{"id":2771,"date":"2022-01-30T15:13:56","date_gmt":"2022-01-30T14:13:56","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=2771"},"modified":"2022-01-31T18:16:11","modified_gmt":"2022-01-31T17:16:11","slug":"zmagania-czlowieka-z-materia-o-narracyjnym-potencjale-kostiumow-filmowych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/zmagania-czlowieka-z-materia-o-narracyjnym-potencjale-kostiumow-filmowych\/","title":{"rendered":"Zmagania cz\u0142owieka z materi\u0105. O narracyjnym potencjale kostium\u00f3w filmowych"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zbigniew Cybulski Popi\u00f3\u0142 i diament<\/em>. Autor: Wies\u0142aw Zdort. Prawa: WFDIF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na kartach historii polskiej kinematografii zapisa\u0142y si\u0119 dwie s\u0142ynne kurtki \u2013 zielona wojskowa Ma\u0107ka Che\u0142mickiego i sk\u00f3rzana Franza Maurera, a wi\u0119c \u201ebohaterki\u201d film\u00f3w odnosz\u0105cych si\u0119 odpowiednio do pocz\u0105tku i zmierzchu PRL. Anegdota o kostiumowych zawirowaniach czo\u0142owego aktora Popio\u0142u i diamentu<\/em> przesz\u0142a ju\u017c do historii \u2013 nie spos\u00f3b m\u00f3wi\u0107 o filmie bez poruszenia kwestii rewolucyjno\u015bci \u201ecodziennego\u201d ubioru Cybulskiego (a trzeba przecie\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce nakr\u0119cony w 1958 roku film przenosi nas do ostatniego dnia II wojny \u015bwiatowej, co oznacza, \u017ce realia epoki nie zosta\u0142y zachowane, je\u015bli chodzi o ubi\u00f3r g\u0142\u00f3wnego bohatera). Dope\u0142niaj\u0105ce jego stylizacj\u0119 ciemne okulary sta\u0142y si\u0119 znakiem rozpoznawczym samego aktora i to do tego stopnia, \u017ce a\u017c dziwi ich brak w R\u0119kopisie znalezionym w Saragossie<\/em>, kt\u00f3ry jest przecie\u017c filmem kostiumowym, osadzonym w czasach wojen napoleo\u0144skich. <\/p>\n\n\n\n

Z kolei Franz Maurer wprowadzi\u0142 Polak\u00f3w w now\u0105, brutaln\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, jak\u0105 by\u0142a epoka transformacji systemowej, przynosz\u0105c powiew tak upragnionej, zachodniej kinematografii. Wszystko to uobecni\u0142o si\u0119 w jego kurtce \u2013 surowej jak \u00f3wczesna codzienno\u015b\u0107, a r\u00f3wnocze\u015bnie szalenie m\u0119skiej i wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cej, jak kreacje bohater\u00f3w kina akcji (\u017ceby wspomnie\u0107 chocia\u017cby podobie\u0144stwo do kurtki Toma Cruise\u2019a w Top Gunie<\/em>). <\/p>\n\n\n\n

Ubi\u00f3r obu wymienionych bohater\u00f3w wpisuje si\u0119 w tradycj\u0119 buntownik\u00f3w, kt\u00f3rej wizualne wyznaczniki ustalaj\u0105: Dziki<\/em> (sk\u00f3rzana ramoneska Marlona Brando), Buntownik bez powodu<\/em> (czerwona, sportowa kurtka Jamesa Deana) czy Dziko\u015b\u0107 serca<\/em> (kurtka z w\u0119\u017cowej sk\u00f3ry noszona przez Nicolasa Cage\u2019a). W przypadku Cybulskiego zwi\u0105zek ten zaznacza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na innych ni\u017c kostiumograficzny poziomach. Posta\u0107 Ma\u0107ka zrywa z romantyczn\u0105 ide\u0105 ca\u0142kowitego po\u015bwi\u0119cenia si\u0119 dla sprawy, wyra\u017caj\u0105c zagubienie i niemo\u017cno\u015b\u0107 przyj\u0119cia satysfakcjonuj\u0105cej postawy w nowych realiach. Sam aktor, po roku sp\u0119dzonym w Pary\u017cu, wprowadza do filmu nowy, spontaniczny styl aktorstwa w\u0142a\u015bnie spod znaku Brando i Deana[1]<\/a><\/sup><\/sup>. W kreacji Lindy buntownicza postawa bohatera zaz\u0119bia si\u0119 z losem graj\u0105cego go aktora \u2013 posta\u0107 by\u0142ego ubeka, niekoniecznie wyra\u017caj\u0105cego \u017cal za grzechy pope\u0142nione w imi\u0119 odchodz\u0105cej ju\u017c rzeczywisto\u015bci, wsp\u00f3\u0142gra z ewolucj\u0105 aktorsk\u0105 Lindy, kt\u00f3ry przeszed\u0142 drog\u0119 od inteligenckiego protagonisty film\u00f3w opozycyjnych (np. Przypadek <\/em>Kie\u015blowskiego) do nihilistycznych r\u00f3l wyra\u017caj\u0105cych mit prze\u0142omu wraz z okre\u015blaj\u0105cym go kultem pieni\u0105dza[2]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Innym s\u0142ynnym rebelianckim uniformem jest oczywi\u015bcie d\u017cinsowa stylizacja Agnieszki z Cz\u0142owieka z marmuru<\/em>. W analizach filmu podkre\u015bla si\u0119 zwi\u0105zek mi\u0119dzy strojem bohaterki i ameryka\u0144sk\u0105 kontrkultur\u0105, wywodz\u0105c z tego kontekstu jego buntowniczy charakter[3]<\/a><\/sup><\/sup>. Warto jednak zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na sam\u0105 histori\u0119 materia\u0142u, kt\u00f3ry przez wiele lat s\u0142u\u017cy\u0142 jako g\u0142\u00f3wny surowiec do wyrobu odzie\u017cy roboczej. Patrz\u0105c na ubranie Agnieszki pod tym k\u0105tem, mo\u017cna dostrzec, \u017ce bohaterka u\u017cywa robotniczego uniformu w walce przeciw ustrojowi zak\u0142adaj\u0105cemu wyzwolenie klasy robotniczej. Dodatkowo niebieski kolor jej stroju staje w wyra\u017anej wizualnej kontrze do komunistycznej czerwieni \u2013 chocia\u017cby do chust ZMP-owskich mundur\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Krystyna Janda Cz\u0142owiek z marmuru<\/em>. Autor: Renata Pajchel. Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Zebra”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\n ***\n<\/p>\n\n\n\n

