{"id":261,"date":"2020-03-02T00:00:00","date_gmt":"2020-03-01T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2020\/03\/02\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/"},"modified":"2021-06-25T14:40:24","modified_gmt":"2021-06-25T13:40:24","slug":"sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/","title":{"rendered":"Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o &#8222;Wrzasku&#8221; Jerzego Skolimowskiego"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\" align=\"right\"><i>M\u00f3j wrzask to nie kwestia tonu lub wibracji, lecz czego\u015b, <\/i><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\" align=\"right\"><i>czego nie powinno si\u0119 wyja\u015bnia\u0107. To wrzask czystego z\u0142a <\/i><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\" align=\"right\"><i>i nie posiada ustalonego miejsca na skali. <\/i><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\" align=\"right\"><i>Mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dowoln\u0105 nut\u0105. Stanowi czysty terror <\/i><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\" align=\"right\"><i>i gdyby nie pewna intencja, kt\u00f3rej nie musz\u0119 ujawnia\u0107, <\/i><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\" align=\"right\"><i>odm\u00f3wi\u0142bym wrzeszczenia dla pana. <\/i><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\" align=\"right\">Robert Graves, <i>Wrzask<a name=\"k1\"><\/a><\/i><a href=\"#k1a\">[1]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p><i>&nbsp;<\/i><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><i>To musi by\u0107 facet, kt\u00f3ry ma kark<\/i> \u2013 Jerzy Skolimowski twierdzi\u0142, \u017ce w\u0142a\u015bnie t\u0105 rad\u0105 Jacka Nicholsona kierowa\u0142 si\u0119, szukaj\u0105c bohatera do kr\u0119conego w Wielkiej Brytanii <i>Wrzasku <\/i>(<i>The Shout<\/i>, 1978)<a name=\"k2\"><\/a><a href=\"#k2a\">[2]<\/a>. Odruchowo rozumiemy, co Nicholson mia\u0142 na my\u015bli \u2013 bohater filmu Skolimowskiego grozi morderstwem za pomoc\u0105 g\u0142osu, wi\u0119c potrzeba aktora o odpowiednich warunkach fizycznych, aby napi\u0119ciem mi\u0119\u015bni wizualnie przedstawi\u0107 niszczycielsk\u0105 si\u0142\u0119 d\u017awi\u0119ku. <i>Wrzask <\/i>to nominalnie horror, cho\u0107 ta klasyfikacja od lat budzi w\u0105tpliwo\u015bci. Z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna si\u0119 zgodzi\u0107, \u017ce re\u017cyser prowadzi z widzem pi\u0119trow\u0105 gr\u0119, kt\u00f3ra jedynie cz\u0119\u015bciowo przystaje do gatunkowych konwencji. Niekt\u00f3rzy widz\u0105 w nim przede wszystkim surrealistyczne kino spo\u0142eczne<a name=\"k3\"><\/a><a href=\"#k3a\">[3]<\/a>, mo\u017cna go tak\u017ce potraktowa\u0107 jako traktat artystyczny, po\u015bwi\u0119cony sile d\u017awi\u0119ku, obrazu oraz opowie\u015bci. Sam re\u017cyser nie raz podkre\u015bla\u0142, \u017ce to jedno z tych dzie\u0142, z kt\u00f3rych jest najbardziej zadowolony. Ekranizacja opowiadania Roberta Gravesa spotka\u0142a si\u0119 zreszt\u0105 z pozytywnym przyj\u0119ciem, na czele z nagrod\u0105 jury w Cannes.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><i>Wrzask <\/i>rozpi\u0119ty jest mi\u0119dzy tekstem Gravesa, wizualno\u015bci\u0105 wchodz\u0105c\u0105 w dialog z malarstwem Francisa Bacona oraz z\u0142o\u017con\u0105 warstw\u0105 d\u017awi\u0119kow\u0105, odsy\u0142aj\u0105c\u0105 zar\u00f3wno do \u00f3wczesnych studi\u00f3w muzyki elektronicznej oraz radykalnych performans\u00f3w d\u017awi\u0119kowych lat 70., jak i do popularnej psychoanalizy swojego czasu.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\"><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/Q3PKNygNQVQ?start=161\" allow=\"accelerometer; autoplay; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen=\"\" width=\"550\" height=\"453\" frameborder=\"0\"><\/iframe><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Trailer &#8222;The Shout&#8221; by Jerzy Skolimowski, 1978, \u017ar\u00f3d\u0142o: Youtube<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><b>Tekst<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Zacznijmy od opowiadania Gravesa, aby w pe\u0142ni zrozumie\u0107 zmiany, jakie wprowadzili w nim Skolimowski wraz ze wsp\u00f3\u0142scenarzyst\u0105 Michaelem Austinem. Opowiadanie <i>The Shout<a name=\"k4\"><\/a><\/i><a href=\"#k4a\">[4]<\/a>, napisane w 1924 roku i wydane po raz pierwszy w roku 1929, to opowie\u015b\u0107 zbudowana przez bezimiennego narratora z historii zas\u0142yszanej przeze\u0144 w prowincjonalnym brytyjskim zak\u0142adzie psychiatrycznym, gdzie pacjenci, pracownicy zak\u0142adu oraz okoliczni mieszka\u0144cy graj\u0105 wsp\u00f3lnie mecz krykieta. Histori\u0119 opowiada Charles Crossley, jeden z pacjent\u00f3w, z kt\u00f3rym narrator liczy punkty w meczu. Opowie\u015b\u0107 dotyczy jego relacji z ma\u0142\u017ce\u0144stwem Rachel oraz Richardem Fieldingami. Crossley opowiada, jak pojawia si\u0119 w ich \u017cyciu. Richarda, prowincjonalnego muzyka, fascynuje opowie\u015bciami o umiej\u0119tno\u015bci morderczego wrzasku, kt\u00f3rego nauczyli go Aborygeni. R\u00f3wnolegle uwodzi Rachel za pomoc\u0105 magii sympatycznej i stopniowo zajmuje pozycj\u0119 jej m\u0119\u017ca. Na nadmorskich wydmach Crossley demonstruje Richardowi mo\u017cliwo\u015bci swego g\u0142osu, cho\u0107 \u2013 jak twierdzi \u2013 nie na pe\u0142n\u0105 skal\u0119. Wystarczy to jednak, by Fielding zachorowa\u0142. Wiejski szewc r\u00f3wnie\u017c czuje si\u0119 fatalnie w wyniku demonstracji i w efekcie Richard nabiera przekonania, \u017ce g\u0142os Crossleya potrz\u0105sn\u0105\u0142 duszami jego oraz szewca, a na drobn\u0105 chwil\u0119 wr\u0119cz zamieni\u0142 ich to\u017csamo\u015bci. Wyra\u017anie zainspirowany wcze\u015bniejsz\u0105 rozmow\u0105 z Crossleyem na temat duszy muzyk nabiera przekonania, \u017ce dusze ca\u0142ej czw\u00f3rki znajduj\u0105 si\u0119 w nadmorskich kamieniach. Obawia si\u0119, \u017ce popada w ob\u0142\u0119d, i postanawia zniszczy\u0107 kamie\u0144, w kt\u00f3rym \u2013 jak uwa\u017ca \u2013 znajduje si\u0119 jego w\u0142asna dusza. Kiedy po rozbiciu kamienia wraca do wsi, dowiaduje si\u0119, \u017ce Crossley zosta\u0142 aresztowany z powodu zbrodni pope\u0142nionych w Australii. Po powrocie do domu Rachel potwierdza, \u017ce Charlesa zabrano do zamkni\u0119tego zak\u0142adu, i zaprzecza uwiedzeniu przez niego. Na tym ko\u0144czy si\u0119 historia, kt\u00f3r\u0105 Crossley opowiada narratorowi. Mecz zostaje przerwany, wybucha burza. Crossley krzyczy, \u017ce to jego dusza zosta\u0142a rozbita, po czym ginie wraz z doktorem od uderzenia pioruna. W zako\u0144czeniu narrator ujawnia, \u017ce sam przyja\u017ani si\u0119 z Fieldingami, kt\u00f3rzy z kolei znaj\u0105 Crossleya jedynie z widzenia.