![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/KSIAZKI\/Lubelski_Tadeusz_Historia_niebya_kina_PRL_Krakow_2012.jpg\")
<\/p>\n <\/p>\n
Tadeusz Lubelski w Historii nieby\u0142ej kina PRL<\/i> podejmuje bardzo ciekaw\u0105 i trudn\u0105 pr\u00f3b\u0119 opowie\u015bci o filmach, kt\u00f3re mia\u0142y powsta\u0107 w Polsce na przestrzeni lat 1945\u20131989, jednak z r\u00f3\u017cnych przyczyn, g\u0142\u00f3wnie polityczno-cenzuralnych, nigdy nie doczeka\u0142y si\u0119 realizacji. Zadanie trudne, poniewa\u017c na temat niekt\u00f3rych opisanych film\u00f3w zachowa\u0142y si\u0119 jedynie szcz\u0105tkowe notatki i uwagi potencjalnych tw\u00f3rc\u00f3w. Konstrukcj\u0119 Historii nieby\u0142ej…<\/i> wyznacza historyczny rys trzynastu niepowsta\u0142ych film\u00f3w oraz recenzje napisane tak, aby odpowiada\u0142y stylowi uprawianemu przez autentycznych krytyk\u00f3w zawodowo aktywnych w poszczeg\u00f3lnych latach. O atrakcyjno\u015bci tej publikacji \u015bwiadczy jeszcze inny element \u2013 plakaty.<\/p>\n
W poszukiwaniu formy<\/b><\/p>\n
Omawiany przez Tadeusza Lubelskiego okres w rodzimej kinematografii idealnie zgrywa si\u0119 z latami narodzin i rozkwitu polskiej szko\u0142y plakatu. Docenienie rangi i znaczenia tego zjawiska znajduje odbicie w zamieszczonych na pocz\u0105tku ksi\u0105\u017cki plakatach. Ich autorem jest Kuba Sowi\u0144ski \u2013 grafik, wyk\u0142adowca na Wydziale Grafiki ASP w Krakowie. Ze wzgl\u0119du na specyficzny charakter Historii nieby\u0142ej…<\/i> warto na wst\u0119pie przyjrze\u0107 si\u0119 procesowi powstawania przywo\u0142anych projekt\u00f3w.<\/p>\n
Sowi\u0144ski znalaz\u0142 si\u0119 w do\u015b\u0107 wyj\u0105tkowej dla plakacisty sytuacji, gdy\u017c musia\u0142 stworzy\u0107 grafiki do film\u00f3w, kt\u00f3rych nikt nie mia\u0142 szansy zobaczy\u0107. Jedynym materia\u0142em daj\u0105cym jakiekolwiek poj\u0119cie o ich kszta\u0142cie by\u0142 tekst Lubelskiego. W ka\u017cdym wypadku najwa\u017cniejszym elementem sta\u0142a si\u0119 pr\u00f3ba zarysowania akcji i relacji mi\u0119dzy filmowymi bohaterami. Niekiedy by\u0142o r\u00f3wnie\u017c wiadomo, kto ma by\u0107 re\u017cyserem, kogo typowano jako odtw\u00f3rc\u0119 g\u0142\u00f3wnej roli. Autor przywi\u0105zywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c du\u017c\u0105 wag\u0119 do gatunku filmu i kreowanej w nim atmosfery. Po zapoznaniu si\u0119 z przewodni\u0105 my\u015bl\u0105 utworu grafik stara\u0142 si\u0119 odnale\u017a\u0107 dla niej wizualny odpowiednik. Tak wi\u0119c na pierwszy plan wysun\u0105\u0142 si\u0119 symbol, w kt\u00f3ry mia\u0142a zosta\u0107 zakl\u0119ta idea, dopiero potem Sowi\u0144ski zastanawia\u0142 si\u0119 nad warstw\u0105 stylistyczn\u0105.<\/p>\n
Ca\u0142\u0105 inicjatyw\u0119 podj\u0119to z my\u015bl\u0105 o zaprojektowaniu afiszy mog\u0105cych spokojnie zawisn\u0105\u0107 w gablocie przed budynkiem kina w dniu premiery danego filmu. Zatem ka\u017cda grafika Historii nieby\u0142ej… <\/i>mia\u0142a by\u0107 zbli\u017cona do standard\u00f3w okre\u015blonej epoki w historii polskiego plakatu. Aby uwiarygodni\u0107 swoje projekty, artysta czerpa\u0142 z dorobku grafik\u00f3w tworz\u0105cych w okre\u015blonym czasie. Pierwszym pomys\u0142em by\u0142o bezpo\u015brednie na\u015bladownictwo, jednak ostatecznie zosta\u0142 on porzucony na rzecz wi\u0119kszej oryginalno\u015bci. Dla Sowi\u0144skiego idea\u0142em by\u0142oby wyzbycie si\u0119 siebie w plakatach i stworzenie czego\u015b, co \u015bmia\u0142o mog\u0142oby by\u0107 podpisane przez Waldemara \u015awierzego czy Franciszka Starowieyskiego. To z jednej strony zadanie niezwykle trudne, a z drugiej bardzo czasoch\u0142onne. W trzy miesi\u0105ce musia\u0142o powsta\u0107 trzyna\u015bcie plakat\u00f3w. Bardzo kr\u00f3tko, zwa\u017cywszy na fakt, \u017ce zazwyczaj projektant potrzebuje minimum trzech tygodni na przygotowanie wst\u0119pnej koncepcji jednej pracy. Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce stworzenie fantazyjnych ilustracji w stylu Lenicy, cho\u0107 osi\u0105galne, wymaga\u0142oby od grafika wielu podej\u015b\u0107, na kt\u00f3re nie mo\u017cna by\u0142o sobie niestety pozwoli\u0107. Z tego wzgl\u0119du autor obra\u0142 bardzo projektow\u0105 metod\u0119 pracy, tzn. rozwija\u0142 pierwotny pomys\u0142, do kt\u00f3rego doprowadza\u0142y go zebrane wcze\u015bniej inspiracje. Analiza ka\u017cdego z trzynastu plakat\u00f3w oparta jest na rozmowie z Sowi\u0144skim, a tak\u017ce na moich w\u0142asnych interpretacyjnych przypuszczeniach.<\/p>\n
Kino podnosi si\u0119 z gruz\u00f3w<\/b><\/p>\n
Ksi\u0105\u017ck\u0119 otwiera plakat do Doktora Korczaka<\/i>. <\/i>W pierwotnym zamy\u015ble film mia\u0142 by\u0107 zrealizowany tu\u017c po wojnie, a tym samym, jak przypuszcza Lubelski, na ekrany kin wszed\u0142by zapewne w 1947 roku.<\/p>\n
![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/01_Korczak_book.jpg\")
<\/p>\n
autor plakatu: Kuba Sowi\u0144ski<\/span><\/p>\n W centrum plakatu znajduje si\u0119 portret W\u0142adys\u0142awa Godika, potencjalnego odtw\u00f3rcy roli Korczaka, pod nim \u2013 fragment zeszytu z tytu\u0142em filmu napisanym dzieci\u0119c\u0105 r\u0105czk\u0105. Ten element jest wyra\u017anym nawi\u0105zaniem do pedagogicznej dzia\u0142alno\u015bci doktora. Szczeg\u00f3lna relacja, jaka \u0142\u0105czy\u0142a g\u0142\u00f3wnego bohatera z wychowankami, stanowi g\u0142\u00f3wn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dramaturgiczn\u0105 scenariusza. Innym bod\u017acem do wykorzystania takiego detalu jest prawdopodobnie jeden z przewodnich motyw\u00f3w planowanego filmu, czyli pisanie przez Korczaka pami\u0119tnika. By\u0107 mo\u017ce to jego fragment?<\/p>\n Najwi\u0119kszy \u0142adunek emocjonalny ukryto w kolczastych drutach umieszczonych tu\u017c za portretem. To wyra\u017ane nawi\u0105zanie do legendy, w jak\u0105 obr\u00f3s\u0142 heroiczny czyn Korczaka, mianowicie dobrowolna decyzja o towarzyszeniu swoim uczniom podczas wywiezienia ich do obozu \u015bmierci w Treblince. Epizod ten stanowi zar\u00f3wno punkt kulminacyjny filmu, jak i ho\u0142d oddany wspania\u0142emu cz\u0142owiekowi. Bo takie w\u0142a\u015bnie mia\u0142o by\u0107 jedno z pierwszych, powojennych dzie\u0142 rodzimej kinematografii \u2013 upami\u0119tniaj\u0105ce bohaterstwo rodak\u00f3w.<\/p>\n Stylistyka Doktora Korczaka<\/i> nie jest zbyt wyszukana. W tamtym czasie, w pierwszych latach po wojnie, powstawa\u0142o wiele plakat\u00f3w, kt\u00f3re nie wpisa\u0142y si\u0119 jednoznacznie w wyrafinowan\u0105 estetyk\u0119 polskiej szko\u0142y plakatu. W du\u017cej cz\u0119\u015bci by\u0142y to prace typowo reklamowe. Tworzyli je arty\u015bci aktywni jeszcze w mi\u0119dzywojniu, jak Tadeusz Gronowski, kt\u00f3rego styl stara\u0142 si\u0119 przefiltrowa\u0107 Sowi\u0144ski. Jak sam przyznaje, chcia\u0142, aby projekt ten sprawia\u0142 wra\u017cenie nieco prymitywnego i jednocze\u015bnie bardzo sugestywnego. St\u0105d portret Korczaka, kolczasty drut i dzieci\u0119ce pismo w zeszycie.