![\"Artysta](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/3_2019\/RafaNowak1.jpg\")
<\/p>\n <\/p>\n
Rafa\u0142 Nowak w studio nagraniowym, \u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum prywatne<\/span><\/p>\n Czy dbaj\u0105 panowie o s\u0142uch?<\/b><\/b><\/p>\n Wies\u0142aw Nowak:<\/b> Ja ju\u017c nie musz\u0119, mam emeryturk\u0119 i spok\u00f3j.<\/p>\n Rafa\u0142 Nowak:<\/b> Bardziej dbam o higien\u0119 m\u00f3zgu, \u017ceby za du\u017co nie pracowa\u0107. Bo jak jest za du\u017co bod\u017ac\u00f3w, to m\u00f3zg jest przem\u0119czony i trudno wtedy oddzieli\u0107 od siebie niekt\u00f3re d\u017awi\u0119ki.<\/p>\n W.N.<\/b>: Kiedy\u015b operatorom i monta\u017cystom d\u017awi\u0119ku przys\u0142ugiwa\u0142a wcze\u015bniejsza emerytura, w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na s\u0142uch.<\/p>\n R.N.<\/b>: A teraz jest wi\u0119cej g\u0142o\u015bnik\u00f3w, wszystko g\u0142o\u015bniejsze, a emerytury nie ma\u2026<\/p>\n Kiedy zdali sobie panowie spraw\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie d\u017awi\u0119k i s\u0142uchanie b\u0119dzie pan\u00f3w pasj\u0105? Prac\u0105?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.<\/b>: Kiedy by\u0142em nastolatkiem, zaj\u0105\u0142em si\u0119 muzyk\u0105. Gitara, bas, klawisze. Zacz\u0105\u0142em j\u0105 te\u017c nagrywa\u0107, bawi\u0107 si\u0119 postprodukcj\u0105. Jako nastolatek nie by\u0142em \u015bwiadomy, \u017ce mo\u017cna w tym temacie dzia\u0142a\u0107, \u017ce to mo\u017ce by\u0107 moja praca. Takich studi\u00f3w te\u017c nie ma w Polsce zbyt wielu. Czasem gdy spotykam si\u0119 z lud\u017ami z bran\u017cy muzycznej i m\u00f3wi\u0119 im, \u017ce robi\u0119 postprodukcj\u0119 d\u017awi\u0119ku do film\u00f3w, nie wiedz\u0105, co to znaczy. Co ja w\u0142a\u015bciwie robi\u0119.<\/p>\n W.N.<\/b>: A ja od dziecka chcia\u0142em by\u0107 realizatorem d\u017awi\u0119ku. M\u00f3j ojciec pracowa\u0142 w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Fabularnych i tam zajmowa\u0142 si\u0119 d\u017awi\u0119kiem. Tak mi si\u0119 podoba\u0142o to, co robi\u0142, \u017ce postanowi\u0142em i\u015b\u0107 w jego \u015blady. Pierwszy film, przy kt\u00f3rym pracowa\u0142em z tat\u0105, to byli Krzy\u017cacy <\/i>(re\u017c. Aleksander Ford, 1960). Mia\u0142em wtedy siedem lat. Robi\u0142em odg\u0142osy ko\u0144skich kopyt do bitwy pod Grunwaldem. Wtedy na planie nagrywa\u0142o si\u0119 tylko tzw. piloty, czyli \u201ebrudne” dialogi, z szumami i t\u0142em, a potem ponownie nagrywa\u0142o si\u0119 kwestie. To, co aktorzy m\u00f3wili na planie, musieli powt\u00f3rzy\u0107 w studiu. Teraz dialogi na og\u00f3\u0142 w stu procentach wchodz\u0105 z planu.<\/p>\n R.N.<\/b>: Co ma swoje ograniczenia. Ale robi\u0142em te\u017c takie filmy, gdzie na planie nagrywany by\u0142 tylko tzw. pilot. Aktor s\u0142ysza\u0142, co wtedy m\u00f3wi\u0142 i m\u00f3g\u0142 w studiu nagra\u0107 d\u017awi\u0119k na nowo. Wtedy by\u0142 on czysty, bez brud\u00f3w z planu, t\u0142a, przeje\u017cd\u017caj\u0105cych samochod\u00f3w, samolot\u00f3w itd. To daje wi\u0119ksz\u0105 swobod\u0119 pracy. Mo\u017cna z d\u017awi\u0119kiem robi\u0107, co tylko nam si\u0119 podoba.<\/p>\n A jak sobie aktorzy radz\u0105 z powt\u00f3rkami?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Bardzo \u017ale.<\/p>\n W.N.: <\/b>Najlepsze s\u0105 dzieci. Jak ju\u017c powiedz\u0105 jak\u0105\u015b kwesti\u0119, to za ka\u017cdym razem b\u0119d\u0105 j\u0105 m\u00f3wi\u0142y prawie identycznie. S\u0105 powtarzalne. Natomiast zawodowy aktor nigdy nie powie swojej kwestii dok\u0142adnie tak samo. Zawsze b\u0119dzie mia\u0142 inn\u0105 interpretacj\u0119. Trudno wtedy co\u015b takiego podmieni\u0107.