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Graves tworzy szkatu\u0142kow\u0105 opowie\u015b\u0107, w kt\u00f3rej wi\u0119kszo\u015b\u0107 fabu\u0142y przedstawia poprzez figur\u0119 niewiarygodnego narratora. G\u0142\u00f3wna rama narracyjna podwa\u017ca s\u0142owa Crossleya \u2013 doktor wprost m\u00f3wi, \u017ce Charles cierpi na urojenia, Fieldingowie zdaj\u0105 si\u0119 go nie zna\u0107 (mimo \u017ce ten twierdzi wr\u0119cz, i\u017c go odwiedzaj\u0105 w o\u015brodku). Do tego on sam stwierdza, \u017ce regularnie zmienia histori\u0119, zachowuj\u0105c jej zasadnicz\u0105 struktur\u0119. Dla Crossleya w tym w\u0142a\u015bnie zawiera si\u0119 \u201eprawda\u201d opowie\u015bci \u2013 w ci\u0105g\u0142ej \u015bwie\u017co\u015bci przedstawianej fabu\u0142y. Graves, wybitny znawca mit\u00f3w i literatury antycznej, sygnalizuje w tym miejscu g\u0142\u0119bsze strukturalne korzenie archetypowej historii. Zreszt\u0105 kiedy Crossley ko\u0144czy swoj\u0105 opowie\u015b\u0107, narrator gratuluje mu s\u0142owami: <i>Milezyjska opowie\u015b\u0107 w najlepszym stylu, moje gratulacje Lucjuszu Apulejuszu<a name=\"k5\"><\/a><\/i><a href=\"#k5a\">[5]<\/a>. Graves ods\u0142ania w tym miejscu odniesienie do jednej z historii <i>Metamorfoz <\/i>Apulejusza \u2013 <i>O zazdrosnym m\u0119\u017cu<\/i>. W historii tej bogaty m\u0105\u017c zleca swemu niewolnikowi pilnowanie \u017cony, ta jednak pragnie romansu z innym z niewolnik\u00f3w. G\u0142\u00f3wny bohater zostaje przez nich przekupiony i umo\u017cliwia schadzk\u0119. Jednak kochanek zostawia swe sanda\u0142y, kt\u00f3re mog\u0142yby go zdradzi\u0107. W kulminacyjnej scenie bohater zostaje wi\u0119c oskar\u017cony o ich kradzie\u017c, kt\u00f3ra stanowi znacznie l\u017cejsze przest\u0119pstwo ni\u017c cudzo\u0142\u00f3stwo. Graves na r\u00f3\u017cne sposoby sugeruje, \u017ce Crossley w swojej opowie\u015bci dokonuje albo rozbicia samego siebie na kilka postaci \u2013 w tym \u201eRicharda\u201d \u2013 albo przeniesienia w\u0142asnej historii na<i> de facto<\/i> nieznan\u0105 przez siebie par\u0119. Co znamienne, w swej opowie\u015bci Crossley zmienia punkt, z kt\u00f3rego opowiada histori\u0119. Narrator, a za nim czytelnicy dostaj\u0105 wgl\u0105d w \u015bwiadomo\u015b\u0107 \u201eRicharda\u201d, a nie \u201eCharlesa\u201d. Na tym jednak nie koniec, w zako\u0144czeniu Crossley stwierdza wprost: <em>O<\/em><i>ch, czy nie rozumiesz? Jestem teraz Richardem i Crossley mnie zabije<a name=\"k6\"><\/a><\/i><a href=\"#k6a\">[6]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Austin i Skolimowski wprowadzili do historii liczne zmiany. Przede wszystkim nieco inaczej ustawili ram\u0119. Narrator (Tim Curry), w opowiadaniu bezimienny, w filmie zyskuje imi\u0119 Robert i bezpo\u015brednio odsy\u0142a do samego Gravesa \u2013 cho\u0107 moda oraz technologie sugeruj\u0105, \u017ce akcja rozgrywa si\u0119 mniej wi\u0119cej wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie do powstawania filmu, a nie w latach 20. Robert w filmowej wersji nie zna Fielding\u00f3w, za to Rachel wyra\u017anie zna Crossleya, kt\u00f3rego zw\u0142oki ogl\u0105da w pierwszej oraz ostatniej scenie. Nast\u0119pnie scenarzy\u015bci, wyra\u017anie zainspirowani strukturalnym podej\u015bciem Crossleya do opowiadania historii, wymienili jedno z kluczowych imion \u2013 m\u0105\u017c Rachel w ich wersji nosi imi\u0119 Anthony \u2013 oraz dopisali w\u0105tek romansu mi\u0119dzy nim oraz c\u00f3rk\u0105 szewca, wyra\u017anie d\u0105\u017c\u0105c do wprowadzenia nowej symetrii oraz g\u0142\u0119bszego powi\u0105zania postaci jej ojca z Fieldingiem.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><b>Dualizmy<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Austin i Skolimowski wysubtelniaj\u0105 opowie\u015b\u0107, wycinaj\u0105c mi\u0119dzy innymi cytowane wy\u017cej zdania. A jednak zachowuj\u0105 Gravesowsk\u0105, czy mo\u017ce raczej proto-Lynchowsk\u0105 (jak na przyk\u0142ad w <i>Mulholland Drive <\/i>[2001]), gr\u0119 podmienionych to\u017csamo\u015bci. Protagonist\u0105 opowie\u015bci Crossleya wci\u0105\u017c pozostaje Fielding. Skolimowski r\u00f3wnie\u017c sugeruje wsp\u00f3ln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 Crossleya oraz \u201eAnthony\u2019ego\u201d, wykorzystuje jednak w tym celu narz\u0119dzia j\u0119zyka filmowego, si\u0119gaj\u0105c po elementy wizualne oraz audialne. Sygnalizuje w ten spos\u00f3b jedno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 domyka ko\u0144cowe spojrzenie Rachel na zw\u0142oki. W opowiadaniu Gravesa p\u0142ynna to\u017csamo\u015b\u0107 postaci wi\u0105\u017ce si\u0119 z podwa\u017ceniem budowanych w trakcie fabu\u0142y opozycji \u2013 cywilizacji i barbarzy\u0144stwa, racjonalizmu i magii, p\u0142odno\u015bci i jej braku. To samo dotyczy r\u00f3wnie\u017c kolejnych opozycji, kt\u00f3re s\u0105 nieco bardziej schowane, ale kluczowe dla zrozumienia utworu \u2013 zdrowia i choroby, centrum i kolonii, gry oraz burzy. Ich znaczenie stanie si\u0119 dla nas czytelne, kiedy uzmys\u0142owimy sobie, czego tak naprawd\u0119 dotyczy<i> The Shout<\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Napisane w latach 20. opowiadanie w oczywisty spos\u00f3b dotyka problemu tzw. <i>shell shock <\/i>brytyjskiego spo\u0142ecze\u0144stwa okresu mi\u0119dzywojnia. Termin ten zosta\u0142 ukuty do opisu za\u0142ama\u0144 nerwowych \u017co\u0142nierzy s\u0142u\u017c\u0105cych na frontach pierwszej wojny \u015bwiatowej i po jej zako\u0144czeniu nabra\u0142 wymiaru og\u00f3lnej spo\u0142ecznej diagnozy spo\u0142ecze\u0144stw oraz kultury g\u0142\u00f3wnych pa\u0144stw zaanga\u017cowanych w wojn\u0119. Powojenna konfrontacja z odroczonymi skutkami konfliktu oraz g\u0142\u0119bokimi traumami sta\u0142a si\u0119 bardzo wa\u017cnym w\u0105tkiem brytyjskiej kultury. Przez ca\u0142e lata 20. trwa\u0142y dyskusje i spory na temat \u201ewychodzenia\u201d brytyjskiego spo\u0142ecze\u0144stwa z wojny, praktyk jej upami\u0119tniania, a tak\u017ce miejsca weteran\u00f3w, zw\u0142aszcza rekonwalescent\u00f3w, w powojennym spo\u0142ecze\u0144stwie. Kiedy opowiadanie Gravesa ukaza\u0142o si\u0119 w 1929 roku, z jednej strony trwa\u0142 w najlepsze Wielki Kryzys, kt\u00f3ry mocno dotkn\u0105\u0142 weteran\u00f3w (cz\u0119sto maj\u0105cych dodatkowe trudno\u015bci na rynku pracy), z drugiej za\u015b \u2013 tzw. boom pami\u0119ci ko\u0144ca lat 20., kt\u00f3ry przyni\u00f3s\u0142 publikacj\u0119 wielkiej liczby odroczonych w czasie \u015bwiadectw, pami\u0119tnik\u00f3w oraz powie\u015bci w ca\u0142ej Europie.