<\/p>\n W kajdanach ideologii<\/b><\/p>\n Powie\u015b\u0107 Jerzego Andrzejewskiego Popi\u00f3\u0142 i diament <\/i>by\u0107 mo\u017ce odesz\u0142aby w zapomnienie, gdyby nie legendarna ju\u017c dzisiaj filmowa adaptacja Andrzeja Wajdy. Nie jest to jednak pierwsza i jedyna pr\u00f3ba ekranizacji tego utworu. Kolejny plakat w omawianej ksi\u0105\u017cce stanowi graficzn\u0105 interpretacj\u0119 scenariusza autorstwa Antoniego Bohdziewicza, kt\u00f3rego realizacja przypad\u0142aby prawdopodobnie na pocz\u0105tek lat 50.<\/p>\n Widoczny fotomonta\u017c sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch zdj\u0119\u0107-portret\u00f3w Stanis\u0142awa \u015ar\u00f3dki oraz Tadeusza Janczara, kt\u00f3rzy wed\u0142ug Lubelskiego, mogli by\u0107 brani pod uwag\u0119 jako odtw\u00f3rcy r\u00f3l Szczuki i Ma\u0107ka. Wykorzystany motyw kolorystyczny, a tak\u017ce sam wyb\u00f3r i uk\u0142ad fotografii m\u00f3wi\u0105 bardzo wiele o charakterze i idei filmu. To do\u015b\u0107 propagandowe po\u0142\u0105czenie z wyra\u017anym \u0142adunkiem politycznym, jaki r\u00f3wnie\u017c wybija si\u0119 w scenariuszu Bohdziewicza. Posta\u0107 Szczuki jest dostojna i powa\u017cna, a jego spojrzenie wydaje si\u0119 nie kry\u0107 \u017cadnego zw\u0105tpienia. Zupe\u0142nie inne emocje rysuj\u0105 si\u0119 na twarzy bohatera granego przez Janczara. Spuszczony wzrok, zamy\u015blenie i wewn\u0119trzne rozchwianie buduj\u0105 posta\u0107 niepewn\u0105 i wyra\u017anie zdominowan\u0105 przez Szczuk\u0119. Autor plakatu wprowadza sugestywny podzia\u0142 na dobro i z\u0142o. Szczuka uosabia w\u0142adz\u0119 komunistyczn\u0105, natomiast Maciek, jako \u017co\u0142nierz AK, reprezentuje wroga kraju. Z czasem jednak dostrzega zak\u0142amanie jej struktur i, jak mo\u017cna si\u0119 domy\u015bla\u0107 z tre\u015bci jednej z ostatnich scen scenariusza, <\/i>przechodzi na stron\u0119 partii. W\u0142adza ludowa triumfuje.<\/p>\n autor plakatu: Kuba Sowi\u0144ski<\/span><\/p>\n Po wojnie<\/i>, bo taki mia\u0142 by\u0107 tytu\u0142 filmu, <\/i>mia\u0142o powsta\u0107 w okresie apogeum sztuki socrealistycznej, st\u0105d te\u017c pomys\u0142 Sowi\u0144skiego na przeniesienie jej stylistyki do swojego projektu. W celowym \u201eprymitywizmie\u201d kryje si\u0119 mimo wszystko pewien artystyczny rys, autorski pazur. Inspiracj\u0105 dla autora by\u0142y prace wykorzystuj\u0105ce technik\u0119 fotomonta\u017cu, g\u0142\u00f3wnie grafiki Wojciecha Zamecznika, s\u0142yn\u0105cego z niecodziennych zestawie\u0144 fotografii w plakacie, a motyw rozdarcia jest by\u0107 mo\u017ce wynikiem inspiracji prac\u0105 \u015awierzego do filmu Rzeczywisto\u015b\u0107 <\/i>(1960).<\/i><\/p>\n \u201eSprawa Szymka Bielasa\u201d<\/i> by\u0142a pierwszym niezrealizowanym filmem epoki PRL-u, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego wytworzy\u0142a si\u0119 skandaliczna aura <\/i>\u2013 tak Tadeusz Lubelski rozpoczyna opowie\u015b\u0107 o kolejnym niepowsta\u0142ym filmie. Scenariusz Aleksandra \u015acibora-Rylskiego Sprawa Szymka Bielasa,<\/i> na podstawie ksi\u0105\u017cki o tym samym tytule, poprawiany kilkakrotnie, ostatecznie nie doczeka\u0142 si\u0119 ekranizacji, za kt\u00f3r\u0105 mia\u0142a by\u0107 odpowiedzialna Wanda Jakubowska.<\/p>\n Zgodnie z tre\u015bci\u0105 pierwowzoru literackiego fabu\u0142a filmu mia\u0142a mie\u0107 schemat filmu produkcyjnego. G\u0142\u00f3wnym bohaterem uczyniono Szymka Bielasa \u2013 adepta, w kt\u00f3rym obserwujemy post\u0119puj\u0105c\u0105 zmian\u0119: pocz\u0105tkowo sceptyczny wobec nowej partyjnej rzeczywisto\u015bci, z czasem nabiera do niej wi\u0119kszego zaufania.<\/p>\n Plakat Sowi\u0144skiego, zn\u00f3w wykorzystuj\u0105cy fotomonta\u017c, na pierwszy plan wysuwa portret Zbyszka Cybulskiego, odtw\u00f3rcy tytu\u0142owej roli. Jego utrzymana w czerwieni posta\u0107 stapia si\u0119 z t\u0142umem robotnik\u00f3w, kt\u00f3ry jednak nie stanowi w ca\u0142ej kompozycji elementu dominuj\u0105cego. Socjalizm, szczeg\u00f3lnie w wymiarze pracy, to cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia Bielasa, jednak nie do ko\u0144ca potrafi si\u0119 on solidaryzowa\u0107 ze swoimi towarzyszami. Posta\u0107 Cybulskiego nie stoi w szeregu robotnik\u00f3w, lecz z nieufno\u015bci\u0105 spogl\u0105da z g\u00f3ry. Ju\u017c sam uk\u0142ad graficzny odzwierciedla g\u0142\u00f3wne cechy adepta i jego stosunek do socjalistycznej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n Tematyka Sprawy Szymka Bielasa <\/i>by\u0142a dla Sowi\u0144skiego do\u015b\u0107 jasn\u0105 podpowiedzi\u0105. Plakaty do film\u00f3w o wyd\u017awi\u0119ku ideologicznym musia\u0142y operowa\u0107 odpowiednimi \u015brodkami nawi\u0105zuj\u0105cymi najcz\u0119\u015bciej do pracy i post\u0119pu. Znaczenie mia\u0142a tak\u017ce paleta barw, z ulubionymi odcieniami czerwieni i bieli. W przeciwie\u0144stwie jednak do plakat\u00f3w socrealistycznych z pocz\u0105tku lat 50., te tworzone w roku 1954 nie s\u0105 ju\u017c tak mocno nasycone tre\u015bci\u0105 propagandow\u0105. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to ze zmianami zachodz\u0105cymi w rodzimej kinematografii, w kt\u00f3rej niebawem zacz\u0119\u0142a kie\u0142kowa\u0107 Polska Szko\u0142a Filmowa. Omawiany plakat <\/i>jest idealnym przyk\u0142adem tej transformacji. Dla autora inspiracj\u0105 byli arty\u015bci znani z ciekawych fotograficznych kompozycji \u2013 g\u0142\u00f3wnie Wojciech Zamecznik i Roman Cie\u015blewicz. Praca tego ostatniego, zatytu\u0142owana Nafta<\/i>, stanowi jeden z trop\u00f3w, jakimi poszed\u0142 Kuba Sowi\u0144ski.<\/p>\n Czwarty projekt dotyczy odwa\u017cnej adaptacji opowiadania \u015acibora-Rylskiego Morze Sargassa<\/i>. Komisj\u0119 Oceny Scenariuszy w 1957 roku zdj\u0105\u0142 strach przed podj\u0119ciem podobnego przedsi\u0119wzi\u0119cia. Popa\u017adziernikowy oddech nie by\u0142 na tyle g\u0142\u0119boki, aby mo\u017cna by\u0142o pozwoli\u0107 artystom poruszy\u0107 na ekranie tak dra\u017cliw\u0105 kwesti\u0119 jak powojenne losy \u017co\u0142nierzy AK.<\/p>\n Sowi\u0144ski operuje ikonografi\u0105 wyra\u017anie funkcjonuj\u0105c\u0105 w sferze symbolu. D\u0142o\u0144 zas\u0142aniaj\u0105ca ostry blask przywodzi na my\u015bl przes\u0142uchania, podczas kt\u00f3rych \u015bledczy wymierza w ofiar\u0119 nieprzyjemne \u015bwiat\u0142o wi\u0119ziennej lampy. Sceny tortur Myszki, by\u0142ej sanitariuszki i zarazem g\u0142\u00f3wnej bohaterki, na kt\u00f3rej UB stara si\u0119 wymusi\u0107 zeznania obci\u0105\u017caj\u0105ce koleg\u0119 z Powstania, stanowi\u0105 najmocniejszy punkt scenariusza. W interpretacji pomocny mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c sam tytu\u0142. Morze Sargassowe jest elementem przypowie\u015bci o straszliwych wodach \u015bci\u0105gaj\u0105cych statki w pu\u0142apk\u0119, niedaj\u0105c\u0105 \u017cadnej szansy na ucieczk\u0119. Myszka to nieszcz\u0119sny podr\u00f3\u017cnik opl\u0105tany bezwzgl\u0119dnymi mackami bezpieki, kt\u00f3re ostatecznie sprowadzaj\u0105 go na samo dno. \u015awiat\u0142o, zamiast otula\u0107 ciep\u0142em, stwarza atmosfer\u0119 strachu i zagro\u017cenia.