{"id":264,"date":"2020-03-02T00:00:00","date_gmt":"2020-03-01T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2020\/03\/02\/przygoda-fantastyczno-traumatyczna-muzyka-andrzeja-korzynskiego-do-filmu-akademia-pana-kleksa\/"},"modified":"2021-06-25T14:40:43","modified_gmt":"2021-06-25T13:40:43","slug":"przygoda-fantastyczno-traumatyczna-muzyka-andrzeja-korzynskiego-do-filmu-akademia-pana-kleksa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/przygoda-fantastyczno-traumatyczna-muzyka-andrzeja-korzynskiego-do-filmu-akademia-pana-kleksa\/","title":{"rendered":"Przygoda fantastyczno-traumatyczna. Muzyka Andrzeja Korzy\u0144skiego do filmu „Akademia pana Kleksa”"},"content":{"rendered":"

W jednym z numer\u00f3w czasopisma \u201e(op.cit.,)\u201d znalaz\u0142 si\u0119 artyku\u0142 Karoliny Kosi\u0144skiej Jeszcze raz witajcie w naszej bajce<\/i>, kt\u00f3ry wzbudzi\u0142 niema\u0142e kontrowersje<\/a>[1]<\/a>. Autorka dokona\u0142a w nim analizy Akademii pana Kleksa<\/i> (1984) z perspektywy doros\u0142ego widza: Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce niczego nie zauwa\u017cyli\u015bmy? \u017be nasze dzieci\u0119ce lata min\u0119\u0142y w takiej nie\u015bwiadomo\u015bci? \u017be karmiono nas tak niebezpiecznym intertekstualnym bajkowym \u015bwiatem? My, pokolenie urodzone w po\u0142owie lat 70. przyj\u0119li\u015bmy \u201eAkademi\u0119 pana Kleksa\u201d naturalnie, zwyczajnie, jak niewinne dziatki. Dzi\u015b Kleks prezentuje si\u0119 gro\u017anie, ods\u0142ania swoje prawdziwe oblicze, okazuje si\u0119 studni\u0105 bez dna, kopalni\u0105 znacze\u0144. Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce film Krzysztofa Gradowskiego to dzie\u0142o z\u0142o\u017cone, to postmodernistyczna sie\u0107 utkana z tysi\u0105ca odniesie\u0144 i trop\u00f3w. Zdekonstruujmy wi\u0119c wielopi\u0119trow\u0105 konstrukcj\u0119, odnajd\u017amy pola odniesie\u0144 nieistniej\u0105ce dla niewinnych dzieci\u0119cych umys\u0142\u00f3w<\/a><\/i>[2]<\/a>. Czym raczy\u0142 m\u0142odych widz\u00f3w film? W\u0105tkami homoseksualnymi, cyberpunkiem, narkotykami, zagro\u017ceniem faszystowskim, pedofili\u0105 i kampem. Jak zwraca\u0142a uwag\u0119 Kosi\u0144ska, Ada\u015b Niezg\u00f3dka zaczyna odkrywa\u0107 swoj\u0105 \u201einno\u015b\u0107\u201d i trafia do miejsca, w kt\u00f3rym mog\u0105 znale\u017a\u0107 schronienie podobne mu subtelne i delikatne dzieci (wy\u0142\u0105cznie ch\u0142opcy!). Autorka dopatruje si\u0119 tu w\u0105tku homoseksualnego. Elementy cyperpunkowe zwi\u0105zane s\u0105 z postaci\u0105 Golarza Filipa \u2013 przera\u017caj\u0105cego konstruktora lalki, kt\u00f3rego pracownia fryzjerska bardziej przypomina laboratorium ni\u017c zwyk\u0142y zak\u0142ad. Narkotyki pojawiaj\u0105 si\u0119 w Akademii <\/i>w zawoalowanej, cho\u0107 \u0142atwej do rozszyfrowania postaci. Pan Kleks jest przecie\u017c uzale\u017cniony od pieg\u00f3w, kt\u00f3rych dostarcza mu Filip. On sam tak\u017ce jest producentem pastylek, kt\u00f3re powstaj\u0105 ze skrystalizowanych sn\u00f3w ch\u0142opc\u00f3w. Ten w\u0105tek sprawia, \u017ce na ca\u0142y film mo\u017cna spojrze\u0107 jak na narkotyczn\u0105 wizj\u0119, kt\u00f3rej nie powstydzi\u0142by si\u0119 William S. Burroughs (jadalne farby, szpital chorych sprz\u0119t\u00f3w, pompka powi\u0119kszaj\u0105ca, psi raj pe\u0142en czekolady; apogeum tripu<\/i> jest sen o siedmiu szklankach Adasia Niezg\u00f3dki). Zagro\u017cenie faszyzmem widoczne jest cho\u0107by w ataku wilko\u0142ak\u00f3w na krain\u0119 dobrego kr\u00f3la, ojca ksi\u0119cia Mateusza zamienionego p\u00f3\u017aniej w szpaka. Wilki w\u0119druj\u0105 w stalowych zbrojach, nios\u0105c flagi i pochodnie, ich zbrodnie s\u0105 okrutne, zimne i bezduszne. To jawne znamiona faszyzmu. O totalitarnym porz\u0105dku marzy tak\u017ce Golarz Filip, kt\u00f3ry chcia\u0142by zniszczy\u0107 swobod\u0119 Akademii i zamieni\u0107 j\u0105 na musztr\u0119. Ze wsp\u00f3\u0142czesnej perspektywy niepokoj\u0105cy jest te\u017c w\u0105tek za\u017cy\u0142o\u015bci mi\u0119dzy nauczycielem a ch\u0142opcami. Dzieci mieszkaj\u0105 w odci\u0119tym od \u015bwiata pa\u0142acu pod opiek\u0105 starego dziwaka, pozostaj\u0105cego z nimi w bliskiej relacji i podaj\u0105cego im codziennie jakie\u015b specyfiki (dodajmy tu tak\u017ce scen\u0119 k\u0105pieli pod deszczowym drzewem). Estetyk\u0105 dominuj\u0105c\u0105, wed\u0142ug Kosi\u0144skiej, jest w filmie kamp. Jak przypomina autorka, to wra\u017cliwo\u015b\u0107 i estetyka zamierzonej, ironicznej sztuczno\u015bci. Mo\u017cna j\u0105 dostrzec w przero\u015bcie formy nad funkcjonalno\u015bci\u0105 \u2013 barwnych strojach i bogatej scenografii przyt\u0142aczaj\u0105cych film.<\/p>\n

<\/p>\n

Akademia Pana Kleksa<\/em>, 1983 r.,<\/span> re\u017c. Krzysztof Gradowski, fot. Eugeniusz Gawrysiak, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

O czym jest to zatem film? Przygoda Adasia z Akademi\u0105 to proces inicjacji \u2013 przenikni\u0119cie do nie\u015bwiadomo\u015bci i pr\u00f3ba poradzenia sobie z dorastaniem, a jednocze\u015bnie bolesny proces weryfikacji marze\u0144 przez rzeczywisto\u015b\u0107. Mora\u0142em tej bajki jest rezygnacja z utopii \u2013 upadek Akademii oznacza odci\u0119cie si\u0119 od figury ojcowskiej i wej\u015bcie w doros\u0142o\u015b\u0107 pozbawion\u0105 dzieci\u0119cych fantazji.<\/p>\n

Sw\u00f3j tekst Kosi\u0144ska ko\u0144czy pokazaniem ambiwalencji filmu, kt\u00f3ry mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 nostalgi\u0119 za krain\u0105 pe\u0142n\u0105 bogactw, tak r\u00f3\u017cn\u0105 od \u00f3wczesnej rzeczywisto\u015bci, ale w kt\u00f3rej tkwi\u0105 g\u0142\u0119bsze, niepokoj\u0105ce sensy: (\u2026) \u201eAkademia pana Kleksa\u201d mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 Proustowsk\u0105 magdalenk\u0105 \u2013 jej smak (cho\u0107 bardziej przypomina kakaowe dra\u017ce) mo\u017ce cofn\u0105\u0107 nas w g\u0142\u0105b czasu, do s\u0142odkiego dzieci\u0144stwa po\u0142owy lat 80., kiedy to \u015bnili\u015bmy, by wzbi\u0107 si\u0119 w niebo jak Ada\u015b Niezg\u00f3dka, dolecie\u0107 do psiego raju i tam schrupa\u0107 ca\u0142y z prawdziwej (!) czekolady pomnik dr. Dolittle. Warto jednak, by antropolodzy, kulturoznawcy, filmoznawcy, psychologowie, znawcy kultury postmodernistycznej przyjrzeli si\u0119 bli\u017cej tej dziwnej opowie\u015bci, kt\u00f3ra kryje w sobie tre\u015bci kiedy\u015b dla nas zakryte<\/a><\/i>[3]<\/a>. Odzew na artyku\u0142 Kosi\u0144skiej by\u0142 znaczny, w wi\u0119kszo\u015bci negatywny \u2013 odpryski dyskusji, a w\u0142a\u015bciwie nagonki, mo\u017cna znale\u017a\u0107 ci\u0105gle na forach internetowych. Autork\u0119 oskar\u017cano o nadinterpretacj\u0119, wy\u015bmiewano jej skojarzenia oraz sam pomys\u0142 przyk\u0142adania \u201edoros\u0142ych\u201d kategorii do filmu dla dzieci, a nawet zarzucano szarganie \u015bwi\u0119to\u015bci dzieci\u0144stwa. Jak si\u0119 jednak okaza\u0142o, tekst by\u0142 studenckim \u017cartem, kt\u00f3ry zosta\u0142 przedrukowany w pi\u015bmie antropologicznym, p\u00f3\u017aniej dosta\u0142 si\u0119 do internetu i tam czytany by\u0142 ju\u017c bez tego kontekstu.<\/p>\n