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Graves s\u0142u\u017cy\u0142 na froncie zachodnim, w trakcie wojny przeku\u0142 to do\u015bwiadczenie w kilka cykli wierszy, po jej zako\u0144czeniu za\u015b we wspomnienia<i> Wszystkiemu do widzenia!<\/i> (<i>Good-Bye to All That<\/i>), kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c opublikowa\u0142 w 1929 roku. Ranny podczas walk (1916), zosta\u0142 uznany za zmar\u0142ego, a nast\u0119pnie skierowany na leczenie, kiedy ze zdumieniem odkryto, \u017ce wci\u0105\u017c \u017cyje. Po rekonwalescencji odegra\u0142 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w skierowaniu do zak\u0142adu Craiglockhart swego przyjaciela, poety Siegfrieda Sassoona, kiedy grozi\u0142 mu s\u0105d wojenny za publikacj\u0119 antywojennego o\u015bwiadczenia<i> Finished with the War: A Soldier\u2019s Declaration <\/i>(1917)<a name=\"k7\"><\/a><a href=\"#k7a\">[7]<\/a><i>. <\/i>Sassoon by\u0142 tam poddawany terapii psychoanalitycznej w wyniku diagnozy <i>shell shock<\/i> przez W.H. Riversa, wa\u017cn\u0105 posta\u0107 brytyjskiej psychiatrii, z kt\u00f3rym pozostawa\u0142 w za\u017cy\u0142ej przyja\u017ani do niespodziewanej \u015bmierci lekarza w 1922 roku. Sam Graves nigdy nie przeszed\u0142 regularnej terapii, mimo \u017ce zdradza\u0142 szereg objaw\u00f3w <i>shell shock<\/i>, kt\u00f3re dzisiaj wi\u0105zaliby\u015bmy z PTSD \u2013 ataki paniki, senne koszmary, nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na d\u017awi\u0119k, rozpoznawanie w twarzach nieznajomych zmar\u0142ych towarzyszy broni<a name=\"k8\"><\/a><a href=\"#k8a\">[8]<\/a>. Ze wspomnie\u0144, dziennik\u00f3w oraz korespondencji Gravesa wy\u0142ania si\u0119 obraz d\u0142ugotrwa\u0142ej choroby w ukryciu.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">To w\u0142a\u015bnie do\u015bwiadczenie ukrywanej choroby<i> <\/i>stanowi klucz do zrozumienia <i>The Shout<\/i>. Graves pokazuje pozorny wymiar opozycji zdrowia i choroby w spo\u0142ecze\u0144stwie przetr\u0105conym przez wojn\u0119. Pos\u0142uguje si\u0119 przy tym w pewnej mierze sztafa\u017cem literatury grozy (nadprzyrodzona moc krzyku, magiczne zdolno\u015bci o demonicznym charakterze), aby przekaza\u0107 wiele kulturowych l\u0119k\u00f3w \u2013 na czele ze zwi\u0105zanymi z tym, kim staje si\u0119 cz\u0142owiek powracaj\u0105cy z wojny, oraz co zastanie po powrocie. \u201eCharles\u201d i \u201eRichard\u201d z opowie\u015bci Crossleya to dwie osobowo\u015bci, mi\u0119dzy kt\u00f3rymi stoi graniczne, krwawe do\u015bwiadczenie, kt\u00f3re wydarzy\u0142o si\u0119 z dala od Brytanii. Crossley w efekcie konfrontacji mi\u0119dzy tymi dwiema osobowo\u015bciami traci pewno\u015b\u0107, kim jest po wszystkim, co mu si\u0119 przydarzy\u0142o. To napi\u0119cie ods\u0142ania r\u00f3wnie\u017c l\u0119k Crossleya, \u017ce w powojennym spo\u0142ecze\u0144stwie nie ma dla niego miejsca \u2013 \u017ce r\u00f3wnocze\u015bnie znajdzie si\u0119 poza rodzin\u0105 jak \u201eRichard\u201d oraz poza spo\u0142ecze\u0144stwem jak \u201eCharles\u201d. Graves wskazuje na potrzeb\u0119 przekucia do\u015bwiadczenia w opowie\u015b\u0107 \u2013 potrzeb\u0119 m\u00f3wienia i\/lub pisania, rodzaj terapii, kt\u00f3ra nie gwarantuje wyzdrowienia, ale stanowi konieczny etap pracy nad traumatycznym do\u015bwiadczeniem.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/3_2019\/rece-do-gory-1-F-325-44.jpg\" alt=\"Jerzy Skolimowski na planie filmu \" r=\"\" ce=\"\" do=\"\" g=\"\" ry=\"\" 1966=\"\" width=\"550\" height=\"550\"><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Jerzy Skolimowski na planie filmu&nbsp;<em>R\u0119ce do g\u00f3ry<\/em>&nbsp;(1966), fot. Jerzy Troszczy\u0144ski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Skolimowski we <i>Wrzasku <\/i>dokonuje przek\u0142adu l\u0119k\u00f3w wpisanych w opowiadanie Gravesa na brytyjskie spo\u0142ecze\u0144stwo ko\u0144ca lat 70. z jego wewn\u0119trznymi napi\u0119ciami, p\u0119kni\u0119ciami oraz konfliktami. W analizach filmu wskazywano, jak postacie Crossleya oraz Fieldinga opisuj\u0105 r\u00f3\u017cne wzorce m\u0119sko\u015bci \u00f3wczesnego brytyjskiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Opozycje wpisane w opowiadanie Gravesa pracuj\u0105 jako opis konfliktu przedstawiciela \u201etradycyjnego brytyjskiego systemu warto\u015bci\u201d oraz reprezentanta amalgamatu kontrkultur lat 60. i 70. W tym kontek\u015bcie szczeg\u00f3lnie dzia\u0142aj\u0105 interpretacje psychoanalityczne, dostrzegaj\u0105ce w opowie\u015bci Crossleya konflikt pokoleniowy<a name=\"k9\"><\/a><a href=\"#k9a\">[9]<\/a>. Film wpisuje si\u0119 w\u00f3wczas w klimat epoki, w kt\u00f3rej niezwyk\u0142\u0105 popularno\u015bci\u0105 cieszy\u0142a si\u0119 koncepcja \u201epierwotnego krzyku\u201d psychologa Arthura Janova<a name=\"k10\"><\/a><a href=\"#k10a\">[10]<\/a>. W niekt\u00f3rych interpretacjach \u201eCharles\u201d ustawiany jest z kolei jako reprezentant pozycji samego Skolimowskiego \u2013 imigranta z kraju Bloku Wschodniego, kt\u00f3ry przyjmuje pozycj\u0119 outsidera<a name=\"k11\"><\/a><a href=\"#k11a\">[11]<\/a>. Przyjmuj\u0105c inn\u0105 jeszcze perspektyw\u0119, mo\u017cemy potraktowa\u0107 \u201eCharlesa\u201d jako wyrzuty sumienia \u201eAnthony\u2019ego\u201d, pojawiaj\u0105ce si\u0119, gdy zdradza \u017con\u0119.