{"id":295,"date":"2019-04-14T00:00:00","date_gmt":"2019-04-13T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2019\/04\/14\/gdzie-polskie-kino-ma-srodek-o-fenomenie-ktorego-nie-bylo\/"},"modified":"2021-06-25T14:38:17","modified_gmt":"2021-06-25T13:38:17","slug":"gdzie-polskie-kino-ma-srodek-o-fenomenie-ktorego-nie-bylo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/gdzie-polskie-kino-ma-srodek-o-fenomenie-ktorego-nie-bylo\/","title":{"rendered":"Gdzie polskie kino ma \u015brodek? O fenomenie, kt\u00f3rego nie by\u0142o"},"content":{"rendered":"

\u015arodek \u2013 serce, rdze\u0144, centrum, podstawa. Tak\u017ce \u2013 kompromis i zgoda. Przeci\u0119tno\u015b\u0107. Centralna fantazja, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rej organizuj\u0105 si\u0119 pragnienia polskiej krytyki filmowej i polskiego widza. Fenomen kina \u015brodka naj\u0142atwiej definiuje si\u0119 przez jego brak. Jest on dok\u0142adnie tym ulotnym \u201eczym\u015b\u201d, czego \u2013 jak g\u0142osz\u0105 entuzja\u015bci \u015brodkowizmu \u2013 najbardziej nam dzisiaj potrzeba i co ci\u0105gle pozostaje uporczywie nieobecne, stale w sferze projektu. Kino \u015brodka to forma maj\u0105ca si\u0119 rozci\u0105ga\u0107 mi\u0119dzy skrajnymi biegunami komercji i sztuki. Potrafi \u201ezrobi\u0107 dobry wynik\u201d i zaspokoi\u0107 aspiracje producent\u00f3w, a \u2013 na drug\u0105 n\u00f3\u017ck\u0119 \u2013 spe\u0142nia\u0107 si\u0119 artystycznie, opowiada\u0107 o rzeczach istotnych, zabiera\u0107 g\u0142os w publicznych debatach albo wr\u0119cz te debaty inicjowa\u0107<\/a>[1]<\/a>.<\/p>\n

A jednak \u015brodek, wbrew swoim korzeniom i p\u00f3\u017aniejszym mutacjom, nie zna wyra\u017anych linii politycznego podzia\u0142u. Potrzebuje go lewica \u2013 \u017ceby emancypowa\u0107 i tropi\u0107 nowe mo\u017cliwo\u015bci egalitarnej wsp\u00f3lnoty. Pragnie prawica \u2013 \u017ceby szerzy\u0107 warto\u015bci patriotyczne, naucza\u0107 \u201eprawd historycznych\u201d i konkurowa\u0107 z Zachodem na narodowe narracje. Dla zwolennik\u00f3w wolnego rynku jest synonimem udanej wsp\u00f3\u0142pracy biznesu z kultur\u0105. Dla libera\u0142\u00f3w \u2013 buforem \u0142\u0105cz\u0105cym klasy ludowe i \u015brednie.<\/p>\n

Ale czy kto\u015b ten idea\u0142 kiedykolwiek widzia\u0142? Albo na odwr\u00f3t: czy istnieje takie kino, kt\u00f3re nie spe\u0142nia \u017cadnego z kryteri\u00f3w kina \u015brodka? \u015arodek nie ma przecie\u017c aktu za\u0142o\u017cycielskiego, nie zosta\u0142 proklamowany przez \u017cadn\u0105 szko\u0142\u0119 ani teori\u0119 filmoznawcz\u0105, nie dorobi\u0142 si\u0119 w\u0142asnych manifest\u00f3w. Jego polskie definicje s\u0105 zazwyczaj na tyle pojemne, \u017ce do wora \u015brodkowizmu z powodzeniem da si\u0119 wrzuci\u0107 bardzo r\u00f3\u017cne zjawiska \u2013 od film\u00f3w bandyckich z lat 90., przez tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Wojciecha Smarzowskiego, tak zwany ma\u0142y realizm i ostatnie debiuty m\u0142odych re\u017cyser\u00f3w z pokolenia millenials\u00f3w, a\u017c po ekranizacje lektur szkolnych i kino historyczno-patriotyczne. \u015arodek daje si\u0119 wykorzystywa\u0107 ca\u0142kowicie arbitralnie, zaspokajaj\u0105c \u2013 w zale\u017cno\u015bci od tego, kto i z jakiej pozycji o nim m\u00f3wi \u2013 odmienne potrzeby indywidualne i kolektywne.<\/p>\n

Z tej perspektywy traktowanie kina \u015brodka jako fenomenu ahistorycznego, statycznego i niezale\u017cnego do zmiennych kontekst\u00f3w politycznych czy spo\u0142ecznych \u2013 wszelkie pr\u00f3by wyznaczania cech definicyjnych \u015brodka, a nast\u0119pnie interpretowania za ich po\u015brednictwem konkretnych dzie\u0142 filmowych \u2013 wydaje si\u0119 zadaniem trudnym, je\u015bli w og\u00f3le mo\u017cliwym do wykonania. Powinni\u015bmy raczej zapyta\u0107, jakie sensy wytwarzaj\u0105 r\u00f3\u017cne podmioty \u017cycia zbiorowego w interakcjach z migotliwym fenomenem \u015brodka<\/a>[2]<\/a>. Nie czym \u015brodek jest obiektywnie i jak go prawid\u0142owo zidentyfikowa\u0107, ale co oznacza dla okre\u015blonych grup ludzkich w specyficznych warunkach historyczno-kulturowych.<\/p>\n

Kino imitacji, kino orygina\u0142u<\/b><\/p>\n

Niedookre\u015blono\u015b\u0107 \u015brodka czyni z niego przede wszystkim fantastyczne narz\u0119dzie oddzia\u0142ywania ideologicznego. Je\u015bli bowiem jednym z podstawowych wyznacznik\u00f3w \u015brodkowizmu jest komunikatywno\u015b\u0107 \u2013 m\u00f3wi\u0107 przyst\u0119pnie o rzeczach wa\u017cnych, inaczej: uczy\u0107, bawi\u0105c, bawi\u0107, ucz\u0105c \u2013 to ju\u017c tre\u015b\u0107 komunikatu daje si\u0119 bez trudu wpisa\u0107 w narracje w\u0142a\u015bciwe dla danej epoki historycznej i lokalnych stosunk\u00f3w politycznych.<\/p>\n

<\/p>\n

autor plakatu Witold Chmielewski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Gapla FINA<\/span><\/p>\n