Autorka musia\u0142a si\u0119 t\u0142umaczy\u0107 z artyku\u0142u jeszcze par\u0119 lat po publikacji. Jej tezy przywo\u0142a\u0142 w jednym ze swoich tekst\u00f3w w \u201ePolityce\u201d Piotr Sarzy\u0144ski, Kosi\u0144ska w odpowiedzi przes\u0142a\u0142a list do redakcji wyja\u015bniaj\u0105cy ca\u0142\u0105 afer\u0119: Ot\u00f3\u017c tekst ten by\u0142 niczym innym jak \u017cartobliwym \u0107wiczeniem stylistycznym na III roku studi\u00f3w filmoznawstwa krakowskiego (sko\u0144czy\u0142am ten wydzia\u0142, teraz robi\u0119 tam doktorat). Na zaj\u0119ciach z krytyki filmowej mieli\u015bmy pisa\u0107 o filmach\/serialach\/grach z dzieci\u0144stwa w niekoniecznie powa\u017cny spos\u00f3b. Wybra\u0142am Kleksa \u2013 tekst mia\u0142 by\u0107 \u017cartem, pr\u00f3b\u0105 bezsensownego zastosowania r\u00f3\u017cnych kontekst\u00f3w i metodologii do kultowego filmu z dzieci\u0144stwa. Mia\u0142 by\u0107 ironiczny \u2013 tak\u017ce przez to, \u017ce wydawa\u0142 si\u0119 brzmie\u0107 powa\u017cnie. By\u0142 efektem powt\u00f3rnego obejrzenia filmu, po kilkunastu jednak latach \u2013 uznali\u015bmy ze znajomymi, \u017ce je\u015bli si\u0119 przyjrzymy, mo\u017cemy znale\u017a\u0107 tam wszystko<\/b>, ale, jak zaznaczam, dla zabawy. Potem o tekst poprosi\u0142 mnie \u201eop.cit.,\u201d \u2013 tam r\u00f3wnie\u017c publikacja mia\u0142a by\u0107 \u017cartem, towarzyszy\u0142a jej zreszt\u0105 promocja numeru w jednym z warszawskich klub\u00f3w. Dziewczyna przebrana za Zdzis\u0142aw\u0119 So\u015bnick\u0105 \u015bpiewa\u0142a piosenk\u0119 z filmu, przeprowadzano ze mn\u0105 nadmuchany wywiad \u2013 wszystko w odpowiedniej konwencji<\/a><\/b><\/i>[4]<\/a>. Wszystko zmieni\u0142o si\u0119 jednak, gdy szefowa pisma wrzuci\u0142a tekst do sieci bez zgody autorki i bez nakre\u015blenia okoliczno\u015bci jego powstania. Zacz\u0105\u0142 on \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem, a oburzeni czytelnicy nie przebierali w s\u0142owach. Kosi\u0144ska deprecjonowa\u0142a sw\u00f3j tekst, nazywaj\u0105c go marginalnym i g\u0142upawym<\/i>, dziwi\u0142a si\u0119, \u017ce zosta\u0142 on odebrany na powa\u017cnie i \u017ce cytuj\u0105 go nie tylko portale gejowskie czy zajmuj\u0105ce si\u0119 tematyk\u0105 fantasy, lecz tak\u017ce powa\u017cne pisma.<\/p>\n

Najbardziej interesuj\u0105ce s\u0105 w tej aferze dwie rzeczy: nieograniczony potencja\u0142 interpretacyjny filmu oraz emocjonalna reakcja na szkalowanie wspomnie\u0144 z przesz\u0142o\u015bci. Tezy Kosi\u0144skiej s\u0105 tylko troch\u0119 podkr\u0119cone, w wi\u0119kszo\u015bci to sp\u00f3jny przegl\u0105d uargumentowanych interpretacji z powa\u017cnymi dowodami wzi\u0119tymi wprost z filmu. Zagl\u0105danie pod powierzchni\u0119 celuloidu wywo\u0142a\u0142o jednak silny sprzeciw pokoleniowy \u2013 liczby mnogiej u\u017cywa w swoim tek\u015bcie sama autorka, g\u0142osy krytyczne pochodzi\u0142y od widz\u00f3w, kt\u00f3rzy ogl\u0105dali film w dzieci\u0144stwie i nie dopatrzyli si\u0119 w nim podobnych w\u0105tk\u00f3w, a interpretacj\u0119 odbiegaj\u0105c\u0105 od swoich wyobra\u017ce\u0144 uznali za osobisty atak<\/a>[5]<\/a>. Sk\u0105d jednak taka emocjonalna reakcja widz\u00f3w? Wynika ona z przywi\u0105zania do filmu \u2013 jest to symptom tego, \u017ce nie jest do zwyk\u0142e dzie\u0142o, lecz obraz o charakterze \u2013 jak to si\u0119 okre\u015bla \u2013 kultowym. Znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 powodzenia film zawdzi\u0119cza muzyce Andrzeja Korzy\u0144skiego<\/a>[6]<\/a>. Okazuje si\u0119, \u017ce mo\u017cna znale\u017a\u0107 w niej, tak jak i samym obrazie, elementy postmodernistycznej gry czy intertekstualno\u015bci, kt\u00f3ra cechowa\u0142a tak\u017ce orygina\u0142 Brzechwy, a kt\u00f3re postponowa\u0142a w swojej odpowiedzi Kosi\u0144ska.<\/p>\n

Film<\/b><\/p>\n

Niewiele brakowa\u0142o, a filmy o panu Kleksie w og\u00f3le by nie powsta\u0142y<\/a>[7]<\/a>. Droga do ich realizacji by\u0142a wyj\u0105tkowo kr\u0119ta. Re\u017cyser Krzysztof Gradowski zaczyna\u0142 swoj\u0105 przygod\u0119 z filmem od spo\u0142ecznie zaanga\u017cowanych dokument\u00f3w. Ze wzgl\u0119d\u00f3w politycznych jego debiut fabularny, kt\u00f3ry wymaga\u0142 wizyty z kamer\u0105 w wi\u0119zieniu, zosta\u0142 zablokowany (Gradowski sko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 filmow\u0105 w \u0141odzi w 1966 roku, dyplom zrobi\u0142 w 1967)<\/a>[8]<\/a>. Za namow\u0105 Wajdy re\u017cyser zaj\u0105\u0142 si\u0119 kr\u00f3tk\u0105 form\u0105. Powsta\u0142a wtedy m.in. telewizyjna fabu\u0142a \u015awi\u0119ty Miko\u0142aj pilnie poszukiwany<\/i> (1974), po kt\u00f3rej Wajda zaproponowa\u0142 Gradowskiemu zrobienie filmu pe\u0142nometra\u017cowego. Szef Zespo\u0142u Filmowego \u201eX\u201d zachwyci\u0142 si\u0119 pomys\u0142em przeniesienia Akademii pana Kleksa<\/i> na ekran, powsta\u0142 nawet scenariusz, ale jako \u017ce projekt by\u0142 za drogi jak na debiut, prace nad nim zosta\u0142y wstrzymane. Gradowski odszed\u0142 ca\u0142kowicie od zideologizowanego w tamtym czasie dokumentu do Studia Miniatur Filmowych i zaj\u0105\u0142 si\u0119 filmem eksperymentalnym oraz animowanym. W krakowskim Studiu Film\u00f3w Animowanych pozna\u0142 Daniel\u0119 Czarsk\u0105 z Naczelnego Zarz\u0105du Kinematografii, kt\u00f3ra zaproponowa\u0142a powr\u00f3t do pomys\u0142u realizacji Kleksa<\/i>. Pod swoje skrzyd\u0142a film wzi\u0105\u0142 Wilhelm Hollender, szef produkcji Zespo\u0142u \u201eZodiak\u201d Jerzego Hoffmana \u2013 wa\u017cna posta\u0107 w \u015brodowisku filmowym, bez kt\u00f3rego zaanga\u017cowania film by nie powsta\u0142. Droga do zatwierdzenia scenariusza trwa\u0142a osiem lat, pojawia\u0142y si\u0119 te\u017c w\u0105tpliwo\u015bci natury technicznej. Punktem zwrotnym by\u0142 pomys\u0142 re\u017cysera, by z wierszy Brzechwy uczyni\u0107 piosenki.<\/p>\n

Ju\u017c po nakr\u0119ceniu materia\u0142u panowa\u0142 niepok\u00f3j, czy uda si\u0119 zebra\u0107 widowni\u0119. Jak wspomina\u0142 re\u017cyser, chodzi\u0142o przede wszystkim o niedogrzane kina (premiera filmu odby\u0142a si\u0119 w styczniu 1984), ale Gradowski musia\u0142 zdawa\u0107 sobie tak\u017ce spraw\u0119 z niecodziennej formy Kleksa<\/i>, kt\u00f3rego mo\u017cna nazwa\u0107 gatunkowym Frankensteinem. Pisa\u0142 o tym w swoim artykule Rados\u0142aw Pisula<\/a>[9]<\/a>. Autor pokazuje trylogi\u0119 film\u00f3w o panu Kleksie na tle zauwa\u017calnego w latach 80. nag\u0142ego rozwoju kina gatunk\u00f3w. Do tej pory pojawia\u0142o si\u0119 ono w PRL w ograniczonej formie. Wp\u0142yw na ten proces mia\u0142o rozpr\u0119\u017cenie ogranicze\u0144 zwi\u0105zanych z dystrybucj\u0105 film\u00f3w zachodnich, cho\u0107 selekcja dokonywana by\u0142a ci\u0105gle przez aparat pa\u0144stwowy. Pisula diagnozuje, \u017ce eskapizm pokazywanych wtedy film\u00f3w (rz\u0105dzi\u0142y utwory z Bruce\u2019em Lee, posta\u0107 Indiany Jonesa i Gwiezdne wojny<\/i>) odwraca\u0142 uwag\u0119 od napi\u0119tej sytuacji w pa\u0144stwie. Ograniczono tak\u017ce produkcj\u0119 \u201erozliczeniowych\u201d film\u00f3w w kraju, ich miejsce zajmowa\u0142o za\u015b zachodnie kino gatunk\u00f3w. St\u0105d pr\u00f3by dor\u00f3wnania im popularno\u015bci\u0105.<\/p>\n