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Niezale\u017cnie od tego, jak ustawimy posta\u0107 Crossleya, z pewno\u015bci\u0105 w centrum <i>Wrzasku <\/i>znajduje si\u0119 kryzys kultury brytyjskiej. G\u0142\u0119bokie p\u0119kni\u0119cia dotycz\u0105 rodziny, wzorc\u00f3w m\u0119sko\u015bci, a tak\u017ce innych element\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego. \u201eGra\u201d, kt\u00f3ra stanowi ram\u0119 opowie\u015bci, zostaje zerwana. W opowiadaniu Gravesa zestawienie krykieta \u2013 sportu, w kt\u00f3rym mecz trwa wyj\u0105tkowo d\u0142ugo<a name=\"k12\"><\/a><a href=\"#k12a\">[12]<\/a> \u2013 i burzy mo\u017cna odnie\u015b\u0107 do Wielkiej Wojny, kt\u00f3ra mia\u0142a stanowi\u0107 \u201erywalizacj\u0119 gentleman\u00f3w\u201d, a okaza\u0142a si\u0119 mordercz\u0105 erupcj\u0105 si\u0142 zniszczenia. W filmie Skolimowskiego burza odsy\u0142a raczej do rozbicia kultury brytyjskiej przez przemiany lat 70., na czele z kryzysem ekonomicznym, postkolonialnym poczuciem upadku i nostalgi\u0105 za dawn\u0105 pot\u0119g\u0105, rewolucj\u0105 seksualn\u0105 (przypomnijmy wprowadzony w filmie romans Fieldinga) oraz innymi przemianami kulturowymi epoki. Kluczowy temat filmu stanowi kryzys m\u0119sko\u015bci i l\u0119k zwi\u0105zany z rozwojem praw kobiet oraz ruchu feministycznego. Opowie\u015b\u0107 Crossleya miejscami ocieka wr\u0119cz mizogini\u0105, lecz trudno nie dostrzec za jej zas\u0142on\u0105 opowie\u015bci o samodzielnej kobiecie, kt\u00f3ra zostawia m\u0119\u017cczyzn\u0119.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">We wspomnianej, otwieraj\u0105cej film scenie ogl\u0119dzin zw\u0142ok Skolimowski oddaje ho\u0142d tematyce opowiadania Gravesa \u2013 cia\u0142a, le\u017c\u0105ce na sto\u0142ach jadalni, s\u0105 \u201enie na miejscu\u201d, przykryte prze\u015bcierad\u0142ami w miejscu zbiorowych ogl\u0119dzin, \u201epolowo\u201d. Zanim rozpocznie si\u0119 mecz krykieta, Skolimowski skupia spojrzenie kamery na widowni \u2013 zgromadzon\u0105 publiczno\u015b\u0107 stanowi\u0105 g\u0142\u00f3wnie ludzie starsi. Oto przenosimy si\u0119 do \u015bwiata przesz\u0142o\u015bci, rozpoczynamy gr\u0119 ze spo\u0142eczn\u0105 pami\u0119ci\u0105. Zamkni\u0119ci w budce, b\u0119d\u0105cej jednocze\u015bnie tablic\u0105 z wynikami, niczym w schronie, \u201eRobert\u201d oraz Crossley ogl\u0105daj\u0105 wsp\u00f3lnie gr\u0119 i jej dramatyczny koniec.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Cz\u0119\u015b\u0107 recenzent\u00f3w podkre\u015bla\u0142a, \u017ce g\u0142\u00f3wny niepok\u00f3j w filmie budowany jest poprzez zestawienie tajemniczych si\u0142 i mrocznych rytua\u0142\u00f3w z codzienno\u015bci\u0105 prowincjonalnego \u017cycia, i umieszcza\u0142a film w kontek\u015bcie chocia\u017cby <i>Kultu <\/i>Roberta Hardy\u2019ego (<i>The Wicker Man, <\/i>1973)<a name=\"k13\"><\/a><a href=\"#k13a\">[13]<\/a>. Skolimowski skupia si\u0119 w filmie r\u00f3wnie\u017c na nowoczesnych technologiach, czyni\u0105c z Fieldinga tw\u00f3rc\u0119 muzyki eksperymentalnej, dysponuj\u0105cego w domu prywatnym studiem nagraniowym. Dodatkowo w jednej z pierwszych scen, gdy widzimy Crossleya mijaj\u0105cego Fielding\u00f3w na motorze, w kadr zapl\u0105ta\u0142 si\u0119 wielki talerz radaru. Wszystko to sugeruje, \u017ce rzeczywiste l\u0119ki, do kt\u00f3rych odwo\u0142uje si\u0119 Skolimowski, wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bnie z przekszta\u0142caniem \u017cycia codziennego brytyjskiego spo\u0142ecze\u0144stwa przez procesy modernizacji, z niepokoj\u0105c\u0105 \u201emagi\u0105\u201d nowych technologii na czele.<\/p>\n<p><b>D\u017awi\u0119k<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Lata 70. to czas dynamicznego rozwoju technik w\u0142adzy i kontroli, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142cze\u015bni badacze&nbsp;<i>sound studies<\/i>&nbsp;okre\u015blaj\u0105 \u2013 za Steve\u2019em Goodmannem \u2013 mianem&nbsp;<i>sonic warfare<a name=\"k14\"><\/a><\/i><a href=\"#k14a\">[14]<\/a>. To odkrywanie nowych mo\u017cliwo\u015bci pods\u0142uchu \u2013 wspaniale uchwycone cho\u0107by w&nbsp;<i>Rozmowie&nbsp;<\/i>Francisa Forda Coppoli (<i>The Conversation<\/i>, 1974) czy wielu filmach z gatunku&nbsp;<i>giallo<\/i>&nbsp;\u2013 ale r\u00f3wnie\u017c epoka intensywnych bada\u0144 nad bezpo\u015brednim d\u017awi\u0119kowym arsena\u0142em. Na prze\u0142omie dekady rozg\u0142os zdoby\u0142y publikacje Vladimira Gavreau, zatrudnionego w Laboratoire de m\u00e9canique et d&#8217;acoustique (LMA) w Centre de la Recherche Scientifique (CNRS). Gavreau utrzymywa\u0142, \u017ce opracowa\u0142 pot\u0119\u017cn\u0105 bro\u0144, kt\u00f3ra za pomoc\u0105 infrad\u017awi\u0119k\u00f3w bardzo silnie oddzia\u0142uje na ludzkie organizmy i mo\u017ce wr\u0119cz zabija\u0107<a name=\"k15\"><\/a><a href=\"#k15a\">[15]<\/a>. Co znamienne, Gavreau twierdzi\u0142, \u017ce kluczowy impuls stanowi\u0142o dla niego oddzia\u0142ywanie na zesp\u00f3\u0142 badawczy infrad\u017awi\u0119k\u00f3w emitowanych przez system wentylacyjny laboratorium<a name=\"k16\"><\/a><a href=\"#k16a\">[16]<\/a>. Pisma Gavreau wzbudzi\u0142y sensacj\u0119 i stanowi\u0142y inspiracj\u0119 mi\u0119dzy innymi dla Williama Burroughsa, jednak jego roszczenia do wynalazk\u00f3w nie zosta\u0142y&nbsp;<i>de facto<\/i>&nbsp;nigdy potwierdzone (istniej\u0105 rozbie\u017cno\u015bci co do daty \u015bmierci samego Gavreau, natomiast prawdopodobnie zmar\u0142 przed wydaniem swojej g\u0142\u00f3wnej publikacji na ten temat). Wiemy jednak, \u017ce u progu lat 70. podczas dzia\u0142a\u0144 w Wietnamie i Laosie armia USA u\u017cywa\u0142a tzw. The Cudler, czy te\u017c \u201epeople repeller\u201d, prototypu wsp\u00f3\u0142czesnych system\u00f3w LRAD, wykorzystuj\u0105cych fale d\u017awi\u0119kowe jako bezpo\u015bredni\u0105 bro\u0144. W 1973 roku gazeta \u201eNew Scientist\u201d og\u0142osi\u0142a, \u017ce brytyjska armia wykorzysta\u0142a podobne urz\u0105dzenie, nazywane \u201eThe Squawk Box\u201d do kontroli t\u0142um\u00f3w w Irlandii P\u00f3\u0142nocnej. Armia zaprzeczy\u0142a co do stosowania podobnej broni, natomiast informacja zacz\u0119\u0142a \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">D\u017awi\u0119kowe techniki kontroli mia\u0142y te\u017c niekiedy inny charakter. W ramach dzia\u0142a\u0144 dywersyjnych w Wietnamie armia USA przeprowadzi\u0142a w 1970 roku Operation Wandering Soul, pr\u00f3buj\u0105c wywo\u0142a\u0107 w szeregach Wietkongu dywersj\u0119, odtwarzaj\u0105c