<\/p>\n R.N.: <\/b>Polscy aktorzy te\u017c nie s\u0105 przyzwyczajeni do takiego trybu pracy, wi\u0119c po prostu nie maj\u0105 w tym do\u015bwiadczenia. Dlatego takie dogrywki wychodz\u0105 \u017ale i sztucznie. Niekt\u00f3rzy to s\u0142ysz\u0105, czuj\u0105 pod\u015bwiadomie, \u017ce co\u015b jest nie tak. Pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu aktorzy mieli to we krwi. Nie by\u0142o w tym nic trudnego, bo robili to w ka\u017cdym filmie. Dzi\u015b nie jest to cz\u0119sto praktykowane.<\/p>\n Czyli w takiej sytuacji trzeba jak najwi\u0119cej nagrywa\u0107 podczas kr\u0119cenia?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Tak, tym bardziej \u017ce emocje, jakie s\u0105 na planie, udzielaj\u0105 si\u0119 aktorowi, i powt\u00f3rzenie tego po kilku miesi\u0105cach jest naprawd\u0119 bardzo trudne.<\/p>\n W.N.:<\/b> Wielokrotnie aktor swoich emocji z planu po prostu nie pami\u0119ta. Dlatego dogrywanie d\u017awi\u0119ku w studio jest do\u015b\u0107 k\u0142opotliwe i trudno osi\u0105gn\u0105\u0107 taki sam efekt, jaki mieli\u015bmy na planie zdj\u0119ciowym.<\/p>\n R.N.:<\/b> Poza tym re\u017cyser jest ju\u017c os\u0142uchany z dialogami. Wi\u0119c nawet je\u015bli kwestia jest \u201ezabrudzona\u201d czy \u201ezaszurana\u201d, to on j\u0105 zrozumie. Ale ka\u017cdy, kto p\u00f3jdzie do kina i zobaczy film po raz pierwszy, nie us\u0142yszy tego dialogu w stu procentach. I tu te\u017c pojawiaj\u0105 si\u0119 problemy.<\/p>\n Na ile brak dodatkowych nagra\u0144 to kwestia koszt\u00f3w?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Najwi\u0119kszym kosztem nie jest wynaj\u0119cie studia czy moja praca. Ale je\u015bli aktor o du\u017cym nazwisku nie ma dopisanych w kontrakcie postsynchron\u00f3w i chce si\u0119 je dodatkowo zrobi\u0107, powstaj\u0105 w\u00f3wczas naprawd\u0119 du\u017ce kwoty.<\/p>\n W.N.: <\/b>A kiedy\u015b zdarza\u0142o si\u0119 te\u017c, \u017ce dialogi dogrywa\u0142 inny aktor ni\u017c ten na planie\u2026<\/p>\n Emil Karewicz na planie filmu Krzy\u017cacy<\/em>, 1960 r., <\/span>re\u017c. Aleksander Ford, fot. Tadeusz Kubiak, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n To skoro wiem ju\u017c troch\u0119 o dialogach, przejd\u017amy do t\u0142a. Jak cz\u0119sto trzeba je komponowa\u0107 zupe\u0142nie od zera?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.: <\/b>W znacznej wi\u0119kszo\u015bci film\u00f3w. Mikrofony na planie s\u0105 zazwyczaj kierunkowe, zbieraj\u0105 tylko g\u0142os. A jak ju\u017c zbior\u0105 otoczenie, to zwykle jest ono naprawd\u0119 nieciekawe i przeszkadzaj\u0105ce. S\u0142ycha\u0107 g\u0142\u00f3wnie szum. Dlatego prawie ka\u017cde t\u0142o, kt\u00f3re s\u0142yszymy w filmie, jest spreparowane i do\u0142o\u017cone w postprodukcji.<\/p>\n W.N.:<\/b> Dobieramy t\u0142a z fonoteki, mieszamy je, \u017ceby stworzy\u0107 jak\u0105\u015b inn\u0105 faktur\u0119 d\u017awi\u0119kow\u0105.<\/p>\n R.N.:<\/b> Czasem miksuje si\u0119 ze sob\u0105 dwa t\u0142a, a czasem kilkana\u015bcie, nawet kilkadziesi\u0105t. Na przyk\u0142ad gdy w czasie trwania sceny w postaci zachodzi jaka\u015b zmiana, w d\u017awi\u0119ku te\u017c musi si\u0119 co\u015b zmienia\u0107. Nawet niekoniecznie muzyka, chodzi w\u0142a\u015bnie o t\u0142o.<\/p>\n W.N.: <\/b>Ja zaczyna\u0142em w animacji. Na planie lalki nie m\u00f3wi\u0105, wszystko nagrywa\u0142o si\u0119 w studio. Ale pracowali\u015bmy na ta\u015bmach, wi\u0119c ogranicza\u0142a nas ich liczba. W p\u00f3\u017anych latach osiemdziesi\u0105tych mogli\u015bmy za\u0142o\u017cy\u0107 maksymalnie pi\u0119tna\u015bcie ta\u015bm. Wcze\u015bniej kombinowali\u015bmy tak, \u017ceby by\u0142o do o\u015bmiu \u015bcie\u017cek. Dwie by\u0142y na efekty synchroniczne, dwie na t\u0142a, dwie ta\u015bmy muzyki i dwie ta\u015bmy dialog\u00f3w. Je\u015bli pomyli\u0142em si\u0119 w trakcie zgrywania takiego dziesi\u0119ciominutowego aktu, bo jaka\u015b \u015bcie\u017cka by\u0142a za g\u0142o\u015bno, a jaka\u015b za cicho, wtedy trzeba by\u0142o zaczyna\u0107 od nowa. Wszystko mia\u0142em pod palcami i manewrowa\u0142em <\/b>w czasie rzeczywistym.