![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/NUDA\/stelmach\/1113112870.jpg\")
<\/b><\/p>\nZacznijmy mo\u017ce od do\u015b\u0107 naiwnego pytania, kt\u00f3re jednak nasuwa si\u0119 samo, je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 pojawiaj\u0105ce si\u0119 w ostatnich latach ksi\u0105\u017cki teoretyczno-filmowe czy programy istotnych festiwal\u00f3w: sk\u0105d wzmo\u017cone zainteresowanie nud\u0105? Sk\u0105d nasze pragnienie, aby do\u015bwiadcza\u0107 nudy w kinie, skoro rzekomo ogl\u0105damy filmy, by obejrze\u0107 \u017cycie, z kt\u00f3rego wyci\u0119to wszystkie nudne fragmenty?<\/b><\/p>\n
<\/b><\/p>\n
Las<\/em>, re\u017c. Piotr Duma\u0142a, 2009 r., fot. Ma\u0142gorzata Olecka, \u017ar\u00f3d\u0142o: Eureka Media<\/span><\/p>\n Nuda przestaje by\u0107 wi\u0119c ju\u017c kwesti\u0105 wewn\u0119trznej formy filmu czy jego tematu, a staje si\u0119 pewnym sposobem do\u015bwiadczania, innego bycia w kinie. Je\u015bli w slow cinema<\/i> do pewnego stopnia sami aktywnie konstruujemy filmowe opowiadanie, wype\u0142niaj\u0105c stan nudy znaczeniami, musimy przecie\u017c inaczej spojrze\u0107 na klasyczne kinowe teorie t\u0142umacz\u0105ce relacje widz\u00f3w z filmowym obrazem. Mam na my\u015bli przede wszystkim wywodz\u0105ce si\u0119 z psychoanalizy poj\u0119cia projekcji-identyfikacji, kt\u00f3re tutaj je\u015bli nie zostaj\u0105 uniewa\u017cnione, to z pewno\u015bci\u0105 radykalnie przeformu\u0142owane.<\/b><\/p>\n S\u0105dz\u0119, \u017ce rzeczywi\u015bcie chodzi tu o taki rodzaj bycia w \u015bwiecie przedstawionym, jaki nie jest wpisany w klasyczny odbi\u00f3r filmu. Podczas gdy tradycyjne teorie odpowiadaj\u0105 na pytanie, jak widz anga\u017cowany jest w \u015bwiat przedstawiony, a tworz\u0105ca napi\u0119cie narracja i dramaturgia utrzymuj\u0105 nasz\u0105 uwag\u0119, wi\u0119kszo\u015b\u0107 film\u00f3w powolnych, slow <\/i>czy neomodernistycznych, u\u017cywaj\u0105c sformu\u0142owania Rafa\u0142a Syski, rozlu\u017ania te sploty zaanga\u017cowania, zostawiaj\u0105c widzowi du\u017co wi\u0119cej interpretacyjnej i analitycznej swobody. Istotne, \u017ce jest to swoboda zak\u0142adaj\u0105ca inne praktyki odbiorcze, a wr\u0119cz zupe\u0142nie inny tryb recepcji \u2013 w tak skrajnych przyk\u0142adach jak cho\u0107by kinie Lava Diaza, kt\u00f3rego filmy trwaj\u0105 po sze\u015b\u0107, osiem, a nawet czterna\u015bcie godzin, nie chodzi przecie\u017c o to, \u017ceby\u015bmy dokonali niemo\u017cliwego utrzymania sta\u0142ej koncentracji przez ca\u0142y seans. Konstrukcja jego obraz\u00f3w zak\u0142ada raczej zmienno\u015b\u0107 odbiorczej uwagi, jej przep\u0142ywy, autozwrotno\u015b\u0107, pozostawienie nas z w\u0142asnymi my\u015blami, co przypomina w\u0142a\u015bnie nielinearn\u0105 refleksj\u0119 towarzysz\u0105c\u0105 takim aktywno\u015bciom jak spacer czy medytacja. W pami\u0119ci widza po seansie du\u017co istotniejsze ni\u017c szkielet fabularny okazuj\u0105 si\u0119 mgnienia, wizualne impresje, zwi\u0105zane nie z tym, co si\u0119 wydarzy\u0142o na ekranie, ale jak to zosta\u0142o przez nas odebrane, z jakimi uczuciami i og\u00f3ln\u0105 atmosfer\u0105 by\u0142o zwi\u0105zane.<\/p>\n Je\u015bli nuda w kinie wydobywa \u2013 nieraz bardzo dotkliwie \u2013 nasz\u0105 cielesn\u0105 obecno\u015b\u0107 naprzeciw ekranu, nie powinno dziwi\u0107, \u017ce metodologi\u0105 cz\u0119sto uruchamian\u0105 wobec slow cinema<\/i> jest zmys\u0142owa teoria filmu, akcentuj\u0105ca pozycj\u0119 uciele\u015bnionego widza odbieraj\u0105cego film nie tylko intelektualnie, ale w\u0142a\u015bnie jako pewien stan szczeg\u00f3lnej intensyfikacji zmys\u0142\u00f3w.<\/b><\/b><\/p>\n Z pewno\u015bci\u0105 pokrewie\u0144stwo mi\u0119dzy slow cinema<\/i> a teori\u0105 cielesn\u0105 nie jest przypadkowe \u2013 sam fakt seansu determinowanego fizjologi\u0105 jest do\u015b\u0107 znacz\u0105cy, trudno przecie\u017c zak\u0142ada\u0107, by mo\u017cliwe by\u0142o wytrzymanie czternastogodzinnego filmu bez uci\u0105\u017cliwego dopominania si\u0119 cia\u0142a o swoje potrzeby. Co wi\u0119cej, w filmy powolno\u015bci wpisane s\u0105 te fizjologiczne reakcje czy zwi\u0105zane z nimi spadki uwagi pod postaci\u0105 meandrycznej narracji i lu\u017anej struktury. Sam film odbieramy jako \u017cyj\u0105ce cia\u0142o wchodz\u0105ce w blisk\u0105, fizyczn\u0105 relacj\u0119 z organizmem odbiorcy \u2013 dlatego te\u017c s\u0105dz\u0119, \u017ce niebagatelne znaczenie ma tutaj redefinicja warunk\u00f3w odbioru tych film\u00f3w. Mo\u017ce to tylko moje odczucie, ale uwa\u017cam, \u017ce slow cinema<\/i> mo\u017cna w pe\u0142ni odbiera\u0107 tylko w tradycyjnej sali kinowej, kiedy w\u0142a\u015bnie czujemy ograniczenie dyspozytywu, wobec kt\u00f3rego si\u0119 znajdujemy. Nie jeste\u015bmy przecie\u017c w stanie seansu przerwa\u0107, izolujemy si\u0119 tak\u017ce od pokus, kt\u00f3re w domu wyra\u017anie utrudniaj\u0105 ogl\u0105danie slow <\/i>film\u00f3w \u2013 zaparzenia kawy, zrobienia sobie kanapki, przeniesienia seansu na kiedy indziej. Oczywi\u015bcie mo\u017cemy wyj\u015b\u0107 z sali kinowej, jednak radykalizm tego gestu jest zasadniczo r\u00f3\u017cny od wci\u015bni\u0119cia pauzy w komputerze. W tym przypadku powiedzia\u0142bym wi\u0119c, \u017ce musimy dostosowa\u0107 nasze cia\u0142o i jego obecno\u015b\u0107 do filmu, a nie odwrotnie, jak jest na przyk\u0142ad w do\u015bwiadczaniu Internetu czy kina domowego. Je\u015bli