d\u017awi\u0119ki odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do buddyjskich wierze\u0144, \u017ce dusze niepochowanych zmar\u0142ych b\u0142\u0105kaj\u0105 si\u0119 w cierpieniu po ziemskim padole. R\u00f3wnolegle w spo\u0142ecze\u0144stwach Zachodu nowe technologie d\u017awi\u0119kowe nap\u0119dza\u0142y kolejn\u0105 fal\u0119 spirytualizmu \u2013 w USA w latach 70. dzia\u0142alno\u015b\u0107 rozwin\u0119\u0142a ca\u0142a rzesza \u201e\u0142owc\u00f3w duch\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy pos\u0142ugiwali si\u0119 mi\u0119dzy innymi przeno\u015bnymi dyktafonami, poszukuj\u0105c g\u0142os\u00f3w z za\u015bwiat\u00f3w. Rozwijali w ten spos\u00f3b praktyki \u015brodowisk badaj\u0105cych tzw. electronic voice phenomenon (EVP) \u2013 przypominaj\u0105ce ludzki g\u0142os szumy rejestrowane podczas prowadzenia nagra\u0144 terenowych albo te\u017c s\u0142uchania lub nagrywania radia. Pod koniec lat 70. \u2013 mi\u0119dzy afer\u0105 Watergate a wykorzystaniem ta\u015bm w trakcie rewolucji w Iranie, a tak\u017ce mi\u0119dzy pog\u0142oskami o sonicznej broni oraz o audialnych komunikatach pozostawianych nam przez zmar\u0142ych \u2013 kulturowa wiara w moc d\u017awi\u0119ku by\u0142a silna. Zaznaczmy jedynie, \u017ce w czasach Gravesa by\u0142o podobnie \u2013 og\u0142uszaj\u0105cy d\u017awi\u0119k stanowi\u0142 jeden z g\u0142\u00f3wnych czynnik\u00f3w prowadz\u0105cych do&nbsp;<i>shell shock<\/i>, techniki reprodukcji d\u017awi\u0119ku by\u0142y u\u017cywane do czarnej propagandy, spo\u0142ecze\u0144stwa za\u015b przepracowywa\u0142y swe \u017ca\u0142oby mi\u0119dzy innymi poprzez rozw\u00f3j spirytualizmu i dramatyczne pr\u00f3by audialnej komunikacji ze zmar\u0142ymi<a name=\"k17\"><\/a><a href=\"#k17a\">[17]<\/a>. \u201eRichard\u201d w rozmowie z Crossleyem od razu m\u00f3wi o krzyku w kontek\u015bcie splotu mitu oraz wojny: o irlandzkich wojownikach, Hektorze i wojnie troja\u0144skiej, bo\u017cku Panie i etymologii s\u0142owa \u201epanika\u201d, wreszcie o wojownikach z walijskiej sagi&nbsp;<i>Mabinogion<\/i>. Zastanawia si\u0119 te\u017c nad g\u0142osem dostrojonym do akustyki pomieszczenia tak mocno, \u017ce m\u00f3g\u0142by je zawali\u0107, tak jak krzyk rozbija szk\u0142o kieliszka.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">W tym kontek\u015bcie g\u0142\u00f3wna opozycja zbudowana wok\u00f3\u0142 d\u017awi\u0119ku \u2013 muzyki eksperymentalnej, jak\u0105 praktykuje \u201eAnthony\u201d, oraz magicznej, morderczej si\u0142y wy\u0107wiczonej, tradycyjnej techniki wokalnej<a name=\"k18\"><\/a><a href=\"#k18a\">[18]<\/a>&nbsp;\u2013 okazuje si\u0119 pozorna. Z perspektywy \u201eoutsiderskiej\u201d pozycji Skolimowskiego a\u017c prosi si\u0119, by g\u0142\u00f3wny konflikt odczyta\u0107 jako napi\u0119cie mi\u0119dzy tw\u00f3rc\u0105 \u201ez Bloku Wschodniego\u201d a o\u015brodkami muzyki konkretnej spod znaku studi\u00f3w w stylu kolo\u0144skiego WDR czy paryskiego IRCAM. Taka interpretacja trzeszczy jednak w szwach. Po pierwsze, istnia\u0142o przecie\u017c Studio Muzyki Eksperymentalnej Polskiego Radia w Warszawie, kt\u00f3re dzia\u0142a\u0142o pr\u0119\u017cniej ni\u017c jakiekolwiek studio muzyki elektronicznej w Wielkiej Brytanii. Co wi\u0119cej, trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce w UK to w\u0142a\u015bnie postaci takie jak Fielding tworzy\u0142y \u201escen\u0119 niezale\u017cn\u0105\u201d, troch\u0119 w opozycji do nielicznych pa\u0144stwowych studi\u00f3w muzyki eksperymentalnej. Historia brytyjskiej muzyki elektronicznej tego okresu oparta jest na po\u0142\u0105czeniu pracy Fieldinga z kontrkulturowym etosem Crossleya.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><iframe loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/www.youtube.com\/embed\/s9gslHaVZZY\" width=\"550\" height=\"453\" frameborder=\"0\"><\/iframe><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\">The sound alchemist (from &#8222;The Shout&#8221; by Jerzy Skolimowski, 1978), \u017ar\u00f3d\u0142o: Youtube<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">W s\u0142ynnych sekwencjach d\u017awi\u0119kowych eksperyment\u00f3w Fieldinga zobaczymy i us\u0142yszymy ca\u0142\u0105 palet\u0119 technik kompozytorskich neoawangardy. Od rejestrowania i przetwarzania d\u017awi\u0119k\u00f3w konkretnych, poprzez generowanie ton\u00f3w i stosowanie poszerzonych technik instrumentalnych, po tworzenie partytur graficznych oraz wykorzystanie przypadku (rzucanie przedmiot\u00f3w na klawiatur\u0119 przywodz\u0105ce na my\u015bl <i>Incidental Music<\/i> George\u2019a Brechta). W centrum jego praktyk studyjnych znajduje si\u0119 jednak niew\u0105tpliwie \u201ekonkretyzm\u201d. Skolimowski czyni Fieldinga wiernym adeptem teorii Pierre\u2019a Schaeffera \u2013 rejestrowane d\u017awi\u0119ki naturalnych przedmiot\u00f3w stanowi\u0105 dla Anthony\u2019ego punkt wyj\u015bcia do poszukiwania abstrakcyjnych form. \u201eMuzyczne\u201d podej\u015bcie do zarejestrowanego konkretystycznego d\u017awi\u0119ku by\u0142o przez Schaeffera przeciwstawiane \u201eliterackiemu\u201d podej\u015bciu, w kt\u00f3rym \u00f3w d\u017awi\u0119k czytelnie wskazuje na swe pochodzenie. Mo\u017cemy si\u0119 zgodzi\u0107 z Ew\u0105 Maziersk\u0105, gdy pisze, \u017ce Anthony \u201edenaturalizuje\u201d d\u017awi\u0119ki. Pytanie, czy Anthony nie robi z nimi dok\u0142adnie tego, co Crossley z opowie\u015bci\u0105. Napi\u0119cie powstaje w tym miejscu pomi\u0119dzy mnemotechnikami literatury ustnej oraz d\u017awi\u0119kow\u0105 narracj\u0105 rodem z radiowych studi\u00f3w muzyki eksperymentalnej. W tym kontek\u015bcie mo\u017cemy odnie\u015b\u0107 film Skolimowskiego bezpo\u015brednio do czasu, gdy Graves pisa\u0142 swoje opowiadanie \u2013 momentu, gdy Albert Lord nagrywa\u0142 na Ba\u0142kanach na magnetofony szpulowe wielodniowe eposy, a radio wprowadza\u0142o nowe formy narracji<a name=\"k19\"><\/a><a href=\"#k19a\">[19]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Z tej perspektywy budka, z kt\u00f3rej Robert i Crossley obserwuj\u0105 mecz krykieta, staje si\u0119 figur\u0105 studia (np. radiowego), a ca\u0142a opowie\u015b\u0107 nabiera podobnego wymiaru co rejestrowanie kilkudniowej opowie\u015bci. Gdy Crossley m\u00f3wi Robertowi, by ten \u201ezapisywa\u0142 