![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/polesie\/przybleda.jpg\")
<\/b><\/p>\n<\/b><\/p>\n
W wydanym w 1932 roku prospekcie Polskiego Biura Podr\u00f3\u017cy \u201eOrbis\u201d mo\u017cna znale\u017a\u0107 ofert\u0119 wycieczki do Puszczy Bia\u0142owieskiej zorganizowanej pod kierownictwem naukowym \u015bwiatowej s\u0142awy podr\u00f3\u017cnika i powie\u015bciopisarza prof. F.A. Ossendowskiego<\/i><\/a>[1]<\/a>. Dwudniowa eskapada kosztowa\u0142a 80 z\u0142, czyli r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 po\u0142owy \u015bredniej miesi\u0119cznej pensji urz\u0119dnika. Do tej do\u015b\u0107 kosztownej przyjemno\u015bci przekona\u0107 mia\u0142 znajduj\u0105cy si\u0119 w folderze opis: Ta pierwotna puszcza, gdzie zapewne \u017cyli nieznani dot\u0105d ludzie na d\u0142ugo przedtem, nim tu przyw\u0119drowali S\u0142owianie, owiana jest prastarymi legendami z czas\u00f3w, gdy panowa\u0142 tu powszechnie kult Peruna <\/i>(\u2026) Ka\u017cda z cz\u0119\u015bci puszczy, a wi\u0119c b\u00f3r-lado, grud, oles, je\u0142osmycz, ga\u0142 posiadaj\u0105 swoj\u0105 histori\u0119 i prehistori\u0119, a w pami\u0119ci ludu o\u017cywiaj\u0105 je siwe legendy, czar\u00f3w i tajemnic pe\u0142ne<\/i><\/a>[2]<\/a>. Dalej jest mowa o wojnach z poganami, polowaniach urz\u0105dzanych przez Jagiellon\u00f3w, a tak\u017ce o powsta\u0144czych walkach oraz pot\u0119dze pierwotnej przyrody. Finansowy wynik tej historyczno-egzotycznej wyprawy musia\u0142 zadowoli\u0107 organizator\u00f3w, bo ju\u017c wkr\u00f3tce w ofercie Orbisu znalaz\u0142a si\u0119 kolejna wycieczka pod osobistym kierownictwem<\/i> Ossendowskiego. W tym czasie pisarz po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 poznawaniu dzikich ost\u0119p\u00f3w Polski. Jego relacje z podr\u00f3\u017cy po Polesiu, Huculszczy\u017anie, Podkarpaciu i Podolu by\u0142y drukowane w kilku gazetach, a nast\u0119pnie ukaza\u0142y si\u0119 w formie ksi\u0105\u017ckowej. Pisz\u0105c o wschodnich rubie\u017cach kraju, pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 podobnym j\u0119zykiem co w powie\u015bciach po\u015bwi\u0119conym eskapadom do dalekich krain w Azji i Afryce: W \u015brodku Europy, w dwudziestym wieku <\/i>(\u2026) wsz\u0119dzie dotar\u0142 ju\u017c zwalczaj\u0105cy wszystko bia\u0142y cz\u0142owiek, zbada\u0142 i opisa\u0142 szczeg\u00f3\u0142owo. I rzecz dziwna \u2013 we w\u0142asnej siedzibie jego zosta\u0142 kraj ma\u0142o znany, pod wieloma wzgl\u0119dami zagadkowy, trudno dost\u0119pny i w znacznej swej cz\u0119\u015bci \u2013 prawie niezaludniony! Jest to \u2013 Polesie<\/i><\/a>[3]<\/a>.<\/p>\n Ossendowski nie by\u0142 w swojej pasji odkrywania nieznanych zak\u0105tk\u00f3w Polski osamotniony. R\u00f3wnolegle w wile\u0144skim \u201eS\u0142owie\u201d teksty o Polesiu publikowa\u0142 J\u00f3zef Mackiewicz<\/a>[4]<\/a>, na \u0142amach \u201eWiadomo\u015bci Literackich\u201d Ksawery Pruszy\u0144ski opisywa\u0142 kolejne etapy podr\u00f3\u017cy po Polsce, a Melchior Wa\u0144kowicz pracowa\u0142 nad po\u015bwi\u0119con\u0105 Prusom Wschodnim ksi\u0105\u017ck\u0105 Na tropach Sm\u0119tka<\/i><\/a>[5]<\/a>.<\/p>\n Czo\u0142\u00f3wka cyklu film\u00f3w o Polesiu Maksymiliana Emmera i Jerzego Maliniaka, \u017ar\u00f3d\u0142o: FINA<\/span><\/p>\n Moda na reporta\u017ce z r\u00f3\u017cnych zak\u0105tk\u00f3w Polski rozwija\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w kinie. Pomog\u0142y w tym uchwalone w pierwszej po\u0142owie lat trzydziestych akty prawne reguluj\u0105ce zasady funkcjonowania kinematografii. Kilkustopniowy system ocen premiowa\u0142 tytu\u0142y, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o okre\u015bli\u0107 jako \u201ekszta\u0142c\u0105ce\u201d lub na \u201etemat polski\u201d. Etnograficzno-podr\u00f3\u017cnicze produkcje podpada\u0142y pod obie kategorie, a taka etykietka zapewnia\u0142a w\u0142a\u015bcicielom wy\u015bwietlaj\u0105cych je kin maksymalne ulgi podatkowe<\/a>[6]<\/a>.<\/p>\n Powstaj\u0105ce w tym czasie filmy z regu\u0142y pozbawione by\u0142y wyszukanej narracji, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w ogranicza\u0142a si\u0119 do pokazywania urokliwych zak\u0105tk\u00f3w polskich miast lub pi\u0119knych krajobraz\u00f3w. Jak mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107, ani widzowie, ani krytycy nie darzyli tego typu produkcji szczeg\u00f3ln\u0105 sympati\u0105<\/a>[7]<\/a>. Oczywi\u015bcie od tej regu\u0142y by\u0142y wyj\u0105tki i przynajmniej kilka film\u00f3w wysz\u0142o poza konwencj\u0119 \u201eruchomej poczt\u00f3wki\u201d. Jako pozytywne przyk\u0142ady przywo\u0142ywany jest cykl czterech film\u00f3w o Polesiu zrealizowany w 1936 roku przez Maksymiliana Emmera i Jerzego Maliniaka: Burza<\/i> (1936), Na wodnych szlakach<\/i> (1936), Horodno. Miasteczko glinianych garnk\u00f3w <\/i>(1936) oraz przede wszystkim Polesie. Reporta\u017c z krainy t\u0119sknych pie\u015bni <\/i>(1936)<\/a>[8]<\/a>. <\/i>Ostatni z wymienionych film\u00f3w zdoby\u0142 Srebrny Medal na festiwalu w Wenecji, tym samym okazuj\u0105c si\u0119 najwi\u0119kszym zagranicznym sukcesem polskiej kinematografii przed wojn\u0105. Dzie\u0142a Emmera i Maliniaka wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 