<\/p>\n

Akademia Pana Kleksa<\/em>, 1983 r.,<\/span> re\u017c. Krzysztof Gradowski, autor plakatu: Jakub Erol, \u017ar\u00f3d\u0142o: Gapla FINA<\/span><\/p>\n

Jak zwraca uwag\u0119 Pisula, seria o panu Kleksie to gatunkowa eksplozja. Wydaje si\u0119, \u017ce filmy trafi\u0142y na podatny grunt w latach 80. O ile w\u015br\u00f3d dzie\u0142 z poprzedniej dekady by\u0142y prawdziwym ewenementem (trudno by\u0142oby znale\u017a\u0107 dla niego miejsce mi\u0119dzy kinem moralnego niepokoju a produkcjami podtrzymuj\u0105cymi wizj\u0119 nieskazitelnego systemu), w latach 80., gdy usankcjonowano kino rozrywkowe jako narz\u0119dzie sprawowania w\u0142adzy, znalaz\u0142y odpowiednie miejsce, cho\u0107 ci\u0105gle wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 na tle reszty produkcji. Trylogia Gradowskiego to gatunkowy tygiel niespotykany wcze\u015bniej w polskim kinie. Liczba konwencji, czasem na pierwszy rzut oka zupe\u0142nie do siebie niepasuj\u0105cych \u2013 cytat\u00f3w z zagranicznych dzie\u0142 i nawi\u0105za\u0144 do \u015bwiatowych trend\u00f3w kinematograficznych \u2013 jest ogromna, a jak zauwa\u017ca autor, ca\u0142o\u015b\u0107 jest przy tym koherentna dzi\u0119ki szkatu\u0142kowej formie narracji pozwalaj\u0105cej przenika\u0107 si\u0119 w ramach jednej opowie\u015bci rozmaitym gatunkom. W\u015br\u00f3d nich wymienia on mi\u0119dzy innymi fantasy (opowie\u015b\u0107 o ksi\u0119ciu Mateuszu), horror i science fiction (Golarz Filip i jego lalka, atak wilko\u0142ak\u00f3w) oraz musical.                 <\/p>\n

Musical jest spoiwem trylogii \u2013 sekwencje muzyczne stanowi\u0105 integralny element film\u00f3w, s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 narracji. Przyk\u0142adowo, ulubiona piosenka Kleksa Na Wyspach Bergamutach<\/i> wprowadza Adasia do bajkowego \u015bwiata. Mo\u017cna doda\u0107, \u017ce swoj\u0105 funkcj\u0119 maj\u0105 tak\u017ce inne utwory: pozwalaj\u0105 skr\u00f3ci\u0107 czas oczekiwania na posi\u0142ek (Kaczka Dziwaczka<\/i>), sekwencje muzyczno-gimnastyczne s\u0105 dobre na poranne rozruszanie (Le\u0144<\/i>, Ksi\u0119\u017cyc raz odwiedzi\u0142 staw<\/i>), ilustruj\u0105 najwa\u017cniejszy przedmiot w akademii \u2013 kleksografi\u0119 (ZOO<\/i>). Muzyka pe\u0142ni te\u017c wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w kreowaniu atmosfery poszczeg\u00f3lnych scen \u2013 intensyfikuje groz\u0119 chocia\u017cby przy marszu wilko\u0142ak\u00f3w.  <\/p>\n

Pisula zauwa\u017ca, \u017ce na przestrzeni trzech film\u00f3w Gradowski coraz bardziej oddala si\u0119 od orygina\u0142u Brzechwy, coraz wi\u0119cej element\u00f3w branych jest z kina \u201enowej przygody\u201d. Jednak elementem wsp\u00f3lnym ca\u0142ej trylogii jest \u0142\u0105czenie najnowszych trend\u00f3w kina \u015bwiatowego i gatunk\u00f3w marginalizowanych do tej pory w rodzimej kinematografii (film postapokaliptyczny, horror, fantasy, science fiction) ze znajomym musicalem oraz polsk\u0105 specjalno\u015bci\u0105, czyli animacj\u0105 \u2013 wykorzystywan\u0105 nie tylko w czo\u0142\u00f3wkach film\u00f3w, lecz tak\u017ce ilustruj\u0105c\u0105 najbardziej odjazdowe sekwencje, jak sen o siedmiu szklankach Adasia Niezg\u00f3dki.<\/p>\n

Sukces Akademii<\/i> by\u0142 ogromny. Film obejrza\u0142o w kinach prawie 14 milion\u00f3w widz\u00f3w, cho\u0107 trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce by\u0142 pokazywany w dw\u00f3ch cz\u0119\u015bciach, liczba ta jest za\u015b sum\u0105 widowni obu (I \u2013 ok. 8 mln, II \u2013 ok. 6 mln) <\/a>[10]<\/a>. Niemniej jednak liczb\u0119 t\u0119 w latach 80. przebi\u0142 tylko film z Bruce\u2019em Lee, dlatego te\u017c Jerzy Armata nazywa premier\u0119 filmu Gradowskiego wej\u015bciem pana Kleksa<\/a><\/i>[11]<\/a>. Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce sami tw\u00f3rcy zadbali, by ten prze\u0142omowy pod wieloma wzgl\u0119dami film zosta\u0142 dobrze przyj\u0119ty. Skorzystano z nowoczesnych zabieg\u00f3w marketingowych. Gradowski nie tylko zatrudni\u0142 do roli Kleksa jednego z najpopularniejszych w\u00f3wczas aktor\u00f3w \u2013 Piotra Fronczewskiego, lecz tak\u017ce ca\u0142\u0105 plejad\u0119 gwiazd polskiej sceny rozrywkowej (Zdzis\u0142awa So\u015bnicka, Edyta Geppert, TSA i inni). Do tego za\u015b wprowadzi\u0142 novum<\/i> nieznane wcze\u015bniej w kraju \u2013 merchandising<\/i>. Wraz z premier\u0105 filmu ukaza\u0142a si\u0119 p\u0142yta z muzyk\u0105 Korzy\u0144skiego, a tak\u017ce \u015bpiewnik i powi\u0105zana z filmem gra. Nie to by\u0142o jednak g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 powodzenia obrazu. Najwa\u017cniejszym \u2013 wed\u0142ug tw\u00f3rcy \u2013 by\u0142o stworzenie alternatywy dla otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci. Podobnie okre\u015bli\u0142a to przeprowadzaj\u0105ca z re\u017cyserem wywiad Anna Wr\u00f3blewska, dziel\u0105ca si\u0119 swoimi wspomnieniami: \u201eAkademia pana Kleksa\u201d wydawa\u0142a mi si\u0119 czym\u015b barwnym, fantastycznym na tle beznadziejnej rzeczywisto\u015bci po\u0142owy lat 80. Odczuwa\u0142am ten kontrast, cho\u0107 by\u0142am dzieckiem<\/a><\/i>[12]<\/a>. Korzy\u0144ski w jednym z wywiad\u00f3w pr\u00f3bowa\u0142 w podobny spos\u00f3b okre\u015bli\u0107, na czym m\u00f3g\u0142 polega\u0107 fenomen jego muzyki do film\u00f3w o panu Kleksie \u2013 to oryginalno\u015b\u0107, nowoczesno\u015b\u0107 i pisanie w kontrze do rzeczywisto\u015bci: Te szare i pod\u0142e czasy prowokowa\u0142y w pewnym sensie do tego, aby pu\u015bci\u0107 wodze fantazji i stworzy\u0107 sobie taki alternatywny, intymny \u015bwiat. Albo inaczej: aby napisa\u0107 w\u0142asn\u0105 ba\u015b\u0144. Piosenki z Kleksa do dzisiaj budz\u0105 bardzo \u017cywe emocje w ludziach, kt\u00f3rzy w\u00f3wczas dorastali, ale i w osobach nieco starszych. To pewnie dlatego, \u017ce jak na tamte czasy brzmi\u0105 naprawd\u0119 \u015bwie\u017co i nowocze\u015bnie<\/a><\/i>[13]<\/a>. Istnieje jednak inna mo\u017cliwo\u015b\u0107 interpretacji Akademii pana Kleksa<\/i>.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Leon Niemczyk w filmie Akademia Pana Kleksa<\/em>, 1983 r.,<\/span> <\/span>re\u017c. Krzysztof Gradowski, fot. Eugeniusz Gawrysiak, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka <\/b><\/p>\n

Akademia pana Kleksa<\/i> ci\u0105gle nale\u017cy do kanonu lektur szkolnych i jest ceniona przez nauczycieli. Jej obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 interpretacj\u0119 stworzy\u0142y teksty, kt\u00f3re ukaza\u0142y si\u0119 nied\u0142ugo po publikacji ksi\u0105\u017cki, m.in. Wandy \u017b\u00f3\u0142kiewskiej i Wandy Grodzie\u0144skiej<\/a>[14]<\/a>. W przyj\u0119tej wyk\u0142adni Akademi\u0105<\/i> rz\u0105dzi \u017cywio\u0142 fantastyki i przygody. Docenia si\u0119 w niej tak\u017ce nowatorstwo j\u0119zykowe i wyobra\u017ani\u0119 karmi\u0105c\u0105 si\u0119 grotesk\u0105 i surrealizmem. Trop eskapistyczny, kt\u00f3ry pojawia\u0142 si\u0119 zar\u00f3wno u Korzy\u0144skiego, jak i u Gradowskiego, mo\u017cna znale\u017a\u0107 tak\u017ce w recepcji ksi\u0105\u017cki. Pojawia si\u0119 on mi\u0119dzy innymi we wspomnieniach Janiny Brzechwy, kt\u00f3ra podkre\u015bla\u0142a terapeutyczny trop pisania, mo\u017cliwo\u015b\u0107 ucieczki od wojennej rzeczywisto\u015bci<\/a>[15]<\/a>. Ma\u0142gorzata W\u00f3jcik-Dudek pokazuje jednak, \u017ce mo\u017cliwe s\u0105 inne lektury, niekoniecznie wprz\u0119gaj\u0105ce w prosty spos\u00f3b autobiografizm czy grotesk\u0119<\/a>[16]<\/a>. Wpisuje Kleksa<\/i> w rozwa\u017cania o postpami\u0119ci i Zag\u0142adzie. Dla niej to nie ucieczka od \u015bwiata realnego, lecz ukryte w historii dzieci\u0119cej \u015bwiadectwo wojny<\/a>[17]<\/a>.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017ck\u0119 mo\u017cna czyta\u0107 oczywi\u015bcie w kluczu onirycznym \u2013 mieliby\u015bmy zatem do czynienia ze snem ludycznym (\u201eszko\u0142a na opak\u201d) zamieniaj\u0105cym si\u0119 w koszmar (zagro\u017cenie i upadek), kt\u00f3ry prowadzi jednak do szcz\u0119\u015bliwego wybudzenia (racjonalizacja historii w zako\u0144czeniu). W\u00f3jcik-Dudek uwa\u017ca jednak, \u017ce jest to lektura powierzchowna. Brzechwa tak naprawd\u0119 demistyfikuje opowiedzian\u0105 ba\u015b\u0144, odziera j\u0105 z cudowno\u015bci: magia zostaje zamieniona na bana\u0142 snu. Patrz\u0105c z tej perspektywy, Kleks<\/i> to okrutny eksperyment przeprowadzony na czytelniku spragnionym ba\u015bniowej niesamowito\u015bci.<\/p>\n

