![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/NUDA\/Powt_z_Kutza_ok.jpg\")
<\/b><\/p>\n <\/b><\/p>\n
Andrzej Gw\u00f3\u017ad\u017a, Powt\u00f3rka z Kutza: tropy, interpretacje, rozmowy<\/i>,
\nFundacja Filmowa Kazimierza Kutza, Regionalny Instytut Kultury, Katowice 2019<\/p>\n
<\/i><\/p>\n
Po tym, jak dosta\u0142em zawiadomienie, \u017ce mam si\u0119 przygotowa\u0107 do egzaminu wst\u0119pnego, na tydzie\u0144 nas zamkn\u0119li. Zdawa\u0142o si\u0119 w\u0142a\u015bciwie z \u201eosobowo\u015bci\u201d, a ja w og\u00f3le nie wiedzia\u0142em, co to jest i \u017ce jestem osobowo\u015bci\u0105 <\/i>(s. 146) \u2013 tak Kazimierz Kutz wspomina\u0142 w rozmowie z Andrzejem Gwo\u017adziem jesieni\u0105 2018 roku, czyli siedemdziesi\u0105t lat po wyje\u017adzie z Katowic do \u0141odzi i sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat po kinowym debiucie, swoje egzaminy do szko\u0142y filmowej. Rozmowa ta zamyka zbi\u00f3r Powt\u00f3rka z Kutza<\/i>, wydany nak\u0142adem Fundacji Filmowej Kazimierza Kutza i Regionalnego Instytutu Kultury w Katowicach w 2019 roku, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 rokiem 90. urodzin wybitnego filmowca, a sta\u0142 si\u0119 rokiem \u017ca\u0142oby po Kutzu, zmar\u0142ym 18 grudnia 2018 roku \u2013 zaledwie pi\u0119\u0107 dni po tym, jak PWSFTviT przyzna\u0142a mu tytu\u0142 doktora honoris causa.<\/i> Tom szkic\u00f3w i rozm\u00f3w z re\u017cyserem otwiera Zaproszenie na Kutzowizn\u0119<\/i> \u2013 wst\u0119p ten powsta\u0142 na bazie recenzji dorobku Kutza, kt\u00f3r\u0105 Gw\u00f3\u017ad\u017a przygotowa\u0142 na potrzeby nadania re\u017cyserowi szacownego tytu\u0142u. Tym samym dwa najnowsze teksty filmoznawcy rozpoczynaj\u0105 i ko\u0144cz\u0105 Powt\u00f3rk\u0119 z Kutza<\/i>, \u015bwiadcz\u0105c o nieustaj\u0105cym zaanga\u017cowaniu Gwo\u017adzia zar\u00f3wno w analityczno-interpretacyjny namys\u0142 nad filmow\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 autora trylogii \u015bl\u0105skiej, jak i w prywatn\u0105, pe\u0142n\u0105 serdeczno\u015bci i wzajemnego szacunku relacj\u0119 z filmowcem.<\/p>\n
Tytu\u0142 Powt\u00f3rka z Kutza <\/i>jest wieloznaczny, nieco przewrotny i \u2013 by\u0107 mo\u017ce \u2013 specjalnie myl\u0105cy tropy (Tropy <\/i>to zreszt\u0105 tytu\u0142 pierwszej cz\u0119\u015bci tomu). O Kutzu napisano ju\u017c wiele ksi\u0105\u017cek, a i sam Gw\u00f3\u017ad\u017a dokona\u0142 istotnego wk\u0142adu w rozpoznanie i om\u00f3wienie tw\u00f3rczo\u015bci re\u017cysera jako autor szkic\u00f3w oraz redaktor tom\u00f3w zbiorowych, m.in. Kutzowiska. O tw\u00f3rczo\u015bci filmowej, teatralnej i telewizyjnej Kazimierza Kutza <\/i>(2000) oraz Kutzowiska 2<\/i> (2009). Ponowne uczynienie z dzie\u0142a Kutza przedmiotu rozwa\u017ca\u0144 jest wi\u0119c powt\u00f3rk\u0105, ale przecie\u017c powstaje z tej powt\u00f3rki co\u015b nowego. Tom zawiera dwana\u015bcie tekst\u00f3w (w tym trzy rozmowy), kt\u00f3re powsta\u0142y w latach 1979\u20132018, przy czym starsze artyku\u0142y zosta\u0142y przez autora zrewidowane i nierzadko w znacznym stopniu zmienione. Powt\u00f3rka z Kutza <\/i>jest wi\u0119c nie tylko wgl\u0105dem w osobowo\u015b\u0107 (tw\u00f3rcz\u0105, ale te\u017c rodzinn\u0105, spo\u0142eczn\u0105, polityczn\u0105) Kutza, lecz te\u017c \u015bwiadectwem naukowo-badawczej i kinofilskiej osobowo\u015bci Gwo\u017adzia. To nie tylko rzetelna i napisana z polotem monografia Kutza, ale te\u017c pe\u0142na pasji narracja o jego filmowym \u015bwiecie.<\/p>\n