na tle reporta\u017cy etnograficznych, co wyra\u017anie podkre\u015bli\u0142a w swojej recenzji Stefania Zahorska: unikn\u0119\u0142y one natr\u0119tnej i niem\u0105drej nuty \u201eweselnej\u201d, tanecznej, od\u015bwi\u0119tnej, folkloru wyg\u0142adzonego i s\u0142odkiego, kt\u00f3rym przewa\u017cne odznacza si\u0119 nasze filmowe podej\u015bcie do krajoznawstwa. Znalaz\u0142y drog\u0119 prostsz\u0105 i szczersz\u0105: drog\u0119 charakteryzowania kraju i ludzi poprzez prac\u0119, rodzaj zaj\u0119\u0107 i rodzaj ich wykonywania, poprzez dzie\u0144 pracy, a nie dzie\u0144 niedzielny<\/i><\/a>[9]<\/a>. Recenzentki nie da\u0142o si\u0119 jednak \u0142atwo zadowoli\u0107 i kilka wers\u00f3w dalej doda\u0142a: dla nas na u\u017cytek wewn\u0119trzny mo\u017cna by\u0142o przynajmniej otworzy\u0107 wrota niekt\u00f3rych chat i niesamowity romantyzm tego kraju dope\u0142ni\u0107 niesamowit\u0105 prawd\u0105 o ludziach, kt\u00f3rzy w nim \u017cyj\u0105. Mo\u017cna by\u0142o pr\u00f3cz roz\u015bpiewanego Polesia pokaza\u0107 przez kr\u00f3tk\u0105 chwil\u0119 Polesie milcz\u0105ce i smutne<\/i><\/a>[10]<\/a>. Zahorska zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119, \u017ce Polesie. Reporta\u017c z krainy t\u0119sknych pie\u015bni <\/i>to pi\u0119kna wizualnie i sprawnie opowiedziana stylizacja. Pewien ekranowy konstrukt, kt\u00f3ry mia\u0142 spe\u0142ni\u0107 oczekiwania widz\u00f3w i wpisa\u0107 si\u0119 w egzotyczno-turystyczn\u0105 konwencj\u0119. Tw\u00f3rcy nie pr\u00f3bowali realizowa\u0107 reporta\u017cu na temat zap\u00f3\u017anienia cywilizacyjnego Polesia, lecz \u2013 podobnie jak Ossendowski \u2013 zaproponowali podr\u00f3\u017c na tajemnicze i odleg\u0142e dla wi\u0119kszo\u015bci Polak\u00f3w bagna i lasy. \u017bycie mieszka\u0144c\u00f3w tej krainy zosta\u0142o pokazane jako trudne i wymagaj\u0105ce, lecz jednocze\u015bnie uporz\u0105dkowane i zgodne z rytmem przyrody. Ca\u0142y cykl mia\u0142 wzmaga\u0107 zainteresowanie widza egzotyk\u0105 krajobrazu oraz zach\u0119ci\u0107 do przyjazdu i obejrzenia wszystkiego na \u017cywo. Na powszechne w tamtych rejonach zjawiska \u2013 bied\u0119, bezrobocie, analfabetyzm i g\u0142\u00f3d \u2013 nie by\u0142o wi\u0119c miejsca.<\/p>\n Horodno. Miasteczko glinianych garnk\u00f3w, <\/i>re\u017c.<\/span> <\/i>Maksymilian Emmer i Jerzy Maliniak, 1936 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: FINA<\/span><\/span><\/p>\n Rok wcze\u015bniej, w 1935 roku (realizacja 1934), w podobny spos\u00f3b w filmie Ireneusza Plater-Zyberka Zew trombity<\/i> ukazana zosta\u0142a Huculszczyzna. Znajduj\u0105ca si\u0119 na pograniczu polsko-rumu\u0144sko-radzieckim kraina sta\u0142a si\u0119 w latach trzydziestych bohaterk\u0105 licznych ksi\u0105\u017cek, album\u00f3w, reporta\u017cy i film\u00f3w. Zew trombity<\/i> wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 na ich tle precyzj\u0105 realizacji i sprawn\u0105 narracj\u0105. Film zosta\u0142 wyposa\u017cony w ram\u0119 narracyjn\u0105, w kt\u00f3rej stary flisak opowiada napotkanym harcerzom o swoim \u017cyciu oraz pracy i zwyczajach miejscowych ludzi. Spotkanie z m\u0142odymi Polakami z jednej strony pos\u0142u\u017cy\u0142o za wygodny pretekst do przybli\u017cenia egzotycznej tematyki, z drugiej by\u0142o zabiegiem ukazuj\u0105cym Huculszczyzn\u0119 jako krain\u0119 atrakcyjn\u0105 turystycznie. Przedstawianie mniej znanych, wr\u0119cz egzotycznych cz\u0119\u015bci kraju mia\u0142o na celu pokazaniu Polski jako pa\u0144stwa bardzo zr\u00f3\u017cnicowanego, ale stanowi\u0105cego jedno\u015b\u0107, kt\u00f3rego obywatele identyfikuj\u0105 si\u0119 z ka\u017cd\u0105 jego cz\u0119\u015bci\u0105<\/a>[11]<\/a>.<\/p>\n Do ko\u0144ca lat trzydziestych zrealizowano kilkana\u015bcie mniej lub bardziej udanych reporta\u017cy po\u015bwi\u0119conych Kresom Wschodnim<\/a>[12]<\/a>. Wszystkie powiela\u0142y schemat opowie\u015bci o pi\u0119knej, dziewiczej krainie oraz jej pracowitych i go\u015bcinnych mieszka\u0144cach. Kwestia ich przynale\u017cno\u015bci etnicznej nie by\u0142a poruszana. Lokaln\u0105 kultur\u0119 opisywano w konwencji etnograficznych ciekawostek w rodzaju \u0142owickich wycinanek czy wyrabiania oscypk\u00f3w na Podhalu. Wyst\u0119powa\u0142y tu, podobnie jak w przypadku Pomorza i Kaszub, procesy wch\u0142aniania element\u00f3w kultury ziem wschodnich do j\u0105dra symbolicznego II Rzeczypospolitej i pr\u00f3ba zbudowania silniejszej identyfikacji etnicznych Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych w wojew\u00f3dztwach zachodnich i centralnych z terenami po\u0142o\u017conymi na wch\u00f3d od Bugu.<\/p>\n W filmach fabularnych tereny te pojawia\u0142y si\u0119 bardzo rzadko, najcz\u0119\u015bciej w produkcjach patriotycznych w kontek\u015bcie wojny polsko-radzieckiej z 1920 roku. Kresy Wschodnie mo\u017cna by\u0142o ogl\u0105da\u0107 jako miejsce zmaga\u0144 z bolszewikami w Mogile nieznanego \u017co\u0142nierza<\/i> (Ryszard Ordy\u0144ski, 1927), Dzikich Polach<\/i> (J\u00f3zef Lejtes, 1932) czy Florianie<\/i> (Leonard Buczkowski, 1938). W\u015br\u00f3d zrealizowanych w latach trzydziestych film\u00f3w pojawi\u0142y si\u0119 tylko dwa, w kt\u00f3rych mieszka\u0144cy wojew\u00f3dztw wschodnich zostali sportretowani w rozgrywaj\u0105cych si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie opowie\u015bciach obyczajowych. By\u0142y to Przyb\u0142\u0119da<\/i> (1933) Jana Nowiny-Przybylskiego i Znachor<\/i> (1937) Micha\u0142a Waszy\u0144skiego.