Najbardziej pami\u0119tnymi kostiumami filmowymi s\u0105 ubrania, kt\u00f3re wyra\u017caj\u0105 bunt, symbolizuj\u0105 kontestacj\u0119 jakiego\u015b wycinka rzeczywisto\u015bci. W g\u0142\u00f3wnej mierze funkcj\u0119 t\u0119 pe\u0142ni\u0105 kostiumy wsp\u00f3\u0142czesne, co wydaje si\u0119 interesuj\u0105ce w kontek\u015bcie nagr\u00f3d filmowych od wielu lat honoruj\u0105cych przewa\u017cnie zjawiskowe kreacje z film\u00f3w historycznych. Kategoria Oscara za najlepsze kostiumy zosta\u0142a ustanowiona w 1948 roku, czyli 20 lat po pierwszym rozdaniu tych nagr\u00f3d. Wed\u0142ug szacunk\u00f3w ameryka\u0144skiej akademii filmowej do 1966 roku, a wi\u0119c do momentu zlikwidowania podzia\u0142u kategorii na filmy czarno-bia\u0142e i barwne, przewa\u017caj\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 nagr\u00f3d trafi\u0142a do kostiumograf\u00f3w film\u00f3w osadzonych w czasach wsp\u00f3\u0142czesnych, natomiast od 1967 rok zaszczyt ten spotka\u0142 tylko dwa obrazy osadzone we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci[4]<\/a><\/sup><\/sup>. Historia gdy\u0144skich Z\u0142otych Lw\u00f3w jest podobna do dziej\u00f3w Oscara \u2013 po raz pierwszy Z\u0142ote Lwy przyznano w 1974 roku, ale kategoria kostium\u00f3w zadebiutowa\u0142a na festiwalu dopiero w 1987 roku. Do tej pory statuetki przyznano \u0142\u0105cznie 35 filmom, z czego 12 za kostiumy wsp\u00f3\u0142czesne[5]<\/a><\/sup><\/sup>, co korzystnie \u015bwiadczy o rodzimej kinematografii (trzeba jednak wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 dysproporcje pomi\u0119dzy \u015bredni\u0105 liczb\u0105 produkcji historycznych ma\u0142ego europejskiego pa\u0144stwa a pot\u0119\u017cnego Hollywood). <\/p>\n\n\n\n

Patrz\u0105c na dzieje obu wymienionych nagr\u00f3d, mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce sztuka projektowania kostium\u00f3w nie tylko mia\u0142a trudne pocz\u0105tki, lecz r\u00f3wnie\u017c musia\u0142a d\u0142ugo walczy\u0107 o uznanie. Dla por\u00f3wnania \u2013 scenografia i dekoracje wn\u0119trz od pocz\u0105tku by\u0142y uwzgl\u0119dniane w werdyktach konkursowych gremi\u00f3w. Do tej pory zdarza si\u0119, \u017ce re\u017cyserzy film\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych nie widz\u0105 potrzeby bli\u017cszego zajmowania si\u0119 kostiumami swoich aktor\u00f3w, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce przecie\u017c mog\u0105 oni gra\u0107 we w\u0142asnych ubraniach. Stosunek ten do pewnego stopnia mo\u017ce by\u0107 dziedzictwem PRL, kiedy to \u2013 z powodu ogranicze\u0144 w dost\u0119pno\u015bci wszystkiego \u2013 cz\u0119sto praktyk\u0105 by\u0142o przerabianie istniej\u0105cych ju\u017c kostium\u00f3w, a wi\u0119c korzystanie z pozosta\u0142o\u015bci po innych filmach[6]<\/a><\/sup><\/sup>. A przecie\u017c w punkcie 1.1. Wykazu praw i obowi\u0105zk\u00f3w grupy produkcyjnej <\/em>opublikowanego przez Krajow\u0105 Izb\u0119 Producent\u00f3w Audiowizualnych czytamy, \u017ce Kostiumograf jest wsp\u00f3\u0142autorem oprawy plastycznej filmu w zakresie kostium\u00f3w odtw\u00f3rc\u00f3w i <\/em>jednym z g\u0142\u00f3wnych wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u00f3w filmu<\/em><\/strong> [podkre\u015blenie w\u0142asne \u2013 W. K.][7]<\/a><\/sup><\/sup>. Tym bardziej dziwi fakt, \u017ce kostiumy \u2013 zw\u0142aszcza kostiumy wsp\u00f3\u0142czesne \u2013 umykaj\u0105 pog\u0142\u0119bionej refleksji filmoznawczej, a sama praca kostiumografa nie jest szeroko omawiana. Mo\u017ce by\u0107 to pok\u0142osiem dominuj\u0105cej pozycji, jak\u0105 w polskiej kulturze filmowej zajmuje re\u017cyser. Czytanie filmu przez pryzmat wizji autora przyczynia si\u0119 do zamkni\u0119cia dzie\u0142a w okre\u015blonych kontekstach, co prowadzi do wyabstrahowania odbioru utworu z takich czynnik\u00f3w, jak okoliczno\u015bci jego powstania oraz osadzenie go w danej kulturze czy systemie warto\u015bci[8]<\/a><\/sup><\/sup>. W analizach film\u00f3w kostiumy pojawiaj\u0105 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej w\u00f3wczas, kiedy wi\u0105\u017ce si\u0119 z nimi jaka\u015b anegdota z planu (jak w przypadku przywo\u0142anego na wst\u0119pie codziennego stroju Cybulskiego w Popiele…<\/em>) lub kiedy dany element garderoby filmowego bohatera zyskuje status kultowego (ponownie casus Cybulskiego). <\/p>\n\n\n\n

