{"id":2751,"date":"2022-01-30T09:48:34","date_gmt":"2022-01-30T08:48:34","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=2751"},"modified":"2022-01-31T17:46:02","modified_gmt":"2022-01-31T16:46:02","slug":"komentarz-do-kolaudacji-filmu-czas-nadziei-romana-wionczka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/komentarz-do-kolaudacji-filmu-czas-nadziei-romana-wionczka\/","title":{"rendered":"Komentarz do kolaudacji filmu „Czas nadziei” Romana Wionczka"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Plakat Czasu nadziei<\/em>. Autor: Jakub Erol. \u0179r\u00f3d\u0142o: GaPla FINA<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W 1984 roku duet Roman Wionczek (re\u017cyser) i Jerzy Grzymkowski (scenarzysta) zrealizowa\u0142 film Godno\u015b\u0107<\/em> opowiadaj\u0105cy histori\u0119 starego robotnika Karola Szostaka, kt\u00f3ry w listopadzie 1981 roku, nie chc\u0105c przy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do strajku organizowanego przez Solidarno\u015b\u0107, zostaje wywieziony z fabryki na taczkach. Produkcja ta powsta\u0142a w Zespole Filmowym \u201eProfil\u201d, kierowanym przez Bohdana Por\u0119b\u0119, i by\u0142a przyk\u0142adem przeniesienia na kadry filmowe oficjalnej wyk\u0142adni partyjnej na temat cz\u0142onk\u00f3w Niezale\u017cnego Samorz\u0105dnego Zwi\u0105zku Zawodowego, ich dzia\u0142alno\u015bci w czasie karnawa\u0142u Solidarno\u015bci oraz stosunku do robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie chc\u0105 anga\u017cowa\u0107 si\u0119 w organizowane strajki i nale\u017c\u0105 do bran\u017cowych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych maj\u0105cych poparcie dyrekcji zak\u0142ad\u00f3w pracy oraz zak\u0142adowych organizacji partyjnych. Cz\u0142onkowie Solidarno\u015bci zostali wi\u0119c ukazani w Godno\u015bci<\/em> jako zbiorowisko ludzi pa\u0142aj\u0105cych ch\u0119ci\u0105 zemsty na wszystkich osobach kojarzonych z ustrojem socjalistycznym, postuluj\u0105cych radykalne rozwi\u0105zania krajowych bol\u0105czek i wspieranych przez tajemniczych doradc\u00f3w maj\u0105cych niewiele wsp\u00f3lnego z robotniczym \u017cyciem oraz d\u0105\u017c\u0105cych do rozlewu krwi i zaogniania konfliktu w \u015brodowisku robotniczym. Na drugim biegunie Roman Wionczek i Jerzy Grzymkowski ukazali wspomnianego Karola Szostaka, cz\u0142owieka kompromisu, pragn\u0105cego pojednania i pokojowego za\u017cegnania trudnych sytuacji \u2013 posta\u0107 zr\u00f3wnowa\u017con\u0105, rozs\u0105dn\u0105, wiern\u0105 swoim pogl\u0105dom i zwi\u0105zanymi z nimi ideami. <\/p>\n\n\n\n

Godno\u015b\u0107<\/em> powstawa\u0142a w atmosferze bojkotu, z udzia\u0142em aktor\u00f3w, kt\u00f3rzy w wi\u0119kszo\u015bci popierali komunistyczne w\u0142adze i deklarowali taki w\u0142a\u015bnie \u015bwiatopogl\u0105d. St\u0105d w obsadzie m.in. Jerzy Aleksander Braszka, graj\u0105cy posta\u0107 Szostaka, aktor wywodz\u0105cy si\u0119 ze \u015brodowiska nacjonalistycznego teatru eref-66 Ryszarda Filipskiego, Halina Kossobudzka, w latach 80. nale\u017c\u0105ca do Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego, czy Janusz K\u0142osi\u0144ski, kt\u00f3ry oficjalnie wyrazi\u0142 poparcie dla wprowadzenia stanu wojennego przez w\u0142adze, za co spotka\u0142 go ostracyzm ze strony teatralnej publiczno\u015bci. Zar\u00f3wno z tego powodu, jak i z powodu realizowania wytycznych polityki kulturalnej oraz jednoznacznie negatywnego ukazania cz\u0142onk\u00f3w Solidarno\u015bci film Romana Wionczka poni\u00f3s\u0142 frekwencyjn\u0105 kl\u0119sk\u0119 w kinach i po kilku dniach wy\u015bwietlania zosta\u0142 z nich wycofany. Mimo to Jerzy Grzymkowski postanowi\u0142 napisa\u0107 kontynuacj\u0119 los\u00f3w rodziny Szostak\u00f3w, tym razem rozgrywaj\u0105c\u0105 si\u0119 w okresie stanu wojennego, a pod koniec stycznia 1986 roku scenariusz ten \u2013 nosz\u0105cy tytu\u0142 Czas nadziei <\/em>\u2013 zosta\u0142 skierowany do produkcji.