<\/p>\n Pami\u0119tam czasy, gdy na zgrania opr\u00f3cz re\u017cysera przychodzi\u0142 r\u00f3wnie\u017c kompozytor. Nie by\u0142o wi\u0119kszego nieszcz\u0119\u015bcia. Trzyma\u0142o si\u0119 hebelki, a kompozytor pyta\u0142 od razu: \u201eGdzie masz muzyk\u0119?\u201d. Gdy mu si\u0119 odpowiedzia\u0142o, \u017ce za\u0142\u00f3\u017cmy tu, na trzecim, no to p\u00f3\u017aniej operatora bola\u0142 \u0142okie\u0107. Nie tylko mnie, ka\u017cdego. Kompozytor ca\u0142y czas nam r\u0119k\u0119 popycha\u0142, \u017ceby muzyka by\u0142a g\u0142o\u015bniej i g\u0142o\u015bniej. Reszta go w filmie nie interesowa\u0142a. W animacjach muzyk\u0119 mieli\u015bmy pod ca\u0142o\u015bci\u0105. A ja chcia\u0142em, \u017ceby by\u0142o bardzo dobrze s\u0142ycha\u0107 te\u017c dialogi, efekty\u2026 Ta muzyka nie mog\u0142a rycze\u0107 z g\u0142o\u015bnik\u00f3w, kurka wodna! Trzeba by\u0142o panowa\u0107 nad kompozytorem. Teraz kompozytor raczej nie przychodzi na zgranie.<\/b><\/p>\n R.N.: <\/b>Nie, wysy\u0142a muzyk\u0119 przez internet. I potem tylko rozmawia si\u0119 o poprawkach.<\/p>\n Rafa\u0142, czy wyobra\u017casz sobie teraz prac\u0119 na sze\u015bciu \u015bcie\u017ckach?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Oczywi\u015bcie. To by pomaga\u0142o w utrzymaniu skupienia. Trzeba by by\u0142o unika\u0107 poprawek i powt\u00f3rek, \u017ceby nie generowa\u0107 koszt\u00f3w.<\/p>\n Czy pracowa\u0142e\u015b kiedy\u015b na ta\u015bmach?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Tylko z w\u0142asnej ambicji. Nagrywa\u0142em r\u00f3\u017cne instrumenty i efekty sam dla siebie. Potem s\u0142ucha\u0142em, jak brzmi\u0105. Zakres dynamiki i barwa d\u017awi\u0119ku bardziej mi si\u0119 podoba\u0142y, ale z drugiej strony by\u0142a jednak wygoda\u2026 I ta wygoda wygrywa\u0142a. W moim pokoleniu ma\u0142o kto w og\u00f3le wie, jak wygl\u0105da ta\u015bma filmowa. Gdybym nie pracowa\u0142 w szkole filmowej, tobym nigdy ta\u015bmy nie zobaczy\u0142.<\/p>\n W.N.:<\/b> Ta\u015bma ma sw\u00f3j urok, swoje szumy. D\u017awi\u0119k cyfrowy jest d\u017awi\u0119kiem sterylnym\u2026<\/p>\n Ale daje du\u017co mo\u017cliwo\u015bci.<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Ogromnie du\u017co. S\u0105 takie narz\u0119dzia, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na prace nad widmem d\u017awi\u0119ku, gdzie mo\u017cemy wybiera\u0107 poszczeg\u00f3lne jego sk\u0142adowe i je naprawi\u0107, usun\u0105\u0107, wzmocni\u0107. Mog\u0119 mie\u0107 wyszczeg\u00f3lnione wszystkie d\u017awi\u0119ki, stukni\u0119cia, \u0107wierkania. I ka\u017cdy z nich jestem w stanie mniej lub bardziej udanie wyci\u0105\u0107 bez destrukcyjnego wp\u0142ywu na dialog. Programi\u015bci pisz\u0105 naprawd\u0119 \u015bwietne rzeczy.<\/p>\n I nie s\u0142ycha\u0107 \u017cadnego\u2026 ubytku w g\u0142osie?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Zale\u017cy, co jest tym niepotrzebnym d\u017awi\u0119kiem. Je\u015bli wchodzi on na zakres cz\u0119stotliwo\u015bci dialogu, to oczywi\u015bcie powstanie jaki\u015b ubytek, ale mo\u017cna go potem \u201enadrobi\u0107\u201d. Do\u0142o\u017cy\u0107 to, co si\u0119 wcze\u015bniej wyci\u0119\u0142o, na przyk\u0142ad z kaszlni\u0119ciem. Nie trzeba wiedzie\u0107, na jakiej zasadzie te algorytmy dzia\u0142aj\u0105 i jak zosta\u0142y napisane. Wystarczy przeczyta\u0107 instrukcj\u0119 do odpowiedniego programu i zacz\u0105\u0107 dzia\u0142a\u0107.<\/p>\n Pan Wies\u0142aw zako\u0144czy\u0142 swoj\u0105 histori\u0119 z postprodukcj\u0105 jedena\u015bcie lat temu. Jak wiele si\u0119 zmieni\u0142o od tamtego czasu, je\u015bli chodzi o programy? <\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Technologia posz\u0142a bardzo do przodu. Gdy zaczyna\u0142em, nie by\u0142o tak \u015bwietnie napisanych odszumiaczy. S\u0105 te\u017c inne niesamowite programy. Jeden z plug-in\u00f3w dzia\u0142a tak: realizator widzi schemat wn\u0119trza domu. Wybiera, gdzie ma by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o d\u017awi\u0119ku, a gdzie b\u0119dzie on odbierany. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce kto\u015b otwiera drzwi w sypialni na pi\u0119trze. A my chcemy go us\u0142ysze\u0107, jakby\u015bmy byli w toalecie na dole. Algorytm na podstawie schematu przerabia ten d\u017awi\u0119k, \u017ceby brzmia\u0142 tak, jakby dochodzi\u0142 z wybranej cz\u0119\u015bci budynku.<\/p>\n W.N.:<\/b> A naszym jedynym sposobem odszumiania by\u0142o ci\u0119cie wysokich lub niskich cz\u0119stotliwo\u015bci. Je\u015bli chodzi o pozosta\u0142e \u201ebrudy\u201d nagrane na ta\u015bmie, to zostawa\u0142y nam tylko no\u017cyczki. Gdy co\u015b strzeli\u0142o lub pukn\u0119\u0142o, wycina\u0142o si\u0119 to i wkleja\u0142o tzw. cisz\u0119 mikrofonow\u0105. Pracowa\u0142o si\u0119 mniej wi\u0119cej tak jak teraz na komputerach, tylko\u2026 w prymitywny spos\u00f3b, no\u017cyczkami.<\/p>\n R.N.: <\/b>Teraz jest tylko ikona no\u017cyczek.<\/p>\n Jak cz\u0119sto panowie wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 ze sob\u0105?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Bardzo cz\u0119sto. Zatrudniam Wiesia jako artyst\u0119 od efekt\u00f3w synchronicznych, w kt\u00f3rych jest \u015bwietny.<\/p>\n Powiedzia\u0142e\u015b artyst\u0119<\/i> od efekt\u00f3w synchronicznych!<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Tak, bo jest w tym du\u017co wyobra\u017ani. Przecie\u017c nie zawsze filmowy d\u017awi\u0119k buta na \u015bniegu jest w rzeczywisto\u015bci butem na \u015bniegu. Trzeba wymy\u015bli\u0107, jak ten d\u017awi\u0119k spreparowa\u0107, \u017ceby on \u015bwietnie brzmia\u0142. Czasami prawdziwy d\u017awi\u0119k bywa nie do\u015b\u0107 satysfakcjonuj\u0105cy. M\u00f3wi\u0119: \u201eWiesiu, potrzebuj\u0119 \u017ceby przy tej scenie, gdy ona przebiega przez ogrodzenie, poruszy\u0142 si\u0119 patyk\u201d. Wi\u0119c Wiesiu bierze dwa kawa\u0142ki drutu, nagrywa je i brzmi to \u015bwietnie. Du\u017co lepiej, ni\u017c gdyby sam przeskakiwa\u0142 ogrodzenie i pr\u00f3bowa\u0142 co\u015b z tego nagra\u0107. Trzeba du\u017co inwencji i wyobra\u017ani \u2013 czyli trzeba by\u0107 artyst\u0105.<\/p>\n Tak si\u0119 zastanawiam\u2026 d\u017awi\u0119ki s\u0105 nagrywane od tylu lat i wci\u0105\u017c jeszcze nie powsta\u0142a baza d\u017awi\u0119k\u00f3w, z kt\u00f3rych mo\u017cna by wzi\u0105\u0107 wszystkie d\u017awi\u0119ki \u015bwiata\u2026?<\/b><\/b><\/p>\n W.N.:<\/b> Jest wiele takich baz d\u017awi\u0119kowych, ale nie zawsze jest czas, \u017ceby siedzie\u0107 i co\u015b z nich wybiera\u0107.<\/p>\n R.N.:<\/b> Szkoda dw\u00f3ch godzin na synchronizowanie poci\u0119tych krok\u00f3w z bazy. Czasem o wiele szybciej jest zrobi\u0107 list\u0119 potrzebnych efekt\u00f3w i poprosi\u0107 Wiesia o dogranie. A nie ci\u0105\u0107 ka\u017cdy krok i dopasowywa\u0107 pod kolejny obraz. I kolejny, kolejny, kolejny.<\/p>\n Gdy uda si\u0119 zrobi\u0107 jaki\u015b superefekt, czy nie kusi nikogo, \u017ceby s\u0142ycha\u0107 go by\u0142o bardziej? \u017beby widz sobie pomy\u015bla\u0142: \u201eAle \u015bwietne te kroki\u201d.<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Mo\u017ce na pocz\u0105tku tak mia\u0142em, \u017ce jak si\u0119 nad czym\u015b napracowa\u0142em i by\u0142em z tego zadowolony, to chcia\u0142em da\u0107 g\u0142o\u015bniej. Ale szybko zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce najwa\u017cniejszy jest efekt finalny i zmiksowanie wszystkiego razem, \u0142\u0105cznie z obrazem, d\u017awi\u0119kiem, \u015bwiat\u0142em, korekcj\u0105 koloru. Po tym mo\u017cna pozna\u0107 genialne efekty synchroniczne. Nie odwracaj\u0105 twojej uwagi, tylko przenosz\u0105 ci\u0119 do jakiego\u015b \u015bwiata i nie wyrywaj\u0105 ci\u0119 z niego. Tak samo oceniam muzyk\u0119 w filmie. Je\u015bli jej nie zauwa\u017cy\u0142em \u2013 to znaczy, \u017ce by\u0142a \u015bwietna. Nie przekazywa\u0142a wszystkich emocji, tylko by\u0142a jednym z element\u00f3w. Jednym z, a nie najwa\u017cniejszym.