Bibliografia kostiumograficzna na polskim gruncie wyda\u0142a niezwykle ubogi plon. W publikacjach kostium bywa \u0142\u0105czony ze scenografi\u0105, przy czym, podobnie jak to mia\u0142o miejsce w przypadku nagr\u00f3d filmowych, ta ostatnia zajmuje dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119. Tak czyni m.in. Andrzej Werner, kt\u00f3ry w skr\u00f3towej publikacji To jest kino<\/em> (1999) po\u015bwi\u0119ca obu zagadnieniom cztery strony, dedykuj\u0105c kostiumom ostatni akapit, w kt\u00f3rym stwierdza, \u017ce w\u0142a\u015bciwie wszystko, co zosta\u0142o tu powiedziane o roli scenografii, stosuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do kostium\u00f3w<\/em>[9]<\/a><\/sup><\/sup>. Jerzy P\u0142a\u017cewski po\u015bwi\u0119ca kostiumom o\u015bmiostronicowy rozdzia\u0142 w swoim blisko 600-stronicowym J\u0119zyku filmu <\/em>(1982) \u2013 r\u00f3wnie\u017c niewiele. Trzeba jednak zaznaczy\u0107, \u017ce autor o wiele bardziej zag\u0142\u0119bia si\u0119 w materi\u0119 kostiumu, zwracaj\u0105c uwag\u0119 na dychotomi\u0119 kluczow\u0105 dla funkcjonowania ubioru na ekranie, czyli na dwie aktywne funkcje kostium\u00f3w, z kt\u00f3rych pierwsza ma z d r a d z a \u0107, a druga u k r y w a \u0107<\/em>[10]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Najpe\u0142niejsz\u0105 do tej pory pozycj\u0105 na polskim rynku wydawniczym po\u015bwi\u0119con\u0105 kostiumom filmowym jest ksi\u0105\u017cka Marka Hendrykowskiego pt. Film i moda<\/em> (2011) \u2013 to jedyna publikacja skupiaj\u0105ca si\u0119 w ca\u0142o\u015bci na kostiumach, cenna tym bardziej, \u017ce \u2013 ze wzgl\u0119du na rozpatrywanie zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z funkcjonowaniem mody, a wi\u0119c tendencji w\u0142a\u015bciwych dla danego czasu, miejsca i okoliczno\u015bci \u2013 jej g\u0142\u00f3wnym punktem zainteresowania s\u0105 kostiumy wsp\u00f3\u0142czesne (\u017ceby wspomnie\u0107 chocia\u017cby garsonk\u0119 Lauren Bacall w Mie\u0107 i nie mie\u0107<\/em> czy stroje tytu\u0142owej Annie Hall<\/em>), kt\u00f3re autor ciekawie analizuje. <\/p>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy o kostiumach pozostaj\u0105 jednak wywiady z ich tw\u00f3rcami (cho\u0107 jest to raczej nowa praktyka \u2013 we znaki daje si\u0119 brak takich rozm\u00f3w z tw\u00f3rcami kostium\u00f3w do film\u00f3w z lat 50., 60. czy 70., a przynajmniej tych przeprowadzanych na gor\u0105co, w momencie powstawania film\u00f3w czy ich premiery, a nie w formie wspomnie\u0144 po latach), kt\u00f3re pozwalaj\u0105 zobaczy\u0107, jak dzia\u0142a kodowanie informacji za pomoc\u0105 ubioru, a wi\u0119c proces odwrotny do tego, co my, filmoznawcy, robimy w naszych analizach. <\/p>\n\n\n\n

Punktem wyj\u015bcia jest oczywi\u015bcie scenariusz. Czasem zdarza si\u0119, \u017ce tw\u00f3rca dysponuje bardzo konkretn\u0105 wizj\u0105 filmu, przek\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 na wszystkie jego elementy, co znajduje odzwierciedlenie we wskaz\u00f3wkach kostiumograficznych zamieszczonych w didaskaliach. Nie s\u0105 to jednak cz\u0119ste przypadki. Scenariusz dostarcza czego\u015b innego \u2013 historii i postaci. Wedle s\u0142\u00f3w Doroty Roqueplo kostium filmowy to w\u0142a\u015bnie opowie\u015b\u0107 o \u017cyciu oraz postaci[11]<\/a><\/sup><\/sup>, a jego g\u0142\u00f3wnym celem jest wyra\u017cenie psychologii cz\u0142owieka. W wywiadach Roqueplo wielokrotnie podkre\u015bla, \u017ce zdecydowanie cz\u0119\u015bciej rozmawia z re\u017cyserem o tym, kim dana posta\u0107 jest, sk\u0105d pochodzi, do czego d\u0105\u017cy, co j\u0105 motywuje ni\u017c o konkretnych ubraniach dla niej przeznaczonych[12]<\/a><\/sup><\/sup>. Figura re\u017cysera pozostaje jednak kluczowa w pracy nad kostiumami \u2013 jak podkre\u015bla Barbara Ptak, je\u015bli re\u017cyser nie wie, czego chce, ca\u0142a oprawa plastyczna filmu b\u0119dzie kula\u0142a[13]<\/a><\/sup><\/sup>. St\u0105d te\u017c kostiumografka mi\u0142o wspomina wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Andrzejem Wajd\u0105, kt\u00f3rego malarskie wykszta\u0142cenie sprzyja\u0142o debatom nad gotowymi ju\u017c projektami, w przeciwie\u0144stwie do re\u017cyser\u00f3w takich jak Kazimierz Kutz, kt\u00f3rzy nie widzieli potrzeby konsultacji wizji kostiumograficznej, poniewa\u017c ca\u0142kowicie ufali Ptak[14]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

W filmie kostiumy s\u0105 czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c koniecznym okryciem bohatera \u2013 ubi\u00f3r na ekranie staje si\u0119 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u015bwiata przedstawionego, pozostaj\u0105cego na us\u0142ugach opowiadanej historii. W zwi\u0105zku z tym kostiumograf jest nie tylko sprawnym rzemie\u015blnikiem, lecz r\u00f3wnie\u017c jednym z narrator\u00f3w filmowej opowie\u015bci, kt\u00f3r\u0105 buduje za pomoc\u0105 nie s\u0142\u00f3w, tylko starannie wybranych element\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na codzienn\u0105 niecodzienno\u015b\u0107 \u015bwiata przedstawionego i z tego powodu ma\u0142o zauwa\u017calnych. Zaznacza si\u0119 tu podobie\u0144stwo mi\u0119dzy statusem kostium\u00f3w filmowych a mod\u0105 \u2013 w obu przypadkach bardziej ni\u017c wzgl\u0119dy praktyczne (zabezpieczenie przed zimnem, ochrona warstwy intymnej) liczy si\u0119 przekaz, komunikat, wyra\u017cenie w\u0142asnego \u201eja\u201d. W zwi\u0105zku z tym wszystkie cz\u0119\u015bci s\u0105 tu znacz\u0105ce \u2013 tak samo wa\u017cne jak pojawienie si\u0119 danego elementu jest pomini\u0119cie innego. <\/p>\n\n\n\n

\n ***\n<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Teresa I\u017cewska i Tadeusz Janczar Kana\u0142<\/em>. Autor: Andrzej Gronau. Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