Ksi\u0105\u017cka podzielona jest na trzy cz\u0119\u015bci: Tropy, Interpretacje <\/i>oraz Rozmowy. <\/i>Taka kompozycja nadaje tomowi sp\u00f3jno\u015b\u0107 i prowadzi czytelnika od syntez, przez studia przypadk\u00f3w, do spotkania z tw\u00f3rc\u0105. Uzasadnienie uporz\u0105dkowania materia\u0142u znajdujemy w szkicu wst\u0119pnym \u2013 Jest jednak kilka trop\u00f3w, kt\u00f3re spinaj\u0105 klamr\u0105 ca\u0142\u0105 t\u0119 artystyczn\u0105 karuzel\u0119 <\/i>(s. 13). Filmoznawca wymienia najwa\u017cniejsze: \u201eprzypowie\u015bciowo\u015b\u0107\u201d film\u00f3w Kutza, d\u0105\u017cenie do harmonii i symetrii w filmowym mise-en-sc\u00e8ne<\/i>, choreografia scen zbiorowych, mit G\u00f3rnego \u015al\u0105ska.<\/p>\n
![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/REZYSERZY\/Kutz_Kazimierz\/1-P-61-15-800x800.jpg\")
<\/p>\n
Kazimierz Kutz, fot. Jerzy Troszczy\u0144ski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Na Tropy <\/i>sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 cztery szkice. Pierwszy z nich, Nieustaj\u0105ca z(a)miana miejsc, czyli \u017cywot podr\u00f3\u017cny tw\u00f3rcy obraz\u00f3w<\/i>, jest brawurow\u0105 opowie\u015bci\u0105 filmowo-biograficzn\u0105, snut\u0105 \u015bladem dr\u00f3g, jakie przeby\u0142 Kutz nomada. Gw\u00f3\u017ad\u017a odtwarza trajektori\u0119 ruchu z Szopienic do \u0141odzi, przez Wroc\u0142aw do Warszawy i \u0142\u0105czy r\u00f3\u017cne wydarzenia z \u017cycia re\u017cysera z ich filmowymi echami, por\u00f3wnuje styl i tematyk\u0119 dzie\u0142, by wysun\u0105\u0107 oryginaln\u0105 hipotez\u0119: Czy zatem syndrom innego (\u201egorszego\u201d) Kutza nie jest zwi\u0105zany z owymi topograficznymi przesileniami albo mo\u017ce owe przesilenia wp\u0142ywaj\u0105 na nieustaj\u0105c\u0105 z(a)mian\u0119 miejsc? <\/i>(s. 32). W tek\u015bcie Kszta\u0142ty wyobra\u017conej przestrzeni <\/i>filmoznawca relacjonuje swoje do\u015bwiadczenia odbiorcze zwi\u0105zane z wybranymi dzie\u0142ami, aby ods\u0142oni\u0107 te \u015blady \u015bwiadomo\u015bci artystycznej, bez kt\u00f3rych nie ma kina Kutza, nie ma jego pejza\u017cy emocjonalnych ani porz\u0105dk\u00f3w widzenia \u015bwiata <\/i>(s. 33). Gw\u00f3\u017ad\u017a zajmuje si\u0119 tu powtarzaj\u0105cymi si\u0119 motywami, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na styl Kutza: zaludnianiem ekranu przybyszami z daleka, konstruowaniem mitologicznej przestrzeni, symetryczn\u0105 i uporz\u0105dkowan\u0105 kompozycj\u0105 kadru. Esej \u015al\u0105sk dla kina spisany na nowo<\/i> po\u015bwi\u0119cony zosta\u0142 regionowi szczeg\u00f3lnie bliskiemu re\u017cyserowi (i filmoznawcy te\u017c), ze znacz\u0105c\u0105 konstatacj\u0105: ten \u015al\u0105sk trzeba wprz\u00f3dy wykreowa\u0107 w s\u0142owach, by m\u00f3g\u0142 