I tak, \u017ceby nie si\u0119ga\u0107 zbyt daleko, Polska Ludowa wypracowa\u0142a w\u0142asny model dydaktycznej przeci\u0119tno\u015bci,<\/span> <\/span>\u0142\u0105cz\u0105c przyst\u0119pno\u015b\u0107 gatunku filmowego z wychowaniem ideologicznym, cho\u0107by w socrealistycznej komedii <\/span>Przygoda na Mariensztacie <\/i>(re\u017c. Leonard Buczkowski, 1953)<\/span>,<\/i> czy realizuj\u0105c narodow\u0105 polityk\u0119 historyczn\u0105 w wersji pop (m.in. w ekranizacjach prozy Sienkiewicza). Po 1989 roku, wraz z wej\u015bciem w kapitalizm, kino \u015brodka zostaje namaszczone nowymi sensami i oddelegowane do realizowania nowych zada\u0144, jednocze\u015bnie zachowuj\u0105c w\u0142a\u015bciwy rdze\u0144 \u2013 kompromisowo\u015b\u0107<\/span><\/a>[3]<\/a>. \u015arodek staje si\u0119 elementem sk\u0142adowym szeroko poj\u0119tych dyskurs\u00f3w modernizacyjnych i zawdzi\u0119cza sw\u00f3j dominuj\u0105cy status instytucjom zwi\u0105zanym z przemys\u0142em filmowym: krytykom i dziennikarzom, podmiotom zajmuj\u0105cym si\u0119 produkcj\u0105 i promocj\u0105 kina, ale tak\u017ce samej widowni, kt\u00f3ra w umiej\u0119tno\u015bci godzenia zbiorowych gust\u00f3w widzi dow\u00f3d na pr\u0119\u017cno\u015b\u0107 rodzimej kinematografii<\/span><\/a>[4]<\/a>. W studium po\u015bwi\u0119conym przemianom polskiej sfery wizualnej w dobie transformacji ustrojowej Magda Szcze\u015bniak pisze, \u017ce na pocz\u0105tku lat 90. zaczyna si\u0119 w Polsce kszta\u0142towa\u0107 pewien \u201e\u015bredni styl\u201d klasy \u015bredniej, pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 okre\u015blonymi wyobra\u017ceniami tego, jak powinna wygl\u0105da\u0107 zachodnia normalno\u015b\u0107 i europejski standard<\/span><\/a>[5]<\/a>. Owa dominuj\u0105ca norma wizualna mia\u0142a oznacza\u0107 w pierwszej kolejno\u015bci nakaz nieodr\u00f3\u017cniania si\u0119, utrzymania przezroczysto\u015bci stylu \u017cycia<\/span><\/a>[6]<\/a>. Paradoksalnie jednak, obok nacisku na skojarzone z zachodnim \u0142adem demokratycznym transparentno\u015b\u0107 i przeci\u0119tno\u015b\u0107, hegemoniczna pozycja klasy \u015bredniej wymaga\u0142a r\u00f3wnie\u017c czytelnej wizualnej separacji od ni\u017cszych grup spo\u0142ecznych<\/span><\/a>[7]<\/a>. Budowanie dystynkcji estetycznej<\/span><\/a>[8]<\/a> opiera\u0142o si\u0119 z jednej strony na okre\u015blonym nowoczesnym wygl\u0105dzie, z drugiej \u2013 na specyficznych gatunkach transformacyjnych obraz\u00f3w, kt\u00f3re reprezentowa\u0142y wolnorynkowy sukces i modelowe style \u017cycia ludzi przedsi\u0119biorczych i spe\u0142nionych. Jednocze\u015bnie Szcze\u015bniak skupia si\u0119 w swojej analizie na wizualno\u015bci rozumianej bardzo szeroko, jako praktyki widzenia i reprezentacje wizualne kr\u0105\u017c\u0105ce w r\u00f3\u017cnych obiegach medialnych, przede wszystkim w prasie i telewizji, kinu po\u015bwi\u0119caj\u0105c niewiele miejsca, a je\u015bli ju\u017c, to raczej w kontek\u015bcie identyfikowania i analizowania filmowych figur awansu spo\u0142ecznego<\/span><\/a>[9]<\/a>. Tymczasem sam konstrukt kinematograficznego \u015brodka w wielu miejscach zaz\u0119bia si\u0119 z tym, co badaczka pisze o kapitalistycznej wizualno\u015bci lat 90. Przede wszystkim opiera si\u0119 na podobnej, trudnej do uzgodnienia sprzeczno\u015bci \u2013 jednoczesnym pragnieniu zbli\u017cenia si\u0119 do Zachodu, wtopienia w to, co w transformacyjnych dyskursach funkcjonuje jako prototyp nowoczesno\u015bci i dojrza\u0142o\u015bci, oraz odr\u00f3\u017cnienia od normy na zasadzie ustanowienia w\u0142asnej specyfiki, cokolwiek mia\u0142aby ona oznacza\u0107 i jakiekolwiek formy przybiera\u0107<\/span><\/a>[10]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Fundamenty lokalnego \u015brodkowizmu filmowego wznosz\u0105 si\u0119 na p\u00f3\u017anomodernistycznej fantazji o dialogu i kompromisie jako g\u0142\u00f3wnych \u017ar\u00f3d\u0142ach si\u0142y spo\u0142ecznej<\/a>[11]<\/a>, a w polskim kontek\u015bcie splataj\u0105 z narracj\u0105 o skoku cywilizacyjnym i kapitalizmie jako horyzoncie wszelkiego post\u0119pu<\/a>[12]<\/a>. Z m\u00f3wienia i pisania o kinie \u015brodka wy\u0142ania si\u0119 zbiorowe marzenie o zachodniej nowoczesno\u015bci, kt\u00f3ra wreszcie przyjmuje nas pod swoje strzechy; o kinie, kt\u00f3re nie budzi wstydu, lecz dum\u0119; o formie estetycznej, kt\u00f3ra odpowiada\u0142aby na w\u0142a\u015bciwe dla spo\u0142ecze\u0144stwa Polski potransformacyjnej potrzeby i aspiracje. Polskie my\u015blenie o to\u017csamo\u015bci, zaw\u0142aszczone na pocz\u0105tku lat 90. przez projekt klasy \u015bredniej, jest wi\u0119c rozdarte pomi\u0119dzy dwoma sprzecznymi pragnieniami \u2013 byciem idealn\u0105 kopi\u0105 Zachodu a byciem orygina\u0142em konkurencyjnym wobec Zachodu<\/i> \u2013 pisze Szcze\u015bniak<\/a>[13]<\/a>. I je\u015bli \u015brednia, przeci\u0119tno\u015b\u0107, standaryzacja funkcjonowa\u0142y \u2013 i wci\u0105\u017c funkcjonuj\u0105 \u2013 jako matryca nowoczesnego \u017cycia spo\u0142ecznego, w naszym lokalnym kontek\u015bcie dodatkowo nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na nie kompleks ni\u017cszo\u015bci i wstyd za w\u0142asn\u0105 peryferyjno\u015b\u0107, skutkuj\u0105ce nadmiern\u0105 sk\u0142onno\u015bci\u0105 do por\u00f3wna\u0144 i mi\u0119dzykulturowej rywalizacji<\/a>[14]<\/a>. Zwyczajno\u015b\u0107 \u2013 tak, ale tylko przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce wygeneruje ona jaki\u015b rodzaj polskiej nadzwyczajno\u015bci.<\/p>\n

Zdrowie narodowe<\/b><\/p>\n

Pragnienie naszego w\u0142asnego \u015brodka pojawia si\u0119 wi\u0119c przede wszystkim w narracjach o spo\u0142eczno-politycznym dorastaniu do Zachodu: w refleksjach po\u015bwi\u0119conych polskim praktykom estetycznym, wizualnym wyznacznikom styl\u00f3w \u017cycia, kulturze, formom narodowym, brzydocie polskich miast, chaosowi przestrzennemu<\/a>[15]<\/a>. Kino \u2013 jako \u017ce z perspektywy inteligenckiej widzi si\u0119 w nim g\u0142\u00f3wnie sejsmograf nastroj\u00f3w spo\u0142ecznych i emanacj\u0119 narodowego ducha<\/a>[16]<\/a> \u2013 zajmuje w tych dyskusjach poczesne miejsce. Zdrowa kinematografia<\/i> \u2013 pisz\u0105 publicy\u015bci filmowi \u2013 powinna<\/i> odzwierciedla\u0107 zainteresowania i problemy publiczno\u015bci<\/i>, mierzy\u0107 si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105<\/i>, by\u0107 zrozumia\u0142a pod ka\u017cd\u0105 szeroko\u015bci\u0105 geograficzn\u0105<\/i><\/a>[17]<\/a>. Krytyka filmowa jest w og\u00f3le t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 polskiego pola kinematograficznego, w kt\u00f3rej od wielu lat odbywa si\u0119 praca wytyczania filmowego \u015brodka: definiowania jego cech istotowych, warunk\u00f3w produkcji, cel\u00f3w i ewentualnych grup odbiorczych. W 2010 roku, w tek\u015bcie wielokrotnie przywo\u0142ywanym w p\u00f3\u017aniejszych debatach o kinie \u015brodka, B\u0142a\u017cej Hrapkowicz powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na Jeana-Luca Godarda, pisz\u0105c, \u017ce w kinie najwa\u017cniejsze powinny by\u0107 potrzeby widz\u00f3w, a te zawsze s\u0105 zanurzone w codziennych praktykach, w aktualno\u015bci rozumianej jako uczestnictwo w wa\u017cnych debatach politycznych<\/a>[18]<\/a>. Z perspektywy tak poj\u0119tej reaktywno\u015bci spo\u0142ecznej \u015brodek w\u0142a\u015bciwie ju\u017c tutaj jest (Hrapkowicz recenzowa\u0142 filmy Marcina Wrony i Hu\u015btawk\u0119<\/i> Tomasza Lewkowicza), ale jeszcze nie dor\u00f3s\u0142 do oczekiwa\u0144 wsp\u00f3lnoty \u2013 je\u015bli nawet odpowiada na jakie\u015b rzeczywiste problemy i kre\u015bli interesuj\u0105ce wizje nowoczesno\u015bci, robi to w spos\u00f3b anachroniczny i prostacki<\/i><\/a>[19]<\/a>. A dojrza\u0142o\u015b\u0107 oznacza u tego publicysty przede wszystkim realizacj\u0119 idea\u0142\u00f3w lewicowo-liberalnych i emancypacj\u0119 w duchu polityki afirmacji.<\/p>\n

W narracjach bardziej zachowawczych \u2013 i zdecydowanie dominuj\u0105cych w polskim kontek\u015bcie \u2013 najwa\u017cniejsz\u0105 cech\u0105 fantazji o \u015brodku jest bez w\u0105tpienia uniwersalno\u015b\u0107, kt\u00f3ra, jak si\u0119 zdaje, oznacza podporz\u0105dkowanie tre\u015bci i formy dzie\u0142a filmowego logice globalnego kapitalizmu i kapitalistycznej produkcji. Kino \u015brodka wsz\u0119dzie oznacza to samo<\/i> \u2013 pisze Micha\u0142 Walkiewicz \u2013 [jest] dost\u0119pne dla najszerszej widowni, \u0142\u0105czy przeciwstawne warto\u015bci (komercyjne \u2013 artystyczne), jest miar\u0105 zdrowia kina<\/i><\/a>[20]<\/a>. W tak poj\u0119tej idei dobrostanu filmowego mie\u015bci si\u0119 wi\u0119c zar\u00f3wno ponadnarodowa przyst\u0119pno\u015b\u0107 i \u0142atwo\u015b\u0107 dekodowania wizualnych komunikat\u00f3w, jak i wa\u017cko\u015b\u0107, z\u0142o\u017cono\u015b\u0107, dydaktyzm. Kino \u015brodka to jednocze\u015bnie kino masowe i inteligenckie. Inkluzywne i ekskluzywne. Definiowanie \u015brodka na zasadzie wymieniania na jednym wydechu sprzeczno\u015bci, kt\u00f3re potrafi pogodzi\u0107, oraz granic, kt\u00f3rych nie mo\u017ce przekroczy\u0107, przebiega niemal identycznie w ameryka\u0144skiej krytyce filmowej, gdzie do worka z the middle<\/i> wrzuca si\u0119 obecnie zar\u00f3wno tradycj\u0119 klasycznego Hollywood, najbardziej zachowawcze i przezroczyste fabu\u0142y z cyklu \u201eoparte na faktach\u201d, jak i na przyk\u0142ad Kino Nowej Przygody. \u015arodek musi by\u0107 tak\u017ce do pewnego stopnia samo\u015bwiadomy \u2013 rozpoznawa\u0107 w\u0142asn\u0105 konwencjonalno\u015b\u0107 i przedstawia\u0107 j\u0105 jako pewn\u0105 nadrz\u0119dn\u0105 warto\u015b\u0107, umiej\u0119tno\u015b\u0107 sprzedawania dobrych i wa\u017cnych historii szerokiej publiczno\u015bci. T\u0119 warto\u015bciowo\u015b\u0107 rozumie si\u0119 rzecz jasna bardzo og\u00f3lnie: jako prostot\u0119 tre\u015bci, ale nie jej nadmierne uproszczenie; dost\u0119pno\u015b\u0107 dla ka\u017cdego widza, ale bez pouczania i protekcjonalizmu; przyjazno\u015b\u0107, ale bez b\u0142agania o uwag\u0119 i mi\u0142o\u015b\u0107; bogat\u0105, pe\u0142n\u0105 detali produkcj\u0119 przy jednoczesnym bezpretensjonalnym stylu prowadzenia narracji<\/a>[21]<\/a>. W tym sensie<\/i> \u2013 pisze Anna Hornaday dla \u201eThe Washington Post\u201d \u2013 \u201eWielki Mike. The Blind Side\u201d <\/i>(re\u017c. John Lee Hancock, 2009)<\/i>, oparty na faktach i pozbawiony melodramatyzmu, to przyk\u0142ad udanego \u015brodka, z kolei<\/i> \u201eS\u0142u\u017c\u0105ce\u201d <\/i>(\u201eThe Help\u201d, re\u017c. Tate Taylor, 2011), ze swoim potocznym, karykaturalnym i prostackim spojrzeniem na rasizm, ju\u017c nie. (\u2026) Podobnie ckliwy i sztuczny<\/i> \u201eForrest Gump\u201d <\/i>(re\u017c. Robert Zemeckis, 1994) uciele\u015bnia wszystko to, czemu kino \u015brodka zawdzi\u0119cza swoje z\u0142e imi\u0119<\/i><\/a>[22]<\/a>.<\/p>\n