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jerzy Z\u0142otnicki i W\u0142odzimierz Saar Czas nadziei<\/em>. Autor: brak danych. Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Analizuj\u0105c dzisiaj kolaudacj\u0119 filmu, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 10 lipca 1986 roku, warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na kilka kwestii. Po pierwsze, na sk\u0142ad komisji kolaudacyjnej. Nad Czasem nadziei<\/em> dyskutowali przede wszystkim ludzie mniej lub bardziej powi\u0105zani z Polsk\u0105 Zjednoczon\u0105 Parti\u0105 Robotnicz\u0105 i organami komunistycznej w\u0142adzy: pisarz Jerzy Jesionowski; pu\u0142kownik Krzysztof Majchrowski, pod\u00f3wczas wicedyrektor Departamentu III Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych, zajmuj\u0105cego si\u0119 infiltracj\u0105 \u015brodowisk kulturalnych; Stanis\u0142aw Kuszewski, dzia\u0142acz partyjny, w latach 70. rektor Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szko\u0142y Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w \u0141odzi, odwo\u0142any ze stanowiska w 1980 roku na skutek protest\u00f3w studenckich; wieloletnia cz\u0142onkini partii, re\u017cyserka Wanda Jakubowska. Nie dziwi wi\u0119c, \u017ce niemal wszyscy kolaudanci jednog\u0142o\u015bnie chwalili film, wskazuj\u0105c na liczne zas\u0142ugi Wionczka i Grzymkowskiego w podj\u0119ciu trudnej tematyki<\/em>, specyficznie pojmowan\u0105 odwag\u0119 i uczciwo\u015b\u0107 w ukazaniu pierwszych miesi\u0119cy stanu wojennego w Polsce oraz sprawno\u015b\u0107 realizacji. Naturalnie w wypowiedziach niekt\u00f3rych uczestnik\u00f3w posiedzenia, np. krytyka filmowego Jerzego Peltza, mo\u017cna znale\u017a\u0107 utyskiwania np. na nadmiar publicystyki czy brak pe\u0142niejszej charakterystyki strony opozycyjnej. Wymowna jest jednak wypowied\u017a Lecha Wielu\u0144skiego, r\u00f3wnie\u017c krytyka filmowego, kt\u00f3ry uzna\u0142, \u017ce ten film ma warto\u015bci niew\u0105tpliwe, a Pan Wionczek wyst\u0119puje w charakterze jedynego, kamikaze <\/em>oraz \u017ce jest to film sprawnie zrealizowany, z wyra\u017anie zarysowanymi postaciami,<\/em> (\u2026) jest on dobrze grany <\/em>(\u2026). <\/p>\n\n\n\n

Nie mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c nie pochyli\u0107 si\u0119 nad wypowiedziami tw\u00f3rc\u00f3w zaanga\u017cowanych w realizacj\u0119 Czasu nadziei<\/em>, czyli Romana Wionczka i Bohdana Por\u0119by. Zw\u0142aszcza ko\u0144cowa cz\u0119\u015b\u0107 wypowiedzi re\u017cysera omawianego obrazu zas\u0142uguje na uwag\u0119, poniewa\u017c stwierdza on w niej wprost: moje filmy s\u0105 bardzo wnikliwie analizowane przez w\u0142adze polityczne, bo w\u0142a\u015bnie w nich szukam sojusznika, i s\u0105dz\u0119, \u017ce dzi\u0119ki temu poparciu mog\u0119 m\u00f3wi\u0107 o zach\u0119tach do robienia nast\u0119pnych film\u00f3w<\/em>. Stwierdzenie to stoi w wyra\u017anej sprzeczno\u015bci z zapewnieniami re\u017cysera, \u017ce w