<\/p>\n W.N.:<\/b> Gdy komu\u015b podoba si\u0119 efekt, to ju\u017c jest niebezpiecznie. To znaczy, \u017ce si\u0119 go s\u0142yszy.<\/p>\n Ma pan jaki\u015b sw\u00f3j sk\u0142adzik d\u017awi\u0119kowych przedmiot\u00f3w?<\/b><\/b><\/p>\n W.N.: <\/b>Mamy tak zwan\u0105 kanciap\u0119.<\/p>\n Kanciap\u0119?<\/b><\/b><\/p>\n W.N.:<\/b> Trzymamy tam r\u00f3\u017cnego rodzaju obuwie, siatki, druty\u2026<\/p>\n R.N.:<\/b> Okna, drzwi samochodu, rowerki\u2026<\/p>\n W.N.:<\/b> Do tego s\u0105 odpowiednie kuwety w sali, gdzie mamy r\u00f3\u017cne pod\u0142o\u017ca: piasek, beton, skrzypi\u0105c\u0105 pod\u0142og\u0119. Basen do wodnych efekt\u00f3w by\u0142 na \u0141\u0105kowej, w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Fabularnych.<\/p>\n Kazimierz Dejunowicz i Adolf Dymsza w filmie Skarb<\/em>, 1948 r.,<\/span> re\u017c. Leonard Buczkowski, fot. Kazimierz Wawrzyniak, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Jak wiele pracy trzeba, \u017ceby taki \u015bwie\u017co nagrany efekt by\u0142 gotowy?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Jest z tym troch\u0119 zabawy. Gdy w filmie kto\u015b biegnie, nagrane kroki trzeba potem dosynchronizowa\u0107. P\u00f3\u017aniej na\u0142o\u017cy\u0107 filtr, \u017ceby nie brzmia\u0142y tak bardzo studyjnie, p\u0142asko i blisko mikrofonu. Do tego jeszcze pog\u0142os i t\u0142a. A potem wszystko zmiksowa\u0107. Efekty musz\u0105 te\u017c by\u0107 odpowiednio \u015bciszone, \u017ceby nie dezorientowa\u0142y widza. Kroki nagrywa si\u0119, by aktor nie lata\u0142 w powietrzu, a nie by by\u0142y najwa\u017cniejsze w ca\u0142ej scenie.<\/p>\n Ostatnio wykorzystywa\u0142em nagranie z oryginalnymi strza\u0142ami z karabinu. Ale musia\u0142em doda\u0107 jeszcze troch\u0119 innych strza\u0142\u00f3w, spadaj\u0105ce \u0142uski, troch\u0119 tzw. sweeteners \u2013 dodatkowych inkrustowa\u0144 d\u017awi\u0119kowych, kt\u00f3re urozmaicaj\u0105 efekt. W filmie nigdy nie jest to ten sam d\u017awi\u0119k co w rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n Dlaczego?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Bo on nie brzmi tak dobrze. Na przyk\u0142ad strza\u0142y s\u0105 bardzo p\u0142askie. To po prostu g\u0142o\u015bny, kr\u00f3tki huk.<\/p>\n W.N.:<\/b> Jeden z moich braci pracowa\u0142 w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w O\u015bwiatowych. Te\u017c by\u0142 imitatorem d\u017awi\u0119ku. Kiedy\u015b us\u0142ysza\u0142 od re\u017cysera: \u201ePanie Zbyszku, potrzebuj\u0119 tutaj kaszel chorej krowy. Niech mi pan nagra\u201d. D\u0142ugo si\u0119 z niego nabijali\u015bmy, ale nie powiedzia\u0142, jak to zrobi\u0142.<\/p>\n Kiedy nie wiadomo, jak co\u015b nagra\u0107, to sk\u0105d wiadomo, jak co\u015b nagra\u0107?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> U\u017cywa si\u0119 wyobra\u017ani. Kiedy\u015b musia\u0142em zrobi\u0107 d\u017awi\u0119k do uj\u0119cia, gdzie na po\u015bciel upada\u0142o pi\u00f3ro.<\/p>\n Przecie\u017c to jest ciche.<\/b><\/b><\/p>\n W.N.:<\/b> Tego w og\u00f3le nie ma\u2026<\/p>\n R.N.: <\/b>No w\u0142a\u015bnie! Ale chodzi\u0142o o bardzo du\u017ce zbli\u017cenie. W kinie na ekranie to pi\u00f3ro ma nie trzy centymetry, jak w rzeczywisto\u015bci, tylko dwa metry. Wi\u0119c widz czeka, \u017ceby wyda\u0142o d\u017awi\u0119k, jak ju\u017c spadnie na po\u015bciel. Musia\u0142em u\u017cy\u0107 kilku efekt\u00f3w, \u017ceby jako\u015b nada\u0107 brzmienie temu\u2026 zjawisku. <\/p>\n Jak cz\u0119sto re\u017cyserzy maj\u0105 takie szalone pomys\u0142y, je\u015bli chodzi o d\u017awi\u0119ki?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Na szcz\u0119\u015bcie za ka\u017cdym razem. Kolejne wyzwania s\u0105 super.