chcemy pozosta\u0107 z filmem, musimy dostroi\u0107 do niego cia\u0142o, zdyscyplinowa\u0107 je \u2013 st\u0105d ka\u017cdy wytrawny widz wielogodzinnych film\u00f3w uczy si\u0119 przystosowania, wie, kiedy spodziewa\u0107 si\u0119 g\u0142odu czy pragnienia, jak zaopatrzy\u0107 si\u0119 na seans. Zmys\u0142owa teoria filmu w\u0142\u0105cza wi\u0119c w obszar refleksji sytuacje, dla kt\u00f3rych tradycyjna teoria kina nie wykszta\u0142ci\u0142a j\u0119zyka, nie uwa\u017ca\u0142a za znacz\u0105ce w do\u015bwiadczeniu. A tak\u017ce \u2013 i to wydaje mi si\u0119 szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce \u2013 trafnie opisuje stan umykaj\u0105cy metodologiom zorientowanym bardziej cerebralnie, a mianowicie stan nudy jako do\u015bwiadczenie nieintelektualne. Mo\u017cna rzecz jasna w to zawieszenie, wyczekiwanie czy pasywno\u015b\u0107 wpisywa\u0107 wiele g\u0142\u0119bokich sens\u00f3w, niemniej za pomoc\u0105 cielesnego j\u0119zyka badaczki i badacze pr\u00f3buj\u0105 uchwyci\u0107 do\u015bwiadczenie, jeszcze zanim zostanie uj\u0119te ramami analitycznych kategorii. By\u0107 mo\u017ce dlatego te\u017c o slow cinema <\/i>i w og\u00f3le nudzie w kinie rozmawia si\u0119 tak trudno \u2013 niemo\u017cliwe jest bowiem wykszta\u0142cenie racjonalnego j\u0119zyka dla do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re uporczywie wymyka si\u0119 rozumowi, a na podstawowym poziomie pozostaje w\u0142a\u015bnie wra\u017ceniem odczuwaj\u0105cego cia\u0142a. W tak osobistym prze\u017cyciu trudno o stworzenie bardziej stabilnych kryteri\u00f3w ni\u017c \u201epodoba mi si\u0119\u201d lub \u201enie podoba mi si\u0119\u201d.<\/p>\n Znacz\u0105ce, \u017ce popularno\u015b\u0107 nudy zbiega si\u0119 w czasie z przemianami instytucji kina i odbiorczych przyzwyczaje\u0144. M\u00f3wisz, \u017ce slow cinema<\/i> wykonuje gest powrotu do tradycyjnej sali kinowej, i faktycznie przypominaj\u0105 mi si\u0119 moje w\u0142asne argumenty za tym, \u017ceby skorzysta\u0107 z okazji i obejrze\u0107 Szata\u0144skie tango <\/i>(S\u00e1t\u00e1ntang\u00f3<\/i>, re\u017c. B\u00e9la Tarr, 1994) w kinie, bo przecie\u017c inaczej nigdy nie b\u0119d\u0119 w stanie tego zrobi\u0107. Tymczasem wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas ogl\u0105da wi\u0119cej film\u00f3w prawdopodobnie w domu ni\u017c w kinie, a sama ciemna sala kinowa wydaje si\u0119 dzi\u015b nieco anachroniczna. S\u0105dzisz, \u017ce ten ostentacyjny powr\u00f3t \u015bwiadczy o wewn\u0119trznym konserwatyzmie slow cinema<\/i>?<\/b><\/b><\/p>\n To bardzo interesuj\u0105ce zagadnienie, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142oby rozdzieli\u0107 na co najmniej trzy w\u0105tki. Po pierwsze, tak jak ju\u017c m\u00f3wili\u015bmy, neomodernizm mo\u017ce by\u0107 odczytywany jako reakcja na przyspieszaj\u0105ce kino mainstreamowe <\/i>i w og\u00f3le kultur\u0119 akceleracji \u2013 ta odpowied\u017a jest si\u0142\u0105 rzeczy krytyczna, w zwi\u0105zku z czym tw\u00f3rcy szukaj\u0105 alternatyw, czy to w przesz\u0142o\u015bci, czy to w innych, bardziej peryferyjnych trendach. Ten aspekt podkre\u015bla szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie Rafa\u0142 Syska, kt\u00f3ry badaj\u0105c kino powolno\u015bci, ju\u017c w samym terminie neomodernizm uwydatnia pokrewie\u0144stwo mi\u0119dzy wsp\u00f3\u0142czesnym nurtem i jego historycznymi odniesieniami, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najistotniejszym \u017ar\u00f3d\u0142em by\u0142oby oczywi\u015bcie kino modernistyczne lat 60. i 70. XX wieku. Jednocze\u015bnie nie jest to zjawisko tylko i wy\u0142\u0105cznie kinowe \u2013 trudno przecie\u017c przeoczy\u0107, \u017ce awangardowe sztuki wizualne eksperymentowa\u0142y w tym czasie z podobnymi zagadnieniami nudy, up\u0142ywu czasu, trwania, wpatrzenia; filmowe projekty Andy\u2019ego Warhola, z Empire<\/i> na czele, do dzi\u015b wyznaczaj\u0105 w kinie pewn\u0105 granic\u0119, kt\u00f3rej raczej nie da si\u0119 ju\u017c w \u0142atwy spos\u00f3b przekroczy\u0107.<\/p>\n Kadr z filmu Empire<\/em>, re\u017c. Andy Warhol, 1964 r.<\/span><\/p>\n Druga sprawa dotyczy napi\u0119cia na linii kino\u2013niekino. Istotnie rzeczywisto\u015b\u0107 medialna zupe\u0142nie zmieni\u0142a tryby odbioru film\u00f3w, kt\u00f3re ogl\u0105damy w domach, poprzez prywatne kolekcje, w kopiach legalnych lub nie, na serwisach streamingowych<\/i>, w telefonach, na ekranach w samolotach \u2013 niemniej powiedzia\u0142bym, \u017ce odbi\u00f3r kinowy pozostaje z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 najbardziej usankcjonowanym i domy\u015blnym trybem recepcji. To wci\u0105\u017c filmy, kt\u00f3re dostan\u0105 kinow\u0105 dystrybucj\u0119, s\u0105 najcz\u0119\u015bciej dyskutowane czy maj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 widzialno\u015b\u0107, nawet je\u017celi centralna, hegemoniczna pozycja kina zosta\u0142a do pewnego stopnia zakwestionowana. Je\u015bli wi\u0119c slow cinema<\/i> sytuuje si\u0119 w opozycji do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, w oczywisty spos\u00f3b podtrzymuje prymarno\u015b\u0107 odbioru kinowego, kt\u00f3ry te\u017c wedle typowego dla modernizmu przekonania jest dla tego medium najbardziej adekwatny, w nim film rzekomo najpe\u0142niej si\u0119 wyra\u017ca. Gdyby specyfik\u0105 filmu by\u0142 \u2013 jak chce na przyk\u0142ad Gilles Deleuze \u2013 czas i trwanie, najwierniejszymi spe\u0142nieniami tej idei by\u0142yby filmy modernistyczne, ale nie tylko ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j temat czy lu\u017an\u0105 struktur\u0119 narracyjn\u0105, lecz przede wszystkim w\u0142a\u015bnie z powod\u00f3w warunk\u00f3w odbioru: w sali kinowej, gdzie up\u0142yw czasu odczuwany jest wyj\u0105tkowo intensywnie, nie mo\u017cemy nim bowiem manipulowa\u0107, chocia\u017cby zajmuj\u0105c si\u0119 czym\u015b innym czy przerywaj\u0105c b\u0105d\u017a przyspieszaj\u0105c seans.