<\/p>\n Przy okazji omawiania tej pracy warto zaznaczy\u0107, \u017ce Sowi\u0144ski przy tworzeniu danej grafiki nie inspirowa\u0142 si\u0119 dorobkiem wy\u0142\u0105cznie jednego artysty, lecz cz\u0119sto \u0142\u0105czy\u0142 r\u00f3\u017cne stylistyki. W tym akurat wypadku pod wzgl\u0119dem wykorzystanej techniki Morze Sargassa <\/i>przypomina niekt\u00f3re prace Cie\u015blewicza, szczeg\u00f3lnie te z u\u017cyciem grafiki rastrowej, jak na przyk\u0142ad Inspekcja Pana Anatola<\/i> czy The Maids of Wilko<\/i>. Cie\u015blewicz nie zdecydowa\u0142by si\u0119 jednak na tak\u0105 maszynow\u0105 typografi\u0119. Odniesienia ikonograficzne mo\u017cna znale\u017a\u0107 gdzie indziej: d\u0142o\u0144 znajduj\u0105ca si\u0119 w sytuacji zagro\u017cenia pojawia si\u0119 mi\u0119dzy innymi w Prawie i pi\u0119\u015bci <\/i>\u015awierzego oraz Ucieczce do Francji <\/i>Zamecznika.<\/p>\n Wolno\u015b\u0107 spod numeru 1956<\/b><\/p>\n Po nakr\u0119ceniu Kana\u0142u <\/i>(1957) <\/i>Andrzej Wajda chcia\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 ku wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Nasilaj\u0105cy si\u0119 w drugiej po\u0142owie lat 50. nastr\u00f3j og\u00f3lnego przygn\u0119bienia i rozczarowania, wynikaj\u0105cy ze z\u0142amanej wiary w sens ideologii komunizmu, rodzi\u0142 potrzeb\u0119 zabrania g\u0142osu szczeg\u00f3lnie w imieniu m\u0142odszego pokolenia. Jeste\u015bmy sami na \u015bwiecie <\/i>mia\u0142o to pragnienie uciele\u015bnia\u0107.<\/p>\n autor plakatu: Kuba Sowi\u0144ski<\/span><\/p>\n G\u0142\u00f3wny element projektu Sowi\u0144skiego stanowi\u0105 wyrysowane mocnym konturem sylwetki kobiety i m\u0119\u017cczyzny rzucone na zarys gruz\u00f3w w tle. Tre\u015b\u0107 filmu ka\u017ce my\u015ble\u0107, \u017ce grafika przedstawia jego g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w, dziewczyn\u0119 i ch\u0142opaka pr\u00f3buj\u0105cych, z bli\u017cej nieokre\u015blonych powod\u00f3w, schroni\u0107 si\u0119 przed reszt\u0105 \u015bwiata w zrujnowanej cz\u0119\u015bci miasta. Czytaj\u0105c relacje Lubelskiego na temat dw\u00f3ch wersji scenariusza, mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce koncepcja plakatu jest bardziej zbli\u017cona do fabu\u0142y i atmosfery pierwszego wariantu tekstu. Przede wszystkim uderza w nim wyra\u017ana intencja autora uczynienia \u015bwiata filmowego anonimowym, bez wyra\u017anie zaznaczonego czasu, miejsca, a tak\u017ce osobowo\u015bci bohater\u00f3w. W pracy Sowi\u0144skiego wida\u0107 dok\u0142adnie t\u0119 sam\u0105 dba\u0142o\u015b\u0107 o uniwersalizacj\u0119. Kontury sylwetek przypominaj\u0105 symbole, jakie cz\u0119sto si\u0119 spotyka w miejscach publicznych u\u0142atwiaj\u0105cych rozr\u00f3\u017cnienie pomieszcze\u0144 przeznaczonych dla kobiet i m\u0119\u017cczyzn.<\/p>\n Artysta u\u017cy\u0142 oszcz\u0119dnych, lecz wymownych \u015brodk\u00f3w. Wydr\u0105\u017cone ludzkie postacie na tle zrujnowanego miasta daj\u0105 wra\u017cenie wszechobecnej pustki i samotno\u015bci, co koresponduje z zagubieniem dw\u00f3jki m\u0142odych, kt\u00f3rzy w obliczu problem\u00f3w (macierzy\u0144stwo g\u0142\u00f3wnej bohaterki) s\u0105 pozostawieni sami sobie. Jest w tym przedstawieniu egzystencjalny b\u00f3l, kt\u00f3ry z pewno\u015bci\u0105 w swoim filmie chcia\u0142 odda\u0107 Wajda.<\/p>\n Jeste\u015bmy sami na \u015bwiecie <\/i>dalekie jest od politycznych czy ideologicznych preferencji. Tak cz\u0119sto u\u017cywane w kontek\u015bcie polskiej szko\u0142y plakatu poj\u0119cie skr\u00f3tu my\u015blowego odnajduje w pracy Sowi\u0144skiego swoj\u0105 kontynuacj\u0119. Cho\u0107 artysta przyznaje, \u017ce w przypadku tego projektu nie kierowa\u0142 si\u0119 konkretn\u0105 inspiracj\u0105 z obr\u0119bu polskiego plakatu, \u015bmia\u0142o mo\u017cna wysnu\u0107 przypuszczenia o bardziej lub mniej \u015bwiadomych nawi\u0105zaniach. Formalna prostota oraz operowanie znakami-symbolami nasuwa my\u015bl o czarno-bia\u0142ych grafikach Mieczys\u0142awa Wasilewskiego. Wida\u0107 r\u00f3wnie\u017c podobie\u0144stwo do stylu Leszka Ho\u0142danowicza, szczeg\u00f3lnie w kontek\u015bcie Salta<\/i>. Rozmazane ludzkie sylwetki przypominaj\u0105ce odbicie w rozedrganej wodzie maj\u0105 w sobie co\u015b z drucianych pustych postaci Jeste\u015bmy sami na \u015bwiecie. <\/i><\/p>\n Realizacja Przedwio\u015bnia <\/i>wed\u0142ug powie\u015bci Stefana \u017beromskiego by\u0142a dla Andrzeja Wajdy niezwykle wa\u017cna. \u015awiadczy o tym zaci\u0119ta walka o zatwierdzenie ostatecznej wersji scenariusza i skierowanie filmu do produkcji, kt\u00f3ra trwa\u0142a z przerwami ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat. Przedwio\u015bnie <\/i>wydawa\u0142o si\u0119 wr\u0119cz stworzone do ekranizacji przez tak zafascynowanego polsk\u0105 histori\u0105 re\u017cysera. Plakat ilustruj\u0105cy niedosz\u0142y film mia\u0142by ujrze\u0107 \u015bwiat\u0142o dzienne w 1966 roku.<\/p>\n Pod wzgl\u0119dem formalnym grafika Sowi\u0144skiego jest bardzo odwa\u017cna i nowatorska. Konstrukcj\u0119 wyznaczaj\u0105 trzy dominuj\u0105ce elementy: uko\u015bnie biegn\u0105cy tytu\u0142 oraz przecinaj\u0105cy go rastrowy po\u0142owiczny portret Daniela Olbrychskiego, a tak\u017ce cztery czerwone belki. Jeden z przewodnich temat\u00f3w filmu stanowi polityczne dojrzewanie Cezarego \u2013 Polaka wychowanego w Baku przez rodzin\u0119, dla kt\u00f3rej niezwykle wa\u017cne by\u0142o wpajanie synowi patriotycznego ducha. Wewn\u0119trzny konflikt bohatera spowodowany nieumiej\u0119tno\u015bci\u0105 ostatecznego okre\u015blenia swojej ideowej przynale\u017cno\u015bci znajduje odbicie w po\u0142owicznym wizerunku Cezarego. Twarz w pewnym sensie odzwierciedla osobowo\u015b\u0107 cz\u0142owieka. Ukazanie jedynie jej cz\u0119\u015bci, na dodatek wypikselowanej, odbiera bohaterowi indywidualizm. Rozdarcie i w\u0105tpliwo\u015bci Cezarego odnajduj\u0105 tu sw\u00f3j metaforyczny wyraz. W tle, u do\u0142u plakatu, zosta\u0142 przedstawiony wiejski krajobraz, w domy\u015ble powie\u015bciowa Naw\u0142o\u0107, w kt\u00f3rej bohater zapoznaje si\u0119 ze zwyczajami szlacheckiego dworku i prze\u017cywa pierwsze mi\u0142osne zauroczenia. Dodatkowe znaczenia buduje wykorzystana kolorystyka. Kompozycja zamyka si\u0119 w czerwieni, bieli i r\u00f3\u017cnych odcieniach szaro\u015bci. Czerwie\u0144 mo\u017ce by\u0107 symbolem rewolucji radzieckiej, kt\u00f3r\u0105 z pocz\u0105tku tak bardzo by\u0142 zafascynowany Cezary. A mo\u017ce to wyraz m\u0142odzie\u0144czego buntu i zapalczywo\u015bci?<\/p>\n autor plakatu: Kuba Sowi\u0144ski<\/span><\/p>\n Inspiracj\u0105 totaln\u0105 przy tym projekcie by\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Cie\u015blewicza, przede wszystkim jego umiej\u0119tno\u015b\u0107 wykorzystywania uk\u0142adu element\u00f3w graficznych do nawi\u0105zywania z odbiorc\u0105 komunikacji wizualnej. Wida\u0107 to szczeg\u00f3lnie w plakatach artysty, w kt\u00f3rych najwa\u017cniejszym komponentem jest fotografia. <\/i>Natchnienie pochodzi tak\u017ce z zupe\u0142nie innego obszaru, mianowicie rosyjskiego konstruktywizmu. Intryguj\u0105cy fotomonta\u017c, uj\u0119ty w oszcz\u0119dnej kolorystyce ograniczaj\u0105cej si\u0119 do czerwieni, bieli i czerni, budzi skojarzenia z awangardowymi grafikami Aleksandra Rodczenki. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce Przedwio\u015bnie <\/i>jest jednym z odwa\u017cniejszych projekt\u00f3w przedstawionych w ksi\u0105\u017cce. Autor sam stwierdzi\u0142, \u017ce taki plakat w po\u0142owie lat 60. w Polsce prawdopodobnie by nie powsta\u0142; za du\u017co w nim obcych element\u00f3w.<\/p>\n Nasz cz\u0142owiek w Warszawie <\/i>to pierwsza komedia w zestawieniu trzynastu niezrealizowanych film\u00f3w. Jej re\u017cyserem mia\u0142 zosta\u0107 Stanis\u0142aw Bareja, wtedy jeszcze niemaj\u0105cy na koncie filmu, w kt\u00f3rym da\u0142by pozna\u0107 pe\u0142ni\u0119 swoich komediowych mo\u017cliwo\u015bci. By\u0107 mo\u017ce Nasz cz\u0142owiek w Warszawie <\/i>jako pierwszy ukaza\u0142by ten nieprawdopodobny talent.<\/p>\n W scenariuszu opowiedziano histori\u0119 rodem z ameryka\u0144skich film\u00f3w szpiegowskich: g\u0142\u00f3wnym w\u0105tkiem by\u0142 konflikt atomowy mi\u0119dzy dwoma wrogimi mocarstwami \u2013 X i Y. W wyniku nieszcz\u0119\u015bliwej pomy\u0142ki skonstruowana bomba znalaz\u0142a si\u0119 na terenie Warszawy. Dalsza cz\u0119\u015b\u0107 tekstu dotyczy\u0142a pr\u00f3by przemycenia tej\u017ce bomby, a w ca\u0142y spisek przypadkowo wpl\u0105tano niewinnego mieszka\u0144ca Warszawy, Zbyszka. Humor ukryto nie tyle w absurdach polskiej rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3re z czasem sta\u0142y si\u0119 nieod\u0142\u0105cznym sk\u0142adnikiem komedii Barei, ile w licznych gagach i wypadkach spowodowanych wy\u015bcigiem o przechwycenie bomby.<\/p>\n Wykorzystana przez Sowi\u0144skiego ikonografia jest w swojej wymowie niezwykle polska. Nape\u0142niony barszczem talerz z wyeksponowanym napisem \u201eSpo\u0142em\u201d przywo\u0142uje na my\u015bl bar mleczny \u2013 symbol peerelowskiej codzienno\u015bci. W zup\u0119 za moment wpadnie bomba i rozchlapie j\u0105 na wszystkie strony. Jak przyznaje autor, ca\u0142o\u015b\u0107 mia\u0142a by\u0107 utopiona w\u0142a\u015bnie w takim polskim sosie, podobnie jak w kultowych filmach Barei. Rzeczywi\u015bcie, przedstawienie to ma w sobie co\u015b z Misia<\/i>. Skromna zastawa i biel daj\u0105 wra\u017cenie niczym niezak\u0142\u00f3conego porz\u0105dku. W ten spokojny \u015bwiat ma wej\u015b\u0107 co\u015b obcego, co wprowadzi wielkie zamieszanie. Tym flegmatycznym krajem jest Polska wraz z monotonnym \u017cyciem jej obywateli, kt\u00f3re obce si\u0142y wywr\u00f3c\u0105 do g\u00f3ry nogami.<\/p>\n Plakat Sowi\u0144skiego to idealny przyk\u0142ad syntezy re\u017cyserskiego stylu z jego graficznym odpowiednikiem. Charakterystyczne dla Barei uj\u0119cie tematu polsko\u015bci, a przede wszystkim uwik\u0142ania jednostki w nonsensy PRL-u, znajduj\u0105 tutaj sw\u00f3j plastyczny wyraz. Poza powi\u0105zaniami \u201ebarejowskimi\u201d wida\u0107 tu tak\u017ce inspiracj\u0119 plakatami fotograficznymi z lat 70. i 80., a wi\u0119c o ponad dekad\u0119 p\u00f3\u017aniejszymi ni\u017c planowana realizacja Naszego cz\u0142owieka w Warszawie. <\/i>Do takich prac nale\u017c\u0105 grafiki W\u0142adys\u0142awa Pluty, szczeg\u00f3lnie te czarno-bia\u0142e, z elementem fotograficznym i ciekawie zakomponowanym podpisem.<\/p>\n Jak wida\u0107, tworz\u0105c ten plakat Sowi\u0144ski w niewielkim stopniu kierowa\u0142 si\u0119 graficznymi tendencjami obowi\u0105zuj\u0105cymi w drugiej po\u0142owie lat 60. Jego grafice bli\u017cej do estetyki kolejnych dekad polskiego plakatu, i to raczej tego spo\u0142ecznego ni\u017c filmowego.<\/p>\n Dzie\u0142a Witkacego do lat 70. wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 cieszy\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d publiczno\u015bci teatralnej ni\u017c kinowej. Tymczasem fascynacji zakopia\u0144skim pisarzem uleg\u0142 znakomity malarz i tw\u00f3rca film\u00f3w animowanych Jan Lenica, kt\u00f3ry pragn\u0105\u0142 przenie\u015b\u0107 na ekran pierwsz\u0105 powie\u015b\u0107 Witkiewicza \u2013 622 upadki Bunga. <\/i>Znawcy tw\u00f3rczo\u015bci Witkacego wskazuj\u0105 wiele trop\u00f3w interpretacyjnych w kontek\u015bcie tej powie\u015bci, ale wszystkie (poza oczywistymi nawi\u0105zaniami do biografii Witkacego) \u0142\u0105czy temat dojrzewania artystycznego oraz inicjacji seksualnej m\u0142odego bohatera. Na wyobra\u017ani\u0119 Sowi\u0144skiego drugie odczytanie wp\u0142yn\u0119\u0142o najmocniej.<\/p>\n Z cz\u0142owieka-zapa\u0142ki rozb\u0142yska p\u0142omie\u0144 przybieraj\u0105cy kszta\u0142t kobiecego \u0142ona, co sugeruje silny i subtelny zarazem \u0142adunek erotyczny. Krucho\u015b\u0107 zapa\u0142ki oraz \u0142atwo\u015b\u0107, z jak\u0105 mo\u017cna wydoby\u0107 z niej ogie\u0144, s\u0105 trafn\u0105 metafor\u0105 m\u0142odzie\u0144czych uniesie\u0144 mi\u0142osnych tytu\u0142owego Bunga. M\u0142ody bohater wkracza w nieznany dot\u0105d \u015bwiat, zakochuj\u0105c si\u0119 w dojrza\u0142ej pani Akne. Posta\u0107 tej femme fatale<\/i> to iskra, kt\u00f3ra wznieca w Bungu gor\u0105ce uczucia, ale te\u017c i jest przyczyn\u0105 jego powolnego spalania i ostatecznego unicestwienia. Ciekawym pomys\u0142em by\u0142o wykorzystanie tu czarno-bia\u0142ej fotografii przywodz\u0105cej na my\u015bl lekko rozmyte akty atelierowe typowe dla mi\u0119dzywojnia. Zabieg ten oddaje tw\u00f3rcz\u0105 odwag\u0119, z jakiej znany by\u0142 Witkacy, ale jednocze\u015bnie nadaje ca\u0142o\u015bci \u0142agodniejszy charakter.<\/p>\n autor plakatu: Kuba Sowi\u0144ski<\/span><\/p>\n Tym, co \u0142\u0105czy projekt Sowi\u0144skiego z nurtem polskiej szko\u0142y plakatu, jest ikonografia. Nagie cia\u0142o, kt\u00f3rego intymne cz\u0119\u015bci s\u0105 wyeksponowane w oryginalny spos\u00f3b, pojawia\u0142o si\u0119 ju\u017c w historii polskiej sztuki graficznej. W tym kontek\u015bcie warto przywo\u0142a\u0107 plakat Eryka Lipi\u0144skiego do filmu Zazdro\u015b\u0107 i medycyna <\/i>(1973), Kawalerskie \u017cycie na obczy\u017anie <\/i>autorstwa Andrzeja P\u0105gowskiego, a tak\u017ce grafik\u0119 Jana Lenicy Po tamtej stronie chmur.<\/i><\/p>\n Sugestywny znak<\/b><\/p>\n Tadeusz Lubelski, opowiadaj\u0105c histori\u0119 R\u00f3\u017cowego horyzontu,<\/i> nie dysponowa\u0142 gotowym scenariuszem, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by go naprowadzi\u0107 na jakikolwiek trop interpretacyjny. Istniej\u0105 jedynie kr\u00f3tkie notatki Kazimierza Kutza, w kt\u00f3rych re\u017cyser zapowiada\u0142 zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 realizacj\u0119 filmu o pierwszych polskich osadnikach w Stanach Zjednoczonych. To one wraz z dokumentami etnograficznymi i literackimi stanowi\u0105 podstaw\u0119 domys\u0142\u00f3w autora Historii nieby\u0142ej kina PRL<\/i> na temat kszta\u0142tu niezrealizowanego utworu.