<\/p>\n Film Nowiny-Przybylskiego zabiera\u0142 widz\u00f3w w podr\u00f3\u017c do huculskiej wioski, w kt\u00f3rej rozgrywa\u0142 si\u0119 dramat mi\u0142osny. Poza sztampow\u0105 melodramatyczn\u0105 intryg\u0105 film zapewnia\u0142 atrakcje w postaci szalonego wesela huculskiego, obcowania z niebezpieczn\u0105 prac\u0105 flisak\u00f3w oraz codziennej walki z dzik\u0105 i niebezpieczn\u0105 natur\u0105. O tym, \u017ce w\u0142a\u015bnie te elementy mia\u0142y by\u0107 w zamy\u015ble tw\u00f3rc\u00f3w g\u0142\u00f3wnymi walorami filmu, \u015bwiadcz\u0105 poprzedzaj\u0105ce premier\u0119 artyku\u0142y promocyjne: Huculszczyzna jest bodaj najmniej znan\u0105 po\u0142aci\u0105 naszego kraju, mimo \u017ce tak pi\u0119kne widoki trudno jest spotka\u0107 w Krynicy, Zakopanem czy innym popularnym uzdrowisku. A jak\u017ce pi\u0119kne zwyczaje i tradycje zachowa\u0142 lud huculski, kt\u00f3ry od niepami\u0119tnych czas\u00f3w \u017cyje \u017cyciem odr\u0119bnym na niedost\u0119pnych szczytach Karpat Wschodnich<\/i><\/a>[13]<\/a>.<\/p>\n Zamiary te uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 \u2013 \u015bwiadcz\u0105 o tym recenzje, w kt\u00f3rych zdj\u0119cia plenerowe i sceny po\u015bwi\u0119cone ludowym zwyczajom s\u0105 oceniane jako najlepsze elementy filmu: Re\u017cyser Nowina-Przybylski, kt\u00f3ry \u201eodkry\u0142\u201d Huculszczyzn\u0119 dla filmu polskiego, umiej\u0119tnie wyzyska\u0142 jej t\u0142o, ka\u017c\u0105c w niekt\u00f3rych scenach swego filmu gra\u0107 przed obiektywem burzliwym potokom i fotogenicznym g\u00f3rom. Przyznam ze skruch\u0105, \u017ce dot\u0105d nie by\u0142em nigdy na Huculszczy\u017anie, ale po obejrzeniu tego filmu postanowi\u0142em przy pierwszej okazji przekona\u0107 si\u0119 na miejscu, czy tam jest rzeczywi\u015bcie tak pi\u0119knie, jak odmalowa\u0142 nam to Przybylski<\/i><\/a>[14]<\/a>. Wschodnie pogranicze II Rzeczypospolitej okaza\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie atrakcyjnym miejscem akcji jak Dziki Zach\u00f3d: wnosi \u201ePrzyb\u0142\u0119da\u201d co\u015b nowego w szablon produkcji krajowej: malowniczy folklor naszych kres\u00f3w po\u0142udniowo-wschodnich (Huculszczyzna) oraz galeri\u0119 typ\u00f3w, pulsuj\u0105cych krwi\u0105, prymitywnych i \u017cywio\u0142owych \u2013 cokolwiek jak postacie z ameryka\u0144skich \u201eWestern\u201d (film\u00f3w kowbojskich)<\/i><\/a>[15]<\/a>.<\/p>\n Ina Benita i inni w filmie<\/span> Przyb\u0142\u0119da<\/em>, re\u017c. Jan Nowina-Przybylski, fot. Mieczys\u0142aw Bil-Bila\u017cewski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/span><\/p>\n Herminia Naglerowa w \u201eBluszczu\u201d<\/a>[16]<\/a> i Stefania Zahorska w \u201eWiadomo\u015bciach Literackich\u201d<\/a>[17]<\/a> zgodnie chwali\u0142y elementy folklorystyczne, wytykaj\u0105c jednocze\u015bnie filmowi mia\u0142ko\u015b\u0107 fabu\u0142y. W recenzjach powraca tak\u017ce zarzut stworzenia celuloidowego skansenu zamiast wiarygodnego oddania warunk\u00f3w \u017cycia Hucu\u0142\u00f3w. Rzeczywi\u015bcie, huculska wie\u015b w filmie Nowiny-Przybylskiego jest niemal wyci\u0119ta z fotografii pochodz\u0105cych z prospektu agencji turystycznej. Czyste wn\u0119trza wiejskich chat, nowiutkie kostiumy, pe\u0142ny \u2013 bez wzgl\u0119du na por\u0119 dnia i okoliczno\u015bci \u2013 makija\u017c graj\u0105cej g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 Iny Benity, a do tego dialogi napisane j\u0119zykiem wyj\u0119tym z m\u0142odopolskiego romansu, by\u0142y elementami, kt\u00f3re najbardziej przeszkadza\u0142y \u017c\u0105dnym realizmu recenzentom. Z dzisiejszej perspektywy krytykowane elementy filmu mo\u017cna przypisa\u0107 obowi\u0105zuj\u0105cej \u00f3wcze\u015bnie konwencji, kt\u00f3ra nakazywa\u0142a, aby w kinie wszystko by\u0142o pi\u0119kniejsze ni\u017c w rzeczywisto\u015bci. Moda na kino spo\u0142ecznie zaanga\u017cowane przysz\u0142a dopiero kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, wraz z w\u0142oskim neorealizmem. Du\u017co bardziej uderzaj\u0105ce jest spolszczenie bohater\u00f3w i ca\u0142ego przedstawionego \u015brodowiska. Huculi w rzeczywisto\u015bci pos\u0142ugiwali si\u0119 lokalnymi dialektami j\u0119zyka ukrai\u0144skiego, tymczasem w Przyb\u0142\u0119dzie<\/i> wszyscy bohaterowie m\u00f3wi\u0105 po polsku. Nie silono si\u0119 nawet na takie zabiegi, jak stylizacja akcentu czy wtr\u0105canie pojedynczych ukrai\u0144skich s\u0142\u00f3w. Jedynie imiona bohater\u00f3w wskazuj\u0105 na ich rodow\u00f3d (Horpyna, Dmetro, Jur, Wasyl).