<\/p>\n Trzeci wreszcie aspekt dotyczy tego, co sami jako odbiorcy wpisujemy w slow cinema<\/i>, kt\u00f3re wydaje mi si\u0119 czym\u015b w rodzaju testu Rorschacha, odzwierciedlaj\u0105cego nasze w\u0142asne pogl\u0105dy czy stany emocjonalne. Przyk\u0142adowo Rafa\u0142 Syska w Filmowym modernizmie<\/i> zwraca szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na wspomniany konserwatyzm, zanurzenie w przesz\u0142o\u015bci czy melancholijno\u015b\u0107 neomodernizmu, podczas gdy Marta Sta\u0144czyk w ksi\u0105\u017cce Czas w kinie<\/i> wydobywa \u2013 w zgodzie ze swoj\u0105 spo\u0142eczn\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 \u2013 przede wszystkim momenty intensywnego politycznego zaanga\u017cowania samego do\u015bwiadczenia powolno\u015bci. Obie te sfery istniej\u0105 w samym nurcie, ale poszczeg\u00f3lni badacze podkre\u015blaj\u0105 te motywy czy jako\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 im najbli\u017csze. Mo\u017ce wi\u0119c wobec uporczywej nudy slow cinema<\/i> niespotykan\u0105 wcze\u015bniej wyrazisto\u015b\u0107 dostaje sama pozycja widza czy badacza, perspektywa, z kt\u00f3rej pisana jest historia. St\u0105d nie bez znaczenia jest, \u017ce kino powolno\u015bci jest doceniane na \u015bwiecie w\u0142a\u015bnie w gronie tych, kt\u00f3rzy broni\u0105 utrzymania wiod\u0105cego statusu do\u015bwiadczenia kinowego, kontynuuj\u0105c chocia\u017cby tradycyjny etos kina jako istotnej sztuki komentuj\u0105cej najbardziej pal\u0105ce problemy wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata. Slow cinema <\/i>ze swoj\u0105 powag\u0105, niepodejmuj\u0105ce raczej postmodernistycznych trop\u00f3w ironii, dwukodowo\u015bci przekazu, pastiszu, mo\u017ce wi\u0119c zwyczajnie odpowiada\u0107 widowni piel\u0119gnuj\u0105cej tradycyjne wyobra\u017cenie o kinie i rozwijaj\u0105cej konserwatywne aspekty nurtu.<\/p>\n Test Rorschacha rzeczywi\u015bcie jest bardzo trafn\u0105 metafor\u0105 slow cinema<\/i> \u2013 do tego stopnia, \u017ce regularnie pojawiaj\u0105 si\u0119 zarzuty, wed\u0142ug kt\u00f3rych nuda w kinie nie ma \u017cadnej autonomicznej warto\u015bci, nie wnosi \u017cadnego tw\u00f3rczego naddatku, eksponuj\u0105c raczej to, co nosimy w sobie jeszcze przed seansem.<\/b><\/b><\/p>\n Taki zarzut rzeczywi\u015bcie mo\u017cna postawi\u0107. A jednak na tym w\u0142a\u015bnie polega specyfika poszerzania wolno\u015bci i interpretacyjnej swobody widza \u2013 kino si\u0142\u0105 rzeczy musi by\u0107 w takim uk\u0142adzie bardziej wycofane.<\/p>\n Po drugie, i to pewnie jest znacznie wa\u017cniejsze, ca\u0142y czas pos\u0142ugujemy si\u0119 poj\u0119ciem slow cinema<\/i>, zapominaj\u0105c, \u017ce w rzeczywisto\u015bci jest to do\u015b\u0107 wygodne s\u0142owo wytrych, skrywaj\u0105ce du\u017co nieraz zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnych od siebie nurt\u00f3w i frakcji, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych r\u00f3\u017cny jest te\u017c stopie\u0144 otwarto\u015bci filmowej formy. Przyk\u0142adem mo\u017ce tutaj by\u0107 filmowa praktyka sytuuj\u0105ca si\u0119 ju\u017c zupe\u0142nie w porz\u0105dku galeryjnym, a mianowicie tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Jamesa Benninga, kt\u00f3rego portrety jezior, zachod\u00f3w s\u0142o\u0144ca i dr\u00f3g s\u0105 kompletnie pozbawione tego, co uznaliby\u015bmy za klasyczn\u0105 tre\u015b\u0107. Z drugiej za\u015b strony mamy jednak tw\u00f3rc\u00f3w zakorzenionych bardziej w poetyce kreacyjnej, takich jak B\u00e9la Tarr, Aleksander Sokurow czy Tsai Ming-liang, kt\u00f3rych filmy nieraz s\u0105 bardzo efektowne \u2013 nie w taki spos\u00f3b jak kino hollywoodzkie oczywi\u015bcie, ale efektowne je\u015bli chodzi na przyk\u0142ad o bogactwo form narracyjnych, jak cho\u0107by splatanie w\u0105tk\u00f3w w narracjach sieciowych u B\u00e9li Tarra czy \u017conglowanie formu\u0142ami gatunkowymi u Tsaia Ming-lianga. Pomi\u0119dzy tymi skrzyd\u0142ami znajdujemy naturalnie mn\u00f3stwo rozwi\u0105za\u0144 po\u015brednich. Trudno zatem m\u00f3wi\u0107 o sp\u00f3jnej poetyce nudy w og\u00f3le \u2013 czasem polega ona bowiem na totalnym zawieszeniu akcji na rzecz do\u015bwiadczenia, naszego bycia-w-\u015bwiecie, bycia-z-bohaterem, czasem za\u015b na wyrafinowanej i z\u0142o\u017conej \u2013 nawet je\u015bli subtelnej \u2013 dramaturgii.<\/p>\n Kadr z filmu Szata\u0144skie tango<\/em>, re\u017c. B\u00e9la Tarr, 1994 r.<\/span><\/p>\n Uwidacznia si\u0119 tutaj interesuj\u0105ca ambiwalencja slow cinema<\/i>. Stan nudy, niezdeterminowane, b\u0142\u0105dz\u0105ce bycie-w-\u015bwiecie jest, a na pewno bywa, prze\u017cyciem jak najbardziej egalitarnym \u2013 do\u015bwiadczamy go przecie\u017c wszyscy, nawet je\u015bli na r\u00f3\u017cne sposoby, pod ka\u017cd\u0105 szeroko\u015bci\u0105 geograficzn\u0105, niezale\u017cnie od p\u0142ci, statusu materialnego i tak dalej. Mog\u0142oby si\u0119 wi\u0119c wydawa\u0107, \u017ce kino eksploruj\u0105ce ten stan, tak otwarte na tre\u015bciow\u0105 ingerencj\u0119 widza, jak m\u00f3wili\u015bmy, powinno by\u0107 r\u00f3wnie egalitarne i dost\u0119pne. Tymczasem slow cinema<\/i> jest chyba do dzi\u015b testem wytrzyma\u0142o\u015bci widowni, prawdziwym wyznacznikiem filmowego koneserstwa, atestem elitarnego gustu.