Te sprzeczno\u015bci i paradoksy \u015brodkowizmu wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce przy okazji debaty po\u015bwi\u0119conej tak zwanemu kinu narodowemu \u2013 jej najnowsz\u0105 ods\u0142on\u0119 mogli\u015bmy \u015bledzi\u0107 po zapowiedziach rz\u0105du PiS, \u017ce za publiczne pieni\u0105dze zrealizuje polsk\u0105 superprodukcj\u0119 historyczn\u0105<\/a>[23]<\/a>. Wielki film, przybli\u017caj\u0105cy zachodniemu widzowi lokaln\u0105 wersj\u0119 przesz\u0142o\u015bci, mia\u0142by pomie\u015bci\u0107 w sobie wysokie walory artystyczne, popularn\u0105 form\u0119 oraz dydaktyczne cele, zaspokajaj\u0105c gusta ka\u017cdego odbiorcy i integruj\u0105c zbiorowo\u015b\u0107 wok\u00f3\u0142 silnych emocji dumy i nostalgii narodowej. Jako modelowy przyk\u0142ad rz\u0105dz\u0105ca prawica podawa\u0142a ameryka\u0144skie kino patriotyczne \u2013 Szeregowca Ryana <\/i>(Saving Private Ryan, <\/i>re\u017c. Steven Spielberg, 1998), Lincolna <\/i>(re\u017c. Steven Spielberg, 2012), <\/i>filmy Clinta Eastwooda czy Mela Gibsona<\/a>[24]<\/a>; <\/i>publicy\u015bci o bardziej liberalnym nastawieniu kontrowali, \u017ce oryginalne narodowe produkcje \u2013 \u0142\u0105cz\u0105ce r\u00f3\u017cne gusta i aspiracje \u2013 robi si\u0119 w Polsce od lat, o czym \u015bwiadcz\u0105 sukcesy artystyczne i boxoffice’owe W ciemno\u015bci <\/i>(re\u017c. Agnieszka Holland, 2011), Miasta 44 <\/i>(re\u017c. Jan Komasa, 2014) czy Jacka Stronga <\/i>(re\u017c. W\u0142adys\u0142aw Pasikowski, 2014), a tak\u017ce mi\u0119dzynarodowe triumfy Paw\u0142a Pawlikowskiego i Agnieszki Smoczy\u0144skiej<\/a>[25]<\/a>, chocia\u017c Id\u0119 <\/i>(2013) <\/i>i C\u00f3rki dancingu <\/i>(2015) <\/i>trudno uzna\u0107 za przedstawicieli kina historycznego, a ju\u017c najmniej kina \u015brodka.<\/p>\n

<\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o: Akson Studio<\/span><\/p>\n

Mamy wi\u0119c narodowy \u015brodek jako idealny kompromis \u201enaszego\u201d (orygina\u0142) z \u201emi\u0119dzynarodowym\u201d (kopia), kt\u00f3ry jednocze\u015bnie mo\u017cna uzna\u0107 za kompromis zgni\u0142y: wszak wymaga on przek\u0142adu tego, co lokalne, na j\u0119zyk \u201euniwersalny\u201d, a ten \u2013 nie \u0142ud\u017amy si\u0119 \u2013 w pierwszej kolejno\u015bci oznacza imitowanie zachodnich wzorc\u00f3w dzie\u0142a filmowego jako odzwierciedlonej i skondensowanej jak w pigu\u0142ce historii zwyci\u0119skich pochod\u00f3w kapita\u0142u<\/a>[26]<\/a>. \u017beby przekona\u0107 do siebie zagraniczn\u0105 i (modernizuj\u0105c\u0105 si\u0119) rodzim\u0105 publiczno\u015b\u0107, narodowy temat powinien zosta\u0107 wpisany w opowie\u015b\u0107 o walce heroicznej jednostki z zewn\u0119trznymi si\u0142ami: na\u0142ogiem, normami spo\u0142ecznymi, systemem politycznym, biurokracj\u0105 itd. Dobrze te\u017c, je\u015bli tak pomy\u015blany wielki film (i film wielkiego kompromisu) b\u0119dzie wariantem jakiego\u015b ju\u017c uznanego dzie\u0142a; w ko\u0144cu, jak pisze cho\u0107by Micha\u0142 Oleszczyk, [k]ino to system naczy\u0144 po\u0142\u0105czonych \u2013 jest \u017cywotne w\u00f3wczas, kiedy po\u0142\u0105cze\u0144 jest mo\u017cliwie jak najwi\u0119cej, a p\u0142yny bulgoc\u0105 we wszystkich odnogach jednocze\u015bnie<\/i><\/a>[27]<\/a>. Tyle \u017ce poszukiwanie idea\u0142u \u015brodka w tym, co zastane, sprawdzone i czerpi\u0105ce ze \u017ar\u00f3de\u0142 zachodniej m\u0105dro\u015bci, rodzi zagro\u017cenie dalszego umacniania si\u0119 polskiej kinematografii w jej p\u00f3\u0142peryferyjnym statusie<\/a>[28]<\/a> \u2013 jako tej, kt\u00f3ra potrafi jedynie imitowa\u0107 i produkowa\u0107 podr\u00f3bki, a nie wytwarza\u0107 w\u0142asn\u0105 lokaln\u0105 oryginalno\u015b\u0107<\/a>[29]<\/a>.<\/p>\n

Gdzie \u015brodek ma klas\u0119?<\/b><\/p>\n

W strategiach mimetycznych<\/a>[30]<\/a> \u2013 forsowanych g\u0142\u00f3wnie przez inteligencj\u0119, kt\u00f3ra w polskiej debacie publicznej zachowuje pozycj\u0119 hegemona okre\u015blaj\u0105cego kierunki spo\u0142eczno-gospodarczej modernizacji i ramy nowoczesnej widzialno\u015bci<\/a>[31]<\/a> \u2013 dostrzec mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c g\u0142\u0119boko paternalistyczny stosunek do publiczno\u015bci. Podej\u015bcie to charakteryzuje postawa: \u201edajemy wam \u0142askawie co\u015b, co wprawdzie nie jest popkulturowym ch\u0142amem, ale zosta\u0142o skrojone pod wasz ni\u017cszy gust i mniejsze mo\u017cliwo\u015bci intelektualne\u201d<\/a>[32]<\/a>. Modelowy widz powinien tutaj oczekiwa\u0107 stale tego samego: czu\u0107 pokrzepienie, kiedy ogl\u0105da polskie warianty zachodnich hit\u00f3w; podnosi\u0107 sw\u00f3j indywidualny status dzi\u0119ki kolektywnym sukcesom \u201enaszych\u201d \u2013 stopniowemu zbli\u017caniu si\u0119 do uznanego na \u015bwiecie idea\u0142u kina jako\u015bciowego; kibicowa\u0107 uniwersalno\u015bci, kt\u00f3ra umieszcza peryferyjn\u0105 zbiorowo\u015b\u0107 w orbicie kapitalistycznej normalno\u015bci. Tak inteligencja wyobra\u017ca sobie klasowy \u015brodek: jako element zreplikowanej struktury spo\u0142ecznej Zachodu, wraz z jej hierarchi\u0105 gust\u00f3w, potrzeb i jako\u015bci<\/a>[33]<\/a>. Dzi\u0119ki mi\u0119kko\u015bci \u015brodka zbiorowo\u015b\u0107 daje si\u0119 \u0142atwo prowadzi\u0107 \u2013 mo\u017cna j\u0105 formowa\u0107 ideologicznie, naucza\u0107, \u017ce modernizacja to w istocie czerpanie z cudzych historii, powtarzanie sprawdzonych schemat\u00f3w. To publiczno\u015b\u0107 bezkszta\u0142tna, skolonizowana przez dyskursy inteligenckie, szukaj\u0105ca przede wszystkim \u0142atwej konsumpcji i \u201eprawdziwej historii\u201d, czyli odbicia wpojonego jako norma spo\u0142eczna do\u015bwiadczenia wielkomiejskich klas \u015brednich.<\/p>\n