<\/p>\n Podobny zabieg polonizacji, tym razem w odniesieniu do Bia\u0142orusin\u00f3w, pojawi\u0142 si\u0119 w Znachorze<\/i>. Radoliszki, fikcyjna wie\u015b, do kt\u00f3rej trafi\u0142 w trakcie swojej tu\u0142aczki Rafa\u0142 Wilczur, mia\u0142a si\u0119 znajdowa\u0107 w powiecie bras\u0142awskim<\/a>[18]<\/a>. By\u0142y to wi\u0119c p\u00f3\u0142nocno-wschodnie tereny wojew\u00f3dztwa wile\u0144skiego, na kt\u00f3rych mieszka\u0142 spory odsetek ludno\u015bci bia\u0142oruskiej. W powie\u015bci przynale\u017cno\u015b\u0107 etniczna rodziny Prokopa Mielnika, u kt\u00f3rej znalaz\u0142 schronienie bohater, jest problematyczna. Jej cz\u0142onkowie s\u0105 wyznania prawos\u0142awnego i nosz\u0105 bia\u0142oruskie imiona: Zania, Wasyl, Olga, a na co dzie\u0144 pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 mieszanin\u0105 j\u0119zyka polskiego i bia\u0142oruskiego. Okolic\u0119 zamieszkuj\u0105 tak\u017ce \u017bydzi oraz Litwini i w\u0142a\u015bnie z tymi grupami Mielnik ma pewne zatargi. Granica mi\u0119dzy Polakami i Bia\u0142orusinami jest niewyra\u017ana i wyznaczaj\u0105 j\u0105 g\u0142\u00f3wnie r\u00f3\u017cnice klasowe (Polacy mieszkaj\u0105 w miasteczku, a Bia\u0142orusini na wsi).<\/p>\n W filmowej wersji Znachora<\/i> zr\u00f3\u017cnicowanie etniczne Radoliszek \u2013 i tak potraktowane marginalnie w powie\u015bci \u2013 znikn\u0119\u0142o ca\u0142kowicie. Wszystkie zamieszkuj\u0105ce filmowy \u015bwiat postacie pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 literackim j\u0119zykiem polskim bez cienia jakiegokolwiek akcentu. Co prawda cz\u0142onkowie rodziny Mielnika nadal nosz\u0105 bia\u0142oruskie imiona, a w chacie wisz\u0105 prawos\u0142awne ikony, ale te drobne szczeg\u00f3\u0142y zostaj\u0105 sprowadzone do przejaw\u00f3w lokalnego kolorytu.<\/p>\n W latach trzydziestych zbli\u017cenie si\u0119 obozu sanacyjnego do narodowc\u00f3w sprawi\u0142o, \u017ce przekaz propagowany przez pa\u0144stwo nasi\u0105kn\u0105\u0142 ideologi\u0105 nacjonalistyczn\u0105 i symbolik\u0105 katolick\u0105. Promowanie polskich symboli zacz\u0119\u0142o by\u0107 \u0142\u0105czone z dyskredytowaniem tych zwi\u0105zanych z mniejszo\u015bciami narodowymi. Ch\u0119tnie u\u017cywane przez w\u0142adze poj\u0119cie \u201easymilacji pa\u0144stwowej\u201d, kt\u00f3re w za\u0142o\u017ceniu mia\u0142o oznacza\u0107 uznanie pa\u0144stwa polskiego za w\u0142asne przy zachowaniu prawa do kultywowania dowolnej kultury i religii, sta\u0142o si\u0119 synonimem polonizacji.<\/p>\n W krainie rzek i moczar\u00f3w<\/em>, 1936 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: FINA<\/span><\/span><\/p>\n W tym czasie powsta\u0142a olbrzymia liczba film\u00f3w dokumentalnych i kronik filmowych po\u015bwi\u0119conych polskiej historii i tradycji. Niemal ka\u017cde wi\u0119ksze miasto doczeka\u0142o si\u0119 swojego filmowego portretu, ukazuj\u0105cego jego istnienie od \u015bredniowiecza do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych. Popularne by\u0142o prezentowanie wielowiekowej obecno\u015bci Polak\u00f3w na ziemiach wchodz\u0105cych w sk\u0142ad II Rzeczypospolitej <\/i>i wp\u0142ywu polskiej kultury na rozw\u00f3j cywilizacyjny regionu<\/a>[19]<\/a>. Polacy mieli by\u0107 dumni ze swojej kultury i historii, a tak\u017ce czu\u0107 zwi\u0105zek z terenami, na kt\u00f3rych powsta\u0142o odrodzone pa\u0144stwo.<\/p>\n Przekaz propagandowy napotyka\u0142 jednak przeszkody. Jedn\u0105 z nich by\u0142 fakt, \u017ce mi\u0119dzywojenna Polska by\u0142a pa\u0144stwem wieloetnicznym. Polacy, stanowi\u0105cy 66 procent populacji, musieli dzieli\u0107 swoj\u0105 ojczyzn\u0119 mi\u0119dzy innymi z Ukrai\u0144cami (14 procent), \u017bydami (10), Bia\u0142orusinami (4), Niemcami (2) i kilkoma innymi mniejszo\u015bciami<\/a>[20]<\/a>. Oficjalne uniwersum symboliczne II Rzeczypospolitej tworzy\u0142o si\u0119 przez ca\u0142y ten okres, a r\u00f3wnolegle do niego funkcjonowa\u0142o wiele innych zespo\u0142\u00f3w symboli istotnych dla konkretnych grup wyznaniowych, narodowych, spo\u0142ecznych i regionalnych. Propaguj\u0105ce je \u015brodowiska pr\u00f3bowa\u0142y za ich pomoc\u0105 wci\u0105gn\u0105\u0107 w orbit\u0119 swoich wp\u0142yw\u00f3w jak najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 obywateli<\/a>[21]<\/a>.<\/p>\n Pomimo deklarowanej r\u00f3wno\u015bci wszystkich obywateli bez wzgl\u0119du na ich narodowo\u015b\u0107 przedstawiciele mniejszo\u015bci narodowych musieli podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 polskiej dominacji, w przeciwnym razie stawali si\u0119 obywatelami drugiej kategorii. Stopniowe przejmowanie endeckich koncepcji sprawia\u0142o, \u017ce w latach trzydziestych ograniczono rozw\u00f3j nauczania w j\u0119zykach mniejszo\u015bci oraz ruchy sp\u00f3\u0142dzielcze. Powr\u00f3ci\u0142a tak\u017ce idea osadnictwa polskiego na Kresach Wschodnich. Powszechne przekonanie o wy\u017cszo\u015bci i atrakcyjno\u015bci kultury polskiej powodowa\u0142o traktowanie Bia\u0142orusin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w jako nieukszta\u0142towanej \u201emasy etnograficznej\u201d, kt\u00f3ra \u0142atwo ulegnie polonizacji<\/a>[22]<\/a>.