodzie, s\u0105 raczej statyczne, poruszaj\u0105 si\u0119 z trudem.<\/p>\n W p\u00f3\u017aniejszej relacji z planu zatytu\u0142owanej \u2013 a jak\u017ce \u2013 Oko w oko z Szernem<\/i>, Soba\u0144ski rzuca nieco \u015bwiat\u0142a na ewolucj\u0119 kostiumu Szerna. Pisze: [kostium] rodzi\u0142 si\u0119 przez d\u0142ugie miesi\u0105ce i ci\u0105gle nie by\u0142 taki, jak powinien. Zarejestrowano na ta\u015bmie scen\u0119, gdy Szern pojawia si\u0119 po raz pierwszy w przed\u015bmiertnych majaczeniach Marty: \u015bmieszny stw\u00f3r o skrzyd\u0142ach nietoperza, prze\u015bwituj\u0105cych w promieniach s\u0142o\u0144ca. Nie by\u0142o w nim pot\u0119gi, nie by\u0142o \u017cadnej tajemnicy. Potem kostium zacz\u0105\u0142 obrasta\u0107 dodatkami, zmieni\u0142 struktur\u0119, a\u017c przesta\u0142 by\u0107 kawa\u0142em plastiku; pojawi\u0142y si\u0119 na nim strz\u0119py ekwipunku kosmonaut\u00f3w, jakby wro\u015bni\u0119te w cia\u0142o. Ju\u017c trudno by\u0142o powiedzie\u0107, czy mamy do czynienia z cia\u0142em, czy z ubiorem; materia organiczna i nieorganiczna stopi\u0142y si\u0119 w jedno<\/i><\/a>[15]<\/a>.<\/p>\n Faktycznie, filmowy Szern robi najwi\u0119ksze wra\u017cenie jako dziwna, antropomorficzna rze\u017aba, co\u015b zarazem \u017cywego i martwego, odpowiednik Kubrickowskiego \u201eczarnego monolitu\u201d. Jest tym bardziej przekonuj\u0105cy, im mniej konkretny, im mniej widoczny, im mniej aktywny. Czyli dok\u0142adnie przeciwnie, ni\u017c zak\u0142ada\u0142 to pierwotny scenariusz. We\u017amy taki fragment: SZERN IV, obijaj\u0105cy si\u0119 o \u015bcian\u0119 i padaj\u0105cy na ziemi\u0119, pe\u0142znie ku MARKOWI. Spod czerwonych skrzyde\u0142 wysuwaj\u0105 si\u0119 bia\u0142e, nieludzkie, nieow\u0142osione r\u0119ce. (…) MAREK strzela. SZERN IV zwija si\u0119 w b\u0142ocie. (…) Nagle, dzi\u00f3b SZERNA IV szarpie si\u0119 ku nodze MARKA, pochwytuj\u0105c cholew\u0119 buta, rozrywaj\u0105c j\u0105<\/i><\/a>[16]<\/a>. \u017beby przekonuj\u0105co zrealizowa\u0107 tak\u0105 scen\u0119, nale\u017ca\u0142oby dysponowa\u0107 know-how<\/i> Jima Hensona z okresu Ciemnego kryszta\u0142u<\/i> (1982)<\/a>[17]<\/a>, a mo\u017ce nawet mo\u017cliwo\u015bci\u0105 \u0142\u0105czenia praktycznych efekt\u00f3w specjalnych z animacj\u0105 komputerow\u0105 w stylu W\u0142adcy pier\u015bcieni <\/i>(2001\u20132003) Petera Jacksona.<\/p>\n Co nasuwa pytania \u2013 jakie sceny z Szernami zosta\u0142y faktycznie zrealizowane? Czy \u017bu\u0142awski, niezadowolony z pierwszych efekt\u00f3w, zdecydowa\u0142 si\u0119 ograniczy\u0107 obecno\u015b\u0107 Szern\u00f3w w scenariuszu? I w ko\u0144cu \u2013 czy potw\u00f3r z nast\u0119pnego filmu \u017bu\u0142awskiego, Op\u0119tania <\/i>(1981), jest kolejn\u0105, doskonalsz\u0105 technicznie (Carlo Rambaldi!) wersj\u0105 Szerna?<\/p>\n Na srebrnym globie<\/em>, re\u017c. Andrzej \u017bu\u0142awski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA, prawa do filmu: SF KADR<\/span><\/p>\n 6. Fina\u0142 \u2013 wcze\u015bniej?<\/b><\/p>\n Czy by\u0142y szanse, \u017ceby doko\u0144czy\u0107 produkcj\u0119 Na srebrnym globie<\/i> wcze\u015bniej? Tak\u0105 sugesti\u0119 zawieraj\u0105 dwa spo\u015br\u00f3d nielicznych artyku\u0142\u00f3w na temat filmu, kt\u00f3re ukaza\u0142y si\u0119 w okresie od zatrzymania zdj\u0119\u0107 do wznowienia produkcji w 1986 roku. W \u201ePanoramie\u201d z 1981 roku Feliks Netz opublikowa\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 rozmowy z \u017bu\u0142awskim z roku 1977, w\u0142\u0105czaj\u0105c w ni\u0105 fragmenty, kt\u00f3re w\u00f3wczas nie mog\u0142y si\u0119 ukaza\u0107, a