<\/b><\/b><\/p>\n Ma to z pewno\u015bci\u0105 zwi\u0105zek z tym, o czym ju\u017c wspomina\u0142em, czyli szczeg\u00f3ln\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105 grupy odbiorczej oraz modelem instytucjonalnym obiegu slow cinema<\/i>. Jedna sprawa to sam charakter film\u00f3w, druga natomiast \u2013 przez kogo s\u0105 robione i do kogo kierowane. Mo\u017cna wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce filmy, dajmy na to, Apichatponga Weerasethakula by\u0142yby pewnie szerzej odbierane, a nawet i g\u0142\u0119biej ni\u017c w Europie czytane w rodzimej Tajlandii, gdyby nie by\u0142y tam zakazane. Re\u017cyser tworzy wi\u0119c g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki funduszom europejskim, po czym w oczywisty spos\u00f3b g\u0142\u00f3wnie tutaj dystrybuowane s\u0105 jego filmy, trafiaj\u0105c tym samym do publiczno\u015bci z okre\u015blonym kapita\u0142em kulturowym, kompetencjami i tak dalej.<\/p>\n Czy w takim razie slow cinema <\/i>pod pozorem uniwersalno\u015bci swoich temat\u00f3w i rozpozna\u0144 jest przewrotn\u0105 kontynuacj\u0105 europejskiego kolonialnego spojrzenia? Czy nawet je\u015bli ogl\u0105damy film z drugiego ko\u0144ca globu, w solipsystycznej p\u0119tli widzimy w nim tylko nas samych i nasze wyobra\u017cenia o \u015bwiecie, o Innym?<\/b><\/b><\/p>\n Ten problem poci\u0105ga za sob\u0105 konieczne pytanie o kulturowe centrum i peryferie. Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce to wci\u0105\u017c Europa stanowi centrum kinowego presti\u017cu, czego symbolami s\u0105 Cannes, nast\u0119pnie Berlin, Wenecja i istotny z tej perspektywy Rotterdam, kt\u00f3ry poprzez Hubert Bals Fund dofinansowuje du\u017c\u0105 liczb\u0119 projekt\u00f3w spoza Europy. Nie wierz\u0119 w istnienie festiwalowego spisku, niemniej faktycznie mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 wsp\u00f3ln\u0105 wszystkim festiwalom sk\u0142onno\u015b\u0107 polegaj\u0105c\u0105 na zrozumia\u0142ym szukaniu ca\u0142y czas nowo\u015bci, \u015bwie\u017cego spojrzenia, eksperymentalnych rozwi\u0105za\u0144 \u2013 sk\u0142onno\u015b\u0107, na kt\u00f3r\u0105 \u015bwietnie odpowiadaj\u0105 \u201eegzotyczne\u201d produkcje, w kt\u00f3rych poszukujemy, powiedzmy, istoty tajsko\u015bci, japo\u0144sko\u015bci i tak dalej. Wydaje mi si\u0119 nieprzypadkowe, \u017ce w\u0142a\u015bnie tacy tw\u00f3rcy jak Apichatpong Weerasethakul czy Hirokazu Koreeda odnosz\u0105 w Europie spektakularne sukcesy \u2013 wpisuj\u0105 si\u0119 w pewne wyobra\u017cenie, jakie mamy na temat kina, ale i kultur pochodz\u0105cych z innych cz\u0119\u015bci \u015bwiata. W to pragnienie nowo\u015bci \u2013 a zw\u0142aszcza nowo\u015bci naznaczonej egzotyk\u0105 \u2013 do pewnego stopnia wpisana jest oczywi\u015bcie kolonialna logika, kt\u00f3ra w innych kulturach widzi przede wszystkim \u017ar\u00f3d\u0142o niesamowito\u015bci, nieznanych wra\u017ce\u0144, kt\u00f3re s\u0105 skrojone pod podmiot zachodni. Co ciekawe, nie dotyczy to tylko i wy\u0142\u0105cznie kinematografii pozaeuropejskich, wystarczy bowiem spojrze\u0107 na interesuj\u0105cy przyk\u0142ad kina rumu\u0144skiego, kt\u00f3re najwi\u0119ksze sukcesy odnosi wtedy, kiedy w\u0142a\u015bnie jest najbardziej \u201erumu\u0144skie\u201d \u2013 Radu Jude, tw\u00f3rca du\u017co bardziej zr\u00f3\u017cnicowany, b\u0119dzie mia\u0142 zawsze ni\u017csz\u0105 pozycj\u0119 ni\u017c Cristi Puiu czy Corneliu Porumboiu, re\u017cyserzy z wi\u0119ksz\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105 wpisuj\u0105cy si\u0119 w wyobra\u017cenie tego, co rumu\u0144skie. Kwestia kolonialnego spojrzenia \u0142\u0105czy si\u0119 wi\u0119c \u015bci\u015ble z rzeczywisto\u015bci\u0105 rynkow\u0105 \u2013 w czasach, gdy rocznie powstaje kilkana\u015bcie, kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy film\u00f3w, selekcje festiwalowe, a wi\u0119c decydenci tego, co w kinie widzialne, kieruj\u0105 si\u0119 z jednej strony poszukiwaniem nowo\u015bci, tego, co nieznane, ale tak\u017ce wykorzystania uprzednio istniej\u0105cych, rozpoznawalnych schemat\u00f3w i stereotyp\u00f3w. Zgadzam si\u0119 wi\u0119c, \u017ce ta logika rzeczywi\u015bcie umacnia prymat zachodniego spojrzenia \u2013 wymaga bowiem od filmowc\u00f3w zar\u00f3wno wyr\u00f3\u017cniania si\u0119, jak i pochlebstwa wobec europejskich wyobra\u017ce\u0144.<\/p>\n Je\u015bli m\u00f3wimy ju\u017c o kulturowym kolonializmie, mo\u017ce pora przyjrze\u0107 si\u0119 polskiej kinematografii \u2013 r\u00f3wnie\u017c peryferyjnej, prezentowanej czasem jako wiecznie sp\u00f3\u017aniona wobec zachodniego centrum. I faktycznie mimo \u017ce globalna moda na slow cinema<\/i> trwa ju\u017c od ponad dw\u00f3ch dekad, a kanoniczny \u017cart z Rejsu <\/i>(re\u017c. Marek Piwowski, 1970) <\/i>opisywa\u0142 polskie kino w\u0142a\u015bnie jako nudne i pozbawione akcji, nie doczekali\u015bmy si\u0119 rodzimego kina powolno\u015bci.