<\/p>\n R\u00f3\u017cowy horyzont <\/i>zgodnie z zamys\u0142em re\u017cysera mia\u0142 zas\u0142ugiwa\u0107 na miano pierwszego polskiego westernu. Fabu\u0142a dotyczy\u0142a faktycznych wydarze\u0144 z po\u0142owy XIX wieku, kiedy grupa \u015al\u0105zak\u00f3w pod przewodnictwem charyzmatycznego ksi\u0119dza postanowi\u0142a wyemigrowa\u0107 do Teksasu i za\u0142o\u017cy\u0107 tam w\u0142asn\u0105 osad\u0119 Panna Maria.<\/p>\n Jedyn\u0105 ikonografi\u0105 pojawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 w plakacie jest umieszczona na \u015brodku pi\u0142a z koronkowymi z\u0119bami. Wykorzystane liternictwo stylizowane jest na westernowe napisy obecne w saloonach. <\/i>Dwuosobowa pi\u0142a symbolizuje wsp\u00f3ln\u0105 prac\u0119, jak\u0105 musieli w\u0142o\u017cy\u0107 osadnicy w budow\u0119 swojej wioski. To bardzo istotny szczeg\u00f3\u0142. Wsp\u00f3\u0142praca, jakiej wymaga u\u017cycie tego rodzaju pi\u0142y, rodzi poczucie zbiorowo\u015bci, kt\u00f3re w sytuacji emigracji jest niezwykle wa\u017cne. Si\u0142\u0105 wsp\u00f3lnoty w tego rodzaju okoliczno\u015bciach jest mi\u0119dzy innymi narodowa to\u017csamo\u015b\u0107, czego znakiem ma by\u0107 bia\u0142a, delikatna koronka sugeruj\u0105ca r\u0119kodzie\u0142o i haft, cz\u0119\u015b\u0107 ludowej tradycji przekazywanej z pokolenia na pokolenie. Polscy osadnicy, rozpoczynaj\u0105c nowe \u017cycie w Teksasie w\u015br\u00f3d obcych, nie znaj\u0105c ani jednego angielskiego s\u0142owa, musieli pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej zmierzy\u0107 si\u0119 ze swoj\u0105 polsko\u015bci\u0105. To ich baga\u017c, jaki przywie\u017ali ze sob\u0105 za ocean. Z koronki cz\u0119sto robiono te\u017c obrusy, kt\u00f3rymi przykrywano sto\u0142y podczas rodzinnych obiad\u00f3w. Takie sentymentalne skojarzenia by\u0142y jedn\u0105 z intencji autora.<\/p>\n Patrz\u0105c na projekty Sowi\u0144skiego, dostrzega si\u0119 ewolucj\u0119 polskiego plakatu na przestrzeni kilkunastu lat. Nurt malarski, w kt\u00f3rym polska szko\u0142a plakatu ma swoje pocz\u0105tki, kultywowany przez ponad \u0107wier\u0107wiecze, w latach 70. pozwoli\u0142 doj\u015b\u0107 do g\u0142osu bardziej graficznym przedstawieniom. Oczywi\u015bcie, podobne tendencje pojawia\u0142y si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej, czego idealnym przyk\u0142adem s\u0105 prace Leszka Ho\u0142danowicza czy Bronis\u0142awa Zelki, jednak w omawianej dekadzie nabra\u0142y one zupe\u0142nie innego charakteru, g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 takich artyst\u00f3w jak Mieczys\u0142aw Wasilewski i Jakub Erol. Pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107 i minimalizm formy R\u00f3\u017cowego horyzontu <\/i>szczeg\u00f3lnie przypomina stylistyk\u0119 plakat\u00f3w pierwszego z nich. Wasilewski jest mistrzem wnikliwej analizy psychologicznej bohater\u00f3w ilustrowanych film\u00f3w oraz ubierania idei tych\u017ce film\u00f3w w skromny kszta\u0142t. Mo\u017ce pod wzgl\u0119dem psychologii postaci plakat Sowi\u0144skiego nie jest tak wysublimowany jak na przyk\u0142ad Trzy kobiety <\/i>Wasilewskiego, co mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 brakiem podstawy scenariuszowej daj\u0105cej pole do popisu dla graficznej interpretacji, jednak pod wzgl\u0119dem kompozycji, minimalistycznej kolorystyki i intryguj\u0105cych zestawie\u0144 oba projekty s\u0105 bardzo podobne.<\/p>\n Powo\u0142anie <\/i>to trzeci opisany przez Lubelskiego przypadek niezrealizowanego projektu, kt\u00f3rego re\u017cyserem mia\u0142 by\u0107 Andrzej Wajda. Scenariusz pozwala s\u0105dzi\u0107, \u017ce film, gdyby powsta\u0142, m\u00f3g\u0142by by\u0107 dzi\u015b wymieniany w\u015br\u00f3d najg\u0142o\u015bniejszych tytu\u0142\u00f3w nurtu kina moralnego niepokoju. G\u0142\u00f3wn\u0105 inspiracj\u0105 by\u0142a dla Wajdy niezwykle ciekawa praktyka panuj\u0105ca w\u015br\u00f3d kandydat\u00f3w na ksi\u0119\u017cy \u015al\u0105skiego Seminarium Duchownego: po drugim roku studi\u00f3w teologicznych ka\u017cdego kleryka wysy\u0142ano na roczne praktyki robotnicze, najcz\u0119\u015bciej do kopalni. Po do\u015bwiadczeniu ci\u0119\u017ckiej pracy i ostatecznym rozeznaniu swojego powo\u0142ania kleryk decydowa\u0142 si\u0119 kontynuowa\u0107 nauk\u0119 w seminarium lub rezygnowa\u0142 z dalszej pos\u0142ugi. Podobn\u0105 histori\u0119 chcia\u0142 przenie\u015b\u0107 na ekran re\u017cyser, bohaterami czyni\u0105c dw\u00f3ch m\u0142odych student\u00f3w \u2013Andrzeja i Piotra.<\/p>\n autor plakatu: Kuba Sowi\u0144ski<\/span><\/p>\n Sowi\u0144ski przy tworzeniu plakatu do Powo\u0142ania, <\/i>podobnie jak w R\u00f3\u017cowym horyzoncie, <\/i>pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 jednym sugestywnym znakiem. Tworz\u0105 go dwa przecinaj\u0105ce si\u0119 drogowskazy uk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 w kszta\u0142t drewnianego krzy\u017ca. Odbiorca zamiast drogowskaz\u00f3w mo\u017ce dostrzec tak\u017ce zarys g\u00f3rniczych narz\u0119dzi. Obie interpretacje znajduj\u0105 swoje uzasadnienie wynikaj\u0105ce z tre\u015bci filmu. W przypadku pierwszego odczytania kierunkowskazy symbolizuj\u0105 dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w, a mo\u017ce raczej ich wahania i w\u0105tpliwo\u015bci budz\u0105ce si\u0119 w miar\u0119 poznawania \u015brodowiska g\u00f3rnik\u00f3w i jego problem\u00f3w. Znaki s\u0105 zwr\u00f3cone w przeciwne strony, co z kolei odnosi si\u0119 do ostatecznie odmiennych postaw Andrzeja i Piotra: pierwszy postanawia pozosta\u0107 w seminarium, drugi \u2013 odda\u0107 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej. Znacz\u0105cym elementem jest krzy\u017c, kt\u00f3ry poza oczywistym nawi\u0105zaniem do kap\u0142a\u0144stwa stanowi m\u0105dr\u0105 przeno\u015bni\u0119 duchowej pos\u0142ugi. Andrzej, przyjmuj\u0105c \u015bwi\u0119cenia, wype\u0142nia szczeg\u00f3lny rodzaj bo\u017cego powo\u0142ania, ale i Piotr, anga\u017cuj\u0105c si\u0119 w pomoc drugiemu cz\u0142owiekowi, r\u00f3wnie\u017c je realizuje.<\/p>\n Tak\u017ce i w tym wypadku na wyobra\u017ani\u0119 Sowi\u0144skiego najmocniej podzia\u0142a\u0142a estetyka Wasilewskiego. <\/i>Artysta uprawia\u0142 typ grafiki, kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b mo\u017cna uzna\u0107 za wektorow\u0105. Pod koniec lat 70. takie poj\u0119cie oczywi\u015bcie jeszcze nie istnia\u0142o \u2013 pojawi\u0142o si\u0119 wraz z odpowiednimi programami komputerowymi, jednak z perspektywy czasu prace Wasilewskiego takie skojarzenia nasuwaj\u0105. Powo\u0142anie <\/i>operuje geometryzacj\u0105 znaku, z jakiej s\u0142yn\u0105\u0142 artysta. Ciekawie przedstawia si\u0119 tu tak\u017ce typografia, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c odsy\u0142a do warsztatu polskiej szko\u0142y plakatu. Sowi\u0144ski po\u0142\u0105czy\u0142 maszynowe liternictwo z pismem odr\u0119cznym. Ozdobne litery stanowi\u0105ce integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 graficznego przedstawienia s\u0105 znakiem rozpoznawczym stylu Starowieyskiego i Wiktora Sadowskiego. Natomiast zestawianie tych dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w czcionki jest typowe dla Andrzeja P\u0105gowskiego, co mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 chocia\u017cby w plakatach do film\u00f3w R\u0119ce do g\u00f3ry<\/i>, Bez ko\u0144ca<\/i> czy Przes\u0142uchanie<\/i>.