si\u0119 nast\u0119pnie objawi\u0107 w obrazach, kt\u00f3re przywiod\u0105 go z powrotem do rzeczywisto\u015bci; trzeba go naznaczy\u0107 j\u0119zykiem, stylem, by m\u00f3g\u0142 zaistnie\u0107 w topografii planu filmowego <\/i>(s. 61). Tekst ten jest bardzo wszechstronny, antropologiczny, kulturoznawczy, dowodzi wnikliwo\u015bci badawczej autora, ale te\u017c jego przywi\u0105zania do film\u00f3w Kutza i zachwytu nimi. Podobnie oryginalny metodologicznie i erudycyjny jest szkic zamykaj\u0105cy pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki, a opowiadaj\u0105cy o cyfrowych edycjach film\u00f3w Kutza i towarzysz\u0105cych im dodatkach.<\/p>\n Druga cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki zawiera cztery eseje interpretacyjne, w kt\u00f3rych autor powraca nierzadko do tre\u015bci poruszonych w szkicach syntetycznych. To oczywi\u015bcie nieuniknione, bior\u0105c pod uwag\u0119 konstrukcj\u0119 tomu; ponadto powroty te \u2013 powt\u00f3rki? \u2013 \u015bwiadcz\u0105 o zagadnieniach, kt\u00f3re filmoznawc\u0119 nurtuj\u0105 szczeg\u00f3lnie. Pierwsze dwa teksty (o filmach Nikt nie wo\u0142a <\/i>[1960], Ktokolwiek wie\u2026 <\/i>[1966] oraz Upa\u0142 <\/i>[1964]) <\/i>maj\u0105 rys wsp\u00f3lny \u2013 perspektyw\u0119 \u201efilmowo-telewizyjn\u0105\u201d, ujawniaj\u0105c\u0105, \u017ce Kutz by\u0142 r\u00f3wnie\u017c eksploratorem intermedialnych pasa\u017cy na styku kina i telewizji <\/i>(s. 90). To spojrzenie bardzo inspiruj\u0105ce, rzucaj\u0105ce nowe \u015bwiat\u0142o na krytyczny odbi\u00f3r wspomnianych tytu\u0142\u00f3w. Kolejne dwa artyku\u0142y r\u00f3wnie\u017c s\u0105 ze sob\u0105 tematycznie zwi\u0105zane \u2013 w obu Gw\u00f3\u017ad\u017a bada mitologiczn\u0105 konstrukcj\u0119 przestrzeni, bohater\u00f3w i narracji w Paciorkach jednego r\u00f3\u017ca\u0144ca <\/i>(1979) <\/i>oraz Na stra\u017cy swej sta\u0107 b\u0119d\u0119<\/i> (1983), wy\u0142apuj\u0105c tropy hierofaniczne, arkadyjskie, kulturotw\u00f3rcze. Na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 nie tylko warsztat antropologiczny autora, ale te\u017c jego wra\u017cliwo\u015b\u0107 j\u0119zykowa, dzi\u0119ki czemu oba szkice s\u0105 przyk\u0142adami odczyta\u0144 wszechstronnych i wielopoziomowych.<\/p>\n Henryk Bouko\u0142owski i Zofia Marcinkowska w filmie Nikt nie wo\u0142a<\/em>, fot. Antoni Nurzy\u0144ski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Wreszcie \u2013 trzy rozmowy. Opr\u00f3cz ostatniej to tak\u017ce zapis pierwszego spotkania Gwo\u017adzia z re\u017cyserem (1979) oraz o dwa lata p\u00f3\u017aniejszego, w trakcie trwania \u201ekarnawa\u0142u Solidarno\u015bci\u201d. Tematyka tych rozm\u00f3w jest r\u00f3\u017cnorodna, od w\u0105tk\u00f3w biograficznych, pyta\u0144 o warsztat i styl, po kwestie filozoficzne, etyczne, polityczne czy nawet ekonomiczne. Ujawnia si\u0119 w nich zar\u00f3wno Kutz artysta, polityk, my\u015bliciel, jak i Gw\u00f3\u017ad\u017a krytyk, filmoznawca, refleksyjny badacz i pasjonat kina. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cne w dzisiejszych dyskusjach o zaanga\u017cowaniu i etyczno\u015bci sztuki wydaje si\u0119 pytanie postawione re\u017cyserowi w 1981 roku: Czy dostrzega Pan estetyki mniej lub bardziej etyczne?