<\/p>\n W.N.:<\/b> Szczeg\u00f3lnie d\u017awi\u0119kiem bawi\u0142 si\u0119 Bogdan Dziworski. M\u00f3j ojciec zawsze lubi\u0142 z nim wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107, bo Bogdan traktowa\u0142 d\u017awi\u0119k wybi\u00f3rczo. Mia\u0142o by\u0107 s\u0142ycha\u0107 jedynie to, co on chcia\u0142. Na przyk\u0142ad w filmie Hokej<\/i> (1976). Uderzenie w kr\u0105\u017cek czasem widz s\u0142ysza\u0142, a czasem nie, zostawa\u0142y tylko \u0142y\u017cwy. Po prostu bawi\u0142 si\u0119 tym d\u017awi\u0119kiem. Z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105. To by\u0142y zabiegi przemy\u015blane.<\/p>\n Rafa\u0142, jak cz\u0119sto spotykasz si\u0119 z takimi \u015bwiadomymi re\u017cyserami?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Na szcz\u0119\u015bcie coraz cz\u0119\u015bciej. Re\u017cyserzy zaczynaj\u0105 docenia\u0107 to, ile mo\u017cna przekaza\u0107 widzowi samym d\u017awi\u0119kiem. Czasem nawet cz\u0119stotliwo\u015bciami. Zdarza si\u0119, \u017ce re\u017cyser chce, by aktor jednak nie intonowa\u0142 ko\u0144c\u00f3wki tak wysoko. Wi\u0119c u\u017cywa si\u0119 programu, kt\u00f3ry naprawi wysoko\u015b\u0107 d\u017awi\u0119ku.<\/p>\n To brzmi jak Auto-Tune dla aktor\u00f3w. <\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> No bo to jest Auto-Tune dla aktor\u00f3w. Tylko nie wykorzystuje si\u0119 tego w tak du\u017cym stopniu. Pracuje si\u0119 nad pojedyncz\u0105 g\u0142osk\u0105 lub sylab\u0105. Granic\u0105 jest wyobra\u017ania. Przyrz\u0105dy s\u0105, trzeba jednak wiedzie\u0107, czego u\u017cy\u0107 i jaki b\u0119dzie efekt.<\/p>\n S\u0105 panowie perfekcjonistami?<\/b><\/b><\/p>\n W.N.:<\/b> Ja jestem emerytem. Mam du\u017co czasu.<\/p>\n R.N.: <\/b>A ja potrafi\u0119 siedzie\u0107 do oporu, \u017ceby co\u015b sko\u0144czy\u0107 dok\u0142adnie tak, jak chcia\u0142em. Ale nie \u017cyjemy w idealnym \u015bwiecie, bywa, \u017ce trzeba i\u015b\u0107 na kompromisy. Czas nie jest z plasteliny. Zbyt d\u0142uga praca nad jedn\u0105 scen\u0105 mo\u017ce sprawi\u0107, \u017ce kilka innych nie zostanie zrobionych. Trzeba uwa\u017ca\u0107 na to, co jest wa\u017cniejsze.<\/p>\n W.N.: <\/b>No w\u0142a\u015bnie. M\u00f3j ojciec mia\u0142 takie powiedzenie: \u201eLepsze jest wrogiem dobrego\u201d.<\/p>\n Jak du\u017co czasu maj\u0105 panowie na prac\u0119 z d\u017awi\u0119kiem przy filmie? <\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> U\u015bredniaj\u0105c, tak z trzysta godzin. Chocia\u017c zale\u017cy to od d\u0142ugo\u015bci filmu i stopnia skomplikowania. S\u0105 filmy dokumentalne, kt\u00f3re mo\u017cna robi\u0107, \u017ce tak si\u0119 wyra\u017c\u0119, szybko, wci\u0105\u017c b\u0119d\u0105c zadowolonym, ale s\u0105 te\u017c filmy fabularne, nad kt\u00f3rymi si\u0119 siedzi i siedzi. Dobrze by by\u0142o te\u017c zrobi\u0107 zgranie filmu i obejrze\u0107 go po tygodniu, na spokojnie, a potem dopiero pracowa\u0107 dalej. Na chwil\u0119 si\u0119 oderwa\u0107 i wtedy doszlifowa\u0107. Ale to si\u0119 nie zdarza albo zdarza si\u0119 bardzo rzadko.<\/p>\n W.N.:<\/b> W Semaforze robili\u015bmy oko\u0142o dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu tytu\u0142\u00f3w rocznie. Czyli cztery dni na tytu\u0142, wliczaj\u0105c niedziele i soboty. Zawsze tempo by\u0142o szybkie. Monta\u017c obrazu m\u00f3g\u0142 zaj\u0105\u0107 miesi\u0105ce. A ud\u017awi\u0119kowienie\u2026 Zwykle na efekty synchroniczne mia\u0142em jeden dzie\u0144. I to wcale nie by\u0142o osiem godzin pracy.<\/p>\n Du\u017co wi\u0119cej?<\/b><\/b><\/p>\n W.N.:<\/b> Zdecydowanie. Bywa\u0142o tak, \u017ce ze studia nie wychodzi\u0142o si\u0119 nawet cztery doby.<\/p>\n R.N.:<\/b> I to si\u0119 ci\u0105gle zdarza.<\/p>\n W.N.:<\/b> Dlatego t\u0119 prac\u0119 trzeba lubi\u0107. No i mie\u0107 wytrzyma\u0142\u0105 rodzin\u0119.<\/p>\n R.N.:<\/b> I wytrzyma\u0142y m\u00f3zg, bo praca przy dw\u00f3ch monitorach, projektorze, wszystkich tych \u015bwiec\u0105cych rzeczach te\u017c jest bardzo obci\u0105\u017caj\u0105ca dla m\u00f3zgu. Po takich kilku dobach cz\u0142owiek nie wie, czy jeszcze jest zombie, czy ju\u017c jednak nie \u017cyje.