<\/p>\n Autorzy mi\u0119dzywojennych publikacji statystycznych uciekali si\u0119 do r\u00f3\u017cnych sztuczek, aby wzmocni\u0107 przynajmniej na papierze pozycj\u0119 etnicznych Polak\u00f3w w populacji wojew\u00f3dztw wschodnich. W arkuszach spisu powszechnego z 1931 roku pojawia\u0142o si\u0119 rozr\u00f3\u017cnienie na j\u0119zyk ukrai\u0144ski i ruski. Z lingwistycznego punktu widzenia nie mia\u0142o to \u017cadnego uzasadnienia<\/a>[23]<\/a>, ale autorzy spisu t\u0142umaczyli, \u017ce podzia\u0142 ten mia\u0142 znaczenie wy\u0142\u0105cznie techniczne i powinien pom\u00f3c w samookre\u015bleniu si\u0119 obywateli niemaj\u0105cych jasno skrystalizowanego poczucia przynale\u017cno\u015bci etnicznej. Wyr\u00f3\u017cnienie j\u0119zyka ruskiego s\u0142u\u017cy\u0107 mia\u0142o do opisu \u015brodowisk, kt\u00f3re podkre\u015bla\u0142y sw\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 od Polak\u00f3w, lecz obce by\u0142y ideologii ukrai\u0144skiej<\/a>[24]<\/a>. Bez wzgl\u0119du na intencje przeprowadzaj\u0105cych spis dla polskich w\u0142adz taki podzia\u0142 by\u0142 bardzo po\u017cyteczny. Mo\u017cna by\u0142o bowiem przedstawi\u0107 uk\u0142ad stosunk\u00f3w etnicznych w niekt\u00f3rych regionach kraju w korzystniejszy dla Polak\u00f3w spos\u00f3b. Przyk\u0142adowo, wed\u0142ug zebranych danych w wojew\u00f3dztwie tarnopolskim 25 procent mieszka\u0144c\u00f3w za sw\u00f3j pierwszy j\u0119zyk uzna\u0142o ukrai\u0144ski, 20 procent ruski, 6 procent hebrajski lub jidysz oraz 49 procent polski. W efekcie, cho\u0107 Polacy nie tworzyli wi\u0119kszo\u015bci bezwzgl\u0119dnej, byli bez w\u0105tpienia najliczniejszym narodem.<\/p>\n W krainie rzek i moczar\u00f3w<\/em>, 1936 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: FINA<\/span><\/span><\/p>\n Z kolei w przypadku wojew\u00f3dztwa poleskiego stworzono grup\u0119 nazwan\u0105 \u201etutejsi\u201d. Okre\u015blenie to mia\u0142o reprezentowa\u0107 tych obywateli, kt\u00f3rzy nie mieli sprecyzowanego poczucia przynale\u017cno\u015bci narodowej. O tym, \u017ce \u201etutejsi\u201d pomogli os\u0142abi\u0107 mniejszo\u015b\u0107 bia\u0142orusk\u0105, mo\u017cna si\u0119 przekona\u0107, por\u00f3wnuj\u0105c wyniki spis\u00f3w z lat 1921 i 1931. W tym pierwszym narodowo\u015b\u0107 bia\u0142orusk\u0105 deklarowa\u0142o 375 tysi\u0119cy os\u00f3b, dekad\u0119 p\u00f3\u017aniej ju\u017c tylko 74 tysi\u0105ce. Liczb\u0119 \u201etutejszych\u201d oszacowano na 707 tysi\u0119cy. Polskie w\u0142adze, tak zdecydowanie walcz\u0105ce z ruchem bia\u0142oruskim i ukrai\u0144skim, \u0142askawym okiem patrzy\u0142y na rozbudzanie \u015bwiadomo\u015bci mniejszych grup etnicznych. Dok\u0142adano stara\u0144, aby wesprze\u0107 te wszystkie nurty, kt\u00f3re mog\u0142y os\u0142abi\u0107 rozw\u00f3j ukrai\u0144skiej lub bia\u0142oruskiej \u015bwiadomo\u015bci narodowej<\/a>[25]<\/a>. Os\u0142abienie konkurencyjnych system\u00f3w symbolicznych mia\u0142o doprowadzi\u0107 do opanowania przestrzeni \u017cycia publicznego, a w konsekwencji do narzucenia innym w\u0142asnej interpretacji \u015bwiata. Wa\u017cne przy tym by\u0142o, \u017ce nie chodzi\u0142o jedynie o zdominowanie jakiego\u015b \u015brodowiska, ale tak\u017ce o przekonanie reszty Polak\u00f3w, \u017ce sporne tereny oraz ich mieszka\u0144cy stanowi\u0105 integralne cz\u0119\u015bci pa\u0144stwa i narodu polskiego.<\/p>\n Tego typu dzia\u0142ania by\u0142y wspierane przez r\u00f3\u017cne organizacje pozarz\u0105dowe, z kt\u00f3rych najwa\u017cniejsz\u0105 by\u0142o Towarzystwo Rozwoju Ziem Wschodnich. Ta wp\u0142ywowa organizacja za jeden ze swoich g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w obra\u0142a polonizacj\u0119 ludno\u015bci ziem wschodnich i stopniowe zniesienie r\u00f3\u017cnic gospodarczych mi\u0119dzy wschodem i zachodem pa\u0144stwa. W jej szeregach dzia\u0142a\u0142o wielu wa\u017cnych sanacyjnych polityk\u00f3w<\/a>[26]<\/a>. W\u015br\u00f3d dzia\u0142a\u0144 podejmowanych przez TRZW by\u0142y: lobbowanie na rzecz inwestycji na terenach wojew\u00f3dztw wschodnich, propagowanie wiedzy na temat tych teren\u00f3w oraz prowadzenie akcji polonizacyjnych. Towarzystwo zajmowa\u0142o si\u0119 tak\u017ce promowaniem kresowej turystyki poprzez organizowanie masowych imprez typu \u201eLato na Ziemiach Wschodnich\u201d czy \u201eDni Polesia\u201d. Dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy z Polskim Towarzystwem Krajoznawczym, Orbisem i PKP bra\u0142y w nich udzia\u0142 corocznie tysi\u0105ce ludzi z ca\u0142ej Polski<\/a>[27]<\/a>.<\/p>\n Ciekawym przyk\u0142adem narracji stosowanej w walce o poszerzenie wp\u0142yw\u00f3w jest wydana w 1939 roku przez TRZW ksi\u0105\u017ceczka \u0141emkowie. Zapomniani Polacy<\/i> Aleksandra Bartoszuka: Rezultaty bada\u0144 wykazuj\u0105 na tym terenie, poza ludno\u015bci\u0105 narodowo u\u015bwiadomion\u0105, nieujawnion\u0105 w spisach ludno\u015bci polsko\u015b\u0107 potencjaln\u0105 <\/i>(\u2026) Fakt zainteresowania si\u0119 nauki polskiej tym krajem oraz udost\u0119pnienie wynik\u00f3w bada\u0144 spo\u0142ecze\u0144stwu jest gwarancj\u0105 reakcji tego\u017c na losy zapomnianego szczepu, nie mniej polskiego rasowo ni\u017c Kaszubi i \u015al\u0105zacy<\/a><\/i>[28]<\/a>. Autor podpiera\u0142 si\u0119 w swoich tezach analiz\u0105 fonetyczn\u0105 nazwisk, dochodz\u0105c czasami do zaskakuj\u0105cych wniosk\u00f3w: nawet obce brzmienie nazwiska nie wyklucza polskiego pochodzenia jego w\u0142a\u015bciciela<\/a><\/i>[29]<\/a>. Odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 te\u017c do popularnych w owym czasie teorii rasowych: Badania antropologiczne wykazuj\u0105, \u017ce mi\u0119dzy ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 a \u0141emkami nie ma \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy. Wyst\u0119puje w\u015br\u00f3d nich najsilniej typ subnordyczny, kt\u00f3ry wybitne pi\u0119tno nadaje ca\u0142ej Polsce p\u00f3\u0142nocnej i \u015brodkowej<\/a><\/i>[30]<\/a>. Polacy chcieli widzie\u0107 siebie jako misjonarzy post\u0119pu, a w\u0142\u0105czanie kolejnych grup do narodowej wsp\u00f3lnoty \u2013 jako b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo daj\u0105ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 awansu cywilizacyjnego: \u0141emkowszczyzna jest kraikiem malowniczym, godnym poznania, ekonomicznie i kulturalnie zacofanym. Z tego zacofania kraj ten nale\u017cy wyrwa\u0107 i postawi\u0107 go na r\u00f3wni z wy\u017cej stoj\u0105cymi dzielnicami Polski. A\u017ceby to osi\u0105gn\u0105\u0107, trzeba dla szerokiego og\u00f3\u0142u odkry\u0107 walory \u0141emkowszczyzny (\u2026) W konsekwencji tego wzbogaci si\u0119 pa\u0144stwo i spo\u0142ecze\u0144stwo przez wyzyskanie nowych dotychczas od\u0142ogiem le\u017c\u0105cych dla\u0144 warto\u015bci, a przede wszystkim gospodarczo i kulturalnie d\u017awignie si\u0119 uboga a dobra ludno\u015b\u0107 \u0141emkowska<\/a><\/i>[31]<\/a>.<\/p>\n Aleksander Bartoszuk, <\/span>\u0141emkowie. Zapomniani Polacy<\/i>, Postawa w\u0142adz polskich w stosunku do mniejszo\u015bci narodowych na wschodzie kraju ca\u0142kowicie uniemo\u017cliwia\u0142a stworzenie wieloetnicznego organizmu pa\u0144stwowego, jaki pojawia\u0142 si\u0119 w planach Pi\u0142sudskiego jeszcze na pocz\u0105tku lat dwudziestych. Nacjonalistyczny zwrot w polityce sanacji powodowa\u0142 coraz wi\u0119ksze ograniczenia praw mniejszo\u015bci. Zamykanie ukrai\u0144skich i bia\u0142oruskich szk\u00f3\u0142 oraz delegalizacja wi\u0119kszo\u015bci reprezentuj\u0105cych mniejszo\u015bci narodowe partii politycznych w konsekwencji uniemo\u017cliwia\u0142y uczestnictwo w \u017cyciu publicznym II Rzeczypospolitej. Tendencja do narzucania si\u0142\u0105 polskich symboli narodowych przypomina\u0142a niekiedy analogiczne dzia\u0142ania podejmowanie przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w stosunku do Polak\u00f3w przez Niemc\u00f3w i Rosjan. Cz\u0119\u015b\u0107 intelektualist\u00f3w dostrzega\u0142a ten paradoks i odrzuca\u0142a agresywny nacjonalizm jako niezgodny z polsk\u0105 tradycj\u0105. Pozytywnym wzorcem mia\u0142 by\u0107 jagiello\u0144ski wz\u00f3r polsko\u015bci jako wielonurtowego konglomeratu mniejszych kultur lokalnych. Zwolennikiem takich pogl\u0105d\u00f3w by\u0142 mi\u0119dzy innymi Ksawery Pruszy\u0144ski. Jego zdaniem Polacy mieli na kresach do wykonania dziejow\u0105 misj\u0119. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce polonizacja tych teren\u00f3w musi si\u0119 odbywa\u0107 nie za pomoc\u0105 si\u0142owego narzucania wzor\u00f3w kultury, ale przede wszystkim \u2013 podnoszenia poziomu \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w tych teren\u00f3w. Opisuj\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 zak\u0142adanych na Polesiu fabryk, po\u015bwi\u0119ci\u0142 kilka zda\u0144 ich dobroczynnemu wp\u0142ywowi na charakter miejscowych robotnik\u00f3w: Fabryka przerabia drzewo poleskie, a jako wa\u017cny \u201eprodukt uboczny\u201d przerabia i poleskiego cz\u0142owieka <\/i>(\u2026) Praca w fabryce zmusza cz\u0142owieka do nieznanego na wsi napi\u0119cia nerw\u00f3w, uwagi, zmusza do szybko\u015bci, metodyczno\u015bci ruch\u00f3w, tempa pracy <\/i>(\u2026) O takiej pracy Poleszuk nie mia\u0142 poj\u0119cia<\/a><\/i>[32]<\/a>. Pruszy\u0144ski zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce w tym czasie nie by\u0142o szans pokojowego uregulowania kwestii narodowych na wschodzie kraju bez rozwi\u0105zania zagadnie\u0144 gospodarczych. Zwi\u0105zanie mniejszo\u015bci narodowych z Polsk\u0105 mog\u0142o si\u0119 odby\u0107 nie przez dzia\u0142ania si\u0142owe, lecz dzi\u0119ki konsekwentnemu podnoszeniu poziomu \u017cycia. Da\u0142 tym pogl\u0105dom wyraz w ko\u0144cz\u0105cym ksi\u0105\u017ck\u0119 Podr\u00f3\u017c po Polsce<\/i> reporta\u017cu O prawo do Wo\u0142ynia<\/i>: Tak by si\u0119 chcia\u0142o, by\u015bmy tu dalej byli kultur\u0105, tym co \u017cadnej kultury nie \u0142amie, ka\u017cd\u0105 przynosi i rozszerza, tak by si\u0119 chcia\u0142o mie\u0107 prawo do Wo\u0142ynia<\/a><\/i>[33]<\/a>. Zwolennicy takich pogl\u0105d\u00f3w byli jednak w mniejszo\u015bci.<\/p>\n Zadomowiony w polskiej kulturze mit Kres\u00f3w Wschodnich skutecznie blokowa\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce tereny te by\u0142y r\u00f3wnie\u017c ojczyzn\u0105 kilku innych narod\u00f3w. Nie inaczej rzecz si\u0119 mia\u0142a na srebrnym ekranie. Wieloetniczne spo\u0142ecze\u0144stwo II Rzeczypospolitej stawa\u0142o si\u0119 tam homogeniczn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105, a egzotyczne dla mieszka\u0144c\u00f3w innych teren\u00f3w Polski zwyczaje prezentowano jako dow\u00f3d na niezwyk\u0142e bogactwo i pojemno\u015b\u0107 polskiej kultury.