wynik\u201d meczu (<i>You could keep both scores, and I could tell the story<\/i>), s\u0142owo \u201escore\u201d nabiera podw\u00f3jnego znaczenia. Crossley prosi Roberta, by zapisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c w pami\u0119ci opowie\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 rozpoczyna. Trzecie znaczenie s\u0142owa <i>score<\/i>, czyli partytura, pojawia si\u0119, gdy widzimy Anthony\u2019ego w studio, kiedy tworzy partytury graficzne. Skolimowski wyra\u017anie akcentuje r\u00f3\u017cne znaczenia poj\u0119cia partytury\/notacji \u2013 wskazuj\u0105c na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 praktyk artystycznych w obliczu rozwoju muzyki elektronicznej, gdy zapis mo\u017ce przybiera\u0107 najr\u00f3\u017cniejsze formy. Zapis d\u017awi\u0119ku posiada niesamowity wymiar, kt\u00f3ry rodzi kulturowe napi\u0119cia. W jednej ze scen Crossley chodzi po domu Fielding\u00f3w i poprzez kontakt z poszczeg\u00f3lnymi przedmiotami uzyskuje dost\u0119p do przesz\u0142o\u015bci oraz wspomnie\u0144 \u2013 tak jakby wywo\u0142ywa\u0142 je, wzbudzaj\u0105c rezonans w pomieszczeniach, niczym wcze\u015bniej w Anthonym i Rachel, gdy gra palcem na kieliszku. W scenie tej zbli\u017camy si\u0119 do powracaj\u0105cej od czasu wynalezienia fonografu wiary w to, \u017ce d\u017awi\u0119k mo\u017ce odk\u0142ada\u0107 si\u0119 w pomieszczeniach i stanowi\u0107 dla nas klucz do przesz\u0142o\u015bci<a name=\"k20\"><\/a><a href=\"#k20a\">[20]<\/a>. Podobnie mo\u017cna zinterpretowa\u0107 ca\u0142y w\u0105tek zwi\u0105zany z dyskusjami mi\u0119dzy \u201eCharlesem\u201d i \u201eAnthonym\u201d o tym, czy dusza rezyduje w ciele, czy te\u017c poza nim. Czy\u017c nie stanowi on znakomitej metafory niesamowito\u015bci d\u017awi\u0119ku w dobie jego reprodukcji? Czy\u017c w\u0105tek ten nie odsy\u0142a do kulturowych l\u0119k\u00f3w zwi\u0105zanych z fonograficznym oderwaniem jednostki od cia\u0142a, spot\u0119gowanym przez rozw\u00f3j system\u00f3w nag\u0142o\u015bnienia? Tekst, obraz, pami\u0119\u0107, zapis na p\u0142ycie, w kamieniu<a name=\"k21\"><\/a><a href=\"#k21a\">[21]<\/a> \u2013 mo\u017cliwo\u015bci s\u0105 nieograniczone, rozbijaj\u0105c podzia\u0142y mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi sztukami<a name=\"k22\"><\/a><a href=\"#k22a\">[22]<\/a>.<\/p>\n<p>Skolimowski wprowadza p\u0119kni\u0119cie w sam\u0105 posta\u0107 Anthony\u2019ego \u2013 czyni\u0105c z niego muzyka praktykuj\u0105cego r\u00f3\u017cne typy muzyki w ramach profesji (lokalny ko\u015bcielny organista) oraz pasji (muzyka eksperymentalna). Graves nie rozwija tego, co dok\u0142adnie oznacza stwierdzenie, \u017ce Fielding jest muzykiem, i np. w s\u0142uchowisku BBC zrealizowanym na podstawie opowiadania (re\u017c. Cherry Cookson, 1986) posta\u0107 ta gra na tr\u0105bce. W filmowej opowie\u015bci Crossleya \u201eAnthony\u201d przedstawiony jest jako osoba, kt\u00f3rej pasja do poszukiwania d\u017awi\u0119k\u00f3w ma pusty charakter, a praca organisty to rodzaj cha\u0142tury, kt\u00f3rej nie traktuje powa\u017cnie. Skolimowski dodaje scen\u0119, gdzie Crossley wprost m\u00f3wi, \u017ce muzyka Fieldinga jest niczym. Widzimy te\u017c, jak przychodzi na msz\u0119 w po\u0142owie nabo\u017ce\u0144stwa, a wierni \u015bpiewaj\u0105 bez niego.<\/p>\n<p>Na poziomie \u015bcie\u017cki d\u017awi\u0119kowej Skolimowski zaproponowa\u0142 rozbicie podzia\u0142u mi\u0119dzy muzyk\u0105 wysok\u0105 a popularn\u0105, anga\u017cuj\u0105c do skomponowania tematu oraz muzycznych element\u00f3w \u015bcie\u017cki d\u017awi\u0119kowej Tony\u2019ego Banksa oraz Mike\u2019a Rutherforda z zespo\u0142u Genesis<a name=\"k23\"><\/a><a href=\"#k23a\">[23]<\/a>. Oto muzycy formacji d\u0105\u017c\u0105cej przez lata do nadania muzyce rozrywkowej statusu \u201ewysokiej sztuki\u201d, kt\u00f3rzy stopniowo zmierzali w kierunku prostych form muzyki popularnej<a name=\"k24\"><\/a><a href=\"#k24a\">[24]<\/a>. Towarzyszy\u0142 im Rupert Hine, brytyjski muzyk, songwriter i producent<a name=\"k25\"><\/a><a href=\"#k25a\">[25]<\/a>. To w\u0142a\u015bnie Hine odpowiedzialny jest za brzmienia eksperyment\u00f3w d\u017awi\u0119kowych Fieldinga. Monta\u017cem \u015bcie\u017cki d\u017awi\u0119kowej (co oznacza\u0142o tak\u017ce dizajn d\u017awi\u0119kowy niekt\u00f3rych efekt\u00f3w) zajmowa\u0142 si\u0119 Alan Bell, kultowa posta\u0107 brytyjskiej kinetografii, tw\u00f3rca soundtracku m.in. do&nbsp;<i>Je\u017celi\u2026<\/i>&nbsp;(<i>if\u2026<\/i>, 1968) i<i>&nbsp;Szcz\u0119\u015bliwego cz\u0142owieka<\/i>&nbsp;(<i>Oh, Lucky Man!<\/i>, 1973) Lindsaya Andersona oraz&nbsp;<i>Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry spad\u0142 na Ziemi\u0119<\/i>&nbsp;(<i>The Man Who Fell to Earth<\/i>,<i>&nbsp;<\/i>1976) Nicolasa Roega. Bell wyra\u017anie d\u0105\u017cy\u0142 do zatarcia w \u015bcie\u017cce d\u017awi\u0119kowej filmu granicy mi\u0119dzy muzycznymi kompozycjami a intradiegetyczn\u0105 audiosfer\u0105 filmu. Je\u015bli d\u017awi\u0119kowe eksperymenty Fieldinga polegaj\u0105 na konkretystycznej \u201edenaturalizacji\u201d d\u017awi\u0119ku, to r\u00f3wnolegle Bell sugeruje nam \u201ekonstruktywistyczny\u201d wymiar r\u00f3\u017cnych innych d\u017awi\u0119k\u00f3w audiosfery \u2013 pocz\u0105wszy od pocz\u0105tkowego szumu wiatru, mieszaj\u0105cego si\u0119 z d\u017awi\u0119kami godnymi \u00f3wczesnej elektronicznej&nbsp;<i>Kosmische Music<\/i>,<i>&nbsp;<\/i>oraz wyra\u017anym, syntetycznym brzmieniem pawia przechadzaj\u0105cego si\u0119 po terenie do krykieta. Wszystko jest spo\u0142eczn\u0105 gr\u0105, konstrukcj\u0105, opowie\u015bci\u0105.