<\/b><\/b><\/p>\n Jan Himilsbach, Zdzis\u0142aw Maklakiewicz i Wanda Stanis\u0142awska-Lothe w filmie Rejs<\/em>, fot. Marek Nowicki, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Rzeczywi\u015bcie kontynuujemy tutaj temat postkolonialnych aspiracji, wedle kt\u00f3rych peryferie musz\u0105 dogania\u0107 centrum, podkre\u015bli\u0142bym jednak, \u017ce istnieje wiele sposob\u00f3w na realizacj\u0119 tych aspiracji. Polskie kino wydaje si\u0119 obiera\u0107 tutaj inn\u0105 strategi\u0119: zwrotu ku zaanga\u017cowaniu politycznemu i powt\u00f3rnemu spojrzeniu na histori\u0119, co obrazuje przyk\u0142ad Paw\u0142a Pawlikowskiego, pierwszej arthouse\u2019owej <\/i>gwiazdy polskiego kina od czasu Kie\u015blowskiego, kt\u00f3ry czerpie do pewnego stopnia z poetyki minimalizmu, niemniej jej nie radykalizuje. Jego nagradzane za granic\u0105 filmy udowadniaj\u0105 to, o czym ju\u017c wspomina\u0142em \u2013 pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 nienachaln\u0105, wschodni\u0105 egzotyk\u0105, tematyzuj\u0105c lokaln\u0105 histori\u0119, polsk\u0105 religijno\u015b\u0107 czy problemy to\u017csamo\u015bci kulturowej, staj\u0105c si\u0119 atrakcyjnym, przyswajalnym obrazem Innego. Podobnie z nagradzan\u0105 w Berlinie Ma\u0142gorzat\u0105 Szumowsk\u0105, kt\u00f3rej filmy r\u00f3wnie\u017c realizuj\u0105 si\u0119 raczej w politycznym zaanga\u017cowaniu w lokalno\u015b\u0107.<\/p>\n Niewielu tw\u00f3rc\u00f3w zainteresowanych radykalnym eksperymentem z sam\u0105 form\u0105 filmow\u0105 albo, m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o tym konkretnym przypadku, nieprzyj\u0119cie si\u0119 w Polsce idiomu slow cinema<\/i> wynika\u0107 mo\u017ce z og\u00f3lnie ma\u0142o obecnej w polskim kinie tradycji filmowego minimalizmu. W kinie PRL-u wynajdowa\u0107 mo\u017cemy odizolowane przypadki \u2013 jak Ostatni dzie\u0144 lata<\/i> Konwickiego (1958) \u2013 lub, cz\u0119\u015bciej, rozproszone \u015blady, jak w tw\u00f3rczo\u015bci Kondratiuka, czy kr\u00f3tkich formach, jak w \u015amierci prowincja\u0142a <\/i>Zanussiego (1965), ale og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, nie wykszta\u0142ci\u0142a si\u0119 tradycja kina medytacyjnego. Podczas gdy globaln\u0105 tendencj\u0119 do spowalniania kina obserwujemy od po\u0142owy lat 90., kiedy na najwy\u017cszy poziom wchodz\u0105 Tarr czy Sokurow, debiutuj\u0105 za\u015b tacy tw\u00f3rcy jak Bruno Dumont i Tsai Ming-liang, w Polsce dopiero ko\u0144c\u00f3wka poprzedniej dekady przynios\u0142a ten ruch \u2013 wtedy powstaje wspomniany ju\u017c przeze mnie Las <\/i>Duma\u0142y, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107, jak s\u0105dz\u0119, potraktowany jako pierwsza udana i przemy\u015blana pr\u00f3ba przeszczepienia formu\u0142y slow cinema<\/i> na polski grunt. Od tamtej pory w filmach kinowych pr\u00f3\u017cno raczej szuka\u0107 nast\u0119pc\u00f3w \u2013 ale warto te\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce poetyk\u0119 powolno\u015bci eksploruj\u0105 z kolei tw\u00f3rcy wychodz\u0105cy raczej z galeryjnego kontekstu sztuk wizualnych. Czasem zreszt\u0105 z bardzo dobrym skutkiem, jak w przypadku tw\u00f3rczo\u015bci Anki i Wilhelma Sasnal\u00f3w, rozwijaj\u0105cych wyrazisty, autorski styl czerpi\u0105cy z poetyki redukcji, dedramatyzacji, podkre\u015blenia trwania czy dowarto\u015bciowania przestrzeni pozakadrowej, a wi\u0119c j\u0119zyka typowego dla slow cinema<\/i>. Takie filmy tworz\u0105 te\u017c cho\u0107by Karolina Bregu\u0142a czy Aleksandra Niemczyk.<\/p>\n Istotne, \u017ce na przyk\u0142ad Biuro budowy pomnika <\/i>(re\u017c. Karolina Bregu\u0142a, 2016) nie mia\u0142o dystrybucji kinowej, prawda?<\/b><\/b><\/p>\n To udowadnia, \u017ce m\u00f3wimy tutaj o r\u00f3\u017cnych, nie zawsze zachodz\u0105cych na siebie obiegach. Do kin trafi\u0142 natomiast nieudany moim zdaniem Walser <\/i>Zbigniewa Libery (2015), r\u00f3wnie\u017c mierz\u0105cy si\u0119 z poruszanymi przez nas zagadnieniami.<\/p>\n Minimalistyczny impuls w Polsce wychodzi zatem od tw\u00f3rc\u00f3w niejako spoza \u015bcis\u0142ego kr\u0119gu re\u017cyser\u00f3w \u2013 czy to artyst\u00f3w wizualnych, czy tw\u00f3rc\u00f3w animacji, jak w przypadku Duma\u0142y, albo w ko\u0144cu operator\u00f3w, co dotyczy Adama Sikory. Trudno jednoznacznie wskaza\u0107 pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego trend slow<\/i> nie zosta\u0142 w Polsce szerzej zaabsorbowany. Poza tymi, kt\u00f3re ju\u017c wymieni\u0142em \u2013 brakiem tradycji, odczytywaniem kina artystycznego raczej jako politycznie zaanga\u017cowanego ni\u017c formalistycznego \u2013 mo\u017cna te\u017c wskaza\u0107 po prostu braki finansowe czy organizacyjne. Zwr\u00f3\u0107my przecie\u017c uwag\u0119, \u017ce zar\u00f3wno wi\u0119kszo\u015b\u0107 film\u00f3w Sasnal\u00f3w, jak i film Bregu\u0142y powsta\u0142y z pomoc\u0105 brytyjskich czy szwajcarskich galerii, funduszy i tak dalej. Znowu wi\u0119c wracamy do tego, \u017ce gest slow<\/i> przychodzi w Polsce od zewn\u0105trz.<\/p>\n Biuro budowy pomnika, <\/i>re\u017c. Karolina Bregu\u0142a, 2016 r.<\/span><\/p>\n Skoro wiemy ju\u017c, na czym polega niejednoznaczny status instytucjonalny polskiego kina powolno\u015bci, zastan\u00f3wmy si\u0119 nad jego formaln\u0105 i historyczn\u0105 specyfik\u0105. Powiedzieli\u015bmy, \u017ce slow cinema<\/i> czerpie z filmowej tradycji, czasem odczytywane jest wprost jako nostalgiczne i zwr\u00f3cone ku przesz\u0142o\u015bci, jak twierdzi na przyk\u0142ad Rafa\u0142 Syska. Je\u015bli zgodzimy si\u0119, \u017ce slow cinema<\/i> wyrasta na korzeniu modernistycznym, nowofalowym, to co wobec tego dzieje si\u0119 w Polsce, w kt\u00f3rej do dzi\u015b nie ma zgody, czy w og\u00f3le mieli\u015bmy swoj\u0105 now\u0105 fal\u0119?