<\/p>\n Subtelny surrealizm Starowieyskiego<\/b><\/p>\n Porwanie kr\u00f3la <\/i>mia\u0142o by\u0107 dla Wojciecha Wiszniewskiego kinowym debiutem. Scenariusz by\u0142 gotowy, wybrano odtw\u00f3rc\u00f3w g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l, wreszcie skierowano film do produkcji. Niestety, przedwczesna \u015bmier\u0107 re\u017cysera w lutym 1981 roku wstrzyma\u0142a zdj\u0119cia, a projekt o panowaniu ostatniego polskiego kr\u00f3la zosta\u0142 od\u0142o\u017cony na p\u00f3\u0142k\u0119.<\/p>\n Do dzisiaj posta\u0107 Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego wzbudza w\u015br\u00f3d historyk\u00f3w ambiwalentne uczucia. Niekt\u00f3rzy widz\u0105 w nim zdrajc\u0119 i jedynego winowajc\u0119 pierwszego rozbioru Polski, kt\u00f3rego konsekwencj\u0105 by\u0142y dwa nast\u0119pne. Inni, staraj\u0105c si\u0119 dostrzec pozytywne aspekty okresu jego kr\u00f3lowania, doceniaj\u0105 zas\u0142ugi w\u0142adcy w szerzeniu kultury i usprawnieniu o\u015bwiaty. Niejednoznaczno\u015b\u0107 osoby Stanis\u0142awa Poniatowskiego stanowi\u0142a dla Wiszniewskiego niezwykle atrakcyjny materia\u0142 na filmow\u0105 opowie\u015b\u0107.<\/p>\n W Porwaniu kr\u00f3la <\/i>Sowi\u0144ski skierowa\u0142 si\u0119 ku nowej stylistyce, dot\u0105d nieobecnej w om\u00f3wionych projektach. Wykorzystana ikonografia i typografia jest zwi\u0105zana z wzorcami sztuki baroku, przede wszystkim jej kunsztowno\u015bci\u0105 oraz poetyzacj\u0105 przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku. G\u0142\u00f3wny element graficzny stanowi rycina przedstawiaj\u0105ca imad\u0142o mia\u017cd\u017c\u0105ce monet\u0119 z wizerunkiem kr\u00f3la. Podobne misternie wykonane rysunki mo\u017cna spotka\u0107, przegl\u0105daj\u0105c wielk\u0105 encyklopedi\u0119 francusk\u0105, kt\u00f3ra ukazywa\u0142a si\u0119 we Francji w drugiej po\u0142owie XVIII wieku. Has\u0142a encyklopedii by\u0142y ilustrowane pi\u0119knymi rycinami przedstawiaj\u0105cymi r\u00f3\u017cne gatunki fauny i flory czy budow\u0119 narz\u0119dzi. Bior\u0105c pod uwag\u0119 przeznaczenie oraz konstrukcj\u0119 imad\u0142a, mo\u017cemy dostrzec w nim metaforyczne uj\u0119cie dramatycznej sytuacji Stanis\u0142awa Poniatowskiego. Szcz\u0119ki urz\u0105dzenia symbolizuj\u0105 wrogie mocarstwa, kt\u00f3re za moment stan\u0105 si\u0119 zaborcami polskich ziem. Monarcha przedstawiony jako ma\u0142a, krucha moneta nie ma szans w starciu z coraz mocniej zaciskaj\u0105cymi si\u0119 ramionami wroga. Taka kompozycja stawia ostatniego kr\u00f3la Polski raczej w roli ofiary ni\u017c winowajcy. Ku podobnej wyrozumia\u0142o\u015bci wobec w\u0142adcy sk\u0142ania si\u0119 w swoim scenariuszu Wojciech Wiszniewski. Gdyby Porwanie kr\u00f3la <\/i>wesz\u0142o na ekrany kin, \u00f3wczesny odbiorca m\u00f3g\u0142by dostrzec niezwyk\u0142\u0105 aktualno\u015b\u0107 tematu zniewolenia. Tak\u0105 intencj\u0119 mia\u0142 zreszt\u0105 re\u017cyser, staraj\u0105c si\u0119 zdemaskowa\u0107 wrog\u0105, bezwzgl\u0119dn\u0105 si\u0142\u0119, odbieraj\u0105c\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwu resztki wolno\u015bci.<\/p>\n autor plakatu: Kuba Sowi\u0144ski<\/span><\/p>\n W\u015br\u00f3d inspirator\u00f3w Sowi\u0144skiego znalaz\u0142 si\u0119 w tym przypadku r\u00f3wnie\u017c Franciszek Starowieyski, czo\u0142owy tw\u00f3rca polskiej szko\u0142y plakatu. Tematyka i czas akcji filmu <\/i>idealnie wpasowuj\u0105 si\u0119 w stylistyk\u0119 charakterystyczn\u0105 dla tego artysty, st\u0105d te\u017c decyzja o jej przefiltrowaniu w Porwaniu kr\u00f3la. <\/i>Nazwisko Starowieyskiego przywo\u0142uje szereg surrealistycznych, turpistycznych obraz\u00f3w. To s\u0142uszne skojarzenia, jednak nie tylko one sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na dorobek grafika. W wielu jego plakatach (szczeg\u00f3lnie tych z lat 60.) kompozycj\u0119 tworz\u0105 kola\u017ce oraz rysunki znacznie mniej makabryczne ni\u017c w p\u00f3\u017aniejszych latach. Sowi\u0144ski czerpa\u0142 g\u0142\u00f3wnie z tego okresu tw\u00f3rczo\u015bci Starowieyskiego, kiedy powsta\u0142y takie plakaty, jak Kroki we mgle<\/i>, S\u0142o\u0144ce i cie\u0144<\/i> czy Przygody M\u00fcnchhausena<\/i>. Poza dziedzin\u0105 plakatu obszarem inspiracji by\u0142y dla artysty rysunki Daniela Mroza, znakomitego grafika, rysownika, autora ilustracji do ksi\u0105\u017cek Stanis\u0142awa Lema czy magazynu \u201ePrzekr\u00f3j\u201d.<\/p>\n Scenariusz Os\u0142a graj\u0105cego na lirze <\/i>autorstwa Jadwigi Kuku\u0142czanki <\/i>nie m\u00f3g\u0142 trafi\u0107 w lepsze r\u0119ce. Cienka granica mi\u0119dzy jaw\u0105 a snem, przenikanie si\u0119 r\u00f3\u017cnych struktur czasowych, nieszcz\u0119\u015bliwi kochankowie wpl\u0105tani w metafizyczn\u0105 gr\u0119 \u2013 tylko Wojciech Jerzy Has m\u00f3g\u0142 podj\u0105\u0107 si\u0119 podobnego wyzwania. Produkcj\u0119 od samego pocz\u0105tku przygotowywano z wielkim rozmachem. Pocz\u0105wszy od obsady, a na zagranicznych plenerach ko\u0144cz\u0105c, Osio\u0142 graj\u0105cy na lirze <\/i>mia\u0142 by\u0107 wielkim filmowym widowiskiem. Realizacj\u0119 przerwano tu\u017c przed samym wylotem ekipy do Francji \u2013 13 grudnia 1981 roku. Dalsze wyja\u015bnienia przyczyn wstrzymania zdj\u0119\u0107 s\u0105 raczej zb\u0119dne.<\/p>\n Bogactwo w\u0105tk\u00f3w i motyw\u00f3w uwzgl\u0119dnionych w scenariuszu dawa\u0142o grafikowi szerokie pole do popisu. Sowi\u0144ski postanowi\u0142 przenie\u015b\u0107 filmowy \u015bwiat Hasa na obraz rozbitego talerza, kt\u00f3rego ka\u017cdy fragment przekazuje inn\u0105 tre\u015b\u0107. Centraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 naczynia zajmuje para ca\u0142uj\u0105cych si\u0119 kochank\u00f3w. Na pozosta\u0142ych od\u0142amkach mo\u017cna dostrzec wizerunki dyktator\u00f3w, Hitlera i Mao Zedonga, podobizn\u0119 Zygmunta Freuda, stron\u0119 tytu\u0142ow\u0105 dzie\u0142a Montaigne\u2019a, a tak\u017ce urywek traktatu filozoficznego i has\u0142a z wielkiej encyklopedii francuskiej. Historia \u015bwiata w jednym rozbitym talerzu. Wyb\u00f3r postaci i wycink\u00f3w z ksi\u0105\u017cek by\u0142 do\u015b\u0107 oczywisty ze wzgl\u0119du na umieszczenie ich w scenariuszu. Kuku\u0142czanka wzorowa\u0142a g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w na oblubie\u0144cu i oblubienicy z biblijnej Pie\u015bni nad Pie\u015bniami<\/i>. Dwie plato\u0144skie po\u0142\u00f3wki. Przedstawione na plakacie postacie w scenariuszu prowadz\u0105 nieko\u0144cz\u0105cy si\u0119 dialog. To, do czego doszli greccy filozofowie, my\u015bliciele o\u015bwiecenia czy wreszcie tyrani XX wieku, nieustannie przewija si\u0119 w dziejach \u015bwiata. Od\u0142amki talerza to elementy, kt\u00f3re stworzy\u0142y dzisiejsz\u0105 cywilizacj\u0119. Nie mia\u0142aby ona obecnego kszta\u0142tu, gdyby zabrak\u0142o chocia\u017c najmniejszego kawa\u0142ka. Pot\u0142uczone naczynie kryje co\u015b g\u0142\u0119boko dekadenckiego. Wszystkie fragmenty dotycz\u0105 jedynie bli\u017cszej i dalszej przesz\u0142o\u015bci, brakuje odniesienia do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych. Czy\u017cby obecny stan kultury i spo\u0142ecznej mentalno\u015bci nie mia\u0142 ju\u017c nic warto\u015bciowego do zaoferowania? Zamiast dok\u0142ada\u0107 kolejn\u0105 cegie\u0142k\u0119, rujnuj\u0105 stary porz\u0105dek, przyczyniaj\u0105c si\u0119 tym samym do upadku cywilizacji?