R\u00f3wnie pami\u0119tna co kadr przy zakratowanym wyj\u015bciu z tytu\u0142owego Kana\u0142u<\/em> (1956) jest scena rozmowy Koraba i Stokrotki z pocz\u0105tkowej, naziemnej cz\u0119\u015bci filmu Wajdy. Znajdujemy si\u0119 w momencie kr\u00f3tkiego zawieszenia mi\u0119dzy dzia\u0142aniami powsta\u0144czymi, kiedy normalne \u017cycie wkrada si\u0119 w ruiny Warszawy, a przewrotno\u015b\u0107 tej normalno\u015bci symbolizuje czarna, koronkowa koszulka Stokrotki. W chwili wytchnienia od walki oddzia\u0142 zajmuje si\u0119 najbardziej przyziemnymi rzeczami na \u015bwiecie \u2013 kto\u015b rozmawia przez telefon, kto\u015b si\u0119 goli, kto\u015b uprawia mi\u0142o\u015b\u0107. To w\u0142a\u015bnie umieszczenie tych czynno\u015bci w nienaturalnym kontek\u015bcie, jakim jest wojna, sprawia, \u017ce staj\u0105 si\u0119 one niezwyk\u0142e. Stokrotka, zanim pojawi si\u0119 na ekranie, kilkakrotnie jest przywo\u0142ywana w rozmowie r\u00f3\u017cnych ludzi z Korabem. Kiedy bohaterowie w ko\u0144cu si\u0119 odnajduj\u0105, ich spotkanie w niczym nie przypomina zjednoczenia kochank\u00f3w. Wyczekiwany romantyzm zostaje zderzony z brudem, potem i smrodem \u2013 zagniewany Korab odsuwa si\u0119 od chc\u0105cej go przywita\u0107 dziewczyny, co ona kwituje s\u0142owami: Chyba nie \u015bmierdz\u0119, bo buty zostawi\u0142am na korytarzu<\/em>[15]<\/a><\/sup><\/sup>. Sam moment ods\u0142oni\u0119cia koszulki poprzedza r\u00f3wnie przyziemna kwestia: Umyj si\u0119, bo \u015bmierdzisz<\/em>[16]<\/a><\/sup><\/sup>. Chc\u0105c spe\u0142ni\u0107 rozkaz, Stokrotka zdejmuje jasn\u0105 bluzk\u0119, spod kt\u00f3rej wy\u0142ania si\u0119 wspomniana koszulka. Implikowany przez kolor erotyzm, wspierany zmys\u0142owym krojem, od razu dzia\u0142a na Koraba. W wojennej zawierusze, otoczeni rozpadaj\u0105cymi si\u0119 \u015bcianami zniszczonego budynku, gdzie prywatno\u015b\u0107 jest tylko pobo\u017cnym \u017cyczeniem, m\u0142odzi ludzie na u\u0142amek sekundy oddaj\u0105 si\u0119 \u017cyciu. W tym kontek\u015bcie czarna koszulka staje si\u0119 symbolem nieposkromionej witalno\u015bci i \u017cycia, kt\u00f3re nie zatrzymuje si\u0119 wbrew wszystkim przeciwno\u015bciom.<\/p>\n\n\n\n

Intymne pieszczoty przerywa jednak ostrza\u0142. Koszulk\u0119 ponownie zobaczymy ju\u017c pod ziemi\u0105, gdzie nie docieraj\u0105 przeb\u0142yski nadziei. W\u015br\u00f3d potu, szlamu i truj\u0105cych opar\u00f3w powraca ona do swoich praktycznych, bieli\u017anianych funkcji i tym nowym znaczeniem wspiera przes\u0142anie n\u0119dznej, niebohaterskiej \u015bmierci w kana\u0142ach. \u017bo\u0142niersk\u0105 godno\u015b\u0107 wyznacza mundur, cywiln\u0105 \u2013 mo\u017cliwo\u015b\u0107 okrycia nago\u015bci. Korab i Stokrotka s\u0105 pozbawieni obu. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Teresa I\u017cewska i Tadeusz Janczar Kana\u0142<\/em>. Autor: Andrzej Gronau. Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W filmie pojawia si\u0119 jeszcze jedna kobieca bohaterka \u2013 Halinka. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na wizualne przeciwstawienie jej i Stokrotki. Podczas gdy pierwsza ubrana jest w niedopasowany do figury mundur oraz konserwatywnej d\u0142ugo\u015bci sp\u00f3dnic\u0119, druga przypomina seksbomby zagranicznego kina \u2013 rozpuszczone blond w\u0142osy \u00e0 la Veronica Lake opadaj\u0105 na bia\u0142e ramiona, na kt\u00f3rych tle wyra\u017anie odbija si\u0119 wspomniana czarna koszulka na cieniutkich, opadaj\u0105cych rami\u0105czkach (zestawiona z buntowniczymi, wyra\u017caj\u0105cymi niezale\u017cno\u015b\u0107 spodniami). Mimo takiego zr\u00f3\u017cnicowania bohaterki s\u0105 jednak pod wieloma wzgl\u0119dami do siebie podobne \u2013 obie s\u0105 \u0142\u0105czniczkami, obie towarzysz\u0105 m\u0119\u017cczyznom, kt\u00f3rych kochaj\u0105, obie nie pozostaj\u0105 g\u0142uche na potrzeby cia\u0142a. <\/p>\n\n\n\n