Brzechwa pod wp\u0142ywem prze\u017cy\u0107 wojennych dekonstruuje wzorzec ba\u015bni, jego opowie\u015b\u0107 jest za\u015b refleksj\u0105 nad spustoszeniem, do jakiego doprowadzi\u0142a katastrofa: Nowatorskie i jednocze\u015bnie przera\u017caj\u0105ce jest jednak zako\u0144czenie tej opowie\u015bci, skazuj\u0105ce j\u0105 na brak happy endu. Wielkim przegranym tego ba\u015bniowego agonu okazuje si\u0119 pan Kleks, a jego ci\u0105gle zmniejszaj\u0105ca si\u0119 sylwetka zdaje si\u0119 niezwyk\u0142\u0105 plastyczn\u0105 metafor\u0105 kl\u0119ski uczonego, kt\u00f3ry ust\u0119puje przed si\u0142ami z\u0142a i ciemno\u015bci\u0105. Grozy fina\u0142u \u201eAkademii\u2026\u201d nie jest w stanie z\u0142agodzi\u0107 nawet metaliterackie zako\u0144czenie [\u2026]. Opowie\u015b\u0107 ma przecie\u017c wyprowadzi\u0107 czytelnika z przestrzeni dzieci\u0144stwa ku doros\u0142o\u015bci, przekonuj\u0105c, \u017ce ba\u015b\u0144 by\u0142a tylko literack\u0105 gr\u0105 autora, kt\u00f3ry ch\u0119tnie oddaje si\u0119 bajdurzeniu<\/a><\/i>[18]<\/a>.<\/p>\n

Akademia pana Kleksa<\/i> prezentuje zatem jeden z najokrutniejszych fina\u0142\u00f3w w historii opowie\u015bci dla dzieci: Bezpieczna ba\u015bniowa fasada \u201eAkademii pana Kleksa\u201d skutecznie chroni dzieci\u0119cego czytelnika przed niebezpiecze\u0144stwem demaskacji i ujawnieniem tego, \u00bbco dzieje si\u0119 poza tekstem\u00ab. Jednak doros\u0142y odbiorca zauwa\u017ca niepokoj\u0105ce p\u0119kni\u0119cia w strukturze ba\u015bni, przez kt\u00f3re wyzieraj\u0105 zaskakuj\u0105ce, dot\u0105d raczej nie do pomy\u015blenia sensy. Lektura \u201eAkademii\u2026\u201d rozpisana na g\u0142osy o katastrofie tekstowego \u015bwiata, znikni\u0119ciu mistrza, ciemno\u015bciach pokrywaj\u0105cych ziemi\u0119 i wyczerpaniu si\u0119 literatury, o kt\u00f3rej fikcyjno\u015bci za\u015bwiadcza sam tw\u00f3rca, sytuuje j\u0105 bli\u017cej \u201eOcalonego\u201d R\u00f3\u017cewicza ni\u017c optymistycznego fina\u0142u nios\u0105cej pocieszenie ba\u015bni<\/a><\/i>[19]<\/a>.<\/p>\n

Muzyka<\/b><\/p>\n

W swojej recenzji z \u201eKina\u201d, pisanej ju\u017c na ch\u0142odno par\u0119 miesi\u0119cy po premierze filmu, Micha\u0142 Boni krytykowa\u0142 bezwzgl\u0119dnie film, oszcz\u0119dzaj\u0105c jedynie muzyk\u0119. Tekst rozpoczyna si\u0119 od trz\u0119sienia ziemi: Mimo wspania\u0142ych pomys\u0142\u00f3w Brzechwy, olbrzymich oczekiwa\u0144 dzieci, ambicji Krzysztofa Gradowskiego, znakomicie przygotowanej reklamy, du\u017cej frekwencji i \u015bwietnych recenzji w tygodnikach \u201eAkademia pana Kleksa\u201d nie jest filmem dobrym<\/a><\/i>[20]<\/a>. W jego perspektywie to film bezgatunkowy: ani tradycyjna ba\u015b\u0144, ani musical. Boniego razi\u0142a sztuczno\u015b\u0107 konwencji, kt\u00f3ra przypomina\u0142a mu bardziej szkoln\u0105 akademi\u0119 ni\u017c zwariowan\u0105 szko\u0142\u0119 profesora Ambro\u017cego. W lekturze Boniego opowie\u015b\u0107 Brzechwy pe\u0142na jest autoironii i umowno\u015bci, \u017congluje fabu\u0142ami innych bajek, ale nie podwa\u017ca istnienia samej bajki. Podstawowym b\u0142\u0119dem Gradowskiego by\u0142o to, \u017ce nie zaufa\u0142 logice ba\u015bni oraz dzieci\u0119cej wyobra\u017ani (Boni u\u017cywa populistycznego argumentu, \u017ce podczas seansu dzieci milcza\u0142y, o\u017cywia\u0142y si\u0119 dopiero przy muzyce). Re\u017cyser jest w swoim filmie zbyt rozumny i zdroworozs\u0105dkowy, nie potrafi stworzy\u0107 klimatu realno-nierzeczywistego, czyli p\u0142ynnego przej\u015bcia mi\u0119dzy \u015bwiadomym a nie\u015bwiadomym: Jest w pocz\u0105tkowych fragmentach \u201eAkademii\u2026\u201d kilka obraz\u00f3w, kt\u00f3re sugeruj\u0105, \u017ce film b\u0119dzie zaskakuj\u0105c\u0105 wypraw\u0105 do bajkolandii. Lecz sugestia ta nie zostanie spe\u0142niona, czemu zreszt\u0105 specjalnie nie nale\u017cy si\u0119 dziwi\u0107, bowiem w historii kina jedynie mo\u017ce Disney (i Spielberg) spe\u0142nili ca\u0142kowicie marzenia dzieci\u0119ce<\/a><\/i>[21]<\/a>. Tych moment\u00f3w zawodu jest wi\u0119cej. Boni dziwi si\u0119, \u017ce go\u015bcie z innych bajek wygl\u0105daj\u0105 jak aktorzy w teatralnych kostiumach na deskach prowincjonalnej sceny, a nie feeryczne postacie.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Akademia Pana Kleksa<\/em>, 1983 r.,<\/span> <\/span>re\u017c. Krzysztof Gradowski, fot. Eugeniusz Gawrysiak, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

Moc scalaj\u0105c\u0105 ma wi\u0119c w filmie g\u0142\u00f3wnie muzyka oraz profesorska posta\u0107 pana Kleksa<\/a><\/i>[22]<\/a>. Boniego razi jednak muzyczno-choreograficzne zdyscyplinowanie m\u0142odych bohater\u00f3w \u2013 s\u0105 zgrani, jakby ta\u0144czyli w \u201eGaw\u0119dzie\u201d. Niemniej to w\u0142a\u015bnie sceny z piosenkami, dzi\u0119ki piosenkarskiej brawurze Piotra Fronczewskiego oraz w\u015blizguj\u0105cej si\u0119 w ucho muzyce Andrzeja Korzy\u0144skiego, mo\u017cna by z ca\u0142ego filmu uratowa\u0107, jak \u0142askawie stwierdza Boni. Piosenki zdominowa\u0142y film. Piosenki, a nie musicalowy rytm. Sceny fabularne s\u0105 jakby ornamentacyjnymi dodatkami do bogactwa i \u017cywio\u0142u zawartego we fragmentach z piosenkami<\/a><\/i>[23]<\/a>. Obraz Gradowskiego wydaje si\u0119 Boniemu martwy i wewn\u0119trznie pusty. Zadaje on pytanie, czy film \u2013 zgodnie z postulatem Bettelheima \u2013 jest w stanie o\u017cywi\u0107 \u015bwiat wewn\u0119trznych napi\u0119\u0107 dziecka? Krytyk postponuje ca\u0142kowicie sukces, t\u0142umacz\u0105c go brakiem oferty dla dzieci, sugeruje, \u017ce tylko muzyka posiada w filmie realn\u0105 warto\u015b\u0107: S\u0105dz\u0119, co prawda, \u017ce z gor\u0119tszym aplauzem dzieci s\u0142ucha\u0142y w radio filmowych piosenek: \u201eCzy ta kwoka, prosz\u0119 pana, by\u0142a dobrze wychowana\u201d<\/i>?<\/a>[24]<\/a>. W podsumowaniu Boni pisze, \u017ce film broni si\u0119 jedynie dzi\u0119ki Brzechwie, Kleksowi, Fronczewskiemu i muzyce, niejako wbrew Gradowskiemu. <\/p>\n