<\/i>, na kt\u00f3re Kutz odpowiada: Uwa\u017cam siebie za realist\u0119, wi\u0119cej nawet \u2013 behawioryst\u0119 i kategori\u0119 obiektywnego przygl\u0105dania si\u0119 \u015bwiatu traktuj\u0119 jako najbardziej moraln\u0105, a jednocze\u015bnie uwa\u017cam j\u0105 za najtrudniejsz\u0105 <\/i>(s. 143). Dowodzi to, \u017ce Kutz by\u0142 tw\u00f3rc\u0105 samo\u015bwiadomym, a jego rozwa\u017cania na temat sztuki mog\u0105 stanowi\u0107 ciekawy kontekst dla analiz jego dzie\u0142 filmowych, teatralnych czy literackich. Zamieszczone w Powt\u00f3rce z Kutza <\/i>rozmowy oddaj\u0105 g\u0142os mistrzowi, przywo\u0142uj\u0105 jego wypowiedzi sprzed lat, co w perspektywie wspomnieniowej ma dodatkowy walor przybli\u017caj\u0105cy posta\u0107 czytelnikom, kt\u00f3rzy nie mieli \u2013 i ju\u017c nie b\u0119d\u0105 mieli \u2013 okazji, aby pos\u0142ucha\u0107 artysty na \u017cywo.<\/p>\n Lektura Powt\u00f3rki z Kutza <\/i>to ogromna przyjemno\u015b\u0107, kt\u00f3ra daje satysfakcj\u0119 poznawcz\u0105, ale te\u017c literack\u0105, poniewa\u017c w eseistycznej formie \u2013 nawet poparte naukowo\u015bci\u0105 analiz i interpretacji \u2013 pi\u00f3ro Gwo\u017adzia jest wyj\u0105tkowo lekkie. Budzi podziw precyzja doboru s\u0142\u00f3w, obrazowe metafory, zaskakuj\u0105ce por\u00f3wnania, cho\u0107 autor sam przyznaje, \u017ce w obliczu dzie\u0142 Kutza trudno czasem uporz\u0105dkowa\u0107 refleksj\u0119: \u201eNa stra\u017cy swej sta\u0107 b\u0119d\u0119\u201d lepiej si\u0119 ogl\u0105da, ni\u017c my\u015bli o nim <\/i>(s. 118). Erudycyjne wywody przeplatane s\u0105 szczeg\u00f3\u0142owymi i plastycznymi opisami wybranych scen, kt\u00f3re nie tylko oddaj\u0105 to, co wida\u0107 na ekranie, ale te\u017c to, co widz mo\u017ce prze\u017cy\u0107, ogl\u0105daj\u0105c film. Badawcza dociekliwo\u015b\u0107 \u0142\u0105czy si\u0119 w zgromadzonych w Powt\u00f3rce z Kutza <\/i>artyku\u0142ach z zapisem prawdziwej pasji ogl\u0105dania i zami\u0142owaniem do tw\u00f3rczo\u015bci Kutza. Ksi\u0105\u017cka ma wi\u0119c hybrydyczny, naukowo-prywatny charakter, czego dope\u0142niaj\u0105 liczne fotografie Kutza z rodzinnego archiwum.<\/p>\n Pozostaje tylko \u017ca\u0142owa\u0107, \u017ce publikacja jest do\u015b\u0107 skromna obj\u0119to\u015bciowo, poniewa\u017c lektura jest tak wci\u0105gaj\u0105ca, i\u017c chcia\u0142oby si\u0119 czyta\u0107 wi\u0119cej. Cho\u0107 zgodzi\u0107 si\u0119 nale\u017cy z Piotrem Zwierzchowskim, \u017ce koncentruj\u0105c si\u0119 na wybranych przez siebie filmach i zagadnieniach, Andrzej Gw\u00f3\u017ad\u017a przedstawia nam \u201eca\u0142ego\u201d filmowego Kutza <\/i>(z recenzji wydawniczej). Przedstawia nam te\u017c siebie jako autora filmoznawczego i kinofilskiego, a Powt\u00f3rka z Kutza <\/i>dokumentuje cztery dekady fascynacji re\u017cyserem. Nie wierz\u0119 w ol\u015bnienia. Wierz\u0119 w realn\u0105 prac\u0119<\/i> \u2013 powiedzia\u0142 Kutz w jednym z wywiad\u00f3w. Jego rzemie\u015blnicza \u2013 w najlepszym tego s\u0142owa znaczeniu \u2013 praca nad filmami wywo\u0142uje krytycznofilmowe i filmoznawcze ol\u015bnienia, takie jak te, kt\u00f3re mo\u017cemy prze\u017cy\u0107 wraz z Andrzejem Gwo\u017adziem.