<\/b><\/p>\n \n Nawet je\u015bli tej tradycji raczej nie ma poza pojedynczymi, rozproszonymi przeb\u0142yskami, istnia\u0142y bardzo interesuj\u0105ce momenty, w kt\u00f3rych przejawia\u0142a si\u0119, mo\u017ce niewykorzystana co prawda, awangardowa intuicja. Przyk\u0142adem takiego fascynuj\u0105cego niespe\u0142nienia jest Warsztat Formy Filmowej \u2013 funkcjonuj\u0105ca w po\u0142owie lat 70. w \u0142\u00f3dzkiej Film\u00f3wce grupa neoawangardowa, z kt\u00f3r\u0105 zwi\u0105zani byli mi\u0119dzy innymi Wojciech Bruszewski czy J\u00f3zef Robakowski, ale te\u017c sytuuj\u0105cy si\u0119 bli\u017cej kina narracyjnego Grzegorz Kr\u00f3likiewicz czy Zbigniew Rybczy\u0144ski, eksperymentuj\u0105cy cz\u0119sto w\u0142a\u015bnie z filmowym minimalizmem, oczyszczeniem i zredukowaniem ekspresji, oporem wobec narracyjno\u015bci. Niemniej dosz\u0142o do roz\u0142amu \u2013 polskie kino stara\u0142o si\u0119 pozosta\u0107 filmowe w klasycznym sensie, nadaj\u0105c priorytet fabule i narracji, a awangarda posz\u0142a swoj\u0105 drog\u0105 eksperymentu utrzyman\u0105 w porz\u0105dku galeryjnym. By\u0107 mo\u017ce dopiero dzisiaj, po czterdziestu latach, dochodzi do scalenia tych dw\u00f3ch \u015bcie\u017cek, co wydaje si\u0119 za\u015bwiadcza\u0107 o coraz wi\u0119kszym zaanga\u017cowaniu artyst\u00f3w wizualnych w kinie. Na \u015bwiecie nie jest to zreszt\u0105 nic niespotykanego \u2013 Apichatpong Weerasethakul czy Philippe Grandrieux pracuj\u0105 od lat na obu p\u0142aszczyznach, \u0142\u0105czenie tych obieg\u00f3w jest zatem w przypadku slow cinema<\/i> do\u015b\u0107 naturalne.<\/p>\n Pytanie o modernistyczn\u0105 tradycj\u0119 \u2013 a tak\u0105 w polskim kinie z pewno\u015bci\u0105 mamy w tw\u00f3rczo\u015bci Kawalerowicza, Konwickiego, czasem te\u017c Hasa i Wajdy \u2013 jest o tyle z\u0142o\u017cone, o ile zaciemnia wielo\u015b\u0107 modernistycznych nurt\u00f3w. Monografista modernizmu Andr\u00e1s B\u00e1lint Kov\u00e1cs wyr\u00f3\u017cnia kilka poetyk w obr\u0119bie tego paradygmatu, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych jedn\u0105 jest w\u0142a\u015bnie stylistyka minimalistyczna. Wed\u0142ug niego z czasem zacz\u0119\u0142a ona wyra\u017anie dominowa\u0107 \u2013 do tego stopnia, \u017ce b\u0142\u0119dnie bywa uto\u017csamiana z modernizmem w og\u00f3le. Tymczasem w Polsce tej odmiany akurat nie mieli\u015bmy; znajdziemy za to mn\u00f3stwo przyk\u0142ad\u00f3w modernizmu ekspresyjnego, kreacyjnego, jak chocia\u017cby u Hasa, modernizmu naznaczonego refleksj\u0105 egzystencjaln\u0105, jak u Kawalerowicza, czy w ko\u0144cu poetyk\u0119 stricte <\/i>nowofalow\u0105 w tw\u00f3rczo\u015bci Skolimowskiego, z tym \u017ce ta nowofalowo\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c nie d\u0105\u017cy\u0142a do minimalizacji, eksploracji nudy, a raczej autoekspresji.<\/p>\n A wobec czego polskie kino powolno\u015bci \u2013 takie jak Las<\/i> czy Wo\u0142anie<\/i> (re\u017c. Marcin Dudziak, 2014), o kt\u00f3rym jeszcze nie wspomnieli\u015bmy \u2013 mo\u017ce sytuowa\u0107 si\u0119 dzisiaj? Zw\u0142aszcza je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 do\u015b\u0107 rozpowszechnion\u0105 opini\u0119, \u017ce polskie kino pod wzgl\u0119dem artystycznym jest od pewnego czasu na fali wznosz\u0105cej.<\/b><\/b><\/p>\n Stanowczo zgadzam si\u0119 z diagnoz\u0105, \u017ce polskie kino jest w okresie hossy, i to we wszystkich wymiarach \u2013 frekwencyjnym, artystycznym czy pod wzgl\u0119dem silnego rezonansu spo\u0142ecznego. Nie powiedzia\u0142bym jednak, \u017ceby niew\u0105tpliwe sukcesy pomog\u0142y frakcji powolno\u015bci, poniewa\u017c wydaje mi si\u0119, \u017ce slow cinema<\/i> jest globalnie w odwrocie, a najlepsze lata ma raczej za sob\u0105. Sp\u00f3jrzmy na kluczowe postaci nurtu: B\u00e9la Tarr nie kr\u0119ci ju\u017c film\u00f3w, Tsai Ming-liang podobnie zapowiedzia\u0142 porzucenie kina fabularnego, Sokurow tworzy rzadko i w zdecydowanie innej estetyce, pot\u0119\u017cnego zwrotu w tw\u00f3rczo\u015bci dokona\u0142 Bruno Dumont, a niekt\u00f3rzy luminarze slow cinema<\/i> po prostu ju\u017c zmarli. Nie wida\u0107 szczeg\u00f3lnie wiod\u0105cych postaci, kt\u00f3re mog\u0142yby nurtowi zapewni\u0107 sta\u0142\u0105 \u017cywotno\u015b\u0107. Gdyby wi\u0119c w\u0142a\u015bnie teraz w Polsce rozwin\u0119\u0142a si\u0119 poetyka slow<\/i>, zn\u00f3w okaza\u0142oby si\u0119, \u017ce jeste\u015bmy epigo\u0144scy i zap\u00f3\u017anieni wobec \u015bwiatowych trend\u00f3w [\u015bmiech].<\/p>\n Jednocze\u015bnie odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce ta lekcja zosta\u0142a w polskim kinie mimo wszystko odrobiona, nawet je\u015bli za po\u015brednictwem innego rodzaju film\u00f3w \u2013 obraz\u00f3w takich jak Ostatnia rodzina<\/i> (re\u017c. Jan P. Matuszy\u0144ski, 2016), Wie\u017ca. Jasny dzie\u0144 <\/i>(re\u017c. Jagoda Szelc, 2017) czy Wszystkie nieprzespane noce<\/i> (re\u017c. Micha\u0142 Marczak, 2016) z pewno\u015bci\u0105 nie zaliczyliby\u015bmy do slow cinema<\/i>, jednak dostrzegalne jest, \u017ce ich tw\u00f3rczynie i tw\u00f3rcy \u015bwiadomi s\u0105 u\u017cywanych w nim strategii, rozwi\u0105za\u0144, motyw\u00f3w czy chwyt\u00f3w i r\u00f3wnie\u017c je stosuj\u0105. Chodzi tutaj zw\u0142aszcza o charakterystyczn\u0105 statyczno\u015b\u0107 kamery, d\u0142ugie, przeci\u0105gni\u0119te uj\u0119cia, ambientowy pejza\u017c d\u017awi\u0119kowy, bezcelowe snucie bohater\u00f3w i w og\u00f3le techniki dedramatyzacji, czyli narz\u0119dzia typowe dla kina powolno\u015bci. Powiedzia\u0142bym wi\u0119c, \u017ce tak\u017ce i w Polsce slow cinema<\/i> wyra\u017anie rezonuje z powstaj\u0105cymi dzie\u0142ami, nawet je\u015bli samo nie ma swojej jednoznacznej reprezentacji.