Recenzja ta jest przyk\u0142adem tekstu projektuj\u0105cego oczekiwania krytyka na film. Boni z uporem godnym lepszej sprawy broni integralno\u015bci formalnej ba\u015bni o panu Kleksie, nie dostrzegaj\u0105c autotematycznego rozedrgania u Brzechwy i zabawy konwencjami ani mrocznej strony opowie\u015bci. Wydaje si\u0119, \u017ce upupia tak\u017ce dzieci, oceniaj\u0105c z g\u00f3ry, co jest dla nich dobre do ogl\u0105dania, a co z\u0142e. W pewnym momencie, maj\u0105c chyba na my\u015bli sen o siedmiu szklankach, pisze: Jedna z przyg\u00f3d Adama zosta\u0142a nawet opowiedziana tak, jakby jej g\u0142\u00f3wnym adresatem mieli by\u0107 doro\u015bli!<\/a><\/i>[25]<\/a>. A je\u015bli odwr\u00f3ci\u0107 krytyk\u0119 Boniego i zacz\u0105\u0107 my\u015ble\u0107 o Gradowskim nie jako o niedosz\u0142ym Disneyu i Spielbergu, nie \u201espe\u0142niaczu\u201d dzieci\u0119cych fantazji, lecz raczej dostarczycielu bardziej wymagaj\u0105cej po\u017cywki?<\/p>\n

Andrzej Korzy\u0144ski, pisz\u0105c muzyk\u0119 do Akademii<\/i>, mia\u0142 na koncie filmy dla dzieci \u2013 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 mi\u0119dzy innymi ze Stanis\u0142awem J\u0119dryk\u0105, przyczyni\u0142 si\u0119 do gigantycznego sukcesu W pustyni i w puszczy<\/i> (1973). To jednak muzyka do filmu Gradowskiego uznawana jest za kultow\u0105. W rozmowie z Korzy\u0144skim prowadz\u0105cy j\u0105 Marek Horodniczy nazwa\u0142 kompozytora \u201earchitektem wyobra\u017ani\u201d i tw\u00f3rc\u0105 jego wra\u017cliwo\u015bci muzycznej<\/a>[26]<\/a>. Co wi\u0119cej, wypowiada\u0142 si\u0119 nie tylko w swoim imieniu, lecz ca\u0142ego pokolenia. Podobnych g\u0142os\u00f3w mo\u017cna znale\u017a\u0107 wi\u0119cej. O kultowym statusie muzyki Korzy\u0144skiego pisa\u0142 mi\u0119dzy innymi Micha\u0142 Piepi\u00f3rka: Nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 filmowym przygodom pana Kleksa zapewni\u0142y \u015bpiewane w nich piosenki. W takiej dawce, w jakiej s\u0105 podawane w tej trylogii, nie znajdziemy ich chyba w \u017cadnym innym polskim filmie [\u2026]. Do dzisiaj osoby wychowane w latach 80. i wczesnych 90. od czasu do czasu pod\u015bpiewuj\u0105 ulubione utwory z film\u00f3w o panu Kleksie, a nawet jak o nich zapomnia\u0142y, to na d\u017awi\u0119k \u201ePo\u017cegnania z bajk\u0105\u201d Zdzis\u0142awy So\u015bnickiej, \u201eMeluzyny\u201d Ma\u0142gorzaty Ostrowskiej czy \u201eLataj\u0105cego Holendra\u201d w wykonaniu Janusza Rewi\u0144skiego na pewno przypomn\u0105 sobie teksty piosenek, kt\u00f3re wydawa\u0142y si\u0119 na dobre wyparte z ich g\u0142\u00f3w<\/a><\/i>[27]<\/a>. Kompozytor tworzy w filmie r\u00f3\u017cne p\u0142aszczyzny \u2013 jedn\u0105 z nich s\u0105 piosenki, trzymaj\u0105ce w ryzach konwencj\u0119 musicalow\u0105, inn\u0105 jest instrumentalna muzyka ilustracyjna. Osobn\u0105 kwesti\u0105 jest za\u015b u\u017cycie elektronicznych efekt\u00f3w d\u017awi\u0119kowych.<\/p>\n

Niezwykle surowo Piepi\u00f3rka oceni\u0142 Akademi\u0119 pana Kleksa<\/i> i pozosta\u0142e filmy z serii: Fabu\u0142y trzech film\u00f3w s\u0105 jawnie pretekstowe \u2013 s\u0142u\u017c\u0105 jedynie organizacji coraz to nowych atrakcji wizualnych i audialnych. Tw\u00f3rcy nieustannie skacz\u0105 z lokacji do lokacji, by mno\u017cy\u0107 scenografie, rekwizyty i kostiumy. Najwa\u017cniejsze s\u0105 jednak piosenki, kt\u00f3re w pierwszej cz\u0119\u015bci \u2013 najbardziej afabularnej \u2013 rozbrzmiewaj\u0105 znacznie cz\u0119\u015bciej ni\u017c w kolejnych. W drugiej i trzeciej ust\u0119puj\u0105 one przygodom bohater\u00f3w, na czym niestety znacz\u0105co cierpi jako\u015b\u0107 film\u00f3w, gdy\u017c fabu\u0142ki s\u0105 mia\u0142kie, p\u0142yciutkie i poprzetykane licznymi logicznymi czarnymi dziurami oraz naiwnymi, niezmiernie dra\u017cni\u0105cymi rozwi\u0105zaniami typu <\/i>ex machina. Filmy o Panu Kleksie broni\u0105 si\u0119 jedynie jako feeria barw, piosenek, d\u017awi\u0119k\u00f3w i obraz\u00f3w, gdzieniegdzie zespolonych kr\u00f3tkimi historyjkami<\/a><\/i>[28]<\/a>. Wydaje mi si\u0119, \u017ce krytyk trafnie zdiagnozowa\u0142 rol\u0119 muzyki w filmach, ale nie doceni\u0142 szkatu\u0142kowej konstrukcji pierwszej cz\u0119\u015bci trylogii ani postmodernistycznego otwarcia gatunkowego. A przecie\u017c historia u Brzechwy tak\u017ce utkana jest z licznych mitologem\u00f3w<\/a>[29]<\/a>.<\/p>\n

Piosenki, jak wspomina\u0142 Korzy\u0144ski, pisa\u0142o mu si\u0119 z wyj\u0105tkow\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105<\/a>[30]<\/a>. Inwencja melodyczna sprawia, \u017ce wszystkie wpadaj\u0105 od razu w ucho, ale to, co uderza, to pomys\u0142owa konstrukcja utwor\u00f3w oraz oryginalne aran\u017cacje. Przyk\u0142adowo, w Kaczce Dziwaczce<\/i> synkopowana linia melodyczna na\u0142o\u017cona jest na \u201efunkuj\u0105cy\u201d bas i odzywaj\u0105ce si\u0119 co jaki\u015b czas instrumenty d\u0119te, by przej\u015b\u0107 niepostrze\u017cenie w bardziej marszow\u0105, inspirowan\u0105 cyrkiem, muzyk\u0119. Pod koniec odzywaj\u0105 si\u0119 absurdalne odg\u0142osy \u2013 dodane przez wykonawc\u0119, Romana Or\u0142owa, gdakanie podkre\u015blaj\u0105ce surrealny klimat piosenki o \u015bwiecie na opak. Jak rozmawia\u0107 trzeba z psem<\/i> to inny przypadek \u2013 krakowski klimat piosenki artystycznej wprowadzony zostaje motywem skrzypiec, kt\u00f3ra przechodzi p\u00f3\u017aniej w swinguj\u0105cy podk\u0142ad (perkusja i skrzypce solo).<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Piotr Fronczewski w filmie Akademia Pana Kleksa<\/em>, 1983 r., <\/span>re\u017c. Krzysztof Gradowski, fot. Romuald Pie\u0144kowski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

Mniej pisze si\u0119 o muzyce instrumentalnej Korzy\u0144skiego. Muzyka do pierwszej cz\u0119\u015bci filmu jest bardziej \u201edzieci\u0119ca\u201d, du\u017co cz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 chocia\u017cby ch\u00f3rek ch\u0142opi\u0119cy. W muzyce instrumentalnej dominuje orkiestra wykorzystuj\u0105ca mi\u0119dzy innymi motyw z Po\u017cegnania z bajk\u0105<\/i> i Na wyspach Bergamutach<\/i>. Na pierwszy plan wybijaj\u0105 si\u0119 soczyste smyczki i melodyka disneyowska (ale jakby z przysz\u0142o\u015bci \u2013 s\u0142uchaj\u0105c jej, mo\u017cna mie\u0107 skojarzenie z muzyk\u0105 do Pocahontas<\/i> Alana Menkena), kt\u00f3r\u0105 dope\u0142niaj\u0105 wibrafon, dzwonki, flet i mi\u0119kki d\u017awi\u0119k syntezatora, okrywaj\u0105c ba\u015bniow\u0105 akademi\u0119 muzycznym puchem. Czasem pojawia si\u0119 inny typ muzyki, cho\u0107 tak\u017ce ilustruj\u0105cy arkadyjski klimat \u2013 cie\u0144sza faktura, quasi-barokowy, ze spokojn\u0105 melodi\u0105 oboju skontrapunktowan\u0105 fagotem na tle d\u017awi\u0119k\u00f3w \u201eklawesynu\u201d (wsp\u00f3\u0142czesne przetworzenie techniki basso continuo<\/i>), do tego za\u015b do\u0142\u0105czone s\u0105 smyczki (czasem pizzicato, czasem arco, ale zawsze graj\u0105ce mi\u0119kko). T\u0119 sielank\u0119 przerywaj\u0105 jednak niepokoj\u0105ce harmonie zwi\u0105zane z postaci\u0105 Golarza Filipa \u2013 dochodz\u0105 wtedy do g\u0142osu \u201echodz\u0105ce\u201d smyczki pizzicato, nisko brzmi\u0105ca, niekiedy z\u0142owieszcza elektronika. Podczas moment\u00f3w najwi\u0119kszego napi\u0119cia smyczki graj\u0105 tremolo, co nadaje tym fragmentom charakter filmu szpiegowskiego czy gangsterskiego.<\/p>\n