<\/p>\n Kazimierz Kutz na planie filmu Ludzie z poci\u0105gu<\/em>, fot. Wies\u0142aw Pyda, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n S\u0142owa kluczowe:<\/b> Kazimierz Kutz, kino autorskie, kino G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, kinofilia, filmoznawstwo, analiza filmu<\/p>\n Justyna Hanna Budzik<\/b> \u2013 adiunkt w Zak\u0142adzie Filmoznawstwa i Wiedzy o Mediach Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, doktor nauk humanistycznych z zakresu kulturoznawstwa (Wydzia\u0142 Filologiczny U\u015a, 2012). Filmoznawczyni, absolwentka podyplomowych studi\u00f3w historii sztuki, lektorka j\u0119zyka polskiego jako obcego. Laureatka g\u0142\u00f3wnej nagrody w I edycji Konkursu im. Inki Brodziej-Wald na prac\u0119 doktorsk\u0105 z dziedziny wsp\u00f3\u0142czesnej humanistyki (2013). W roku 2016\/17 lektorka j\u0119zyka polskiego w INALCO w Pary\u017cu, w 2017\/18 stypendystka Fulbright Slavic Award na University of Washington w Seattle. Autorka ksi\u0105\u017cek <\/span>Filmowe cuda i sztuczki magiczne. Szkice z archeologii kina <\/i>(Katowice 2015) oraz <\/span>Dotyk \u015bwiat\u0142a. O zmys\u0142owym doznawaniu kina <\/i>(Katowice 2012). Wsp\u00f3\u0142autorka (wraz z Agnieszk\u0105 Tambor) opracowania <\/span>Polska p\u00f3\u0142ka filmowa. Kr\u00f3tkometra\u017cowe filmy aktorskie i animowane w nauczaniu j\u0119zyka polskiego jako obcego <\/i>(Katowice 2018). Zawodowo i badawczo zajmuje si\u0119 przede wszystkim edukacj\u0105 filmow\u0105. Prowadzi edukacyjny blog <\/span>www.lekcjeofilmie.pl\/<\/a>. Dzia\u0142a w Fundacji dla Filmu i Fotografii w Katowicach (<\/span>www.fundacja3f.org<\/a>).<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Andrzej Gw\u00f3\u017ad\u017a, Powt\u00f3rka z Kutza: tropy, interpretacje, rozmowy, Fundacja Filmowa Kazimierza Kutza, Regionalny Instytut Kultury, Katowice 2019 Po tym, jak dosta\u0142em zawiadomienie, \u017ce mam si\u0119 przygotowa\u0107 do egzaminu wst\u0119pnego, na tydzie\u0144 nas zamkn\u0119li. Zdawa\u0142o si\u0119 w\u0142a\u015bciwie z \u201eosobowo\u015bci\u201d, a ja w og\u00f3le nie wiedzia\u0142em, co to jest i \u017ce jestem osobowo\u015bci\u0105 (s. 146)… Czytaj wi\u0119cej »Filmoznawcze ol\u015bnienia \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki „Powt\u00f3rka z Kutza” Andrzeja Gwo\u017adzia<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1638,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[511,11],"tags":[130,12,576,577,578,70,969,527,548],"ppma_author":[385],"class_list":["post-277","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2019","category-recenzja","tag-analiza-filmu","tag-filmoznawstwo","tag-kazimierz-kutz","tag-kino-autorskie","tag-kino-gornego-slaska","tag-kinofilia","tag-marazm","tag-nuda","tag-powolnosc"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/FILMY\/Nikt_nie_woa\/1-F-314-15-800x800.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/REZYSERZY\/Kutz_Kazimierz\/1-F-323-86-800x800.jpg\")
<\/p>\n