<\/p>\n Wszystkie nieprzespane noce, <\/i>re\u017c. Micha\u0142 Marczak, 2016 r., fot. Szymon Rogi\u0144ski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Endorfina Studio<\/span><\/p>\n M\u00f3wisz o zmierzchu slow cinema<\/i> jako pewnej formacji ideologicznej czy stylistycznej, ale pozostaje wci\u0105\u017c pytanie o sam\u0105 nud\u0119 jako stan eksplorowany czy ewokowany przez film. Czy nuda w kinie ma jak\u0105\u015b przysz\u0142o\u015b\u0107 poza usankcjonowanymi ramami slow cinema<\/i>?<\/b><\/b><\/p>\n Na pewno nie w tak radykalnej formie, a przynajmniej nie w kinie g\u0142\u00f3wnego nurtu. Niekt\u00f3rzy staraj\u0105 si\u0119 co prawda doszukiwa\u0107 si\u0119 odprysk\u00f3w estetyki slow cinema<\/i> nawet w mainstreamie<\/i>, widz\u0105c cho\u0107by w Blade Runnerze 2049 <\/i>(re\u017c. Denis Villeneuve, 2017) \u015bwiadectwo tego przej\u0119cia \u2013 jest on bowiem wyra\u017anie spowolniony i du\u017co bardziej kontemplacyjny ni\u017c obraz z 1982 roku. Powiedzia\u0142bym jednak, \u017ce stoi za tym inna logika, niekoniecznie spokrewniona z kinem powolno\u015bci. To, co z kolei zdecydowanie sprzyja nudzie i akcentowaniu trwania w filmach, to poszerzona tolerancja widz\u00f3w coraz bardziej przyzwyczajonych do wielogodzinnej struktury serialowej, wymagaj\u0105cej innego rodzaju zaanga\u017cowania ni\u017c film pe\u0142nometra\u017cowy. Nawet je\u015bli usilnie pr\u00f3buje ona zabiega\u0107 o atencj\u0119 widza, zak\u0142ada te\u017c przecie\u017c fluktuacje i zmienno\u015b\u0107 tej uwagi, a tak\u017ce jej rozproszony charakter \u2013 do pewnego stopnia odpowiadaj\u0105cy temu, jak przedstawia\u0142em narracyjne rozlu\u017anienie kina powolno\u015bci.<\/p>\n Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce modernizm \u2013 a co za tym idzie tak\u017ce neomodernizm \u2013 ni\u00f3s\u0142 ze sob\u0105 wiar\u0119 w post\u0119p, nowo\u015b\u0107 i prze\u0142amywanie dotychczasowych granic. Tymczasem wydaje si\u0119, \u017ce osi\u0105gni\u0119to ju\u017c punkt, poza kt\u00f3ry niemo\u017cliwe jest wyj\u015b\u0107 \u2013 jak mo\u017cna bowiem przekroczy\u0107 to, co zaproponowa\u0142 cho\u0107by James Benning? Alternatyw\u0105 jest oczywi\u015bcie przyj\u0119cie strategii czysto konceptualnej, przy\u015bwiecaj\u0105cej na przyk\u0142ad Warholowi, kt\u00f3rego Empire<\/i> nie jest przecie\u017c filmem do ogl\u0105dania, spe\u0142nia si\u0119 w samym swoim pomy\u015ble.<\/p>\n Na 2020 rok przewidziana jest premiera filmu Ambianc\u00e9 <\/i>(re\u017c. Anders Weberg), kt\u00f3ry ma trwa\u0107 siedemset dwadzie\u015bcia godzin, czyli dok\u0142adnie miesi\u0105c.<\/b><\/b><\/p>\n Minimalizm w innych sztukach doszed\u0142 ju\u017c oczywi\u015bcie do tego miejsca \u2013 rozpocz\u0119te w 2001 roku w niemieckim Halberstadt wykonanie utworu Johna Cage\u2019a As Slow As Possible <\/i>przewidziane jest na najbli\u017csze sze\u015b\u0107set trzydzie\u015bci dziewi\u0119\u0107 lat. Kino by\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie teraz dociera do granicy, poza kt\u00f3r\u0105 nie chodzi ju\u017c o ogl\u0105danie filmu, ale o sam performatywny gest jego wymy\u015blania czy powstawania. Tutaj te\u017c uwidacznia si\u0119 zupe\u0142nie nieoczywisty efekt kinowego nasycenia nud\u0105 i czasem \u2013 nasycenia doprowadzaj\u0105cego do krystalizacji samego konceptu filmu, kt\u00f3ry staje si\u0119 wa\u017cniejszy ni\u017c akt jego ogl\u0105dania \u2013 a mianowicie ekspozycja interdyscyplinarnych, kulturowych powi\u0105za\u0144. Wydaje mi si\u0119, \u017ce to, co dla nas \u2013 filmoznawc\u00f3w, historyk\u00f3w i teoretyk\u00f3w filmu \u2013 jest teraz szczeg\u00f3lnie istotne, to wykorzystanie tego momentu, aby wymieni\u0107 si\u0119 do\u015bwiadczeniami z historykami sztuk plastycznych, muzyki, z przedstawicielami innych dziedzin kultury, gdy\u017c okazuje si\u0119, \u017ce tendencja minimalistyczna na r\u00f3\u017cne sposoby realizowana jest we wszystkich odmianach sztuki, uzyskuj\u0105c niezale\u017cne, ale jednak \u015bci\u015ble ze sob\u0105 powi\u0105zane i na\u015bwietlaj\u0105ce si\u0119 wzajemnie artykulacje. Przekroczenie granic poszczeg\u00f3lnych sztuk pozwoli mo\u017ce na udzielenie pe\u0142niejszych odpowiedzi na fundamentalne pytania wyzwalane przez stan nudy w kinie: jakie jest moje miejsce w do\u015bwiadczeniu? Czego w\u0142a\u015bciwie do\u015bwiadczam? Przyjrzenie si\u0119 strategiom innych dziedzin mo\u017ce tak\u017ce \u2013 co r\u00f3wnie istotne \u2013 umo\u017cliwi\u0107 snucie refleksji o kinie wychylonym ku przysz\u0142o\u015bci, o kinie, w kt\u00f3rym granice kina zosta\u0142y ju\u017c przekroczone.