Nie takiego filmu o powstaniu si\u0119 spodziewano. Jak pisze Tadeusz Lubelski, w utworze Wajdy \u00f3wczesny widz nie znalaz\u0142 ani dba\u0142o\u015bci o wierny wizerunek zrywu, ani pocieszenia, ani historiozoficznego komentarza, znalaz\u0142 natomiast tragizm[17]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ry \u2013 w moim odczuciu \u2013 jak w soczewce skupi\u0142a omawiana czarna koszulka Stokrotki. <\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie skromny na pierwszy rzut oka i r\u00f3wnie wa\u017cny narracyjnie ubi\u00f3r pojawi\u0142 si\u0119 w innym filmie Wajdy \u2013 Niewinnych czarodziejach<\/em> (1960). Kameralny, rozgrywaj\u0105cy si\u0119 w ci\u0105gu zaledwie (plus minus) 24 godzin obraz dokumentuj\u0105cy flirt dw\u00f3jki przedstawicieli m\u0142odego pokolenia budowany jest za pomoc\u0105 sztuczno\u015bci i p\u00f3z. Czer\u0144 i biel wiod\u0105 prym w przypadku zar\u00f3wno zdj\u0119\u0107, jak i (si\u0142\u0105 rzeczy) garderoby bohater\u00f3w. Bazyli i Pelagia s\u0105 ubrani prosto, a jednak ta prostota niesie ze sob\u0105 powiew zachodniego \u015bwiata. Jego bia\u0142a koszula i cienki, czarny krawat oraz jej czarna, dopasowana bluzka i ciemna sp\u00f3dnica to zestawy banalnie zwyczajne, a dzi\u0119ki temu \u2013 uniwersalne. Pierwszy zosta\u0142 zainspirowany stylem Krzysztofa Komedy (kt\u00f3ry zagra\u0142 w filmie samego siebie, a tak\u017ce po\u017cyczy\u0142 g\u0142\u00f3wnemu bohaterowi sw\u00f3j \u201eprywatny\u201d sweter)[18]<\/a><\/sup><\/sup>, w drugim odnajdziemy nawi\u0105zania do ikonicznego wizerunku Audrey Hepburn (dopasowane g\u00f3ry, rozkloszowane sp\u00f3dnice, kr\u00f3tkie fryzury). Minimalizm, elegancja, ale i dekadencja, a wi\u0119c Warszawa nowego obyczaju oraz odno\u015bnik do rodz\u0105cych si\u0119 w\u0142a\u015bnie film\u00f3w nowofalowych (czy bohaterowie nie prezentuj\u0105 si\u0119 podobnie do Michela i Patricii z Do utraty tchu<\/em> Godarda?). Prostota stroj\u00f3w Bazylego i Pelagii wyra\u017anie kontrastuje z pozerstwem oraz sztuczno\u015bci\u0105 ich dialog\u00f3w, daj\u0105c wyraz ich skrywanemu g\u0142odowi prawdziwo\u015bci \u017cycia i czucia. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Krystyna Stypu\u0142kowska i Tadeusz \u0141omnicki Niewinni czarodzieje<\/em>. Autor: Wies\u0142aw Zdort. Prawa do zdj\u0119cia: WFDIF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Mo\u017cna pokusi\u0107 si\u0119 o stwierdzenie, \u017ce my\u015blenie o polskich filmach z lat 70. pod k\u0105tem kostiumologicznym zosta\u0142o zdominowane przywo\u0142anym na pocz\u0105tku tekstu b\u0142\u0119kitnym strojem Agnieszki z Cz\u0142owieka z marmuru<\/em> \u2013 niemal\u017ce w ka\u017cdym tek\u015bcie po\u015bwi\u0119conym filmowi jakby mimochodem pojawia si\u0119 wzmianka o tkaninie, w kt\u00f3r\u0105 by\u0142a ubrana bohaterka, co sprawia, \u017ce \u201ed\u017cinsowy\u201d staje si\u0119 r\u00f3wnoznaczny z takimi okre\u015bleniami jak buntowniczy, nonkonformistyczny czy luzacki[19]<\/a><\/sup><\/sup>. Na nie mniejsz\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje jednak przebranie Wojciecha Pokory z filmu Barei Poszukiwany, poszukiwana<\/em> (1972). Wygl\u0105dowi wymy\u015blonej Marysi daleko do pieczo\u0142owito\u015bci kreacji Dorothy Michaels czy pani Doubtfire, a jednak ten PRL-owski sznyt cha\u0142upniczej kreatywno\u015bci ma sw\u00f3j urok, a tak\u017ce wyra\u017any cel. Str\u00f3j Marysi \u2013 r\u00f3\u017cowa, wydziergana bluzeczka z ko\u0142nierzykiem rozpostarta na szerokiej, m\u0119skiej piersi, sparowana z kwiecist\u0105 sp\u00f3dnic\u0105 oraz sygnalizuj\u0105co zielon\u0105 apaszk\u0105 \u2013 nie tylko wyra\u017ca solidno\u015b\u0107 oraz brak zainteresowania mod\u0105, tak charakterystyczny dla \u201edziarskiej kobiety na traktorze\u201d[20]<\/a><\/sup><\/sup> (co celowo pozostaje anachronizmem, zwa\u017cywszy na gierkowskie otwarcie na Zach\u00f3d), lecz jest r\u00f3wnie\u017c wyra\u017anym zabiegiem satyryczno-prze\u015bmiewczym \u2013 wszak nie trzeba zna\u0107 kontekstu, by zorientowa\u0107 si\u0119, \u017ce bohaterka jest tak naprawd\u0119 bohaterem, czego inni mieszka\u0144cy \u015bwiata przedstawionego nie mog\u0105 lub nie chc\u0105 dostrzec. Motyw przebieranki (co wa\u017cne: m\u0119\u017cczyzny za kobiet\u0119, nie odwrotnie!) wpisuje si\u0119 wi\u0119c w strategi\u0119 bareizmu, pod p\u0142aszczykiem komedii wyra\u017caj\u0105c absurdy rzeczywisto\u015bci PRL. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojciech Pokora Poszukiwany, poszukiwana<\/em>. Autor: brak danych. Prawa: WFDIF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ostatnim przystankiem w tej modowo-kostiumograficznej podr\u00f3\u017cy przez kolejne dekady polskiej kinematografii niech b\u0119dzie Kogel-mogel<\/em> (1988). Komedia znana g\u0142\u00f3wnie ze swoich dialog\u00f3w (cho\u0107 tu prym wiedzie kultowe \u201eTu jest jakby luksusowo\u201d[21]<\/a><\/sup><\/sup> z drugiej ods\u0142ony serii) pewnie nie zapisa\u0142by si\u0119 w zbiorowej pami\u0119ci, gdyby nie kreacja Ewy Kasprzyk (kt\u00f3rej bohaterka, nomen omen, wypowiada przytoczone powy\u017cej s\u0142owa). Barbara Wola\u0144ska, \u017cona ciamajdowatego docenta Wola\u0144skiego, w wi\u0119kszo\u015bci d\u017awiga komediowy ci\u0119\u017car filmu, trzymaj\u0105c m\u0119\u017ca pod pantoflem i karykaturalnie uosabiaj\u0105c kontrast mi\u0119dzy wsi\u0105 a miastem, co wyra\u017ca jej str\u00f3j. Charakterystyczna dla mody lat 80. ekstrawagancja, a wi\u0119c bluzki i \u017cakiety o szerokich ramionach, ogromna bi\u017cuteria, fantazyjne kapelusze, upodobanie do dodatk\u00f3w i nagromadzenie wzor\u00f3w, wsp\u00f3\u0142gra z dominuj\u0105c\u0105 i przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105 osobowo\u015bci\u0105 bohaterki, wizualnie r\u00f3\u017cnicuj\u0105c j\u0105 od prostej i skromnej Kasi, czyli tej postaci, kt\u00f3rej widz powinien kibicowa\u0107. A jednak, przewrotnie, to w\u0142a\u015bnie przedtransformacyjna bizneswoman zyskuje jego sympati\u0119. Czy to znak, \u017ce ju\u017c nied\u0142ugo polski \u015bwiat r\u00f3wnie\u017c stanie na g\u0142owie? <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ewa Kasprzyk Kogel-mogel<\/em>. Autor: Stefan Kurzyp. Prawa: WFDIF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Warto w tym miejscu odnie\u015b\u0107 si\u0119 jeszcze do wsp\u00f3\u0142czesnych filmowych powrot\u00f3w do czas\u00f3w PRL. W kilku ostatnich latach powsta\u0142o wiele biografii opowiadaj\u0105cych o \u017cyciu \u00f3wczesnych artyst\u00f3w (Ostatnia rodzina<\/em>, re\u017c. Jan P. Matuszy\u0144ski, 2016; Powidoki<\/em>, re\u017c. Andrzej Wajda, 2016; Ikar. Legenda Mietka Kosza<\/em>, re\u017c. Maciej Pieprzyca, 2019), sportowc\u00f3w (Najlepszy<\/em>, re\u017c. \u0141ukasz Palkowski, 2017) czy ludzi uwik\u0142anych w polityczne rozgrywki (Jack Strong<\/em>, re\u017c. W\u0142adys\u0142aw Pasikowski, 2014). Obecnie popularno\u015bci\u0105 ciesz\u0105 si\u0119 zw\u0142aszcza filmy osadzone w latach 80. ubieg\u0142ego wieku \u2013 w samym 2021 roku ukaza\u0142y si\u0119 trzy filmy rozgrywaj\u0105ce si\u0119 w tej epoce: \u017beby nie by\u0142o \u015blad\u00f3w<\/em> (re\u017c. Jan P. Matuszy\u0144ski), Hiacynt<\/em> (re\u017c. Piotr Domalewski) i Najmro. Kocha, kradnie, szanuje<\/em> (re\u017c. Mateusz Rakowicz); kostiumografka ostatniego z wymienionych film\u00f3w, Marta Ostrowicz, zosta\u0142a nagrodzona Z\u0142otym Lwem na tegorocznym Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni. Na gruncie angloj\u0119zycznym m\u00f3wi si\u0119 o \u201ezasadzie 20 lat\u201d (20-year rule<\/em>) w odniesieniu do cyklu kr\u0105\u017cenia trend\u00f3w \u2013 podobno w\u0142a\u015bnie tyle czasu potrzebuj\u0105 one, \u017ceby si\u0119 odrodzi\u0107. Wyja\u015bnia\u0142oby to wsp\u00f3\u0142czesne zainteresowanie estetyk\u0105 lat 80., do kt\u00f3rej nawi\u0105zywa\u0142a wcze\u015bniej moda pocz\u0105tku drugiego tysi\u0105clecia, a do kt\u00f3rej z kolei odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 dzisiejsze trendy. <\/p>\n\n\n\n