\u017beby jednak tak rozumiany \u015brodek okrzep\u0142 jako idea\u0142, do kt\u00f3rego powinno si\u0119 i warto d\u0105\u017cy\u0107, najpierw musi doj\u015b\u0107 do gruntownej zmiany dominuj\u0105cego paradygmatu my\u015blenia o spo\u0142ecze\u0144stwie. W Polsce lata 90. i okres transformacji przynosz\u0105 stopniowe umacnianie si\u0119 inteligenckiego projektu klasy \u015bredniej jako politycznej dominanty \u2013 drogowskazu aspiracji dla nowo powsta\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa kapitalistycznego. W orbicie zainteresowa\u0144 polityk\u00f3w i publicyst\u00f3w pojawia si\u0119 przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107, indywidualny sukces, konsumpcjonizm, kultura i style \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w wielkich miast<\/a>[34]<\/a>. \u015arodek staje si\u0119 w\u0142a\u015bciwym punktem odniesienia, swego rodzaju \u2013 jak pisa\u0142em wcze\u015bniej \u2013 norm\u0105 widzialno\u015bci, na podstawie kt\u00f3rej okre\u015bla si\u0119, co mo\u017ce by\u0107 publicznie widoczne, a co nale\u017cy ukry\u0107, \u017ceby nie narazi\u0107 si\u0119 na wstyd<\/a>[35]<\/a>. To, co masowe i popularne \u2013 po zanegowaniu przewodniej roli robotnika \u2013 ponownie jest deprecjonowane, odczytywane jako przynale\u017cne gustom ludowym. Eksperyment, nieprzezroczysto\u015b\u0107, wym\u00f3g wysokich kompetencji kulturowych \u2013 to z kolei domena inteligenckiego snobizmu.<\/p>\n

Kultura \u015brodka ma by\u0107 natomiast odpowiedzi\u0105 na normatywne style \u017cycia popularyzowane po 1989 roku \u2013 wyp\u0142ywa\u0107 z nich, dope\u0142nia\u0107 je i przed\u0142u\u017ca\u0107<\/a>[36]<\/a>. Dawa\u0107 klasie \u015bredniej mo\u017cliwo\u015b\u0107 uczestnictwa w czym\u015b, co nie jest ani prac\u0105, ani konsumpcj\u0105. \u015arodek musi by\u0107 na tyle przyst\u0119pny i \u0142atwo przyswajalny, \u017ceby nie wyczerpa\u0142 umys\u0142\u00f3w przeci\u0105\u017conych codziennym korporacyjnym mozo\u0142em i dawa\u0142 poczucie przyjemnie sp\u0119dzonych godzin pozaroboczych. Jednocze\u015bnie nie mo\u017ce by\u0107 zbyt bezrefleksyjny, bo wtedy niepostrze\u017cenie zamienia si\u0119 w rozrywk\u0119 ludow\u0105, festyn albo festiwal, czyste roz\u0142adowanie emocji w zabawie i rozkoszy<\/a>[37]<\/a>. Element intelektualny jest zatem niezb\u0119dny, \u017ceby zbudowa\u0107 w\u0142asn\u0105 aspiracyjn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 \u2013 nie jest do ko\u0144ca wa\u017cne, czy przybierze on form\u0119 kontrowersyjnego tematu, historycznego realizmu, g\u0142\u0119bi psychologicznej czy komplikacji narracyjnej. \u015arodek istnieje tam, gdzie satysfakcja z dobrze wykonanej pracy spotyka kapitalistyczne praktyki czasu wolnego: konsumpcj\u0119 jako narz\u0119dzie odreagowania i budowania statusu.<\/p>\n

I je\u015bli chcieliby\u015bmy znale\u017a\u0107 w Polsce takie momenty, kiedy \u2013 w zgodnej opinii krytyk\u00f3w (recenzje) oraz widz\u00f3w (box office, komentarze w internecie) \u2013 idea\u0142 kina \u015brodka zmaterializowa\u0142 si\u0119 w ca\u0142ej swojej pe\u0142ni, by\u0142yby to, obok ekranizacji wielkich epopei historycznych, tzw. biopics, <\/i>filmy biograficzne. Hity \u0141ukasza Palkowskiego, Bogowie <\/i>(2014) i Najlepszy <\/i>(2017),<\/i> Sztuka kochania. Historia Michaliny Wis\u0142ockiej <\/i>(2017) Marii Sadowskiej, Jeste\u015b bogiem <\/i>(2012) <\/i>Leszka Dawida, Jack Strong <\/i>(2014) Pasikowskiego. \u015arodek bezustannie przyci\u0105ga najmocniejsze publicystyczne klisze kinematografii sukcesu, a nast\u0119pnie szerzy je bez opami\u0119tania \u2013 troch\u0119 jak wirus. Szczeg\u00f3lnie wdzi\u0119cznym przyk\u0142adem jest tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Palkowskiego, kt\u00f3ra mia\u0142a najsprawniej \u0142\u0105czy\u0107 hollywoodzk\u0105 przyst\u0119pno\u015b\u0107, wartk\u0105 i jasn\u0105 narracj\u0119 z wa\u017cnymi dla wsp\u00f3lnoty tematami oraz uniwersalnymi, a przy tym stricte <\/i>polskimi bohaterami. Strategia re\u017cysera polega na tw\u00f3rczym przetworzeniu prawdziwych historii w kluczu zindywidualizowanego heroizmu, drogi od cierni do gwiazd. Najlepszy <\/i>\u2013 opowie\u015b\u0107 o Jerzym G\u00f3rskim, uzale\u017cnionym od heroiny mistrzu \u015bwiata w triathlonie \u2013 to, jak pisa\u0142 w entuzjastycznej recenzji Micha\u0142 Oleszczyk, nadwi\u015bla\u0144ski \u201eRocky\u201d, \u201eAli\u201d i \u201eMillion Dollar Baby\u201d w jednym, <\/i>kino doprowadzaj\u0105ce do \u0142ez i pozwalaj\u0105ce zaufa\u0107, \u017ce nasze \u017cycie daje si\u0119 \u017cy\u0107 lepiej<\/i>, kt\u00f3rym Palkowski udowodni\u0142, \u017ce posiada wiar\u0119, energi\u0119 i t\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 jako\u015b\u0107, nazywan\u0105 przez Amerykan\u00f3w drive’em<\/i><\/a>[38]<\/a>. Biograficzne kino sukcesu pozwala wi\u0119c uwierzy\u0107 (bezklasowym) widzom, \u017ce jest zwierciad\u0142em odbijaj\u0105cym ich w\u0142asne do\u015bwiadczenia: zwyci\u0119sk\u0105 (lub nie) walk\u0119 w okopach wolnego rynku, gdzie indywidualna przemiana i presti\u017c spo\u0142eczny s\u0105 miar\u0105 warto\u015bci cz\u0142owieka. \u201eNajlepszy\u201d <\/i>to film daj\u0105cy ogromn\u0105 moc i nadziej\u0119 [\u2026] <\/i>Czasem z ma\u0142ej ledwo tl\u0105cej si\u0119 iskierki mo\u017ce by\u0107 du\u017cy ogie\u0144 dla ducha \u2013 do walki o siebie, dla \u017cycia, dla tego, czym jest wolno\u015b\u0107 w osobistym, w\u0142asnym odczuciu<\/i> \u2013 pisze u\u017cytkowniczka Ola_kacz na forum Filmwebu<\/a>[39]<\/a>. I zdaje si\u0119, \u017ce nie chodzi jej wy\u0142\u0105cznie o wychodzenie z uzale\u017cnienia.<\/p>\n

<\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o: Filmweb<\/span><\/p>\n

Wymiar afektywny, obiektywizm i przezroczysto\u015b\u0107 s\u0105 wi\u0119c tym, co \u2013 bez wzgl\u0119du na poziom skomplikowania fabu\u0142y czy g\u0142\u0119bi\u0119 poruszanej problematyki \u2013 ca\u0142y czas przewija si\u0119 w potocznych i krytycznofilmowych definicjach kina \u015brodka. Jest to rozumowanie bliskie koncepcji stylu zerowego, kt\u00f3r\u0105 ponad dwadzie\u015bcia lat temu do polskiego dyskursu filmoznawczego wprowadzi\u0142 Miros\u0142aw Przylipiak. Styl zerowy to rodzaj filmowej mowy codziennej. (\u2026) Podaje wypowiedzi w spos\u00f3b przeci\u0119tny, normalny, taki, aby na pierwszym planie znajdowa\u0142a si\u0119 tre\u015b\u0107. W przypadku filmu fabularnego t\u0119 tre\u015b\u0107 stanowi\u0105 bohaterowie, \u015bwiat, w jakim \u017cyj\u0105, oraz ich perypetie. Powstaje sytuacja, w kt\u00f3rej styl (\u2026) osi\u0105ga poziom zerowy, staje si\u0119 niewidoczny<\/i> \u2013 pisa\u0142 badacz<\/a>[40]<\/a>, wskazuj\u0105c jednocze\u015bnie, \u017ce w hollywoodzkim systemie produkcji wci\u0105\u017c jest to wiod\u0105ca strategia narracyjna, zapewniaj\u0105ca dobry wynik kasowy i globaln\u0105 czytelno\u015b\u0107. Nie ulega oczywi\u015bcie w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce filmowe zero to kategoria historycznie zmienna i kulturowo elastyczna, kt\u00f3ra bez trudu dopasowuje si\u0119 do ewoluuj\u0105cych kompetencji i oczekiwa\u0144 widz\u00f3w \u2013 filmy Quentina Tarantino, Christophera Nolana czy braci Coen trudno przecie\u017c uzna\u0107 za przezroczyste w formie, a jednak regularnie gromadz\u0105 one w kinach du\u017c\u0105 publiczno\u015b\u0107, pozostaj\u0105c fenomenem rozpoznawalnym i czytelnym niezale\u017cnie od r\u00f3\u017cnic kulturowych<\/a>[41]<\/a>. A jednak, mimo licznych podobie\u0144stw, zero nie pokrywa si\u0119 ze \u015brodkiem, kt\u00f3ry pozostaje w o wiele wi\u0119kszym stopniu konstruktem czysto dyskursywnym, a nie mo\u017cliwym do w miar\u0119 precyzyjnego wyodr\u0119bnienia medium opowie\u015bci wizualnej. Wyzwalanie emocji i obiektywizm s\u0105 dla kina \u015brodka istotne tylko o tyle, o ile dotycz\u0105 tre\u015bci \u2013 jednocze\u015bnie silnie afektywnej dla danej wsp\u00f3lnoty narodowej, przyst\u0119pnej dla sztucznie skonstruowanego przeci\u0119tnego widza i zrozumia\u0142ej globalnie dzi\u0119ki odwo\u0142aniom do uniwersalnych regu\u0142 kapitalizmu.<\/p>\n