Najciekawsza pod wzgl\u0119dem \u017conglerki stylistycznej jest muzyka do opowie\u015bci szpaka Mateusza. Zapowied\u017a jej niezwyk\u0142ego charakteru zostaje zasygnalizowana w scenie, gdy Ada\u015b odnajduje ptaka w ruinach zamku. Towarzyszy jej muzyka \u201eklawesynowa\u201d solo \u2013 to swobodny ricercar w stylu siedemnastowiecznym. Opowie\u015b\u0107 Mateusza rozgrywa si\u0119 w \u015bwiecie \u015bredniowieczno-renesansowym, ale muzycznie dominuje tam stylizacja siedemnasto- i osiemnastowieczna. Mo\u017cna w niej rozpozna\u0107 co\u015b w stylu sonaty na flet troch\u0119 przypominaj\u0105cej utwory Carla Philippa Emanuela Bacha oraz suit\u0119 orkiestrow\u0105 z klawesynem w stylu galant poprzedzon\u0105 tr\u0105bkow\u0105 fanfar\u0105. Niespodziewanie pojawia si\u0119 tak\u017ce muzyka diegetyczna \u2013 jeden z muzyk\u00f3w dworskich \u015bpiewa pie\u015b\u0144 Nie wierz Fortunie<\/i> z towarzyszeniem lutni, koresponduj\u0105c\u0105 ze stanem psychicznym ksi\u0119cia Mateusza, w kt\u00f3rej mo\u017cna rozpozna\u0107 inspiracj\u0119 melancholijnymi kompozycjami Johna Dowlanda.<\/p>\n

W muzyce Korzy\u0144skiego nie chodzi zatem o ilustracj\u0119 historyczn\u0105, lecz pomieszanie czasowe ba\u015bniowej opowie\u015bci. Z t\u0105 czysto analogow\u0105 fonosfer\u0105 kontrastuje elektronika pojawiaj\u0105ca si\u0119 w scenie zab\u00f3jstwa kr\u00f3la wilko\u0142ak\u00f3w. Kolejn\u0105 p\u0142aszczyzn\u0105 skojarzeniow\u0105 jest Daleki Wsch\u00f3d po\u0142\u0105czony z postaci\u0105 Doktora Paj-Chi-Wo, nadwornego lekarza cesarza Chin, kt\u00f3ry pr\u00f3buje wyleczy\u0107 ksi\u0119cia. Melodyka oparta jest wtedy na skali pentatonicznej, odzywaj\u0105 si\u0119 egzotycznie brzmi\u0105ce perkusjonalia (tam-tam, dzwonki, jeden z instrument\u00f3w brzmi jak cytra koto). Po wyzdrowieniu ksi\u0119cia powraca orkiestra z klawesynem i \u015bwietlistymi, \u201eh\u00e4ndlowskimi\u201d smyczkami. Zostaj\u0105 one jednak szybko zast\u0105pione brzmieniami elektronicznymi \u2013 \u201elaserowymi\u201d d\u017awi\u0119kami w scenie napa\u015bci wilko\u0142ak\u00f3w oraz, w kulminacyjnym momencie, heavymetalow\u0105 piosenk\u0105 grupy TSA. Przera\u017caj\u0105 nie tylko gitary i chrapliwy wokal Marka Piekarczyka, lecz tak\u017ce skowyt i \u201elaserowe\u201d strza\u0142y w tle. Wyciszenie nast\u0119puje w ostatnim epizodzie historii, gdy Kleks kupuje szpaka Mateusza na targu w Klechdawie. Wtedy mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 bogat\u0105 w ornamenty stylizacj\u0119 arabsk\u0105 (b\u0119bny i instrumenty d\u0119te).<\/p>\n

Druga cz\u0119\u015b\u0107 filmu tak\u017ce obfituje w kontrasty muzyczne. Zaczyna si\u0119 wszystko niewinnie od lotu Adasia do psiego raju (znany bajkowy motyw orkiestrowy). Bohater wys\u0142uchuje tam piosenki o psich smutkach \u2013 Ada\u015b nie daje si\u0119 jednak uwie\u015b\u0107 zmys\u0142owemu g\u0142osowi Edyty Geppert i rajskiej wizji. Postanawia wr\u00f3ci\u0107 na ziemi\u0119. Dobry nastr\u00f3j nie opuszcza Akademii \u2013 po powrocie Ada\u015b chwali si\u0119 swoimi umiej\u0119tno\u015bciami komunikacyjnymi (Jak rozmawia\u0107 trzeba z psem<\/i>), ale pogodny nastr\u00f3j zostaje z\u0142amany zapowiedzi\u0105 katastrofy \u2013 prezentacj\u0105 mechanicznej lalki w laboratorium Golarza Filipa (znowu pojawia si\u0119 elektronika). Adasia, ju\u017c na ziemi, przyzywa kolejny zmys\u0142owy kobiecy g\u0142os \u2013 tym razem to Smutna Ksi\u0119\u017cniczka zamkni\u0119ta w dziupli (Zdzis\u0142awa So\u015bnicka). Uciele\u015bnia ona nieskalany idea\u0142 \u201ewiecznej kobieco\u015bci\u201d (jej bajka nie mo\u017ce si\u0119 sko\u0144czy\u0107), jednocze\u015bnie jednak uwodzicielska syrena przyzywa ch\u0142opc\u00f3w tylko po to, by zakomunikowa\u0107 im, \u017ce okres ich niewinno\u015bci si\u0119 sko\u0144czy\u0142 (Po\u017cegnanie z bajk\u0105<\/i>). Przepowiednia jest jednak wyj\u0105tkowo \u0142agodna \u2013 piosenka odznacza si\u0119 mi\u0119kk\u0105 lini\u0105 melodyczn\u0105, kt\u00f3ra przes\u0142ania groz\u0119 tekstu. Na pierwszy plan wybija si\u0119 energiczna linia basu, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna traktowa\u0107 jako synonim wewn\u0119trznego rozwibrowania ch\u0142opc\u00f3w.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Zdzis\u0142awa So\u015bnicka w filmie Akademia Pana Kleksa<\/em>, 1983 r.,<\/span> <\/span>re\u017c. Krzysztof Gradowski, fot. Eugeniusz Gawrysiak, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

Kulminacj\u0105 fantastycznych mo\u017cliwo\u015bci Akademii jest Sen o siedmiu szklankach<\/i> Adasia Niezg\u00f3dki opowiedziany przez profesora Ambro\u017cego. Zaczyna si\u0119 on od wprowadzenia zam\u0119tu w porz\u0105dek fikcji i rzeczywisto\u015bci: \u015ani\u0142o mi si\u0119, \u017ce si\u0119 obudzi\u0142em<\/i>. Sen zostaje zobrazowany w filmie za pomoc\u0105 animacji. Pod wzgl\u0119dem muzycznym jest to wielocz\u0119\u015bciowy utw\u00f3r z syntezatorami, gitarami i basem o bardzo niepokoj\u0105cym charakterze: ca\u0142kowicie \u201ezb\u0119dna\u201d z punktu widzenia fabu\u0142y scena zosta\u0142a zamieszczona w drugiej cz\u0119\u015bci Akademii pana Kleksa, stanowi ona Sen Adasia o siedmiu szklankach, kt\u00f3rej towarzyszy psychodeliczna muzyka inspirowana tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Pink Floyd\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie gitarowe sol\u00f3wki przywodz\u0105 na my\u015bl charakterystyczne riffy Davida Gilmoura. Fragment ten jest w ca\u0142o\u015bci animowany i wizualnie przypomina rysowane wstawki z \u201eThe Wall\u201d Alana Parkera. W tej scenie mo\u017cna doszuka\u0107 si\u0119 wi\u0119cej kulturowych inspiracji, cho\u0107by w stylizacji Pana Kleksa na hippisa przypominaj\u0105cego Johna Lennona, wydychaj\u0105cego na samym pocz\u0105tku jaki\u015b tajemniczy dym \u2013 przywodz\u0105cy na my\u015bl psychodeliczny, narkotykowy spadek, maj\u0105cy spory wp\u0142yw na wizualno-audialn\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c fabularn\u0105, warstw\u0119 tego fragmentu<\/a><\/i>[31]<\/a>. <\/p>\n

W ostatnim fragmencie, tu\u017c przed katastrof\u0105, abstrakcyjnej animacji ilustruj\u0105cej podr\u00f3\u017c \u201etrzeciego oka\u201d w kosmos, us\u0142ysze\u0107 mo\u017cna awangardow\u0105 elektronik\u0119 wzi\u0119t\u0105 niemal ze Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia (w pracy nad filmem bra\u0142 udzia\u0142 Bohdan Mazurek, re\u017cyser d\u017awi\u0119ku i kompozytor zwi\u0105zany ze Studiem, kt\u00f3ry by\u0142 odpowiedzialny za elektroniczne efekty d\u017awi\u0119kowe). Film zostaje jednak pozbawiony wyrazistej puenty. Pod wzgl\u0119dem wizualnym po\u017car Akademii nie jest wyzyskany, tak\u017ce kr\u00f3tka scenka ko\u0144cz\u0105ca film, czyli zamiana Kleksa w guzik i pojawienie si\u0119 autora opowie\u015bci r\u00f3wnie\u017c pozostawia niedosyt \u2013 tak wielki jest kontrast mi\u0119dzy realistycznie nakr\u0119conym fina\u0142em a wcze\u015bniejszym przepychem. Na napisach ko\u0144cowych pojawia si\u0119 ponownie mora\u0142 filmu, czyli Po\u017cegnanie z bajk\u0105<\/i>.<\/p>\n