Hiacynt<\/em> i Najmro<\/em> to ciekawe przyk\u0142ady wykorzystania kina gatunk\u00f3w. Oba filmy odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do autentycznych wydarze\u0144 i os\u00f3b, przy czym pierwszy realizuje schematy krymina\u0142u i filmu policyjnego (przez co bli\u017cej mu do \u017beby nie by\u0142o \u015blad\u00f3w<\/em>), a drugi \u2013 kina akcji oraz haist movie,<\/em> utrzymanych w lekkim, komediowym tonie (przez co bli\u017cej mu do filmu Bo we mnie jest seks<\/em>, kt\u00f3ry podobnie kreuje pewien rodzaj wyobra\u017cenia zamiast \u015bcis\u0142ego trzymania si\u0119 faktografii). \u015awiat przedstawiony w Hiacyncie<\/em> jest mroczny i ponury, sk\u0105pany w niebiesko\u015bciach spod znaku milicyjnych mundur\u00f3w, przywodz\u0105cych na my\u015bl fincherowskie thrillery. Je\u015bli chodzi o ubi\u00f3r bohater\u00f3w, to warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na to, \u017ce cz\u0119sto powtarzaj\u0105 oni swoje stylizacje, co nie tylko wsp\u00f3\u0142gra z realiami epoki (czasy ograniczonego dost\u0119pu do towar\u00f3w, jeszcze przed nastaniem fast fashion<\/em>), lecz r\u00f3wnie\u017c buduje sp\u00f3jny obraz postaci i pozwala dostrzec zachodz\u0105ce w nich zmiany. Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 stylu g\u0142\u00f3wnego bohatera, Roberta, s\u0105 golfy. W przeciwie\u0144stwie do innych milicjant\u00f3w \u2013 wyst\u0119puj\u0105cych albo w mundurze, albo pod krawatem, albo chocia\u017c w koszuli i swetrze (jak partner bohatera, Wojtek) \u2013 w stroju Roberta tylko granatowa kurtka (okrywaj\u0105ca kabur\u0119 z pistoletem) odsy\u0142a do jego profesji. Niezmiennie ciemne golfy wizualnie r\u00f3\u017cnicuj\u0105 bohatera od innych postaci, zaznaczaj\u0105c jego inno\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c na g\u0142\u0119bszym poziomie. Omawiana cz\u0119\u015b\u0107 garderoby, pe\u0142ni\u0105ca pocz\u0105tkowo funkcje bieli\u017aniane, zyska\u0142a popularno\u015b\u0107 po II wojnie \u015bwiatowej, szybko staj\u0105c si\u0119 atrybutem intelektualist\u00f3w[22]<\/a><\/sup><\/sup>. W tym kontek\u015bcie golf jest niejako uniformem bohatera, za pomoc\u0105 kt\u00f3rego manifestuj\u0105 si\u0119 jego wi\u0119ksza wra\u017cliwo\u015b\u0107 oraz status tego, kt\u00f3ry nie zgadza si\u0119 polityczne rozgrywki w\u0142adzy wymierzone przeciwko osobom homoseksualnym. Znamienne jest zatem to, \u017ce w finale filmu, a wi\u0119c w momencie najbardziej jawnego sprzeciwu wobec ojca, prze\u0142o\u017conych, a nawet ca\u0142ego ustroju, Robert po raz pierwszy i jedyny ubrany jest w milicyjny mundur. Pokazuje to, jak wrogi system zosta\u0142 rozsadzony od \u015brodka.\n<\/p>\n\n\n\n

Zgo\u0142a inaczej dzieje si\u0119 w Najmro. <\/em>Jakby w kontrze do Hiacyntu<\/em> naczelnym kolorem jest tutaj \u017c\u00f3\u0142ty spod znaku Peweksu, uwidaczniaj\u0105cy si\u0119 przede wszystkim w ciep\u0142ym, mi\u0119kkim o\u015bwietleniu oraz w scenografii, a tak\u017ce w warstwie niediegetycznej filmu (napisy pocz\u0105tkowe, ramki dziel\u0105ce ekran) \u2013 konotuj\u0105cy blask i blichtr \u017cycia tytu\u0142owego Najmrodzkiego. Ju\u017c pocz\u0105tkowa sekwencja filmu czyni ze stroju bohatera cz\u0119\u015b\u0107 sk\u0142adow\u0105 opowie\u015bci o zdobywaniu bogactwa. Zanim dane nam b\u0119dzie zobaczy\u0107 twarz Najmro, obserwujemy jego przygotowania do dyskotekowej zabawy. Zagl\u0105damy w poka\u017anych rozmiar\u00f3w szaf\u0119 bohatera, w kt\u00f3rej r\u00f3wniutko wisz\u0105 marynarki i koszule, a na jej drzwiach wyeksponowana jest kolekcja krawat\u00f3w. Nast\u0119pnie widzimy pi\u0119kne lakierowane buty, a w kolejnym uj\u0119ciu kamera ukazuje nam ca\u0142\u0105 sylwetk\u0119 bohatera \u2013 ubranego w dwurz\u0119dowy garnitur w pr\u0105\u017cki \u2013 ale wci\u0105\u017c pomija twarz. Jednak w tym momencie str\u00f3j Najmro opowiada ju\u017c w\u0142asn\u0105 histori\u0119. Garnitur w pr\u0105\u017cki to element garderoby tradycyjnie przypisywany gangsterom kr\u00f3luj\u0105cym na ekranach kin w latach 30. XX wieku. Paski uznaje si\u0119 za wz\u00f3r najbardziej przyci\u0105gaj\u0105cy uwag\u0119, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 z t\u0142a, b\u0119d\u0105cy z jednej strony symbolem ucisku i opresji (wi\u0119zienne pasiaki), a z drugiej \u2013 oznak\u0105 indywidualno\u015bci i silnego charakteru. W przypadku gangster\u00f3w, a wi\u0119c bohater\u00f3w, kt\u00f3rych los wyznacza\u0142y szybkie wzbogacenie si\u0119 i r\u00f3wnie szybki upadek, garnitur w pr\u0105\u017cki s\u0142u\u017cy\u0142 wyra\u017anemu zamanifestowaniu dobrobytu i statusu[23]<\/a><\/sup><\/sup>. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce Najmro \u0142\u0105czy garnitur z koresponduj\u0105cymi z \u017c\u00f3\u0142t\u0105 tonacj\u0105 filmu z\u0142otymi elementami: sygnetem, zapink\u0105 do krawata, zegarkiem z elektronicznym wy\u015bwietlaczem. W miar\u0119 rozwoju akcji b\u0119dziemy go te\u017c widzie\u0107 nosz\u0105cego okulary-lustrzanki. Obecno\u015b\u0107 tych dodatk\u00f3w nadaje bohaterowi nowobogacki sznyt, czyni\u0105c jego elegancj\u0119 bardziej luzack\u0105, co wsp\u00f3\u0142gra z rozrywkow\u0105 tonacj\u0105 filmu. <\/p>\n\n\n\n