We\u017amy cho\u0107by Bog\u00f3w <\/i>Palkowskiego. Opowie\u015b\u0107 o indywidualnym sukcesie, przeciwno\u015bciach polityczno-finansowych, budowaniu kapita\u0142u materialnego i spo\u0142ecznego, rywalizacji \u2013 czyli nie tylko wzorcowa historia wybitnego Polaka, ale tak\u017ce rzecz o tworzeniu dobrze prosperuj\u0105cego przedsi\u0119biorstwa nowego typu, zwiastuj\u0105ca pocz\u0105tek transformacji \u2013 rzeczywi\u015bcie mo\u017ce zosta\u0107 \u0142atwo zdekodowana przez tak zwanego przeci\u0119tnego odbiorc\u0119 i umieszczona w orbicie kapitalistycznego etosu klasy \u015bredniej. Je\u015bli jednak przyjrzymy si\u0119 uwa\u017cnie warstwie wizualnej \u2013 zdj\u0119ciom Piotra Soboci\u0144skiego jr., autora wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cego mi\u0119dzy innymi z Wojciechem Smarzowskim przy Drog\u00f3wce <\/i>(2013) i Wo\u0142yniu <\/i>(2016) \u2013 zobaczymy, \u017ce nie ma ona wiele wsp\u00f3lnego z zerowym postulatem realizmu i stylistycznej przezroczysto\u015bci. Soboci\u0144ski korzysta z zimnych, monochromatycznych filtr\u00f3w, a w kadrach eksponuje skomplikowan\u0105, jakby wybebeszon\u0105 i organiczn\u0105 aparatur\u0119 medyczn\u0105, projektuj\u0105c w ten spos\u00f3b wizj\u0119 \u015bwiata istniej\u0105cego jak gdyby na przeci\u0119ciu popadaj\u0105cej w ruin\u0119 peryferyjnej dyktatury i cywilizacji w pe\u0142ni stechnicyzowanej, bliskiej dystopijnemu science fiction. Nie jest to wi\u0119c w \u017cadnej mierze realny PRL \u2013 reprezentacja, kt\u00f3ra pr\u00f3buje jak najdok\u0142adniej odtworzy\u0107 historyczne realia i da\u0107 iluzj\u0119 wgl\u0105du w dawno minion\u0105 kultur\u0119 materialn\u0105 \u2013 lecz rodzaj autorskiej fantazji, antura\u017c pasuj\u0105cy nie tyle do okre\u015blonej rzeczywisto\u015bci, co do charakteru budowanej narracji, emocji targaj\u0105cych g\u0142\u00f3wnym bohaterem, by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce do popkulturowych fascynacji tw\u00f3rc\u00f3w filmu.<\/p>\n

Bog\u00f3w <\/i>da si\u0119 \u0142atwo przypisa\u0107 do kategorii kina \u015brodka w\u0142a\u015bciwie tylko na poziomie tre\u015bci \u2013 w kontek\u015bcie polskich dyskusji o \u015brodku film reprezentuje jednocze\u015bnie narracj\u0119 o doganianiu Zachodu (Zbigniew Religia jako pionier technik transplantacyjnych) oraz sam, jako produkt rodzimej kinematografii, \u00f3w wyobra\u017cony Zach\u00f3d dogania, b\u0119d\u0105c w opinii widz\u00f3w, krytyk\u00f3w i bran\u017cy jednym z pierwszych po 1989 roku dzie\u0142 w udany spos\u00f3b realizuj\u0105cych postulat hollywoodzkiej przyst\u0119pno\u015bci, uniwersalno\u015bci przekazu, narodowej dydaktyki i wizualnej nowoczesno\u015bci. C\u00f3\u017c z tego, \u017ce film Palkowskiego opowiada histori\u0119, kt\u00f3ra koncentruje si\u0119 prawie wy\u0142\u0105cznie na \u017cyciu i problemach elit spo\u0142ecznych? Styl jest tutaj natomiast wa\u017cny o tyle, o ile potwierdza nowoczesno\u015b\u0107 naszej kinematografii, rozumian\u0105 przede wszystkim jako techniczna jako\u015b\u0107 obrazu \u2013 to, jak czysto i g\u0142\u0119boko si\u0119 on prezentuje, jak bardzo przypomina profesjonalne, hiperrzeczywiste reprezentacje znane z kina wysokobud\u017cetowego<\/a>[42]<\/a>. Je\u015bli jako\u015b\u0107 jest odpowiednio wysoka, to musi by\u0107 dobrze. W ko\u0144cu, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 ponownie do dyskursywnych kategorii imitacji i orygina\u0142u, osi\u0105gn\u0119li\u015bmy idealne podobie\u0144stwo do zachodniego wzorca, jednocze\u015bnie opowiadaj\u0105c o sobie samych, o w\u0142asnej osobno\u015bci i wielko\u015bci, kt\u00f3re tylko przypadkiem tak doskonale wpisuj\u0105 si\u0119 w model kapitalistycznego bohatera, w neoliberaln\u0105 wizj\u0119 wszechmocnej, genialnej, przedsi\u0119biorczej jednostki, po\u015bwi\u0119caj\u0105cej dla upragnionego celu rodzin\u0119, przyjaci\u00f3\u0142, przypadkowe ofiary, w\u0142asne zdrowie. Wreszcie mo\u017cna powiedzie\u0107 \u2013 jeste\u015bmy tacy sami. Mo\u017cna przesta\u0107 si\u0119 wstydzi\u0107.<\/p>\n

<\/p>\n

\u017ar\u00f3d\u0142o: Filmweb<\/span><\/p>\n

Projekt nigdy niedoko\u0144czony<\/b><\/p>\n

W sensie ci\u0105g\u0142ego lawirowania mi\u0119dzy przeci\u0119tno\u015bci\u0105 i zrozumia\u0142o\u015bci\u0105 dla masowego widza a zadaniem budowania klasowych dystynkcji polski dyskurs kultury \u015brodka<\/a>[43]<\/a> przypomina anglosask\u0105 narracj\u0119 o middlebrow culture<\/i> \u2013 i jednocze\u015bnie r\u00f3wnie wiele go od niej r\u00f3\u017cni. Middlebrow <\/i>tradycyjnie odnosi si\u0119 do tak zwanej sztuki przyst\u0119pnej, \u0142atwej oraz do grup, kt\u00f3re za jej po\u015brednictwem fabrykuj\u0105 w\u0142asny spo\u0142eczny presti\u017c, z faktu bywania w okre\u015blonych miejscach i znajomo\u015bci okre\u015blonych dzie\u0142 kultury czyni\u0105c kryterium odr\u00f3\u017cniaj\u0105ce \u201eludzi kulturalnych\u201d od \u201eprostaczk\u00f3w\u201d<\/a>[44]<\/a>. To gust w\u0142a\u015bciwy europejskiej petite bourgeoisie<\/i> \u2013 strasznym mieszczanom, ko\u0142tunom, dorobkiewiczom \u2013 kt\u00f3ry za p\u0142ytko\u015b\u0107, zachowawczo\u015b\u0107, przedk\u0142adanie emocji i taniego sentymentalizmu nad innowacj\u0119 i intelektualne wyzwania krytykowany by\u0142 szczeg\u00f3lnie mocno przez zwolennik\u00f3w i propagator\u00f3w wysokiego modernizmu, jak Virginia Woolf, Dwight Macdonald czy Russell Lynes<\/a>[45]<\/a>. Znamienne, \u017ce sam termin ma proweniencje pseudonaukowe: wywodzi si\u0119 z frenologii, XIX-wiecznej teorii medycznej, kt\u00f3ra opiera\u0142a si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce z rozmiaru i kszta\u0142tu ludzkiej czaszki mo\u017cna wnioskowa\u0107 o czyich\u015b talentach i u\u0142omno\u015bciach. Osoby posiadaj\u0105ce wysokie czo\u0142a (highbrow<\/i>) mia\u0142y wed\u0142ug frenolog\u00f3w cechowa\u0107 si\u0119 wi\u0119ksz\u0105 sprawno\u015bci\u0105 intelektualn\u0105, wra\u017cliwo\u015bci\u0105 i zdolno\u015bciami tw\u00f3rczymi, a te o czo\u0142ach niskich (lowbrow<\/i>) spe\u0142nia\u0107 si\u0119 w pracach fizycznych i prostych przyjemno\u015bciach<\/a>[46]<\/a>. \u015arodkowo\u015b\u0107 zatem konotuje nie tylko z gruntu hierarchiczn\u0105 wizj\u0119 \u015bwiata i cz\u0142owieka, ale splata si\u0119 tak\u017ce z koncepcj\u0105 esencjalizmu spo\u0142ecznego, czyli z podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em wszelkich nowoczesnych rasizm\u00f3w i klasizm\u00f3w. Posiadanie okre\u015blonego gustu wyp\u0142ywa tutaj z mo\u017cliwo\u015bci intelektualnych, a te s\u0105 \u201ez natury\u201d przypisane do pewnych typ\u00f3w psychofizycznych oraz klas spo\u0142ecznych<\/a>[47]<\/a>. Cia\u0142o i przynale\u017cno\u015b\u0107 okre\u015blaj\u0105 wi\u0119c \u015bwiadomo\u015b\u0107 estetyczn\u0105. W pe\u0142ni i nieodwo\u0142alnie.<\/p>\n