w kt\u00f3rych \u017bu\u0142awski odpowiada\u0142 na zarzuty o nisk\u0105 wydajno\u015b\u0107 pracy i przedro\u017cenia<\/i>, rysuj\u0105c gorzki portret stanu polskiej kinematografii<\/a>[18]<\/a>. Netz uzupe\u0142ni\u0142 wywiad kr\u00f3tkim raportem o aktualnym statusie filmu. Po rozwi\u0105zaniu \u201ePryzmatu\u201d w lutym 1978 roku \u2013 pisa\u0142 \u2013 Na srebrnym globie<\/i> przej\u0105\u0142 kierowany przez Andrzeja Wajd\u0119 Zesp\u00f3\u0142 \u201eX\u201d. Autor przywo\u0142uje konkretne pismo z 12 marca 1980 roku, w kt\u00f3rym, po trwaj\u0105cej dwa lata korespondencji, resort kinematografii wyrazi\u0142 zgod\u0119 na kontynuacj\u0119 realizacji filmu z bud\u017cetem w wysoko\u015bci 9,5 mln z\u0142otych. Przypomnijmy, \u017ce w oficjalnym komunikacie o zatrzymaniu produkcji koszty doko\u0144czenia filmu oszacowano na 52 mln z\u0142otych. Nawet je\u015bli za\u0142o\u017cymy, \u017ce owe 52 mln to kwota celowo zawy\u017cona, wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce ju\u017c w 1980 roku nie wchodzi\u0142o w gr\u0119 dokr\u0119cenie wszystkich brakuj\u0105cych scen, a jedynie rozwi\u0105zanie zast\u0119pcze.<\/p>\n Wi\u0119cej na temat planowanych decyzji artystycznych pisze Piotr Ko\u015bci\u0144ski w tek\u015bcie w \u201eTygodniku Demokratycznym\u201d w styczniu 1983 roku<\/a>[19]<\/a>. Podaje tam nieco inn\u0105 dat\u0119 decyzji o wznowieniu prac (jesie\u0144 1980 roku) i wi\u0119kszy bud\u017cet (10\u201315 mln). Pisze te\u017c, \u017ce jednym z czynnik\u00f3w, kt\u00f3re otwar\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 doko\u0144czenia filmu, by\u0142 karnawa\u0142 Solidarno\u015bci, kiedy z p\u00f3\u0142ek zdj\u0119to kilka zatrzymanych wcze\u015bniej film\u00f3w. Z tekstu Ko\u015bci\u0144skiego wynika, \u017ce og\u00f3lny pomys\u0142 na \u201eza\u0142atanie\u201d Na srebrnym globie<\/i>, kt\u00f3ry \u017bu\u0142awski wykorzysta\u0142 w 1986 roku, by\u0142 ju\u017c obecny sze\u015b\u0107 lat wcze\u015bniej. Andrzej \u017bu\u0142awski przedstawi\u0142 swoje propozycje: poniewa\u017c bardzo wielu wa\u017cnych scen brakowa\u0142o, a nie mo\u017cna by\u0142o ich nakr\u0119ci\u0107 bez uzupe\u0142nienia brakuj\u0105cych kostium\u00f3w, rekwizyt\u00f3w, bez ponownego zbudowania dekoracji \u2013 miano je zast\u0105pi\u0107 swego rodzaju \u201ereprojekcj\u0105\u201d, komentarzem do pokazywanych, a cz\u0119sto jedynie lu\u017ano ze sob\u0105 powi\u0105zanych scen<\/i><\/a>[20]<\/a>.<\/p>\n A zatem \u2013 co si\u0119 sta\u0142o? Dlaczego \u017bu\u0142awski nie skorzysta\u0142 z okazji? Netz zwraca uwag\u0119, \u017ce propozycja zbieg\u0142a si\u0119 w czasie z prac\u0105 re\u017cysera nad Op\u0119taniem<\/i>. Podrzuca jednak dodatkowy trop \u2013 na p\u00f3\u0142kach wci\u0105\u017c le\u017cy jego film pt. <\/i>Diabe\u0142 zrealizowany jeszcze przed przyst\u0105pieniem do zdj\u0119\u0107 <\/i>Trylogii Ksi\u0119\u017cycowej. Re\u017cyser uzale\u017cnia wi\u0119c podj\u0119cie realizacji <\/i>Na Srebrnym Globie od losu <\/i>Diab\u0142a<\/a>[21]<\/a>. <\/i>Czy tak by\u0142o w istocie? Czy \u017bu\u0142awski postawi\u0142 warunek, kt\u00f3ry nie zosta\u0142 spe\u0142niony? Nie jest to nieprawdopodobne, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce jak twierdzi\u0142 po latach, obietnica zdj\u0119cia z p\u00f3\u0142ki Diab\u0142a<\/i> by\u0142a jednym z powod\u00f3w, kt\u00f3re przekona\u0142y go do powrotu do Polski i realizacji Na srebrnym globie<\/i><\/a>[22]<\/a>. A mo\u017ce by\u0142o inaczej, mo\u017ce \u017c\u0105danie dotycz\u0105ce Diab\u0142a<\/i> to tylko wym\u00f3wka, a faktyczne powody mia\u0142y