\n ***\n<\/p>\n\n\n\n

Za ka\u017cdym pami\u0119tnym bohaterem stoi pami\u0119tny kostium, a za ka\u017cdym kostiumem \u2013 jego tw\u00f3rca[24]<\/a><\/sup><\/sup>. Ten ostatni stoi jednak w cieniu \u2013 cho\u0107 przytoczone w niniejszym tek\u015bcie stylizacje s\u0105 powszechnie rozpoznawalne, w zbiorowej \u015bwiadomo\u015bci wci\u0105\u017c \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z nazwiskami re\u017cyser\u00f3w dzie\u0142, w kt\u00f3rych si\u0119 pojawi\u0142y, \u201eodklejaj\u0105c si\u0119\u201d od swoich rzeczywistych tw\u00f3rc\u00f3w. Z dziewi\u0119ciu przywo\u0142anych w niniejszym tek\u015bcie film\u00f3w tylko w kontek\u015bcie trzech pierwszych (Popio\u0142u i diamentu<\/em>, Ps\u00f3w<\/em>, Cz\u0142owieka z marmuru<\/em>) natkn\u0119\u0142am si\u0119 na fragmenty tekst\u00f3w po\u015bwi\u0119conych kostiumom. Dodatkowo strojom bohater\u00f3w Niewinnych czarodziej\u00f3w<\/em> Marek Hendrykowski po\u015bwi\u0119ci\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 jednego rozdzia\u0142u w swoim Filmie i modzie<\/em>. Kluczem jest tutaj s\u0142owo \u201efragment\u201d \u2013 kwestia kostium\u00f3w rzadko pojawia si\u0119 w refleksji filmoznawczej, a je\u015bli ju\u017c tak si\u0119 dzieje, najcz\u0119\u015bciej jest dodatkiem (\u017ceby nie powiedzie\u0107: ciekawostk\u0105) do rozwa\u017ca\u0144 analityczno-interpretacyjnych. Tymczasem, jak stara\u0142am si\u0119 wykaza\u0107, ubi\u00f3r na ekranie jest r\u00f3wnie wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 filmowego opowiadania, co fabu\u0142a, gra aktorska czy zdj\u0119cia. Cho\u0107 wiele mo\u017cna si\u0119 o nim dowiedzie\u0107 od samych tw\u00f3rc\u00f3w, praktyka przeprowadzania z nimi wywiad\u00f3w jest stosunkowo nowa, st\u0105d trudno\u015bci ze znalezieniem informacji o kostiumach z film\u00f3w dawnych. Chodzi mi przede wszystkim o wywiady, kt\u00f3re odby\u0142y si\u0119 na etapie powstawania filmu b\u0105d\u017a jego premiery, a nie o wspomnienia po latach (cho\u0107 i takich wypowiedzi jest bardzo ma\u0142o). Obserwujemy jednak, \u017ce to podej\u015bcie si\u0119 zmienia. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 wystawa Moda i kino. Kostiumy filmowe z kolekcji CeTA w Pawilonie Czterech Kopu\u0142<\/em> (2017) czy te\u017c nowo powsta\u0142a sekcja Pod podszewk\u0105<\/em> magazynu \u201eEkrany\u201d, nie wspominaj\u0105c o og\u00f3lno\u015bwiatowym trendzie analiz kostiumograficznych \u2013 na YouTubie jest coraz wi\u0119cej kana\u0142\u00f3w poruszaj\u0105cych t\u0119 tematyk\u0119[25]<\/a><\/sup><\/sup> (w tym przypadku niema\u0142e zas\u0142ugi ma Polka, Karolina \u017bebrowska). <\/p>\n\n\n\n

Kostiumy, zw\u0142aszcza wsp\u00f3\u0142czesne, skrywaj\u0105 wi\u0119cej, ni\u017c si\u0119 wydaje na pierwszy rzut oka, co wynika z tego, \u017ce moda zawsze funkcjonuje w okre\u015blonej kulturze, za\u015b film w swej istocie jest w\u0142a\u015bnie oknem na kultur\u0119. Kostium to przedmiot, kt\u00f3ry jako rodzaj ubioru ma pe\u0142ni\u0107 przede wszystkim funkcje praktyczne: okrywa\u0107 aktora, identyfikowa\u0107 bohatera, budowa\u0107 \u015bwiat przedstawiony. Kiedy ju\u017c jednak dostarczy informacj\u0119 dos\u0142own\u0105, zaczyna przekazywa\u0107 znaczenie symboliczne i nie tylko przyczynia si\u0119 do rozwoju historii, lecz r\u00f3wnie\u017c komunikuje si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105 zewn\u0119trzn\u0105, w kt\u00f3rej zanurzony jest widz. Si\u0142a oddzia\u0142ywania kostiumu ma jeszcze jeden wymiar, o bardziej prozaicznej naturze \u2013 odwo\u0142uje si\u0119 do zwyczajnej podejmowanej codziennie przez ka\u017cdego z nas decyzji: co na siebie w\u0142o\u017cy\u0107? <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Wiktoria Kranz<\/strong> \u2013 studentka filmoznawstwa i kultury medi\u00f3w na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zainteresowana zagadnieniem kostiumu filmowego. W lipcu 2021 roku obroni\u0142a prac\u0119 licencjack\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 tej tematyce, pt. \u201eUbierz mnie. Transpozycje ba\u015bni o Kopciuszku w filmach\u00a0Ni\u0107 widmo<\/em>\u00a0i\u00a0Projektantka<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Streszczenie<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n