<\/p>\n Trzeba jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce zabiegi te nie by\u0142y inspirowane przez \u017cadn\u0105 pa\u0144stwow\u0105 instytucj\u0119. Mo\u017cna jedynie domniemywa\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w mog\u0142a stosowa\u0107 autocenzur\u0119. Lata trzydzieste to wszak\u017ce okres nasilonej walki z ukrai\u0144skimi organizacjami nacjonalistycznymi. W tych okoliczno\u015bciach cenzorzy mogli wszelkie, nawet najdrobniejsze napomkni\u0119cia o mniejszo\u015bciach narodowych potraktowa\u0107 jako wspieranie nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich czy bia\u0142oruskich, a co za tym idzie \u2013 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na szkod\u0119 pa\u0144stwa.<\/p>\n Pomijanie dra\u017cliwych temat\u00f3w i zast\u0105pienie ich du\u017co przyjemniejsz\u0105 wizj\u0105 \u201eegzotyki wyrobu krajowego\u201d, kt\u00f3ra dodatkowo wpisywa\u0142a si\u0119 w strategi\u0119 dzia\u0142a\u0144 polskich w\u0142adz wobec mniejszo\u015bci narodowych, sta\u0142o si\u0119 dominuj\u0105c\u0105 konwencj\u0105 w polskich filmach po\u015bwi\u0119conych terenom wschodnim. Sta\u0142a si\u0119 ona swego rodzaju zas\u0142on\u0105 przykrywaj\u0105c\u0105 napi\u0119cia spo\u0142eczne, kt\u00f3re z niezwyk\u0142\u0105 gwa\u0142towno\u015bci\u0105 i brutalno\u015bci\u0105 ujawni\u0142y si\u0119 kilka lat p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n <\/a>[1] Cyt. za: W.S. Micha\u0142owski, Wielkie safari Antoniego O.<\/i>, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2004, s. 190. [powr\u00f3t]<\/a> Egzotyka wyrobu krajowego. Filmy o tematyce \u201ekresowej\u201d w kontek\u015bcie polityki wobec mniejszo\u015bci narodowych w II Rzeczypospolitej<\/b><\/p>\n Celem artyku\u0142u jest przyjrzenie si\u0119 funkcjonowaniu w filmach fabularnych realizowanych w II Rzeczypospolitej element\u00f3w pochodz\u0105cych z rzeczywisto\u015bci pozafilmowej i zbadanie, w jaki spos\u00f3b tematy, wydarzenia czy procesy historyczne, obecne w debacie publicznej, zosta\u0142y zagospodarowane w kinie. Tekst koncentruje si\u0119 na filmowej reprezentacji Kres\u00f3w Wschodnich i mieszka\u0144c\u00f3w tych teren\u00f3w w kontek\u015bcie polityki wobec mniejszo\u015bci narodowych w II RP.<\/p>\n The exoticism of the domestic product. Films on the Eastern Borderlands in the context of the Second Polish Republic\u2019s policy towards national minorities<\/b><\/p>\n The aim of the paper is to take a close look at the functioning of those elements in feature films made in interwar Poland (1918\u20131939), that originate from non-film reality and to examine in what way the topics, events or historical processes present in the public debate were dealt with in the cinema. The paper is focused on the issues connect with national minorities in eastern Poland<\/p>\n S\u0142owa kluczowe:<\/b> Ukraina, Kresy Wschodnie, mniejszo\u015b\u0107 narodowa, II Rzeczpospolita, kino przedwojenne, kino polskie<\/p>\n Adam Uryniak \u2013 <\/b>re\u017cyser i filmoznawca. Absolwent Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Pracuje w Narodowym Centrum Kultury Filmowej w \u0141odzi. W 2018 roku obroni\u0142 prac\u0119 doktorsk\u0105 pt. \u201eKino polskie lat 30. jako \u015blad rzeczywisto\u015bci\u201d. W swoich badaniach zajmuje si\u0119 przede wszystkim polsk\u0105 kinematografi\u0105 sprzed 1939 roku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Przyb\u0142\u0119da, re\u017c. Jan Nowina-Przybylski, fot. Mieczys\u0142aw Bil-Bila\u017cewski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA W wydanym w 1932 roku prospekcie Polskiego Biura Podr\u00f3\u017cy \u201eOrbis\u201d mo\u017cna znale\u017a\u0107 ofert\u0119 wycieczki do Puszczy Bia\u0142owieskiej zorganizowanej pod kierownictwem naukowym \u015bwiatowej s\u0142awy podr\u00f3\u017cnika i powie\u015bciopisarza prof. F.A. Ossendowskiego[1]. Dwudniowa eskapada kosztowa\u0142a 80 z\u0142, czyli r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 po\u0142owy \u015bredniej miesi\u0119cznej pensji urz\u0119dnika. Do tej do\u015b\u0107 kosztownej przyjemno\u015bci przekona\u0107… Czytaj wi\u0119cej »Egzotyka wyrobu krajowego. Filmy o tematyce \u201ekresowej\u201d w kontek\u015bcie polityki wobec mniejszo\u015bci narodowych w II Rzeczypospolitej<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":686,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[584],"tags":[585,38,586,587,588,589],"ppma_author":[590],"class_list":["post-279","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-1-2019","tag-ii-rzeczpospolita","tag-kino-polskie","tag-kino-przedwojenne","tag-kresy-wschodnie","tag-mniejszosc-narodowa","tag-ukraina"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n<\/b> <\/b>Przyb\u0142\u0119da<\/em>, re\u017c. Jan Nowina-Przybylski, fot. Mieczys\u0142aw Bil-Bila\u017cewski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/polesie\/Polesie.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/polesie\/horodno.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/polesie\/1-F-2391-15-1500x.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/polesie\/w_krainie.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/polesie\/polsie2.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/polesie\/lemkowie.jpg\")
<\/p>\n
\nTowarzystwo Rozwoju Ziem Wschodnich, Warszawa 1939, \u017ar\u00f3d\u0142o: nowica.tesluk.pl<\/span><\/span><\/p>\n\n