Czasie nadziei <\/em>pragn\u0105\u0142 uczciwie pokaza\u0107 okres stanu wojennego. Dysonans jest bardziej widoczny, gdy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 fakt, \u017ce tw\u00f3rcy filmu Godno\u015b\u0107<\/em> przyjmowani byli przez wicepremiera Mieczys\u0142awa Rakowskiego, kt\u00f3ry z\u0142o\u017cy\u0142 ekipie gratulacje i wyrazy uznania. Podzi\u0119kowa\u0142 im r\u00f3wnie\u017c genera\u0142 Wojciech Jaruzelski. W wypowiedzi re\u017cysera Hubala <\/em>(1973) wida\u0107 dychotomi\u0119 oraz polaryzacj\u0119 \u015brodowiska filmowego. W pierwszych zdaniach swojej wypowiedzi Bohdan Por\u0119ba bardzo krytycznie odnosi si\u0119 do dzia\u0142alno\u015bci Agnieszki Holland w okresie strajk\u00f3w w Stoczni Gda\u0144skiej, ubolewaj\u0105c nad tym, \u017ce ze wzgl\u0119du na jej zaanga\u017cowanie lub pomoc wszelkiego rodzaju Franczuk\u00f3w (takie nazwisko nosi\u0142 demoniczny mecenas doradzaj\u0105cy cz\u0142onkom Solidarno\u015bci w filmie Godno\u015b\u0107<\/em>) zaprzepaszczona zosta\u0142a szansa na porozumienie. Ma\u0142o przenikliwy okaza\u0142 si\u0119 fragment wypowiedzi Por\u0119by, w kt\u00f3rym zapewnia on, \u017ce je\u017celi kto\u015b za dobre par\u0119 lat b\u0119dzie chcia\u0142 dowiedzie\u0107 si\u0119 o tym, co si\u0119 dzia\u0142o w Polsce w latach 80., to si\u0119gniemy do film\u00f3w Wionczka, kt\u00f3re na pewno s\u0105 filmami uczciwymi, kt\u00f3re pokazuj\u0105 te wydarzenia w spos\u00f3b zrozumia\u0142y. I to jest godne podkre\u015blenia<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Roman Wionczek. Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski. Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jaki obraz stanu wojennego wy\u0142ania si\u0119 wi\u0119c z Czasu nadziei<\/em>? Tak jak w Godno\u015bci<\/em>, tw\u00f3rcy filmu oparli materia\u0142 literacki na stereotypach, nie pr\u00f3buj\u0105c tym samym zmierzy\u0107 si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105. Robotnik Szostak nadal jest wi\u0119c spokojnym i rozwa\u017cnym cz\u0142owiekiem, cho\u0107 rozgoryczonym faktem, \u017ce mimo nowej sytuacji politycznej nie mo\u017ce wr\u00f3ci\u0107 do pracy w zak\u0142adach Metalpol. Z kolei cz\u0142onkowie Solidarno\u015bci zostali przez Grzymkowskiego i Wionczka przedstawieni z jednej strony jako postacie demoniczne i bezwzgl\u0119dne, jak mecenas Franczuk, kt\u00f3ry namawia koleg\u00f3w do zburzenia ca\u0142ego systemu, z drugiej \u2013 jako ludzie za\u0142amani kl\u0119sk\u0105 podj\u0119tych dzia\u0142a\u0144. Wionczek pokazuje narastaj\u0105ce podzia\u0142y mi\u0119dzy cz\u0142onkami Solidarno\u015bci, a tak\u017ce r\u00f3\u017cne pomys\u0142y na jej dalsz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Na przeciwnym biegunie jest monolityczna partia, wprowadzaj\u0105ca porz\u0105dek i spok\u00f3j oraz rozwi\u0105zuj\u0105ca problemy zwyk\u0142ych ludzi. Symptomatyczna dla tego uj\u0119cia jest scena w zak\u0142adowej \u0142a\u017ani, kt\u00f3rej wadliwe urz\u0105dzenia i instalacje zostaj\u0105 naprawione dzi\u0119ki interwencji komisarza wojskowego. R\u00f3wnie stereotypowo ukazane s\u0105 postacie oficer\u00f3w milicji. Major MO, grany przez Wirgiliusza Grynia, to posta\u0107 \u017cywcem wyj\u0119ta z krymina\u0142\u00f3w \u201emilicyjnych\u201d czy powie\u015bci o bohaterskich str\u00f3\u017cach socjalistycznego prawa i oficerach kontrwywiadu wykrywaj\u0105cych zachodnich szpieg\u00f3w. Jest on cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry zna prawo, ale potrafi je modyfikowa\u0107 w zale\u017cno\u015bci od rozmaitych okoliczno\u015bci, wykazuj\u0105c przy tym \u0142ask\u0119 i dobro\u0107. \u2013 Litera prawa to jedna rzecz, a duch prawa to zupe\u0142nie co innego \u2013 <\/em>m\u00f3wi do zi\u0119cia Szostaka, z u\u015bmiechem podpisuj\u0105c dokumenty o zwolnieniu jego syna z aresztu, w kt\u00f3rym przebywa\u0142 za udzia\u0142 w antykomunistycznej, podziemnej organizacji. Bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce Czas nadziei <\/em>realizowany by\u0142 trzy lata po \u015bmierci Grzegorza Przemyka, zakatowanego przez milicjant\u00f3w na komisariacie przy Jezuickiej na warszawskim Starym Mie\u015bcie, scena ta tym bardziej uderza swoj\u0105 nieautentyczno\u015bci\u0105. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jerzy Aleksander Braszka i Tomasz Zaliwski Czas nadziei<\/em>. Autor: brak danych. Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Podobnie jak w Godno\u015bci<\/em>, w przypadku Czasu nadziei<\/em> nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 o filmie nieudanym, pozbawionym warto\u015bci artystycznych, zrealizowanym na podstawie deklaratywnego i jednoznacznie zaanga\u017cowanego scenariusza. Bohaterowie filmu wyg\u0142aszaj\u0105 slogany i kwestie przypominaj\u0105ce wypowiedzi z referat\u00f3w partyjnych. Tekst i dialogi nie daj\u0105 aktorom mo\u017cliwo\u015bci stworzenia cho\u0107 troch\u0119 rozbudowanych psychologicznie postaci. W obsadzie znale\u017ali si\u0119 ponownie aktorzy jednoznacznie identyfikowani z \u00f3wczesn\u0105 w\u0142adz\u0105 \u2013 Jerzy Aleksander Braszka, Halina Kossobudzka, Tomasz Zaliwski czy wspomniani ju\u017c wcze\u015bniej Wirgiliusz Gry\u0144 i Janusz K\u0142osi\u0144ski. Czas nadziei<\/em> spotka\u0142 si\u0119 ze zdecydowanie negatywnym przyj\u0119ciem przez \u00f3wczesnych recenzent\u00f3w oraz mia\u0142 bardzo niskie wyniki frekwencyjne. Dzi\u015b film ten mo\u017ce by\u0107 traktowany jako znak czasu, obraz mo\u017cliwo\u015bci komunistycznej propagandy i jako jeden z ostatnich film\u00f3w, kt\u00f3re jednoznacznie zwi\u0105zane s\u0105 z t\u0105 ideologi\u0105 i realizuj\u0105 jej postulaty. Mo\u017cna jednak zada\u0107 pytanie o to, czy przedstawione w obrazie Wionczka mechanizmy nie wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3wnie\u017c w dzisiejszych czasach.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 1984 roku duet Roman Wionczek (re\u017cyser) i Jerzy Grzymkowski (scenarzysta) zrealizowa\u0142 film Godno\u015b\u0107 opowiadaj\u0105cy histori\u0119 starego robotnika Karola Szostaka, kt\u00f3ry w listopadzie 1981 roku, nie chc\u0105c przy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do strajku organizowanego przez Solidarno\u015b\u0107, zostaje wywieziony z fabryki na taczkach. Produkcja ta powsta\u0142a w Zespole Filmowym \u201eProfil\u201d, kierowanym przez Bohdana Por\u0119b\u0119, i by\u0142a przyk\u0142adem przeniesienia… Czytaj wi\u0119cej »Komentarz do kolaudacji filmu „Czas nadziei” Romana Wionczka<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":2808,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1068,960],"tags":[1076,1077],"ppma_author":[1078],"class_list":["post-2751","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-4-2021","category-z-archiwum","tag-czas-nadziei","tag-roman-wionczek"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t