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><b>Wrzask<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Przejd\u017amy do g\u0142\u00f3wnego d\u017awi\u0119ku filmu. WRZASK Crossleya zosta\u0142 zmontowany przez Bella z nagrania g\u0142osu samego Skolimowskiego. Wychodz\u0105c od stwierdzenia Gravesa, \u017ce brzmienie tego d\u017awi\u0119ku <i>nie posiada swego miejsca na skali<\/i>, Bell i Skolimowski zdecydowali si\u0119 operowa\u0107 narastaj\u0105c\u0105 kul\u0105 szumu. Efekt wchodzi w dialog z rodz\u0105c\u0105 si\u0119 w\u00f3wczas scen\u0105 industrialno-postpunkow\u0105. By\u0107 mo\u017ce najlepszy d\u017awi\u0119kowy kontekst dla WRZASKU Crossleya stanowi utw\u00f3r <i>We Hate You <\/i>grupy The Throbbing Gristle z kultowego albumu <i>D.o.A. \u2013 The Third and Final Report of Throbbing Gristle <\/i>(1978). Cosey Fanni Tutti \u0142\u0105czy w tym kr\u00f3tkim utworze tradycj\u0119 neoawangardowego wykorzystania krzyku w muzyce eksperymentalnej \u2013 na czele z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Yoko Ono \u2013 z surow\u0105 elektronik\u0105 ko\u0144ca lat 70. Tym, co wyr\u00f3\u017cnia jednak brzmienie WRZASKU Crossleya, jest monta\u017c Bella \u2013 kt\u00f3ry czyni z g\u0142osu Skolimowskiego si\u0142\u0119 natury, zanurzaj\u0105c go w elektronicznych szumach wyprowadzonych z brzmie\u0144 nagra\u0144 terenowych wietrznych miejsc. WRZASK Crossleya stanowi pot\u0119\u017cn\u0105 erupcj\u0119 sonicznej si\u0142y, kt\u00f3ra zabija zwierz\u0119ta i oddzia\u0142uje na Fieldinga tak silnie, \u017ce odbiera mu na kr\u00f3tk\u0105 chwil\u0119 to\u017csamo\u015b\u0107. Jego erupcja na pla\u017cy przenika Richarda, mimo \u017ce uszy ma zatkane woskiem. To jednak nie ma znaczenia, wsp\u00f3\u0142czesny \u015bpiew syren oddzia\u0142uje na ca\u0142e cia\u0142o, a nie tylko na uszy. R\u00f3wnie\u017c Crossley operuje ca\u0142ym cia\u0142em \u2013 w tym momencie na pierwszy plan wysuwa si\u0119 w\u0142a\u015bnie kark Alana Batesa, jako cielesna manifestacja rozrywaj\u0105cej energii d\u017awi\u0119kowej broni. To do\u015bwiadczenie, kt\u00f3re pozostawia \u015blady \u2013 d\u017awi\u0119ki odciskaj\u0105 si\u0119 w uszach \u201eAnthony\u2019ego\u201d niczym szum morza w muszli.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">W studiu \u201eAnthony\u2019ego\u201d wisz\u0105 reprodukcje obraz\u00f3w Francisa Bacona, m.in. <i>Head VI<\/i>, kt\u00f3ra za spraw\u0105 wizualnego podobie\u0144stwa do wrzeszcz\u0105cego Batesa \u2013 Bacon wyra\u017anie dba\u0142 o mi\u0119\u015bnie karku \u2013 stanowi kolejn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119, \u017ce tajemniczy przybysz jest odpowiedzi\u0105 na zapotrzebowanie kompozytora. Twarz rozmywa si\u0119 w wizualnym szumie, lecz wyra\u017anie dostrzegamy si\u0142\u0119 energii zawartej w mrocznych barwach. Sam wizualny motyw powraca r\u00f3wnie\u017c w scenach, kiedy Crossley zostaje pojmany (widzimy wtedy wykrzywion\u0105 twarz policjanta) oraz gdy ginie od pioruna \u2013 w\u00f3wczas w podobnej pozie zastyga jego lekarz. Skolimowski sam podkre\u015bla\u0142, \u017ce obrazy Bacona pasuj\u0105 do masochistycznego wymiaru muzyki \u201eAnthony\u2019ego\u201d, wskazuj\u0105c tym samym ponownie na g\u0142\u0119bokie podobie\u0144stwo mi\u0119dzy jego kompozycjami a ide\u0105 \u015bmierciono\u015bnego krzyku<a name=\"k26\"><\/a><a href=\"#k26a\">[26]<\/a>. Ten motyw podkre\u015bla scena, w kt\u00f3rej Fielding stara si\u0119 samemu studyjnie dokona\u0107 reprodukcji straszliwego wrzasku.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Na potwierdzenie podobnej tezy znale\u017aliby\u015bmy liczne dowody w muzyce komponowanej w latach 50., 60. i 70.: od pot\u0119\u017cnych mas d\u017awi\u0119ku Iannisa Xenakisa (<i>Pithoprakta<\/i>, 1955\u20131956; <i>Terretektorh<\/i>,<i> <\/i>1965\u20131966), po potworne noise\u2019owe sprz\u0119\u017cenia Roberta Ashleya (<i>Wolfman, <\/i>1964); od bezpo\u015brednich nawi\u0105za\u0144 do bomb atomowych Yasunao Tone (<i>Anagram <\/i>na instrumenty smyczkowe, 1961;<i> Geodesy <\/i>na fortepian, 1962) i Gordona Mummy\u2019ego (<i>Megaton for William Burroughs<\/i>, 1963), po wizualne skojarzenia z atomowymi eksplozjami kszta\u0142t\u00f3w formacji d\u017awi\u0119kowych zapisanych w partyturach kompozytor\u00f3w muzyki spektralnej.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Masochizm Anthony\u2019ego i marzenie o sile d\u017awi\u0119ku stanowi\u0105 klucz do zrozumienia <i>Wrzasku<\/i>. Odsy\u0142aj\u0105 do l\u0119k\u00f3w zwi\u0105zanych z \u017cyciem w cieniu gro\u017aby nuklearnej zag\u0142ady, bezsi\u0142y w obliczu przemian spo\u0142ecznych oraz do poczucia \u017cyciowej pora\u017cki cz\u0142owieka, kt\u00f3ry utkn\u0105\u0142 z dala od o\u015brodk\u00f3w awangardy oraz rytmu \u017cycia kulturalnego, dziel\u0105c czas mi\u0119dzy eksperymenty i \u201echa\u0142tury\u201d. Fina\u0142owe uderzenie pioruna zabija lekarza oraz pacjenta \u2013 Roberta jednak nie znajdziemy w\u015br\u00f3d zmar\u0142ych na sto\u0142ach jadalni zak\u0142adu. Skolimowski pozwala prze\u017cy\u0107 Gravesowi, piorun l\u0105duje obok niego, tak jak podczas bitwy nad Somm\u0105<a name=\"k27\"><\/a><a href=\"#k27a\">[27]<\/a>. Czy zatem do listy traum i l\u0119k\u00f3w, kt\u00f3re buduj\u0105 filmow\u0105 opowie\u015b\u0107, nale\u017cy dopisa\u0107 r\u00f3wnie\u017c syndrom ocale\u0144ca? By\u0107 mo\u017ce zestawienie z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Bacona wskazuje na jeszcze jeden w\u0105tek \u2013 homoerotyzmu. Zar\u00f3wno Graves, jak i jego przyjaciel Sassoon w m\u0142odo\u015bci wi\u0105zali si\u0119 z m\u0119\u017cczyznami, a nast\u0119pnie wpisali si\u0119 w dominuj\u0105cy spo\u0142ecznie model rodziny i seksualno\u015bci. Po okresie buntu oraz po traumatycznych do\u015bwiadczeniach podporz\u0105dkowali si\u0119 regu\u0142om spo\u0142ecznej gry. Bacon nigdy. Czy na tym w\u0142a\u015bnie polega masochizm Anthony\u2019ego oraz Crossleya? Na st\u0142umieniu w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci, kt\u00f3re domaga si\u0119 krzyku?