<\/p>\n Dlaczego tak ma\u0142o czasu jest na d\u017awi\u0119k?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Na wszystko jest ma\u0142o czasu. Ju\u017c dawno to zaakceptowa\u0142em. Po prostu trzeba szybko dzia\u0142a\u0107. W Hollywood w latach 70.\u201380. postanowiono lepiej usystematyzowa\u0107 prac\u0119. Ustalono, \u017ce na d\u017awi\u0119k i muzyk\u0119 do filmu przeznaczana mia\u0142a by\u0107 konkretna ilo\u015b\u0107 czasu procentowo obliczana wzgl\u0119dem ca\u0142ego projektu. W Polsce wci\u0105\u017c si\u0119 my\u015bli, \u017ce jako\u015b tam si\u0119 zrobi w postprodukcji i b\u0119dzie dobrze. A potem okazuje si\u0119, \u017ce wcale nie jest dobrze i widz nie rozumie dialog\u00f3w.<\/p>\n W.N.:<\/b> Wystarczy spojrze\u0107 na napisy ko\u0144cowe w filmie produkcji hollywoodzkiej i produkcji polskiej. Tam specjalist\u00f3w od efekt\u00f3w zatrudnianych jest nawet pi\u0119tnastu. Realizator\u00f3w od nagrywania dialog\u00f3w znowu jest kilku. Zgranie robi ca\u0142y sztab ludzi. Postprodukcj\u0105 zajmuj\u0105 si\u0119 dziesi\u0105tki os\u00f3b! A u nas? Jeden realizator d\u017awi\u0119ku. Siedzi Rafa\u0142, d\u0142ubie przy ca\u0142ym filmie i odpowiada za wszystkie elementy.<\/p>\n To kwestia bud\u017cetu czy \u015bwiadomo\u015bci producent\u00f3w?<\/b><\/b><\/p>\n W.N.:<\/b> Przede wszystkim bud\u017cetu.<\/p>\n R.N.: <\/b>My\u015bl\u0119, \u017ce w Polsce producenci wci\u0105\u017c bardziej skupiaj\u0105 si\u0119 na zarabianiu na etapie produkcji filmu, a nie dystrybucji czy pokaz\u00f3w. W Polsce dochod\u00f3w nie ma tak jak w Stanach z bilet\u00f3w, bo ludzie nie chodz\u0105 tak cz\u0119sto do kina. Wi\u0119c oszcz\u0119dza si\u0119 na postprodukcji obrazu, d\u017awi\u0119ku, efektach i innych elementach.<\/p>\n W.N.:<\/b> Kiedy\u015b w og\u00f3le by\u0142y trzy osoby, kt\u00f3re mog\u0142y przerwa\u0107 uj\u0119cie. To by\u0142 re\u017cyser, operator obrazu i operator d\u017awi\u0119ku. Teraz operator d\u017awi\u0119ku na planie filmowym ma niewiele do powiedzenia. A ju\u017c przerwa\u0107 uj\u0119cie\u2026 W tej chwili tylko dwie osoby mog\u0105 to zrobi\u0107.<\/p>\n Skoro czasem bywa tak pod g\u00f3rk\u0119, to czemu panowie zostali w tej bran\u017cy?<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Lubi\u0119 prawie ka\u017cdy aspekt tej pracy, nawet d\u0142ugie doby. Jedyne, co mniej denerwuje, to brak decyzyjno\u015bci.<\/p>\n W.N.:<\/b> Zdarza si\u0119, \u017ce filmy s\u0105 p\u00f3\u017aniej nagradzane, daje to satysfakcj\u0119. W 1980 roku pracowa\u0142em przy Tangu<\/i> Zbyszka Rybczy\u0144skiego. Przyjemnie by\u0142o, jak dosta\u0142em w nocy telefon z Hollywood, \u017ce jest Oscar.<\/p>\n Na planie filmu Tango<\/em>, 1980 r., <\/span>re\u017c. Zbigniew Rybczy\u0144ski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Wyskoczy\u0142 pan z \u0142\u00f3\u017cka?<\/b><\/b><\/p>\n W.N.:<\/b> Mo\u017cna tak powiedzie\u0107. Cho\u0107 Oscar by\u0142 nie za d\u017awi\u0119k, tylko dla re\u017cysera, za ca\u0142y film. Jednak rzadko kiedy na festiwalach s\u0105 oddzielne nagrody za d\u017awi\u0119k. Cho\u0107 zdarzy\u0142o mi si\u0119 kiedy\u015b tak\u0105 dosta\u0107, na festiwalu w jednym z kraj\u00f3w dawnej Jugos\u0142awii. Film nosi\u0142 tytu\u0142 Lot trzmiela <\/i>(re\u017c. Hieronim Neumann, 1993). Robi\u0142em wtedy teledyski do muzyki powa\u017cnej, kt\u00f3re by\u0142y emitowane w Telewizji Polskiej, ale te\u017c kr\u0105\u017cy\u0142y p\u00f3\u017aniej po \u015bwiecie. Jest jeszcze jedna dobra historia. W 1973 roku pracowa\u0142em przy filmie He\u0144ka Ryszki. Wtedy nie mieli\u015bmy dost\u0119pu do \u017cadnych syntezator\u00f3w, w og\u00f3le ich u nas nie by\u0142o, wi\u0119c stworzy\u0142em efekty, maj\u0105c tylko generator przestrajany cz\u0119stotliwo\u015bciowo. Film dosta\u0142 nagrod\u0119 na festiwalu w Nowym Jorku. Ale nie by\u0142em wyszczeg\u00f3lniony w napisach, wi\u0119c w kart\u0119 filmu wpisano: muzyka \u2013 Eugeniusz Rudnik. A ja mia\u0142em wtedy dwadzie\u015bcia lat\u2026<\/p>\n R.N.:<\/b> To by\u0142a nobilitacja!