Je\u015bli jednak w krytykowaniu middlebrow culture <\/i>z piedesta\u0142u wysokiego modernizmu go\u0142ym okiem dostrzegamy elitaryzm i klasow\u0105 pogard\u0119, to w drugiej po\u0142owie XX wieku pojawiaj\u0105 si\u0119 pierwsze pr\u00f3by rehabilitacji \u015brodka w duchu p\u00f3\u017anej nowoczesno\u015bci<\/a>[48]<\/a>. Publicy\u015bci i teoretycy odkrywaj\u0105 w middlebrow<\/i> spe\u0142nienie idea\u0142u kultury zdemokratyzowanej, inkluzywnej, \u015bwiadomej w\u0142asnych wysokich korzeni, umiej\u0119tnie balansuj\u0105cej mi\u0119dzy sztuk\u0105 a \u017cyciem codziennym. Odm\u0142odzony \u015brodek powraca w tekstach o spo\u0142ecznych dobrodziejstwach telewizyjno-magazynowej \u201eksi\u0105\u017cki miesi\u0105ca\u201d czy w dyskusjach o z\u0142otej erze narracji \u015brodka, w kt\u00f3rej globaln\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 do\u015bwiadcze\u0144 wyznacza znajomo\u015b\u0107 Rodziny Soprano <\/i>(HBO, 1997\u20132007), Breaking Bad <\/i>(AMC, 2008\u20132013), film\u00f3w Aarona Sorkina i Wesa Andersona<\/a>[49]<\/a>. I zdaje si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie w tej afirmatywnej postaci \u015brodek trafia i do Polski, rozsiadaj\u0105c si\u0119 wygodnie w publicystyce i dyskursach inteligenckich. Zostaje uto\u017csamiony nie tyle z ko\u0142tuneri\u0105, co ze zredefiniowan\u0105 i dowarto\u015bciowan\u0105 klas\u0105 \u015bredni\u0105<\/a>[50]<\/a>.<\/p>\n

Musimy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce klasa \u015brednia i nowoczesne mieszcza\u0144stwo \u2013 flagowe projekty inteligenckie, obecne w polityce i dyskursach medialnych \u2013 to w Polsce wci\u0105\u017c twory pozostaj\u0105ce w stanie konstrukcji, o historii kr\u00f3tkiej i niedoko\u0144czonej, raptem dwudziestokilkuletniej<\/a>[51]<\/a>. To w\u0142a\u015bnie ta szczeg\u00f3lna niepe\u0142no\u015b\u0107 rodzi fantazj\u0119 o kulturze idealnie proporcjonalnej, nie elitarnej, ale te\u017c nie ludowej, kt\u00f3ra mog\u0142aby nie tylko r\u00f3wna\u0107 si\u0119 z t\u0105 zachodni\u0105, lecz nawet j\u0105 prze\u015bcign\u0105\u0107. Jako trzymaj\u0105cy si\u0119 mocno wehiku\u0142 zbiorowych pragnie\u0144 kino nadaje si\u0119 do takiej rywalizacji jak nic innego, odzwierciedlaj\u0105c g\u0142\u0119bokie struktury spo\u0142eczne i kszta\u0142tuj\u0105c kolektywn\u0105 wyobra\u017ani\u0119, a przez to wyznaczaj\u0105c dominuj\u0105ce sposoby samookre\u015blania si\u0119 wsp\u00f3lnoty. Eksportuje na zewn\u0105trz po\u017c\u0105dan\u0105 (lub nie) wizj\u0119 narodowego \u201eMy\u201d, ale jest r\u00f3wnie\u017c szczeg\u00f3lnie podatne na obce wp\u0142ywy. Mo\u017ce ingerowa\u0107 w cudze, lecz te\u017c \u2013 cudze imitowa\u0107. Pr\u00f3bowa\u0142em pokaza\u0107 t\u0119 dwoisto\u015b\u0107 \u015brodkowizmu na przyk\u0142adach dyskusji o kinie narodowym i biopics \u2013 <\/i>fenomenach zasadniczo trafiaj\u0105cych w r\u00f3\u017cne kolektywne emocje, ale tak\u017ce stale si\u0119 dope\u0142niaj\u0105cych. W tek\u015bcie \u015bwiadomie przywo\u0142uj\u0119 r\u00f3wnie\u017c tak niewiele konkretnych przyk\u0142ad\u00f3w kina \u015brodka \u2013 \u015brodek pojawia si\u0119 bowiem w tylu wariantach i kontekstach, \u017ce zebranie ich wszystkich w jednym miejscu nieuchronnie sko\u0144czy\u0142oby si\u0119 pisaniem artyku\u0142u w formie tabelek Excela.<\/p>\n

Kino \u015brodka nadal funkcjonuje przede wszystkim w kontek\u015bcie pragnienia, utopijnego projektu na przysz\u0142o\u015b\u0107, tak jakby nigdy nie zaistnia\u0142o i zaistnie\u0107 nie mog\u0142o. Owo niespe\u0142nienie przywodzi na my\u015bl emocjonuj\u0105ce dyskusje o chaosie w polskiej przestrzeni publicznej; obie narracje wysy\u0142aj\u0105 sygna\u0142y, \u017ce oto jeszcze nie zako\u0144czyli\u015bmy procesu transformacji, poszukiwania i negocjowania form (estetycznych i politycznych) w\u0142a\u015bciwych nowo powstaj\u0105cemu spo\u0142ecze\u0144stwu. I nowoczesna transformacja \u2013 chcemy tego czy nie \u2013 jest adresowana g\u0142\u00f3wnie do mieszka\u0144c\u00f3w wielkich o\u015brodk\u00f3w miejskich. Jak m\u00f3wi Andrzej Leder, [polskie mieszcza\u0144stwo] z jednej strony jest pod ogromn\u0105 presj\u0105 kultury globalnej, kt\u00f3ra narzuca swoje wzorce, a z drugiej \u2013 szczeg\u00f3lnie w ostatnim okresie \u2013 dochodzi do pewnego rodzaju konfrontacji moralnej z tym, co znacz\u0105 te uniwersalne formy w naszym kontek\u015bcie<\/i><\/a>[52]<\/a>. Nieukszta\u0142towane i niepoddaj\u0105ce si\u0119 definicji kino \u015brodka mo\u017ce by\u0107 dla polskiej kultury szans\u0105 na wykszta\u0142cenie norm odbiegaj\u0105cych od tego, co dzieje si\u0119 w centrach kulturowych. Co to ostatecznie b\u0119dzie \u2013 trudno powiedzie\u0107. Osobi\u015bcie \u017cyczy\u0142bym sobie, \u017ceby nowe formy opiera\u0142y si\u0119 w mniejszym stopniu na hierarchicznej wizji spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 jak kolejne wersje middlebrow culture<\/i> \u2013 za to dawa\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 horyzontalnego uczestnictwa w kulturze. Projektowa\u0142y publiczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra wsp\u00f3\u0142tworzy sensy i jest \u015bwiadoma w\u0142asnych potrzeb, a nie tylko biernie przyswaja to, co \u2013 pod p\u0142aszczykiem sukcesu \u2013 proponuj\u0105 jej dyskursy imitacji, \u017c\u0105daj\u0105ce wci\u0105\u017c tego samego.<\/p>\n

To jednak tylko moja prywatna fantazja, kolejna cegie\u0142ka w inteligenckim dyskursie na temat \u015brodkowizmu. Fantazjujmy jednak dalej, w ko\u0144cu p\u0142ynno\u015b\u0107 i bezformie s\u0105 lepsze od cho\u0107by najbardziej rozs\u0105dnego skostnienia: konotuj\u0105 ruch, dzia\u0142anie, tw\u00f3rczy przep\u0142yw idei, otwieraj\u0105 pole do negocjacji i projektowania przysz\u0142o\u015bci. \u017b\u0105dajmy kina nie na miar\u0119 naszych mo\u017cliwo\u015bci, ale kina niemo\u017cliwego. Pragnijmy utopii. I oby idea \u015brodka nigdy si\u0119 nie zi\u015bci\u0142a. Bo w\u0142a\u015bciwa praca dokonuje si\u0119 tutaj i teraz \u2013 przez ca\u0142y czas.<\/p>\n