Krzysztof Lipko zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce Pan Kleks by\u0142 polem eksperyment\u00f3w dla Korzy\u0144skiego, je\u015bli chodzi o mo\u017cliwo\u015bci nowych instrument\u00f3w (syntezator marki Roland)<\/a>[32]<\/a>. Ciekawe jednak, \u017ce o ile na Zachodzie aparatura ta rozbrzmiewa\u0142a na imprezach klubowych, gdzie powstawa\u0142 wtedy acid house<\/i>, w Polsce mo\u017cna by\u0142o us\u0142ysze\u0107 j\u0105 w psychodelicznej muzyce z filmu dla dzieci (syntezatorowa linia basu m.in. w Kosmicznym prologu<\/i>, \u015anie o siedmiu szklankach<\/i> czy Zem\u015bcie Golarza Filipa<\/i> przypominaj\u0105ca house\u2019owe brzmienia). Na tym polega\u0142a oryginalno\u015b\u0107 i nowoczesno\u015b\u0107, o kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0142 kompozytor. Film dla dzieci traktowa\u0142 on jako pole eksperymentu na r\u00f3wni z filmami dla doros\u0142ych. \u015awie\u017co\u015b\u0107 przynosi\u0142y nie tylko oryginalne aran\u017cacje piosenek, lecz tak\u017ce otwarcie na nowe brzmienia: funk, disco, rock, house, elektroniczn\u0105 muzyk\u0119 awangardow\u0105, pastisze muzyki dawnej.<\/p>\n

Zako\u0144czenie<\/b><\/p>\n

Karolina Kosi\u0144ska od\u017cegnywa\u0142a si\u0119 po latach od tez swojego tekstu, wydaje si\u0119 jednak, \u017ce tkwi w nich trafna intuicja. Ogl\u0105danie Akademii pana Kleksa<\/i> jest prze\u017cyciem fantastyczno-traumatycznym, cho\u0107 trudnym do wypowiedzenia. Z jednej strony Gradowski wraz Korzy\u0144skim tworz\u0105 niezwyk\u0142\u0105 atmosfer\u0119 ba\u015bniow\u0105, z drugiej za\u015b konfrontuj\u0105 dzieci ze \u015bwiatem doros\u0142ych. Film ten, mimo pozornej musicalowej formy, jest tak naprawd\u0119 zlepkiem r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w i r\u00f3\u017cnych styl\u00f3w muzycznych \u2013 w\u0142a\u015bnie paradoksalno\u015b\u0107 i ambiwalencja s\u0105 najwa\u017cniejszymi jego cechami: Akademi\u0105 pana Kleksa<\/i> rz\u0105dzi fantazja, lecz jest ona zainscenizowana i podlana zmy\u015blnymi trickami, teatralno\u015b\u0107 scenografii rzuca si\u0119 w oczy, a anarchia Akademii jest tak naprawd\u0119 grzecznie zaplanowana. Film wywo\u0142uje doznanie przesytu \u2013 od samego czytania o wizualno-muzycznym nadmiarze mo\u017ce zakr\u0119ci\u0107 si\u0119 w g\u0142owie. Nie chodzi w nim wi\u0119c o eskapistyczn\u0105 ucieczk\u0119 ze \u015bwiata, lecz wprost przeciwnie \u2013 utw\u00f3r pozwala zadomowi\u0107 si\u0119 w spokojnej rzeczywisto\u015bci i uwolni\u0107 od przebod\u017acowania charakteryzuj\u0105cego bajkow\u0105 krain\u0119.<\/p>\n

Nie powinny dziwi\u0107 ostre reakcje na pr\u00f3by podwa\u017cenia mitu dzieci\u0144stwa. Parafrazuj\u0105c W\u00f3jcik-Dudek, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce film Gradowskiego dzi\u0119ki bezpiecznej ba\u015bniowej fasadzie chroni dzieci\u0119cego widza przed niebezpiecze\u0144stwem demaskacji, jednak doros\u0142y \u2013 je\u015bli oczywi\u015bcie chce \u2013 dostrze\u017ce niesp\u00f3jno\u015b\u0107 opowie\u015bci. Patrz\u0105c z tej perspektywy, Akademia pana Kleksa<\/i> to autotematyczny film o katastrofie filmowego \u015bwiata i wyczerpaniu si\u0119 gatunk\u00f3w filmowych. Potwierdzenie tego, \u017ce Akademia pana Kleksa<\/i> by\u0142a czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko niewinn\u0105 bajk\u0105, mo\u017cna znale\u017a\u0107 w jednym z wywiad\u00f3w z Gradowskim<\/a>[33]<\/a>. Odpowiadaj\u0105c na pytanie o potencjalnych kandydat\u00f3w do realizacji kolejnych film\u00f3w sagi o panu Kleksie, wskaza\u0142 on mi\u0119dzy innymi Jana Komas\u0119 i Micha\u0142a Ros\u0119. Na pierwszym miejscu znalaz\u0142 si\u0119 jednak Wojciech Smarzowski, kojarzony jako specjalista od terapii szokowych. Jak brzmia\u0142aby zatem muzyka napisana przez Miko\u0142aja Trzask\u0119, kompozytora na sta\u0142e zwi\u0105zanego z re\u017cyserem? O tym wsp\u00f3\u0142czesnym Kleksie<\/i> mo\u017cemy tylko pofantazjowa\u0107. <\/p>\n

\n


<\/p>\n
\n
\n

<\/a>[1] K. Kosi\u0144ska, Jeszcze raz witajcie w naszej bajce<\/i>, \u201e(op.cit.,)\u201d 2004, nr 3, s. 10\u201311. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] Tam\u017ce, s. 10. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] Tam\u017ce, s. 11. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] K. Kosi\u0144ska, Wielka afera z ma\u0142ego \u017cartu<\/i>, \u201ePolityka\u201d 2007, nr 6, https:\/\/www.polityka.pl\/archiwumpolityki\/1804266,1,wielka-afera-z-malego-zartu.read <\/a>[dost\u0119p: 14.12.2019]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] Ciekawe, \u017ce opowie\u015b\u0107 o panu Kleksie dostarcza ci\u0105gle nowego paliwa interpretacyjnego. Ostatnio ksi\u0105\u017ck\u0105 Jana Brzechwy zaj\u0105\u0142 si\u0119 Piotr Pazi\u0144ski, kt\u00f3ry pisa\u0142 w duchu Kosi\u0144skiej \u2013 ju\u017c na powa\u017cnie \u2013 o otwarto\u015bci tej historii na interpretacj\u0119: Czytana wci\u0105\u017c od nowa, <\/i>Akademia pana Kleksa nie przestaje zaskakiwa\u0107 i przera\u017ca\u0107. Tak bywa z legendami. Akademia \u017cyje, obrasta w nowe sensy, okazuje si\u0119 zagadk\u0105 metafizyczn\u0105, zbiorowym ol\u015bnieniem, mar\u0105 senn\u0105, zwierciad\u0142em, w kt\u00f3rym pob\u0142yskuje historia najnowsza, albo labiryntem ludzkiej psychiki i pogrzebanych w niej, zdawa\u0142oby si\u0119 na zawsze, tajemnic. Jest bibliotek\u0105 i postulatem. Archeolog wyobra\u017ani mo\u017ce wskaza\u0107 nowe tropy, zaproponowa\u0107 nowe interpretacje, ale bez prawa do orzekania o ich s\u0142uszno\u015bci<\/i>. W jego lekturze tak\u017ce dominuj\u0105 nie\u015bwiadome i niepokoj\u0105ce tre\u015bci. Pazi\u0144ski bawi si\u0119 w brawurow\u0105 \u201ekleksografi\u0119\u201d, umieszczaj\u0105c histori\u0119 profesora Ambro\u017cego w kontek\u015bcie doktora Caligariego, mitu o golemie oraz utwor\u00f3w Brunona Schulza. Por. P. Pazi\u0144ski, Pami\u0119\u0107 Alojzego<\/i>, \u201eDwutygodnik.com\u201d 2019, nr 261, https:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/8378-pamiec-alojzego.html<\/a> [dost\u0119p: 15.12.2019]. Zob. tak\u017ce A. Lipszyc, Roy, Alojzy i inne ch\u0142opaki<\/i>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2000, nr 31\u201332. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6] <\/sup>Mateusz Lipko okre\u015bla Korzy\u0144skiego mianem wizjonera oraz uznaje za jednego z najwa\u017cniejszych polskich kompozytor\u00f3w, nie tylko filmowych. W szkicu biograficznym wskazuje na wszechstronno\u015b\u0107 Korzy\u0144skiego oraz pionierskie dokonania na polu muzyki. Lipko kre\u015bli cztery obszary, w kt\u00f3rych Korzy\u0144ski odnosi\u0142 sukcesy \u2013 by\u0142 to bigbit, muzyka filmowa, muzyka elektroniczna (syntezatorowa) oraz pastisz muzyki disco. M. Lipko, Wizjoner Andrzej Korzy\u0144ski. Przyczynek do biografii<\/i>, [w:] W kr\u0119gu kultury PRL. Muzyka. Rodzaje i style<\/i>, red. K. Bittner, D. Skotarczak, Oddzia\u0142 Instytutu Pami\u0119ci Narodowej w Poznaniu, Instytut Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Pozna\u0144 2017, s. 117\u2013129. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] Akademia pana Kleksa<\/i> (1984), Podr\u00f3\u017ce pana Kleksa<\/i> (1985), Pan Kleks w kosmosie<\/i> (1988), wszystkie w re\u017cyserii Krzysztofa Gradowskiego. Korzy\u0144ski jest tak\u017ce autorem musicalu Akademia pana Kleksa<\/i> (2007). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] K. Gradowski, Dobra energia od widz\u00f3w<\/i>, rozm. A. Wr\u00f3blewska, [w:] J. Armata, A. Wr\u00f3blewska, Polski film dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy<\/i>, Fundacja Kino, Warszawa 2014, s. 45\u201349. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] R. Pisula, \u201eSuszy\u0107, skruszy\u0107, zmieli\u0107, zwa\u017cy\u0107\u201d. Kino gatunk\u00f3w a filmy z panem Kleksem<\/i>, \u201ePanoptikum\u201d 2016, nr 15, s. 94\u2013109. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[10] R\u00f3wnie dobrze poradzi\u0142y sobie Podr\u00f3\u017ce<\/i> \u2013 8,6 mln, na temat Pana Kleksa w kosmosie<\/i> mamy niepe\u0142ne dane. E. Kubica, Filmy z najwi\u0119ksz\u0105 widowni\u0105 w polskich kinach w latach 80<\/i>, http:\/\/boxoffice-bozg.pl\/filmy-z-najwieksza-widownia-w-polskich-kinach-w-latach-80\/<\/a> [dost\u0119p: 16.12.2019]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[11] J. Armata, Od wielkiej przygody do teoretycznie mo\u017cliwej katastrofy<\/i>, [w:] J. Armata, A. Wr\u00f3blewska, dz. cyt., s. 27. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[12] K. Gradowski, Dobra energia od widz\u00f3w<\/i>, dz. cyt., s. 47. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[13] A. Korzy\u0144ski, Andrzej Korzy\u0144ski: Niekt\u00f3rzy my\u015bl\u0105, \u017ce \u201eMyde\u0142ko Fa\u201d to moje najwi\u0119ksze osi\u0105gni\u0119cie<\/i>, rozm. M. Witkowski, http:\/\/weekend.gazeta.pl\/weekend\/1,152121,24468375,andrzej-korzynski-niektorzy-mysla-ze-mydelko-fa-to-moje.html<\/a> [dost\u0119p: 17.12.2019]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[14] W. \u017b\u00f3\u0142kiewska, O ksi\u0105\u017ckach Brzechwy<\/i>, \u201eKu\u017anica\u201d 1946, nr 51; W. Grodzie\u0144ska, O powie\u015bci fantastycznej \u201eAkademia pana Kleksa\u201d<\/i>, \u201eKu\u017anica\u201d 1958, nr 52. [powr\u00f3t]<\/a> <\/b><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[15] J. Brzechwa, Co\u015b z kuchni<\/i>, w: Akademia Pana Brzechwy. Wspomnienia o Janie Brzechwie<\/i>, red. A. Marianowicz, Czytelnik, Warszawa 1984. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[16] M. W\u00f3jcik-Dudek, Trylogia, kt\u00f3ra nie krzepi. Alternatywna lektura Pana Kleksa Jana Brzechwy<\/i>, [w:] tej\u017ce, W(y)czyta\u0107 Zag\u0142ad\u0119. Praktyki postpami\u0119ci w polskiej literaturze XXI wieku dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy<\/i>, Wydawnictwo Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, Katowice 2016. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[17] W\u0105tek pojawiaj\u0105cy si\u0119 wcze\u015bniej. Zob. m.in. A. Szary, Echa wojny w \u201eAkademii pana Kleksa\u201d<\/i>, \u201eGuliwer\u201d 2009, nr 1, s. 56\u201368. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[18] M. W\u00f3jcik-Dudek, dz. cyt., s. 60. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[19] Tam\u017ce, s. 83. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[20] M. Boni, Re\u017cyser bajki \u2013 niedowiarkiem<\/i>, \u201eKino\u201d 1984, nr 6, s. 8. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[21] Tam\u017ce, s. 9. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[22] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[23] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[24] Tam\u017ce, s. 10. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[25] Tam\u017ce, s. 9. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[26] Andrzej Korzy\u0144ski na Festiwalu Soundedit!<\/i>, https:\/\/audycjekulturalne.pl\/andrzej-korzynski-soundedit\/<\/a> [dost\u0119p: 16.12.2019]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[27] M. Piepi\u00f3rka, W Akademii pana Kleksa<\/i>, http:\/\/blizejekranu.pl\/w-akademii-pana-kleksa\/<\/a> [dost\u0119p: 16.12.2019]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[28] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[29] \u201eTaka du\u017ca ilo\u015b\u0107 mitologem\u00f3w, czyli podstawowych wzorc\u00f3w fabularnych, decyduje o warto\u015bci dzie\u0142a. Utw\u00f3r, kt\u00f3rzy korzysta z prostszych form literatury \u2013 z mitu i z ba\u015bni, w kt\u00f3rych te mitologemy wyst\u0119puj\u0105 \u2013 a tak robi Akademia pana Kleksa<\/i> Brzechwy i robi to w spos\u00f3b znakomity \u2013 staje si\u0119 arcydzie\u0142em\u201d. Zob. A. Baluch, \u201eHomo magicus\u201d, czyli pan Kleks<\/i>, \u201eGuliwer\u201d 2007, nr 2, s. 8. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[30] A. Korzy\u0144ski, M. Szab\u0142owska, Znam wszystkie wasze numery. Andrzej Korzy\u0144ski w rozmowie z Mari\u0105 Szab\u0142owsk\u0105<\/i>, Agora, Warszawa 2018, s. 199. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[31] M. Piepi\u00f3rka, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[32] M. Lipko, dz. cyt., s. 126\u2013127. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[33] G. K\u0142os, Nie strzela\u0107! Jeste\u015bmy z Polski i kr\u0119cimy \u201ePana Kleksa\u201d!<\/i>, rozmowa z Krzysztofem Gradowskim, https:\/\/film.wp.pl\/nie-strzelac-jestesmy-z-polski-i-krecimy-pana-kleksa-6344473653106817a<\/a> [dost\u0119p: 14.12.2019]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n