<\/p>\n \n S\u0142owa kluczowe:<\/b> slow cinema<\/i>, neomodernizm filmowy, nuda, estetyka powolno\u015bci, polskie kino wsp\u00f3\u0142czesne<\/p>\n Mi\u0142osz Stelmach<\/b> \u2013 doktor nauk o sztuce, absolwent filmoznawstwa w Instytucie Sztuk Audiowizualnych UJ oraz studi\u00f3w doktoranckich na Wydziale Zarz\u0105dzania i Komunikacji Spo\u0142ecznej UJ, redaktor naczelny czasopisma o tematyce filmowej \u201eEkrany\u201d. Rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 po\u015bwi\u0119ci\u0142 zagadnieniu p\u00f3\u017anego modernizmu w polskim kinie lat 70. oraz 80., za\u015b w swojej pracy naukowej zajmuje si\u0119 tematyk\u0105 filmowego modernizmu oraz przemianami wsp\u00f3\u0142czesnego kina artystycznego.<\/p>\n Aleksander Kmak<\/b> \u2013 kulturoznawca i historyk sztuki, zajmuje si\u0119 teori\u0105 i histori\u0105 filmu jako elementami namys\u0142u nad obrazami i zwi\u0105zanymi z nimi praktykami. Publikowa\u0142 m.in. w \u201eWidoku\u201d, \u201ePleografie\u201d, \u201eKwartalniku Filmowym\u201d oraz \u201eEkranach\u201d. Stale wsp\u00f3\u0142pracuje jako krytyk sztuki z magazynem \u201eSzum\u201d. Przygotowuje rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 o strategiach alterpornograficznych we wsp\u00f3\u0142czesnym kinie nieprzyjemno\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Zacznijmy mo\u017ce od do\u015b\u0107 naiwnego pytania, kt\u00f3re jednak nasuwa si\u0119 samo, je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 pojawiaj\u0105ce si\u0119 w ostatnich latach ksi\u0105\u017cki teoretyczno-filmowe czy programy istotnych festiwal\u00f3w: sk\u0105d wzmo\u017cone zainteresowanie nud\u0105? Sk\u0105d nasze pragnienie, aby do\u015bwiadcza\u0107 nudy w kinie, skoro rzekomo ogl\u0105damy filmy, by obejrze\u0107 \u017cycie, z kt\u00f3rego wyci\u0119to wszystkie nudne fragmenty? Las, re\u017c. Piotr Duma\u0142a,… Czytaj wi\u0119cej »Slow cinema i perspektywy nudy. Z Mi\u0142oszem Stelmachem rozmawia Aleksander Kmak<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":694,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[511],"tags":[525,969,526,527,270,548,229],"ppma_author":[441],"class_list":["post-270","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2019","tag-estetyka-powolnosci","tag-marazm","tag-neomodernizm-filmowy","tag-nuda","tag-polskie-kino-wspolczesne","tag-powolnosc","tag-slow-cinema"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\tNawi\u0105zujesz tutaj oczywi\u015bcie do dewizy Alfreda Hitchcocka, wed\u0142ug kt\u00f3rego film ma by\u0107 \u017cyciem, z kt\u00f3rego usuni\u0119to fragmenty nudy. Przypomina mi si\u0119 wypowied\u017a Piotra Duma\u0142y, kt\u00f3ry na festiwalu Etiuda & Anima w Krakowie zapowiada\u0142 sw\u00f3j film <\/span>Las <\/i>z 2009 roku<\/span> <\/i>\u2013 prawdopodobnie pierwszy prawdziwy polski przyk\u0142ad <\/span>slow cinema<\/i> \u2013 m\u00f3wi\u0105c, \u017ce interesuje go co\u015b wprost przeciwnego: \u017cycie po wyci\u0119ciu wszystkich interesuj\u0105cych fragment\u00f3w. Wydaje mi si\u0119 zreszt\u0105, \u017ce Duma\u0142a nie jest w tym osamotniony, i potwierdza to stanowisko zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci badaczy zajmuj\u0105cych si\u0119 tym fenomenem \u2013 <\/span>slow cinema<\/i> nie jest przecie\u017c zjawiskiem odosobnionym, lecz raczej wyrasta z szerszego sprzeciwu wobec dominuj\u0105cych trend\u00f3w, przede wszystkim akceleracji i prze\u0142adowania. To, co stanowi jednocze\u015bnie przekle\u0144stwo i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo naszych czas\u00f3w \u2013 natychmiastowo\u015b\u0107 dost\u0119pu, mnogo\u015b\u0107 i wszechobecno\u015b\u0107 bod\u017ac\u00f3w, ale te\u017c sama rozwini\u0119ta na niespotykan\u0105 wcze\u015bniej skal\u0119 produkcja filmowa, skutecznie uniemo\u017cliwiaj\u0105ca zapoznanie si\u0119 z jak\u0105kolwiek jej ca\u0142o\u015bci\u0105 \u2013 przek\u0142ada si\u0119 na zauwa\u017calne przyspieszenie kina g\u0142\u00f3wnego nurtu, przeciw kt\u00f3remu wyst\u0119puj\u0105 filmy artystyczne. Kino nie jest tu wyj\u0105tkowe, obserwujemy bowiem r\u00f3\u017cnorakie podobne tendencje: <\/span>slow eating <\/i>czy w og\u00f3le <\/span>slow living<\/i>, afirmuj\u0105ce filozofi\u0119 \u017cycia uwa\u017cnego i powolnego. Powiedzia\u0142bym, \u017ce kino nudy wyrasta z sytuuj\u0105cej si\u0119 zar\u00f3wno po stronie tw\u00f3rc\u00f3w, jak i odbiorc\u00f3w potrzeby g\u0142\u0119bszej koncentracji, uwa\u017cno\u015bci niepolegaj\u0105cej na ekspresowym przyswojeniu tre\u015bci, ale te\u017c pragnienia szerszego marginesu wolno\u015bci. W <\/span>slow cinema<\/i> sami konstruujemy to, co uznajemy za interesuj\u0105ce. W przeciwie\u0144stwie do klasycznych narracji, w kt\u00f3rych jeste\u015bmy jako widzowie poprowadzeni przez histori\u0119, tutaj przechadzamy si\u0119 po filmie, a nasza uwaga zmiennie si\u0119 ogniskuje i rozprasza.<\/span><\/div>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/NUDA\/stelmach\/LavDiaz_Florentina1.jpg\")
<\/p>\nKadr z filmu <\/span>Florentina Hubaldo, CTE<\/span><\/em>, re\u017c. Lav Diaz, 2012 r.<\/span><\/span><\/div>\n<\/div>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/NUDA\/stelmach\/Empire2.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/NUDA\/stelmach\/SATANTANGO.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/FILMY\/Rejs\/1-F-1784-154-800x800.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/NUDA\/stelmach\/biuro_budowy_plakat.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Pleograf\/NUDA\/stelmach\/wszystkie-nieprzespane-noce-kadr-z-filmu.jpg\")
<\/p>\n