\n<\/div>\n
\n<\/a>[2] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[3] F.A. Ossendowski, Polesie<\/i>, Wydawnictwo Polskie, Pozna\u0144 1934, s. 7. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[4] Tak\u017ce wydane w formie ksi\u0105\u017ckowej: J. Mackiewicz, Bunt Rojst\u00f3w,<\/i> Nak\u0142adem \u201eS\u0142owa\u201d, Wilno 1938. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[5] M. Wa\u0144kowicz, Na tropach Sm\u0119tka<\/i>, Biblioteka Polska, Warszawa 1936. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[6] M. Hendrykowska, Historia polskiego filmu dokumentalnego (1896-1944),<\/i> Wydawnictwo Naukowe UAM, Pozna\u0144 2015, s. 187\u2013196. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[7] Tam\u017ce, s. 195. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[8] Tam\u017ce s. 204. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[9] S. Zahorska, Kronika filmowa. Polskie kr\u00f3tkometra\u017c\u00f3wki<\/i>, \u201eWiadomo\u015bci Literackie\u201d 1936, nr 9, s. 7. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[10] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[11] M. Hendrykowska, dz. cyt., s. 203\u2013204. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[12] Np. Fragmenty huculskie<\/i> (1934), Na Pokuciu<\/i> (1934), U \u0141emk\u00f3w <\/i><\/i>(1936), Huculszczyzna <\/i><\/i>(1936), Sztuka huculska <\/i><\/i>(1936). [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[13] [bez autora], Wesele Huculskie w filmie \u201ePrzyb\u0142\u0119da\u201d<\/i>, \u201eKino\u201d 1933, nr 47, s. 7. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[14] T. Mic. [Tadeusz Miciukiewicz], \u201ePrzyb\u0142\u0119da\u201d w kinie Casino<\/i>, \u201eABC\u201d 1933, nr 50, s. 6. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[15] L.B., Co\u015b nowego: \u201ePrzyb\u0142\u0119da\u201d<\/i>, \u201eKino\u201d 1933, nr 48, s. 6. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[16] H.N. [Herminia Naglerowa], Przyb\u0142\u0119da<\/i>, \u201eBluszcz\u201d 1934, nr 2, s. 23-26, [w:] B.L. Gierszewska (red.), Polski film fabularny 1918\u20131939. Recenzje<\/i>, Ksi\u0119garnia Akademicka, Krak\u00f3w 2012, s. 186. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[17] S. Zahorska, Przyb\u0142\u0119da<\/i>, \u201eWiadomo\u015bci Literackie\u201d 1933, nr 53, s. 6, [w:] B.L. Gierszewska, dz. cyt., s. 187. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[18] T. Do\u0142\u0119ga-Mostowicz, Znachor<\/i>, Wydawnictwo Zysk i s-ka, Pozna\u0144 2017, s. 77. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[19] M. Hendrykowska, dz. cyt., s. 209\u2013211. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[20] Dane statystyczne za: W. Roszkowski, Historia Polski 1914\u20132004<\/i>, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, s. 85. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[21] W. M\u0119drzecki, Polskie uniwersum symboliczne w Drugiej Rzeczypospolitej. Uwagi wst\u0119pne<\/i>, [w:] Kultura i spo\u0142ecze\u0144stwo II Rzeczypospolitej<\/i>, red. W. M\u0119drzecki, A. Zawiszewska, Instytut Historii PAN, Warszawa 2012, s. 29\u201332. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[22] J. Tomaszewski, Z. Landau, Polska w Europie i \u015bwiecie 1918\u20131939<\/i>, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2005, s. 64. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[23] J. Tomaszewski, Ojczyzna nie tylko Polak\u00f3w. Mniejszo\u015bci narodowe w Polsce w latach 1918\u20131939<\/i>, M\u0142odzie\u017cowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1985, s. 54. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[24] A. Krysi\u0144ski, Ludno\u015b\u0107 polska a mniejszo\u015bci w Polsce w \u015bwietle spis\u00f3w ludno\u015bci 1921 i 1931<\/i>, Instytut Bada\u0144 Spraw Narodowo\u015bciowych, Warszawa 1933, s. 44\u201347. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[25] J. Tomaszewski, dz. cyt., s. 55. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[26] M.in. premier i marsza\u0142ek Senatu Aleksander Prystor, wiceminister spraw wojskowych gen. Janusz G\u0142uchowski czy gen. Lucjan \u017beligowski. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[27] M. Kacprzak, Towarzystwo Rozwoju Ziem Wschodnich 1933\u20131936<\/i>, \u0141\u00f3d\u017a 2005, s. 70. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[28] A. Bartoszuk, \u0141emkowie. Zapomniani Polacy<\/i>, Towarzystwo Rozwoju Ziem Wschodnich, Warszawa 1939, s. 5. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[29] Tam\u017ce, s. 9. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[30] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[31] K. Sosnowski, \u0141emkowszczyzna<\/i>, Towarzystwo Tatrza\u0144skie w Krakowie, Krak\u00f3w 1935, s. 5. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[32] K. Pruszy\u0144ski, Podr\u00f3\u017c po Polsce<\/i>, Czytelnik, Warszawa 2000, s. 72. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[33] K. Pruszy\u0144ski, O prawo do Wo\u0142ynia<\/i>, [w:] tego\u017c, Podr\u00f3\u017c\u2026,<\/i> dz. cyt., s. 136. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n