<\/p>\n Osio\u0142 graj\u0105cy na lirze <\/i>to kolejna pr\u00f3ba przeniesienia stylistyki takich artyst\u00f3w jak Starowieyski czy Sadowski. Plakat poza nastrojem l\u0119ku i niepokoju ewokuje r\u00f3wnie\u017c co\u015b patetycznego, jak w przypadku pierwszego z artyst\u00f3w. Tak jak w przypadku Porwania kr\u00f3la, <\/i>Sowi\u0144ski inspirowa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie jego kola\u017cami oraz rysunkami zbli\u017conymi bardziej do szkic\u00f3w ni\u017c dzie\u0142 surrealistycznego malarstwa. R\u00f3wnie\u017c wykorzystana typografia odsy\u0142a do prac tego artysty, ale tak\u017ce i Sadowskiego oraz P\u0105gowskiego. Sowi\u0144ski wykaza\u0142 si\u0119 wyj\u0105tkowym wyczuciem nie tylko idei filmu, lecz tak\u017ce estetyki Hasa, kt\u00f3rego zami\u0142owanie do nadrealno\u015bci i poetyzacji jest znane wszystkim wielbicielom jego tw\u00f3rczo\u015bci. Gdyby re\u017cyser zacz\u0105\u0142 projektowa\u0107 plakaty, by\u0107 mo\u017ce poszed\u0142by podobn\u0105 drog\u0105 co Starowieyski.<\/p>\n autor plakatu: Kuba Sowi\u0144ski<\/span><\/p>\n Legenda pisana na nowo<\/b><\/p>\n Choroba wi\u0119zienna<\/i>, <\/i>ze wzgl\u0119du na czas narodzin pomys\u0142u ekranizacji g\u0142o\u015bnej powie\u015bci Janusza Andermana, nie powinna znale\u017a\u0107 si\u0119 w ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3rej tytu\u0142 przywo\u0142uje okresu PRL. Waga pierwszego planowanego przedsi\u0119wzi\u0119cia filmowego o grupie internowanych w latach stanu wojennego zadecydowa\u0142a jednak o umieszczeniu i tego projektu w Historii nieby\u0142ej…<\/i>. Dowodzi to, \u017ce czerwiec 1989 roku nie zamyka wszystkich spraw PRL, a niekt\u00f3re tematy bez wzgl\u0119du na epok\u0119 i sytuacj\u0119 polityczn\u0105 potrzebuj\u0105 d\u0142u\u017cszego przepracowania.<\/p>\n Ilustracj\u0119 do Choroby wi\u0119ziennej <\/i>stanowi mocno obrysowana d\u0142o\u0144. \u015arodkowe palce-no\u017cyce uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w triumfalny gest V (victory<\/i>), przecinaj\u0105c bia\u0142o-czerwon\u0105 wst\u0119g\u0119. Obok widnieje tytu\u0142 filmu uj\u0119ty w prostok\u0105tn\u0105 ramk\u0119. U\u017cyta ikonografia jednoznacznie odnosi si\u0119 do polskiej rzeczywisto\u015bci ko\u0144ca lat 80. \u2013 prze\u0142omu politycznego i dzia\u0142alno\u015bci Solidarno\u015bci. Jej legenda zosta\u0142a potraktowana przez Sowi\u0144skiego z ironi\u0105 i sceptycyzmem. R\u0119ka mo\u017ce nale\u017ce\u0107 do polityka przecinaj\u0105cego wst\u0119g\u0119 z okazji wa\u017cnego wydarzenia; zawsze elegancko ubrany, dostojny i oczywi\u015bcie z szerokim u\u015bmiechem. Czy\u017c to nie pewnego rodzaju gra pozor\u00f3w? Bohater Choroby wi\u0119ziennej <\/i>przygotowuje si\u0119 do realizacji filmu o internowanych w czasie stanu wojennego, czyni\u0105c siebie odtw\u00f3rc\u0105 pierwszoplanowej roli. Oczerniaj\u0105c by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych i podaj\u0105c w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 ich traumatyczne prze\u017cycia, sam kreuje swoj\u0105 posta\u0107 w zupe\u0142nej sprzeczno\u015bci z faktami. Re\u017cyser ukazuje siebie w o wiele lepszym \u015bwietle, od\u017cegnuj\u0105c si\u0119 tym samym od g\u0142\u00f3wnego za\u0142o\u017cenia przygotowanego filmu, czyli odk\u0142amania legendy internowanych. Odcina kupony od niezbyt chwalebnej przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n Plakat do Choroby wi\u0119ziennej <\/i>w kompozycji <\/i>jest bardzo \u201ep\u0105gowski\u201d. Jeden znacz\u0105cy element na pierwszym planie, jasne t\u0142o, motyw r\u0119ki u\u0142o\u017conej w charakterystyczny gest przypominaj\u0105cy ten z projektu do Aktor\u00f3w prowincjonalnych <\/i>\u2013 wszystko to stanowi nawi\u0105zanie do warsztatu P\u0105gowskiego. Sowi\u0144ski bardzo chcia\u0142, aby w ksi\u0105\u017cce znalaz\u0142 si\u0119 plakat b\u0119d\u0105cy transparentem jego stylistyki, a film z akcj\u0105 rozgrywaj\u0105c\u0105 si\u0119 w Polsce tu\u017c po transformacji wydawa\u0142 si\u0119 do tego idealnym materia\u0142em. Wykorzystana technika odsy\u0142a do dorobku Piotra M\u0142odo\u017ce\u0144ca. Jego prace maj\u0105 bardzo charakterystyczny awangardowy rys wyra\u017caj\u0105cy si\u0119 w nieco prymitywnej stylistyce. W plakatach artysty dominuj\u0105 mocne kontury, wyraziste kolory, ze szczeg\u00f3lnym upodobaniem do czerni, oraz proste i wymowne ilustracje. Choroba wi\u0119zienna <\/i>pod tym wzgl\u0119dem bardzo je przypomina. Wystarczy przywo\u0142a\u0107 Stach&Piotr paintings<\/i> czy projekt promuj\u0105cy wystaw\u0119 prac M\u0142odo\u017ce\u0144ca zatytu\u0142owany po prostu Plakaty<\/i>, aby zauwa\u017cy\u0107 oczywiste podobie\u0144stwa.<\/p>\n autor plakatu: Kuba Sowi\u0144ski<\/span><\/p>\n Podsumowanie<\/b><\/p>\n Mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce analiza zestawienia plakat\u00f3w Sowi\u0144skiego i cech charakterystycznych zar\u00f3wno dla polskiej szko\u0142y plakatu w og\u00f3le, jak i dla poszczeg\u00f3lnych tw\u00f3rc\u00f3w, jest \u0142atwa i oczywista. O to w\u0142a\u015bnie w ca\u0142ym eksperymencie chodzi\u0142o \u2013 o pr\u00f3b\u0119 wskrzeszenia minionej epoki. Sprawa nie wygl\u0105da jednak tak prosto, kiedy przypomnimy sobie podstawowe za\u0142o\u017cenie artysty, z jakim przyst\u0119powa\u0142 do projektowania ka\u017cdego plakatu: nie stara\u0107 si\u0119 kopiowa\u0107 \u017cadnego z tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p>\n Patrz\u0105c na wszystkie prace w porz\u0105dku chronologicznym, od razu mo\u017cna dostrzec transformacj\u0119, jak\u0105 przez p\u00f3\u0142 wieku przeszed\u0142 plakat filmowy w Polsce. Pierwsze powojenne lata trafnie odzwierciedla otwieraj\u0105cy ksi\u0105\u017ck\u0119 Doktor Korczak<\/i>, podobnie Po wojnie <\/i>oraz Sprawa Szymka Bielasa <\/i>dobrze oddaj\u0105 okres dominacji sztuki socrealistycznej. Natomiast artystyczna swoboda, jak\u0105 mogli cieszy\u0107 si\u0119 graficy po Pa\u017adzierniku 1956 roku, zosta\u0142a wyra\u017cona we wszystkich pozosta\u0142ych realizacjach, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem dokona\u0144 w dziedzinie plakatu graficznego.<\/p>\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 om\u00f3wionych projekt\u00f3w stanowi po\u0142\u0105czenie kilku r\u00f3\u017cnych stylistyk wypracowanych przez ca\u0142y omawiany okres. Wykazanie podobie\u0144stw w odniesieniu do polskiej szko\u0142y plakatu filmowego wynika z zestawienia wykorzystanych przez artyst\u0119 motyw\u00f3w, kompozycji i technik z dokonaniami mistrz\u00f3w. Tego rodzaju inspiracji mo\u017cna doszuka\u0107 si\u0119 we wszystkich pracach Historii nieby\u0142ej…<\/i> Inteligentne fotomonta\u017ce prowadz\u0105 do Romana Cie\u015blewicza, geometryczne, jednoelementowe kompozycje wskazuj\u0105 na wp\u0142yw Mieczys\u0142awa Wasilewskiego, a poetyckie, tajemnicze przedstawienia w Porwaniu kr\u00f3la <\/i>i O\u015ble graj\u0105cym na lirze <\/i>odsy\u0142aj\u0105 do Franciszka Starowieyskiego.