Przygoda fantastyczno-traumatyczna. Muzyka Andrzeja Korzy\u0144skiego do filmu Akademia pana Kleksa<\/i><\/b><\/p>\n

Akademi\u0119 pana Kleksa<\/i> Jana Brzechwy traktuje si\u0119 jako lekk\u0105 i pogodn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 dla dzieci b\u0119d\u0105c\u0105 pochwa\u0142\u0105 wyobra\u017ani i fantazji. Podobnie interpretuje si\u0119 nakr\u0119cony na jej podstawie film Krzysztofa Gradowskiego, podkre\u015blaj\u0105c eskapistyczne oderwanie bajkowego \u015bwiata Akademii od surowej rzeczywisto\u015bci lat osiemdziesi\u0105tych. W artykule zaproponowana zosta\u0142a inna lektura filmu \u2013 dzi\u0119ki analizie muzyki Andrzeja Korzy\u0144skiego pokazano ambiwalencj\u0119 dzie\u0142a. Kompozytor tworzy r\u00f3\u017cnorodn\u0105 stylistycznie muzyk\u0119, konfrontuj\u0105c widowni\u0119 z eksperymentami d\u017awi\u0119kowymi i nowymi brzmieniami, m.in. funku, heavy metalu, elektronicznej muzyki awangardowej i pastiszu muzyki dawnej. Przesyt stworzony przez Korzy\u0144skiego, a tak\u017ce wielogatunkowy charakter samego filmu Gradowskiego sprawiaj\u0105, \u017ce dzie\u0142o nie jest eskapistyczn\u0105 ucieczk\u0105 ze \u015bwiata, lecz raczej odwrotnie \u2013 pozwala zadomowi\u0107 si\u0119 w spokojnej rzeczywisto\u015bci i uwolni\u0107 od przebod\u017acowania charakteryzuj\u0105cego bajkow\u0105 krain\u0119.<\/p>\n

An Adventure Both Fantastic and Traumatic. Andrzej Korzy\u0144ski\u2019s Music to Academy of Mr. Kleks<\/i><\/b><\/b><\/p>\n

Jan Brzechwa\u2019s Academy of Mr. Kleks<\/i>, one of the Polish children\u2019s classic book, is often seen as a simple and cheerful story about the power of imagination and fantasy. The same interpretation applies to Krzysztof Gradowski\u2019s movie from 1984 based on the book \u2013 it is interpreted as an escapist detachment from the Polish reality of the 1980s. The article presents a different approach to the movie: by analyzing the music by Andrzej Korzy\u0144ski, the film\u2019s ambivalence has been highlighted. Composer enriches the movie with extravagant and stylistically diverse pieces inspired i.a. by funk, heavy metal, avant-garde electronic music and early music. This excess of music (and the whole movie which is combined from different film genres) allows to perceive the film not as an escapist getaway. On the contrary, Academy of Mr. Kleks<\/i> enables viewers to conform with reality and escape from the overstimulated world of the fairy-tale.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/b> Jan Brzechwa, Akademia pana Kleksa<\/i>, muzyka filmowa, Andrzej Korzy\u0144ski, Krzysztof Gradowski, intertekstualno\u015b\u0107<\/p>\n

Marcin Bogucki<\/b> \u2013 kulturoznawca, historyk sztuki i muzykolog. Pracuje w Instytucie Kultury Polskiej UW. Jego zainteresowania badawcze skupiaj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 kulturowej historii opery oraz re\u017cyserii operowej (autor ksi\u0105\u017cki Teatr operowy Petera Sellarsa. Inscenizacje H\u00e4ndla i Mozarta z lat 80. XX wieku<\/i>). Cz\u0142onek Polskiego Towarzystwa Bada\u0144 Teatralnych, od roku 2016 jego sekretarz oraz cz\u0142onek Stowarzyszenia Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Konkursu Piosenki Eurowizji OGAE Polska.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W jednym z numer\u00f3w czasopisma \u201e(op.cit.,)\u201d znalaz\u0142 si\u0119 artyku\u0142 Karoliny Kosi\u0144skiej Jeszcze raz witajcie w naszej bajce, kt\u00f3ry wzbudzi\u0142 niema\u0142e kontrowersje[1]. Autorka dokona\u0142a w nim analizy Akademii pana Kleksa (1984) z perspektywy doros\u0142ego widza: Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce niczego nie zauwa\u017cyli\u015bmy? \u017be nasze dzieci\u0119ce lata min\u0119\u0142y w takiej nie\u015bwiadomo\u015bci? \u017be karmiono nas tak niebezpiecznym… Czytaj wi\u0119cej »Przygoda fantastyczno-traumatyczna. Muzyka Andrzeja Korzy\u0144skiego do filmu „Akademia pana Kleksa”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":710,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[448],"tags":[421,488,968,489,490,422,467],"ppma_author":[491],"class_list":["post-264","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2019","tag-akademia-pana-kleksa","tag-andrzej-korzynski","tag-dzwiek-i-muzyka","tag-intertekstualnosc","tag-jan-brzechwa","tag-krzysztof-gradowski","tag-muzyka-filmowa"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t