Tekst po\u015bwi\u0119cony jest kostiumom filmowym oraz ich tw\u00f3rcom, a wi\u0119c zagadnieniom, kt\u00f3re cz\u0119sto umykaj\u0105 pog\u0142\u0119bionej refleksji filmoznawczej. Inspiracji do jego powstania dostarczy\u0142a zdolno\u015b\u0107 wizualnego oddzia\u0142ywania ubioru, kt\u00f3ry na ekranie nie tylko charakteryzuje bohater\u00f3w, lecz r\u00f3wnie\u017c koduje informacje wspieraj\u0105ce filmow\u0105 narracj\u0119 oraz przekazuje wiedz\u0119 na temat pozaekranowej rzeczywisto\u015bci. Autorka prze\u015bledzi\u0142a informacje na temat uwzgl\u0119dniania kostium\u00f3w w werdyktach wa\u017cnych \u015bwiatowych i rodzimych nagr\u00f3d, a nast\u0119pnie po\u0142\u0105czy\u0142a je z przegl\u0105dem polskich prac filmoznawczych po\u015bwi\u0119conych temu zagadnieniu. Przybli\u017cy\u0142a r\u00f3wnie\u017c charakterystyk\u0119 pracy kostiumografa i przeanalizowa\u0142a, na konkretnych przyk\u0142adach, wk\u0142ad kostium\u00f3w w przekazywanie znacze\u0144. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

The text is dedicated to film costumes and their creators, issues that often escape developed film studies. The inspiration was provided by the ability of clothing to visually influence, which not only characterizes the characters on the screen, but also encodes information supporting the film narrative and conveys knowledge about off-screen reality. The author proposes a look at the status of costumes by tracing the fate of including them in the verdicts of important world and domestic awards, which was combined with a review of Polish film studies devoted to this issue. Then she goes on to characterize the work of the costume designer, using specific examples to analyze the contribution of costumes to conveying meanings.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n
  1. \n

    \n T. Lubelski, Historia filmu polskiego<\/em>, Krak\u00f3w 2014, s. 225. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  2. \n

    \n Tam\u017ce, s. 625\u2013626. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  3. \n

    \n Zob. J. Falkowska, Kino polityczne Andrzeja Wajdy: Cz\u0142owiek z marmuru, Cz\u0142owiek z \u017celaza, Danton<\/em>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 1996, nr 15\u201316, s. 256\u2013268; M. Talarczyk-Guba\u0142a, Ewa vs. Agnieszka. Reprezentacje re\u017cyserek w wybranych filmach Andrzeja Wajdy i Barbary Sass<\/em>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2012, nr 77\u201378, s. 282\u2013297. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  4. \n

    \n Motion Picture Academy Awards \u2013 Costume Design<\/em>, https:\/\/web.archive.org\/web\/20110112082146\/http:\/\/www.costumedesignersguild.com\/press-room\/motion-picture-academy-awards-best-costume-design.pdf [dost\u0119p: 26.07.2021]. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  5. \n

    \n Opracowanie w\u0142asne na podstawie werdykt\u00f3w jury FPFF w Gdyni, opublikowanych na portalu Filmweb. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  6. \n

    \n TuWroc\u0142aw, Od \u201eSamych swoich\u201d po \u201eNa srebrnym globie\u201d. Moda i kino w Pawilonie Czterech Kopu\u0142<\/em>, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=UJqa-MJP27Q [dost\u0119p: 29.07.2021]. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  7. \n

    \n Kostiumograf<\/em>, [w:] KIPA \u2013 Wykaz praw i obowi\u0105zk\u00f3w grupy produkcyjnej<\/em>, http:\/\/kipa.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/kostiumy_01_kostiumograf-1.pdf [dost\u0119p: 26.07.2021]. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  8. \n

    \n Zob. K. Kornacki, P. Zwierzchowski, Metodologiczne problemy badania kina PRL-u<\/em>, \u201eKwartalnik filmowy\u201d 2014, nr 85. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  9. \n

    \n A. Werner, To jest kino<\/em>, Warszawa 1999, s. 71. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  10. \n

    \n J. P\u0142a\u017cewski, J\u0119zyk filmu<\/em>, Warszawa 1982, s. 387. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  11. \n

    \n Wyborcza.pl, \u201eKostium dla mnie jest opowie\u015bci\u0105 o \u017cyciu\u201d, <\/em>https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=i9Lq39uNFpE&list=WL&index=27 [dost\u0119p: 19.07.2021]. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  12. \n

    \n O. Salwa, Szata zdobi cz\u0142owieka<\/em>, https:\/\/www.sfp.org.pl\/baza_wiedzy,303,23584,1,1,Praca-kostiumografki-Szata-zdobi-czlowieka.html [dost\u0119p: 27.07.2021]. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  13. \n

    \n Muzeum Kinematografii, Tworzenie filmowych \u015bwiat\u00f3w \u2013 Barbara Ptak<\/em>, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=lVuAxk2CPHY [dost\u0119p: 29.07.2021]. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  14. \n

    \n Tam\u017ce. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  15. \n

    \n Kana\u0142<\/em>, re\u017c. Andrzej Wajda, 1956. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  16. \n

    \n Tam\u017ce. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  17. \n

    \n Lubelski, dz. cyt<\/em>., s. 221. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  18. \n

    \n M. Hendrykowski, Film i moda<\/em>, Pozna\u0144 2011, s. 124. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  19. \n

    \n Zob. m.in. M. Hendrykowski, Film i moda<\/em>, Pozna\u0144 2011 (rozdz. Jeans po polsku<\/em>), K. \u017bebrowska, Polskie pi\u0119kno. Sto lat mody i stylu<\/em>, Krak\u00f3w 2018 (rozdz. 1970\u20131979. Kowbojki, g\u00f3ralki i teksasy<\/em>, paragraf Epoka jeansu<\/em>). \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  20. \n

    \n Tam\u017ce, s. 165. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  21. \n

    \n Galimatias, czyli kogel-mogel II<\/em>, re\u017c. Roman Za\u0142uski, 1989. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  22. \n

    \n M. K\u0119dziora, Golf i marynarka<\/em>, https:\/\/mrvintage.pl\/2014\/10\/golf-marynarka.html<\/a> [dost\u0119p: 12.01.2022]. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  23. \n

    \n Now You See It, Stripes in Movies: Why Do Characters Wear Them?<\/em>, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=Y1U4YkNkoG0&list=PL1rQZObqSDEBvgRE0ZcWJuflZDaK-GvIu&index=55<\/a> [dost\u0119p: 12.01.2022]. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  24. \n

    \n D. Netzel, How a Costume Designer Creates an Iconic Look | Crew Spotlight<\/em>, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=48mrV0VZsWc [dost\u0119p: 12.07.2021]. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  25. \n

    \n M.in. ModernGurlz, Mina Le, Clever & Chic, Costumes CO, The Best Costumes, The Ultimate History of Fashion. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z wspomnianych kana\u0142\u00f3w dostarcza materia\u0142\u00f3w z szerszego zakresu, jakim jest moda w og\u00f3le. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Tekst po\u015bwi\u0119cony jest kostiumom filmowym oraz ich tw\u00f3rcom, a wi\u0119c zagadnieniom, kt\u00f3re cz\u0119sto umykaj\u0105 pog\u0142\u0119bionej refleksji filmoznawczej. <\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":2888,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1068],"tags":[1104,1106,1105],"ppma_author":[1103],"class_list":["post-2771","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-4-2021","tag-kostium-filmowy","tag-kostiumografowie","tag-moda-i-sztuka"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t