<\/p>\n R\u00f3wnie wa\u017cnym elementem co ilustracja jest typografia, kt\u00f3ra, odpowiednio dobrana, mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 intryguj\u0105cym dope\u0142nieniem motywu przewodniego. Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 czcionki w plakatach Sowi\u0144skiego mo\u017cna dostrzec od Powo\u0142ania<\/i>, czyli od czasu, kiedy do projektowania zacz\u0119to wprowadza\u0107 pismo odr\u0119czne, cz\u0119sto zestawiane z liternictwem mechanicznym.<\/p>\n Co istotne, wi\u0119kszo\u015b\u0107 technik graficznych jest tu dopasowana do epoki, w kt\u00f3rej dany plakat mia\u0142 powsta\u0107. Gdyby projektowanie w\u0142a\u015bciwe stylowi uprawianemu w po\u0142owie lat 70. zosta\u0142o zastosowane w grafikach do film\u00f3w z pocz\u0105tku lat 50., ca\u0142o\u015b\u0107 straci\u0142aby na autentyczno\u015bci. Istniej\u0105 jednak plakaty (Przedwio\u015bnie, Nasz cz\u0142owiek w Warszawie<\/i>), <\/i>o kt\u00f3rych nawet sam autor powiedzia\u0142, \u017ce w\u0105tpi, aby podobne mog\u0142y przedstawia\u0107 filmy z epoki, w kt\u00f3rej mia\u0142y wej\u015b\u0107 na ekrany. W latach 60. ani rosyjski konstruktywizm, ani styl W\u0142adys\u0142awa Pluty <\/i>nie by\u0142y popularne w\u015br\u00f3d polskich tw\u00f3rc\u00f3w. W ten spos\u00f3b dochodzimy do drugiej cz\u0119\u015bci wniosk\u00f3w, a w\u0142a\u015bciwie pewnych w\u0105tpliwo\u015bci, czy zjawisko polskiej szko\u0142y plakatu zosta\u0142o przez Sowi\u0144skiego w pe\u0142ni wyczerpane?<\/p>\n Brak dopasowania projekt\u00f3w do okre\u015blonych reali\u00f3w polskiej sztuki plakatu nie stanowi zarzutu do autora. Sowi\u0144ski realizowa\u0142 swoj\u0105 wizj\u0119, czerpi\u0105c z dokona\u0144 rodzimej i zagranicznej grafiki kilku dekad, nie tylko czterdziestu omawianych lat. Niedosyt budzi co\u015b innego, mianowicie brak prac, kt\u00f3re wskrzesi\u0142yby tradycj\u0119 plakatu malarskiego. Gdyby autor zaprojektowa\u0142 chocia\u017c kilka grafik utrzymanych w podobnej stylistyce, otrzymaliby\u015bmy pe\u0142ny przekr\u00f3j szko\u0142y polskiej. Sowi\u0144ski przyzna\u0142, \u017ce patrz\u0105c z perspektywy czasu, \u017ca\u0142uje, \u017ce nie pokusi\u0142 si\u0119 o \u017caden typowo malarski plakat. Nie m\u00f3g\u0142 jednak przeskoczy\u0107 ogranicze\u0144 narzuconych przez wydawc\u0119. Zaprojektowanie ilustracji w stylu Jana M\u0142odo\u017ce\u0144ca czy Jana Lenicy nie stanowi\u0142oby zadania niemo\u017cliwego, ale z pewno\u015bci\u0105 potrzebny by\u0142by wi\u0119kszy zapas czasu.<\/p>\n Alternatywne grafiki Kuby Sowi\u0144skiego s\u0105 niezwykle ciekawym eksperymentem: to spojrzenie na polsk\u0105 szko\u0142\u0119 plakatu z punku widzenia wsp\u00f3\u0142czesnego artysty, kt\u00f3rego wyobra\u017ania przesycona jest inspiracjami wywodz\u0105cymi si\u0119 zar\u00f3wno z artystycznych tendencji XX, jak i XXI wieku. Tradycja rodzimego plakatu filmowego z pewno\u015bci\u0105 zosta\u0142a podj\u0119ta na nowo.<\/p>\n \n <\/b><\/p>\n Nieistniej\u0105cemu nada\u0107 kszta\u0142t<\/b><\/p>\n W Historii nieby\u0142ej kina PRL <\/i>Tadeusza Lubelskiego kryje si\u0119 rodzaj nostalgii i \u017calu za projektami, kt\u00f3rych pomys\u0142y zrodzi\u0142y si\u0119 w z\u0142ym czasie i trafi\u0142y w nieodpowiednie r\u0119ce. Gdyby chocia\u017c po\u0142owa z planowanych produkcji doczeka\u0142a si\u0119 premiery, by\u0107 mo\u017ce kanon polskiej kinematografii wygl\u0105da\u0142by zupe\u0142nie inaczej. Zanim jednak czytelnik dotrze do opowie\u015bci o losach trzynastu niezrealizowanych film\u00f3w, na pocz\u0105tku przyjrzy si\u0119 ilustruj\u0105cym je kinowym afiszom. Ich autor, Kuba Sowi\u0144ski, bierze na warsztat tradycj\u0119 polskiej szko\u0142y plakatu, uzupe\u0142niaj\u0105c j\u0105 o wra\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnego artysty. <\/p>\n Forming the non-existent<\/b><\/p>\n A kind of nostalgia underlies Tadeusz Lubelski\u2019s Historia nieby\u0142a kina PRL<\/i>: a regret for projects and ideas which were born at a bad time and found their way into the wrong hands. If at least half of the planned productions had premiered, perhaps the canon of Polish cinematography would have looked completely different. However, before the reader reaches the story of the thirteen unrealized films, first he or she will look at the cinema posters illustrating them. Their author Kuba Sowi\u0144ski works with the tradition of the Polish poster school, complementing it with the sensitivity of a contemporary artist.<\/p>\n S\u0142owa kluczowe: <\/b>polski plakat filmowy, polska szko\u0142a plakatu, grafika artystyczna, Kuba Sowi\u0144ski, Tadeusz Lubelski, Historia nieby\u0142a kina PRL<\/i><\/p>\n Aleksandra Oko\u0144ska<\/b> \u2013 absolwentka organizacji produkcji filmowej i telewizyjnej PWSFTviT im. Leona Schillera w \u0141odzi. Mi\u0142o\u015bniczka podr\u00f3\u017cy, fotografii i literatury non-fiction<\/i>. Marzy o zawodowym pisaniu reporta\u017cy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Tadeusz Lubelski w Historii nieby\u0142ej kina PRL podejmuje bardzo ciekaw\u0105 i trudn\u0105 pr\u00f3b\u0119 opowie\u015bci o filmach, kt\u00f3re mia\u0142y powsta\u0107 w Polsce na przestrzeni lat 1945\u20131989, jednak z r\u00f3\u017cnych przyczyn, g\u0142\u00f3wnie polityczno-cenzuralnych, nigdy nie doczeka\u0142y si\u0119 realizacji. Zadanie trudne, poniewa\u017c na temat niekt\u00f3rych opisanych film\u00f3w zachowa\u0142y si\u0119 jedynie szcz\u0105tkowe notatki i uwagi potencjalnych tw\u00f3rc\u00f3w. Konstrukcj\u0119… Czytaj wi\u0119cej »Nieistniej\u0105cemu nada\u0107 kszta\u0142t<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":679,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[650],"tags":[673,674,296,675,676,677,452],"ppma_author":[678],"class_list":["post-294","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2018","tag-grafika-artystyczna","tag-historia-niebyla-kina-prl","tag-kino-najnowsze","tag-kuba-sowinski","tag-polska-szkola-plakatu","tag-polski-plakat-filmowy","tag-tadeusz-lubelski"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/02_Po_wojnie_book.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/05_Jestesmy_sami_na_swiecie_book.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/06_Przedwiosnie_book.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/08_622_Upadki_Bunga_book.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/10_Powo_anie_book.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/11_Porwanie_Krola_book.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/12_osol_grajacy_na_lirze_book.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/KINO_NAJNOWSZE\/13_Choroba_wiezienna_book.jpg\")
<\/p>\n