bardziej osobisty charakter \u2013 rana po przerwanej produkcji, dziura w duszy<\/i> (jak okre\u015bla j\u0105 w wywiadzie z 1985 roku<\/a>[23]<\/a>) by\u0142a po prostu zbyt \u015bwie\u017ca? I czy fakt, \u017ce Na srebrnym globie<\/i> mia\u0142oby zosta\u0107 uko\u0144czone w zespole Wajdy, z kt\u00f3rym \u017bu\u0142awskiego od pocz\u0105tku \u0142\u0105czy\u0142a silna, cho\u0107 ambiwalentna relacja, by\u0142 dla \u017bu\u0142awskiego argumentem za czy przeciw? W rozmowie z Kletowskim i Mareckim \u017bu\u0142awski m\u00f3wi\u0142 bowiem: Tak jak [Wajda] nie broni\u0142 <\/i>Diab\u0142a, <\/i>tak samo w\u0105tpi\u0119, czy by kiwn\u0105\u0142 palcem w sprawie <\/i>Na srebrnym globie. <\/i>Tu wchodzi\u0142y w gr\u0119 egoizmy, kt\u00f3re by na pewno bardzo to utrudni\u0142y, a ja po prostu nie widzia\u0142em cienia szansy na to, \u017ceby wznowi\u0107 t\u0119 produkcj\u0119, poranion\u0105 bardzo ci\u0119\u017cko, nie m\u00f3wi\u0105c o tym, \u017ce poraniony by\u0142em r\u00f3wnie\u017c ja i nie mia\u0142em ochoty dalej rozdrapywa\u0107 ran<\/i><\/a>[24]<\/a>.<\/p>\n Andrzej \u017bu\u0142awski na planie filmu Na srebrnym globie<\/span><\/em>, fot. Stefan Kurzyp, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n <\/a>[1] Dzi\u0119kuj\u0119 panu Micha\u0142owi J. Zab\u0142ockiemu za konsultacj\u0119 cz\u0119\u015bci faktograficznej. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2] M.J. Zab\u0142ocki, Ze srebrnego globu na ziemi\u0119<\/i>, \u201eMagazyn Filmowy\u201d 2018, nr 11\/87, s. 85. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] NN, Wstrzymano produkcj\u0119 \u201eNa srebrnym globie\u201d<\/i>, \u201eFilm\u201d 1977, nr 26 (1490). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5] M.J. Zab\u0142ocki, dz. cyt., s. 87. [powr\u00f3t]<\/a> <\/a>[9] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[10] Tam\u017ce, s. 13. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[11] A. Korzy\u0144ski, M. Szab\u0142owska, Znam wszystkie Wasze numery<\/i>, Agora, Warszawa 2018, <\/a>[12] O. Soba\u0144ski, Na srebrnym globie. Rozmowa z Andrzejem \u017bu\u0142awskim<\/i>, \u201eFilm\u201d 1976, nr 30 (182). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[13] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[14] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[15] O. Soba\u0144ski, Oko w oko z Szernem<\/i>, \u201eFilm\u201d 1977, nr 15 (1479), s. 7. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[16] A. \u017bu\u0142awski, Na srebrnym globie<\/i>.<\/i> Zwyci\u0119zca<\/i>, scenopis filmu zainspirowanego ksi\u0105\u017ck\u0105 Jerzego \u017bu\u0142awskiego, 1976, s. 154. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[17] Co ciekawe, filmowa rasa Skeks\u00f3w z Ciemnego kryszta\u0142u <\/i>do pewnego stopnia przypomina Szern\u00f3w. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[18] F. Netz, Na srebrnym globie<\/i>, \u201ePanorama\u201d 1981, nr 9, s. 14\u201315. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[19] P. Ko\u015bci\u0144ski, Ze Srebrnego Globu na ziemi\u0119<\/i>, \u201eTygodnik Demokratyczny\u201d 1983, nr 1\u20132, s. 8. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[20] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[21] F. Netz, dz. cyt., s. 15. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[22] Powiedzieli mi: \u201eNo dobra, jakby\u015b wr\u00f3ci\u0142, to my si\u0119 zastanowimy, mo\u017ce ten <\/i>Diabe\u0142 <\/i>wyjdzie r\u00f3wnolegle. To si\u0119 wszystko jako\u015b zaklajstruje\u201d. W Polsce si\u0119 zwykle wszystko klajstruje, wi\u0119c raczej w to wierzy\u0142em<\/i>, <\/i>za: P. Kletowski, P. Marecki, dz. cyt., s. 226. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[23] A. Led\u00f3chowski, dz. cyt., s. 13. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[24] P. Kletowski, P. Marecki, dz. cyt., s. 235. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n S\u0142owa kluczowe:<\/b> Andrzej \u017bu\u0142awski, Na srebrnym globie<\/i>, cenzura w filmie, \u201ep\u00f3\u0142kownik\u201d<\/p>\n Kuba Mikurda<\/b> \u2013 psycholog i filozof, wyk\u0142adowca w Szkole Filmowej w \u0141odzi. Pracowa\u0142 jako krytyk filmowy, dziennikarz i wydawca. Opublikowa\u0142 m.in. ksi\u0105\u017ck\u0119 Nie-ca\u0142o\u015b\u0107. \u017di\u017eek, Dolar, Zupan\u010di\u010d<\/i> (2015), zredagowa\u0142 m.in. tomy: Wunderkamera. Kino Terry\u2019ego Gilliama<\/i> (2011) i Boro, l\u2019ile d\u2019amour. The Films of Walerian Borowczyk<\/i> (2015, wsp\u00f3lnie z Kamil\u0105 Kuc i Micha\u0142em Oleszczykiem). W 2018 roku zrealizowa\u0142 sw\u00f3j debiut filmowy \u2013 pe\u0142nometra\u017cowy dokument Love Express. Przypadek Waleriana Borowczyka<\/i>, nagrodzony Nosem Chopina dla najlepszego dokumentu o muzyce i sztuce na 15. Festiwalu Filmowym Millennium Docs Against Gravity.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" autor plakatu: Andrzej P\u0105gowski Je\u017celi istnieje \u201earchiwum X\u201d polskiego kina to Na srebrnym globie (1977\/1988) Andrzeja \u017bu\u0142awskiego ma tam wyj\u0105tkowo grub\u0105 kartotek\u0119. Film, kt\u00f3ry przez lata obrasta\u0142 legendami, plotkami i spekulacjami; niezwyk\u0142a wizja z pogranicza science fiction i filozofii; film maudit, kt\u00f3ry jednocze\u015bnie fascynuje i odpycha; dzie\u0142o p\u0119kni\u0119te, niedoko\u0144czone, ale w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki temu wci\u0105\u017c… Czytaj wi\u0119cej »Zagadki srebrnego globu<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":678,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[650,959],"tags":[698,58,551,296,77],"ppma_author":[699],"class_list":["post-298","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2018","category-z-warsztatu","tag-polkownik","tag-andrzej-zulawski","tag-cenzura","tag-kino-najnowsze","tag-na-srebrnym-globie"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/Na_srebrnym_globie\/1-F-331-20-1500x.jpg\")
<\/p>\n
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA, prawa do filmu: SF KADR<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/Na_srebrnym_globie\/1-F-331-1-1500x.jpg\")
<\/p>\n
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA, prawa do filmu: SF KADR<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/Na_srebrnym_globie\/1-F-331-17-1500x.jpg\")
<\/p>\n
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA, prawa do filmu: SF KADR<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/Na_srebrnym_globie\/1-F-331-18-1500x.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/Na_srebrnym_globie\/zulawski.jpg\")
<\/p>\n\n
\n\n\n\n\n\n
\n<\/a>[<\/span>6] A. Led\u00f3chowski, Dwie godziny jazdy. Rozmowa z Andrzejem \u017bu\u0142awskim<\/i>, \u201eFilm na \u015awiecie\u201d 1986, nr 334\u2013335, s. 12. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[7] P. Kletowski, P. Marecki, \u017bu\u0142awski. Przewodnik Krytyki Politycznej<\/i>, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2008, s. 226. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[8] A. Led\u00f3chowski, dz. cyt., s. 12. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
\ns. 84. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n