<\/p>\n W.N.:<\/b> A p\u00f3\u017aniej poznali\u015bmy si\u0119 z Gieniem, wsp\u00f3\u0142pracowali\u015bmy. Bardzo cz\u0119sto przyje\u017cd\u017ca\u0142 do Semafora. Rudnik nie nale\u017ca\u0142 do tych, po kt\u00f3rych bola\u0142 \u0142okie\u0107. Pozna\u0142em te\u017c Krzysia Knittla ze Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia. Pami\u0119tam jedno nagranie\u2026 przyjecha\u0142, na sznurkach porozwiesza\u0142 w ca\u0142ym studio jakie\u015b pokrywki, talerze, cuda-wianki. Biega\u0142 tylko mi\u0119dzy tymi sznurkami. Tu b\u0105bn\u0105\u0142, tam trzasn\u0105\u0142 pa\u0142k\u0105. Nikt nie b\u0119dzie za nim biega\u0142 przecie\u017c, wi\u0119c tylko porozstawia\u0142em mikrofony i nagrywa\u0142em, co si\u0119 da\u0142o. A sala dziesi\u0119\u0107 metr\u00f3w d\u0142uga, sze\u015b\u0107 metr\u00f3w szeroka.<\/p>\n Teraz ogromnym wyzwaniem wydaje mi si\u0119 nie tylko nagranie takiego utworu, ale samo \u017conglowanie dziesi\u0119cioma projektami naraz. Gdy rozmawiam ze znajomymi z bran\u017cy filmowej, mam wra\u017cenie, \u017ce s\u0105 wiecznie zabiegani. <\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> To zale\u017cy, ale je\u015bli mam film, w kt\u00f3rym musz\u0119 si\u0119 zatopi\u0107, nie bior\u0119 ju\u017c kolejnych. Bez wzgl\u0119du na to, jakie by\u0142yby koszty. Wol\u0119 si\u0119 skupi\u0107 i zrobi\u0107 co\u015b dobrze.<\/p>\n To idealistyczne podej\u015bcie.<\/b><\/b><\/p>\n R.N.:<\/b> Wydaje mi si\u0119, \u017ce raczej prawid\u0142owe. Chocia\u017c czasem rzeczywisto\u015b\u0107 weryfikuje.<\/p>\n \n S\u0142owa kluczowe: <\/b>d\u017awi\u0119k w filmie, efekty synchroniczne, monta\u017c d\u017awi\u0119ku, muzyka filmowa<\/p>\n Wies\u0142aw Nowak<\/b> \u2013 operator d\u017awi\u0119ku, autor efekt\u00f3w synchronicznych, monta\u017cysta. Przez wiele lat wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ze Studiem Ma\u0142ych Form Filmowych \u201eSe-Ma-For\u201d.<\/p>\n Rafa\u0142 Nowak<\/b> \u2013 operator d\u017awi\u0119ku, muzyk, laureat nagrody za najlepszy d\u017awi\u0119k do filmu Jask\u00f3\u0142ka<\/i>.<\/p>\n Dominika Klimek<\/b> \u2013 dziennikarka zwi\u0105zana z Radiow\u0105 Czw\u00f3rk\u0105 oraz Studiem Reporta\u017cu i Dokumentu PR. Prowadzi audycj\u0119 Faktofonia<\/i> po\u015bwi\u0119con\u0105 mi\u0119dzy innymi literaturze faktu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Rafa\u0142 Nowak w studio nagraniowym, \u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum prywatne Czy dbaj\u0105 panowie o s\u0142uch? Wies\u0142aw Nowak: Ja ju\u017c nie musz\u0119, mam emeryturk\u0119 i spok\u00f3j. Rafa\u0142 Nowak: Bardziej dbam o higien\u0119 m\u00f3zgu, \u017ceby za du\u017co nie pracowa\u0107. Bo jak jest za du\u017co bod\u017ac\u00f3w, to m\u00f3zg jest przem\u0119czony i trudno wtedy oddzieli\u0107 od siebie niekt\u00f3re d\u017awi\u0119ki. W.N.:… Czytaj wi\u0119cej »Gdy efekt si\u0119 podoba, ju\u017c jest niebezpiecznie. Z Wies\u0142awem Nowakiem i Rafa\u0142em Nowakiem rozmawia Dominika Klimek<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":715,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[448],"tags":[968,466,508,509,467],"ppma_author":[510],"class_list":["post-267","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2019","tag-dzwiek-i-muzyka","tag-dzwiek-w-filmie","tag-efekty-synchroniczne","tag-montaz-dzwieku","tag-muzyka-filmowa"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-2484-1829-632x.jpg\")
<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-316-129-632x.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-1786-18-632x.jpg\")
<\/p>\n