\n

\n
\n
\n

<\/a>[1] Zob. D. Arest, Gdzie kino ma \u015brod<\/i>ek?, <\/i>http:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/5478-kultura-srodka-gdzie-kino-ma-srodek.html<\/a> [dost\u0119p: 20.04.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] Por. J. Mittell, Genre and Television. From Cop Shows and Cartoons in American Culture<\/i>, Routledge, New York\u2013 London 2004. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] Por. M. Halford, On \u201eMiddlebrow\u201d, <\/i>https:\/\/www.newyorker.com\/books\/page-turner\/on-middlebrow<\/a> [dost\u0119p: 20.04.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] Zob. Z. Kr\u00f3l, Kultura \u015brodka: niezagospodarowane pole \u2013 rozmowa z Andrzejem Lederem, Agat\u0105 Siwiak i Beat\u0105 Stasi\u0144sk\u0105<\/i>, https:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/5476-kultura-srodka-niezagospodarowane-pole.html<\/a> [dost\u0119p: 20.04.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] M. Szcze\u015bniak, Normy widzialno\u015bci. To\u017csamo\u015b\u0107 w czasach transformacji<\/i>, Fundacja B\u0119c Zmiana \u2013 Instytut Kultury Polskiej UW, Warszawa 2016, s. 44. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6] Tam\u017ce, s. 44\u201345. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] Tam\u017ce. s. 110\u2013120. Por. P. Bourdieu, Dystynkcja. Spo\u0142eczna krytyka w\u0142adzy s\u0105dzenia, <\/i>prze\u0142. P. Bi\u0142os, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2005. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] P. Bourdieu, dz. cyt, s. 74\u201375. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] Zob. np. M. Szcze\u015bniak, dz. cyt, s. 130\u2013140. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[10] Por. Z. Kr\u00f3l, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[11] Por. J. Habermas, Strukturalne przeobra\u017cenia sfery publicznej<\/i>, prze\u0142. M. \u0141ukasiewicz, W. Lipnik, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[12] Zob. M. Szcze\u015bniak, M. Halawa, Realizm kapitalistyczny polskiej transformacji, \u201e<\/i>Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej\u201d 2015, nr 11, http:\/\/pismowidok.org\/index.php\/one\/article\/view\/352\/673<\/a> [dost\u0119p: 20.04.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[13] M. Szcze\u015bniak, dz.cyt., s. 60. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[14] Zob. np. P. Czapli\u0144ski, Wojna wstyd\u00f3w, <\/i>\u201eTeksty Drugie\u201d 2016, nr 4, s. 349\u2013401; J. Wilce, Jak wstyd rozprzestrzenia si\u0119 w nowoczesno\u015bci, <\/i>\u201eTeksty Drugie\u201d 2016, nr 4, s. 213\u2013234; J. Majmurek, III RP, czyli dwie cele wstydu, <\/i>http:\/\/krytykapolityczna.pl\/kraj\/majmurek-iii-rp-czyli-dwie-cele-wstydu\/<\/a> [dost\u0119p: 20.04.2018]; M. Stachowicz, Widoki wstydu. Prorozwojowe zawstydzanie i wizualna ekologia<\/i>, \u201eWi\u0119\u017a\u201d 2016, nr 3, s. 208-216. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[15] Por. M. Szcze\u015bniak, \u0141. Zaremba, Za wizualnym \u015bmietnikiem,<\/i> \u201eDwutygodnik.com\u201d 2014, nr 104, http:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/4386-za-wizualnym-smietnikiem.html<\/a> [dost\u0119p: 20.04.2018]; \u0141. Zaremba, Polobrazy, krajobraz i to, co wsp\u00f3lne<\/i>, \u201eWidok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej\u201d 2014, nr 8, http:\/\/pismowidok.org\/index.php\/one\/article\/view\/266\/469<\/a> [dost\u0119p: 20.04.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[16] Por. np. Polskie kino jako kino narodowe<\/i>, pod red. T. Lubelskiego i M. Stroi\u0144skiego, <\/i>Wydawnictwo Ha!art, Krak\u00f3w 2010; T. Sobolewski, Nie b\u0119dziesz wzywa\u0142 imienia Polski nadaremno, czyli co to znaczy \u201ekino narodowe\u201d, <\/i>http:\/\/wyborcza.pl\/1,75410,19382668,nie-bedziesz-wzywal-imienia-polski-nadaremno-czyli-co-to-znaczy.html<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[17] Zob. D. Arest, dz. cyt.; B. Hrapkowicz, Kino bez kobiet<\/i>, http:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/1553-kino-bez-kobiet.html<\/a> [dost\u0119p: 20.04.2018]; M. Walkiewicz, DEKADA XXI: Dok\u0105d zmierza Hollywood?, <\/i>http:\/\/www.filmweb.pl\/article\/DEKADA+XXI%3A+Dok\u0105d+zmierza+Hollywood-64309#<\/a> [dost\u0119p: 20.04.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[18] B. Hrapkowicz, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[19] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[20] M. Walkiewicz, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[21] A. Hornaday, \u201eMiddlebrow\u201d doesn’t have to be bad: A reappraisal of likable movies, <\/i>https:\/\/www.washingtonpost.com\/lifestyle\/style\/middlebrow-doesnt-have-to-be-bad-a-reappraisal-of-likable-movies\/2013\/04\/18\/9e9a7df2-a789-11e2-8302-3c7e0ea97057_story.html?utm_term=.2c778b5962eb<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[22] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[23] Zob. np. J. Cie\u015blak, B\u0119dzie historyczna superprodukcja, <\/i>https:\/\/www.rp.pl\/Film\/301189886-Bedzie-historyczna-superprodukcja.html<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]; D\u017cek, Superprodukcja promuj\u0105ca histori\u0119? Szefowa PISF: marzenie o tworzeniu j\u0119zyka narracji historycznej jest nierealne, <\/i>http:\/\/www.tokfm.pl\/Tokfm\/1,103454,19912984,superprodukcja-promujaca-historie-szefowa-pisf-marzenie-o.html<\/a> <\/a><\/i>[dost\u0119p: 1.12.2018]; K. Sikora, Pomnik nieudolno\u015bci PiS. Od lat m\u00f3wi\u0105 o \u201ehollywoodzkiej superprodukcji\u201d<\/i>, ma\u0142o z tego wysz\u0142o<\/i>, https:\/\/wiadomosci.wp.pl\/pomnik-nieudolnosci-pis-od-lat-mowia-o-hollywoodzkiej-superprodukcji-malo-z-tego-wyszlo-6214922509408385a<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a> <\/i><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[24] Zob. np. K. Sikora, dz. cyt.; Red, Nasz News. B\u0119dzie film Jerusalem Avenue i druga superprodukcja o bohaterskiej historii Polski. Prezes PFN: Rozmawiamy z Eastwoodem i Gibsonem<\/i>, https:\/\/wpolityce.pl\/polityka\/352114-nasz-news-bedzie-film-jerusalem-avenue-i-druga-superprodukcja-o-bohaterskiej-historii-polski-prezes-pfn-rozmawiamy-z-gibsonem-i-eastwoodem<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[25] Zob. B. Hollender, K. Kwiatkowski, Barbara Hollender i Krzysztof Kwiatkowski o kinie narodowym [Felieton], <\/i>https:\/\/kultura.onet.pl\/film\/wywiady-i-artykuly\/barbara-hollender-i-krzysztof-kwiatkowski-o-kinie-narodowym-felieton\/1q7ez6d<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]; M. Oleszczyk, Jakiego kina narodowego potrzebujemy?<\/i>, https:\/\/kultura.onet.pl\/film\/wywiady-i-artykuly\/jakiego-kina-narodowego-potrzebujemy\/ltwthmy<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[26] Por. M. Szcze\u015bniak, dz. cyt.; M. Szcze\u015bniak, M. Halawa, dz. cyt.; W.J.T. Mitchell, Czego chc\u0105 obrazy?, <\/i>prze\u0142. \u0141. Zaremba, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2013. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[27] M. Oleszczyk, Hit d\u0142ugodystansowca, <\/i>http:\/\/www.filmweb.pl\/review\/Hit+d\u0142ugodystansowca-20780<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[28] Zob. np. A.W. Nowak, Tajemnicze znikni\u0119cie Drugiego \u015awiata. O trudnym losie p\u00f3\u0142peryferii<\/i>, [w:] Polska jako peryferie<\/i>, red. T. Zarycki, <\/i>Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2016, s. 86\u2013104. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[29] M. Szcze\u015bniak, dz. cyt., s. 57\u201361. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[30] Zob. H.K. Bhabha, Mimikra i ludzie. O dwuznaczno\u015bci dyskursu kolonialnego<\/i>, [w:] tego\u017c, Miejsca kultury, <\/i>prze\u0142. T. Dobrogoszcz, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Krak\u00f3w 2010. [powr\u00f3t]<\/a> <\/i><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[31] Zob. np. T. Zarycki, Modernizacja kulturowa i psychologiczna jako ideologia inteligenckiej <\/i>hegemonii, \u201ePrzegl\u0105d Socjologiczny\u201d 2015, nr 64 (2), s. 45\u201368; R. Smoczy\u0144ski, T. Zarycki, Totem inteligencki. Arystokracja, szlachta i ziemia\u0144stwo w polskiej przestrzeni spo\u0142ecznej, <\/i>Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2017; A. Leder, Relacja folwarczna<\/i>, http:\/\/krytykapolityczna.pl\/kraj\/leder-relacja-folwarczna\/<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]; J. \u015apiewak, Dobra zmiana, czyli o zmianie, kt\u00f3rej nie by\u0142o, <\/i>https:\/\/janspiewak.pl\/blog\/2018-03-30-dobra-zmiana-czyli-o-zmianie-kt\u00f3rej-nie-by\u0142o\/ [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[32] Por. P. Czapli\u0144ski, G. Sroczy\u0144ski, Czas na horror<\/i>, \u201eGazeta Wyborcza\u201d z 25 maja 2016, s. 14; Z. Kr\u00f3l, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[33] Por. A. Leder, Prze\u015bniona rewolucja. \u0106wiczenie z logiki historycznej, <\/i>Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2014, s. 7\u20138; F. Jameson, Political Unconscious. <\/i>Narrative as a Socially Symbolic Art<\/i>, Cornell Univeristy Press, Ithaca (NY) 1982. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[34] Zob. Style \u017cycia i porz\u0105dek klasowy w Polsce<\/i>, red. M. Gdula, P. Sadura, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2012. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[35] M. Szcze\u015bniak, dz. cyt., s. 24\u201337. Por. P. Czapli\u0144ski, \u015amier\u0107, \u015bmier\u0107, inne \u017cycie. Wie\u015b w literaturze polskiej prze\u0142omu XX i XXI wieku, <\/i>\u201eTeksty Drugie\u201d 2017, nr 6; J. Wilce, dz. cyt., s. 213\u2013234. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[36] Zob. Zofia Kr\u00f3l, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[37] Por. T. Edensor, To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa, kultura popularna i \u017cycie codzienne, <\/i>t\u0142um. A. Sadza, WUJ, Krak\u00f3w 2004. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[38] M. Oleszczyk, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[39] https:\/\/www.filmweb.pl\/film\/Najlepszy-2017-772700\/discussion\/bardzo,2992221<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[40] M. Przylipiak, Kino stylu zerowego. Z zagadnie\u0144 estetyki filmu fabularnego<\/i>, <\/i>Gda\u0144skie Wydawnictwo Psychologiczne, Gda\u0144sk 1994, s. 11\u201315. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[41] Zob. D. Arest, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[42] Por. H. Steyerl, W obronie n\u0119dznego obrazu, <\/i>prze\u0142. \u0141. Zaremba, \u201eKonteksty\u201d 2013, nr 3, s. 101; \u0141. Zaremba, M\u0119ki obraz\u00f3w,<\/i> \u201eWidok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej\u201d 2014, nr 5, http:\/\/pismowidok.org\/index.php\/one\/article\/view\/169\/284<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[43] Por. specjalne wydanie \u201eDwutygodnika\u201d po\u015bwi\u0119cone temu zagadnieniu: https:\/\/www.dwutygodnik.com\/cykl\/25-kultura-srodka.html<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[44] Zob. Ch. Cagle, Hollywood Middlebrow. A Dialectical Approach to 1940s Cinema<\/i>, [w:] Middlebrow Cinema<\/i>, red. S. Faulkner, Routledge, London\u2013New York 2016. Por. A. Hornaday, \u201eMiddlebrow\u201d doesn’t have to be bad: A reappraisal of likable movies, <\/i>https:\/\/www.washingtonpost.com\/lifestyle\/style\/middlebrow-doesnt-have-to-be-bad-a-reappraisal-of-likable-movies\/2013\/04\/18\/9e9a7df2-a789-11e2-8302-3c7e0ea97057_story.html<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[45] M. Halford, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[46] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[47] Por. M. Bobako, Konstruowanie odmienno\u015bci klasowej jako urasowianie. Przypadek polski po 1989 roku, <\/i>[w:] Podzia\u0142y klasowe i nier\u00f3wno\u015bci spo\u0142eczne. Refleksje po dw\u00f3ch dekadach realnego kapitalizmy w Polsce, <\/i>red. P. \u017buk, Oficyna Naukowa, Warszawa 2013; \u00c9. Balibar, I. Wallerstein, Race, Nation, Class Ambigous Identities,<\/i>Verso, London\u2013New York 1991. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[48] Zob. np. D. Haglund, Is \u201eMiddlebrow\u201d Still an Insult?, <\/i>http:\/\/www.slate.com\/blogs\/browbeat\/2011\/10\/12\/middlebrow_origins_and_insults.html<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]; W. Deresiewicz, Upper Middle Brow. The Culture of the Creative Class, <\/i>https:\/\/theamericanscholar.org\/upper-middle-brow\/#.XAfZyi2BhsM<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[49] W. Deresiewicz, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[50] T. Mallon, P. Mishra, Highbrow, Lowbrow, Middlebrow \u2013 Do These Kinds of Cultural Categories Mean Anything Anymore?, <\/i>https:\/\/www.nytimes.com\/2014\/08\/03\/books\/review\/highbrow-lowbrow-middlebrow-do-these-kinds-of-cultural-categories-mean-anything-anymore.html<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[51] Por. A. Leder, dz. cyt.; A. Bilewicz, T. Zarycki, Zarycki <\/em>(I): Hipokryzja na peryferiach, <\/i>https:\/\/nowe-peryferie.pl\/index.php\/2015\/01\/hipokryzja-peryferiach-czesc\/<\/a> [dost\u0119p: 1.12.2018]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[52] Z. Kr\u00f3l, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n

Gdzie polskie kino ma \u015brodek? O fenomenie, kt\u00f3rego nie by\u0142o<\/b><\/p>\n

Niniejszy artyku\u0142 stanowi pr\u00f3b\u0119 krytycznego namys\u0142u nad kinem \u015brodka jako zjawiskiem w pierwszej kolejno\u015bci dyskursywnym, towarzysz\u0105cym formowaniu si\u0119 polskiego modelu kapitalizmu i nowej organizacji spo\u0142ecznej po 1989 roku. Przyjmuj\u0119 tutaj za\u0142o\u017cenie, \u017ce \u015brodek funkcjonuje w polskim polu kinematograficznym jako rodzaj posttransformacyjnej figury retorycznej: horyzont dojrzewania lokalnego przemys\u0142u filmowego do zachodniej normy, kt\u00f3r\u0105 rozumie si\u0119 w kategoriach \u0142\u0105czenia globalnej zrozumia\u0142o\u015bci (imitacja) z narodow\u0105 tre\u015bci\u0105 (orygina\u0142). W tek\u015bcie analizuj\u0119 przede wszystkim dyskursy naros\u0142e wok\u00f3\u0142 fenomenu \u015brodka mi\u0119dzy innymi w publicystyce krytycznofilmowej czy w debatach po\u015bwi\u0119conych tak zwanej superprodukcji narodowej. Przygl\u0105dam si\u0119 r\u00f3wnie\u017c konkretnym dzie\u0142om filmowym, kt\u00f3re powszechnie uznaje si\u0119 za modelowe przyk\u0142ady \u015brodka (kino \u0141ukasza Palkowskiego), i wskazuj\u0119 na powinowactwa polskiego kina \u015brodka z ameryka\u0144skim middlebrow cinema<\/i>.<\/p>\n

Where is the middle of the Polish cinema? Notes on a nonexistent phenomenon<\/b><\/p>\n

This article considers the phenomenon of the middle in Polish cinema (middlebrow cinema<\/i>) after 1989 as part of the socio-economic transformation discourse in the post-Communist era. The main aim here is to show the figure of the middle in the context of the modern Polish desire to grow up to the western standards, which means both to imitate and to distinguish itself from the western movie industry. For this purpose, I follow, among others: film journalism, the political discourse concerning national blockbusters, and selected film works.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/b> kino \u015brodka, kino narodowe, kultura \u015brodka, transformacja, modernizacja, zachodnia norma, norma widzialno\u015bci, dyskursy nowoczesno\u015bci, klasa \u015brednia, film biograficzny, middlebrow culture<\/i>, \u0141ukasz Palkowski, Bogowie<\/i><\/p>\n

Marcin Stachowicz<\/b> \u2013 publicysta, krytyk filmowy. Doktorant w Zak\u0142adzie Filmu i Kultury Wizualnej IKP UW, gdzie przygotowuje rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 wizualnemu konstruowaniu pola klasowego w Polsce po 1989 roku. Cz\u0142onek Zespo\u0142u Teorii Ruchomego Obrazu przy ZFiKW. Sta\u0142y wsp\u00f3\u0142pracownik portalu Filmweb.pl i internetowego wydania \u201eWi\u0119zi\u201d. Laureat II miejsca w Konkursie im. Krzysztofa M\u0119traka dla m\u0142odych krytyk\u00f3w filmowych, zwyci\u0119zca III edycji konkursu krytycznofilmowego \u201ePowi\u0119kszenie\u201d. Publikowa\u0142 m.in. w \u201eRes Publice\u201d, \u201eKulturze Liberalnej\u201d, \u201ema\u0142ej kulturze wsp\u00f3\u0142czesnej\u201d, \u201eWidoku\u201d, kwartalniku \u201eWi\u0119\u017a\u201d, na portalach Gazeta.pl i Wyborcza.pl, na blogach i w tomach zbiorowych.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015arodek \u2013 serce, rdze\u0144, centrum, podstawa. Tak\u017ce \u2013 kompromis i zgoda. Przeci\u0119tno\u015b\u0107. Centralna fantazja, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rej organizuj\u0105 si\u0119 pragnienia polskiej krytyki filmowej i polskiego widza. Fenomen kina \u015brodka naj\u0142atwiej definiuje si\u0119 przez jego brak. Jest on dok\u0142adnie tym ulotnym \u201eczym\u015b\u201d, czego \u2013 jak g\u0142osz\u0105 entuzja\u015bci \u015brodkowizmu \u2013 najbardziej nam dzisiaj potrzeba i co ci\u0105gle pozostaje… Czytaj wi\u0119cej »Gdzie polskie kino ma \u015brodek? O fenomenie, kt\u00f3rego nie by\u0142o<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":787,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[650],"tags":[679,680,286,296,681,682,683,684,685,686,687,688,559,689],"ppma_author":[690],"class_list":["post-295","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2018","tag-bogowie","tag-dyskursy-nowoczesnosci","tag-film-biograficzny","tag-kino-najnowsze","tag-kino-narodowe","tag-kino-srodka","tag-klasa-srednia","tag-kultura-srodka","tag-lukasz-palkowski","tag-middlebrow-culture","tag-modernizacja","tag-norma-widzialnosci","tag-transformacja","tag-zachodnia-norma"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t