<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><b>P\u0119tla<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><i>Wrzask<\/i> ma struktur\u0119 p\u0119tli. To r\u00f3wnie\u017c struktura p\u0142yty, sampla, ta\u015bmy magnetofonowej. Czas eposu zosta\u0142 zast\u0105piony przez czas fonograficzny. Pamela M. Lee w znakomitej ksi\u0105\u017cce <i>Chronophobia: On Time in the Art of the 1960s <\/i>pokaza\u0142a, w jaki spos\u00f3b struktura p\u0119tli stanowi\u0142a dla sztuki tej dekady spos\u00f3b na przezwyci\u0119\u017cenie linearnego czasu, wi\u0105zanego z histori\u0105, post\u0119pem oraz ciemnymi stronami pierwszej po\u0142owy XX wieku<a name=\"k28\"><\/a><a href=\"#k28a\">[28]<\/a>. Wydaje si\u0119, \u017ce dla generacji, kt\u00f3ra przesz\u0142a przez piek\u0142o pierwszej wojny \u015bwiatowej, powt\u00f3rzenie zawarte w terapii psychoanalitycznej opartej na opowie\u015bci stanowi\u0142o podobny model. Znajdziemy tego \u015bwiadectwo w powracaniu do frontowego do\u015bwiadczenia w literaturze pami\u0119tnikarskiej czy przepracowywaniu powracaj\u0105cych w\u0105tk\u00f3w w sztukach wizualnych lat 20. Stosunek Gravesa do psychoanalizy by\u0142 z\u0142o\u017cony, a <i>The Shout <\/i>jest tego znakomitym przyk\u0142adem. Oto opowie\u015b\u0107 o mitycznym wymiarze, kt\u00f3ra staje si\u0119 sposobem pracy z traum\u0105, lecz nie jest w stanie sprosta\u0107 temu wyzwaniu. Z perspektywy opowiadania Gravesa i zawartej w nim walki z traumatycznym do\u015bwiadczeniem kluczowy jest epizod pozornego zdj\u0119cia zakl\u0119cia, gdy \u201eRichardowi\u201d wydaje si\u0119, \u017ce \u017cycie wraca do normy. Jednak trauma to przybysz, kt\u00f3ry nie daje si\u0119 \u0142atwo wyprosi\u0107. Powraca, by dalej trzyma\u0107 nas w swej w\u0142adzy.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">W latach powojnia jedn\u0105 z nowych technik terapii sta\u0142o si\u0119 wprowadzanie w hipnoz\u0119 za pomoc\u0105 d\u017awi\u0119k\u00f3w zapisanych na p\u0142ytach winylowych. Wydawnictwa tego typu mia\u0142y poprzez autohipnoz\u0119 pomaga\u0107 w przezwyci\u0119\u017ceniu wewn\u0119trznych problem\u00f3w i pomaga\u0107 na przyk\u0142ad w rzuceniu palenia czy uzyskaniu wi\u0119kszej pewno\u015bci siebie. P\u0142yta sta\u0142a si\u0119 narz\u0119dziem terapeutycznym, zapowiadaj\u0105c epok\u0119 \u201edostrajania fal m\u00f3zgowych\u201d czy ASMR. Powt\u00f3rzenie stanowi\u0142o r\u00f3wnie\u017c centraln\u0105 figur\u0119 praktyk EVP \u2013 ws\u0142uchiwania si\u0119 w d\u017awi\u0119kowe szumy, zak\u0142\u00f3cenia oraz inne d\u017awi\u0119ki, kt\u00f3rych wielokrotny ods\u0142uch (przy r\u00f3\u017cnych pr\u0119dko\u015bciach, a tak\u017ce w obie strony) wi\u0105za\u0142 si\u0119 z poszukiwaniem \u015blad\u00f3w komunikat\u00f3w z za\u015bwiat\u00f3w. S\u0142uchanie oparte na p\u0119tli i powt\u00f3rzeniu powi\u0105zane zosta\u0142o z licznymi praktykami, kt\u00f3re mo\u017cna za Justyn\u0105 Stasiowsk\u0105 nazwa\u0107 \u201elubrykowaniem rzeczywisto\u015bci\u201d \u2013 praktykami, kt\u00f3re wyg\u0142adza\u0142y kanty chropowatej, nieprzyjemnej egzystencji<a name=\"k29\"><\/a><a href=\"#k29a\">[29]<\/a>. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce Skolimowski pozostaje we <i>Wrzasku <\/i>r\u00f3wnie sceptyczny w stosunku do wszelkich terapii co Graves. P\u0119tla, jak\u0105 zatacza film, zogniskowana jest wok\u00f3\u0142 \u017ca\u0142oby Rachel \u2013 to j\u0105 widzimy dwukrotnie ods\u0142aniaj\u0105c\u0105 cia\u0142o. M\u0119\u017cczy\u017ani morduj\u0105, trafiaj\u0105 do szpitala, gin\u0105, opowiadaj\u0105 historie, poddawani s\u0105 terapii, wyra\u017caj\u0105 traumy poprzez sztuk\u0119, marz\u0105 o niszczycielskiej sile d\u017awi\u0119ku. Ona pozostaje z cia\u0142em.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Co znamienne, p\u0119tla, jak\u0105 konstruuje Skolimowski, nie ma charakteru \u201epowrotu do punktu wyj\u015bcia\u201d, lecz \u2013 bardziej fatalistycznie \u2013 kroniki zapowiedzianego ko\u0144ca. Narrator zdaje si\u0119 na pocz\u0105tku przewija\u0107 szybko ta\u015bm\u0119 do pocz\u0105tku opowie\u015bci, kt\u00f3ra sama zbudowana jest w znacznej mierze z opowie\u015bci-retrospekcji. W efekcie na ka\u017cdym poziomie filmowej szkatu\u0142ki Skolimowski operuje inn\u0105 skal\u0105 czasu. Fabularna rama zbudowana z ogl\u0119dzin zw\u0142ok przez Rachel to ledwie kilka chwil. Opowie\u015b\u0107 o spotkaniu Roberta z Crossleyem rozgrywa si\u0119 na przestrzeni dnia, opowie\u015b\u0107 Crossleya za\u015b \u2013 kilku dni. Je\u015bli wejdziemy jeszcze g\u0142\u0119biej, to zobaczymy, \u017ce historie, kt\u00f3re \u201eCharles\u201d opowiada Fieldingom na temat w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci, operuj\u0105 skal\u0105 lat. Skolimowski zdaje si\u0119 raz jeszcze pod\u0105\u017ca\u0107 za Gravesem \u2013 tym razem sygnalizuj\u0105c przeobra\u017cenia mitu i opowiadania. Je\u015bli mit tworzy\u0142 si\u0119, rozwija\u0142 i istnia\u0142 przez setki lat, opowiedzenie eposu za\u015b trwa\u0142o kilka dni, to literatura skr\u00f3ci\u0142a ten dystans, umo\u017cliwiaj\u0105c znacznie szybsze do\u015bwiadczenie lektury. Film oraz fonografia ponownie dynamizuj\u0105 to do\u015bwiadczenie. Skolimowski wprowadza wi\u0119c mit w epok\u0119 nowej sytuacji medialnej, gdzie p\u0119tla repetycji staje si\u0119 elementem nowej struktury czasu.<\/p>\n<div>\n<hr width=\"33%\" size=\"1\" align=\"left\">\n<div>\n<p><a name=\"k1a\"><\/a>[1]<i>&nbsp;My shout is not a matter of tone or vibration, but something not to be explained. It is a shout of pure evil, and there is no place fixed for it on the scale. It may take any note. It is pure terror, and if it were not for a certain intention of mine, which I need not tell you, I would refuse to shout for you.<\/i> R. Graves,<i> The Shout<\/i>,<i> <\/i>[w:] tego\u017c,<i> Collected Short Stories<\/i>, Doubleday &amp; Company, Garden City 1964, t\u0142um. w\u0142asne. Przek\u0142ad Zofii Kierszys nieco si\u0119 w paru miejscach r\u00f3\u017cni, zob. R. Graves, <i>Opowiadania<\/i>, t\u0142um. Zofia Kierszys, PIW, Warszawa 2005, s. 20\u201321. <a href=\"#k1\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k2a\"><\/a>[2]<i>&nbsp;Jerzy Skolimowski o sobie. Ca\u0142e \u017cycie jak na d\u0142oni<\/i>, z Jerzym Skolimowskim rozmawia Jerzy Uszy\u0144ski, \u201eFilm na \u015awiecie\u201d 1990, nr 1\u20136, s. 30.&nbsp;<a href=\"#k2\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k3a\"><\/a>[3] J. Majmurek, <i>Crossley, nasz brat<\/i>, [w:] <i>Skolimowski: Przewodnik Krytyki Politycznej<\/i>, red. Zesp\u00f3\u0142 Krytyki Politycznej, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Gda\u0144sk \u2013 Warszawa 2010, s. 81\u201382; E. Mazierska, <i>Jerzy Skolimowski: The Cinema of a Nonconformist<\/i>, Berghahn Books, New York \u2013 Oxford 2010, s. 85.&nbsp;<a href=\"#k3\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k4a\"><\/a>[4] Ze wzgl\u0119du na przejrzysto\u015b\u0107 wywodu zdecydowa\u0142em si\u0119, pisz\u0105c o opowiadaniu Gravesa, u\u017cywa\u0107 tytu\u0142u angloj\u0119zycznego, a odnosz\u0105c si\u0119 do filmu Skolimowskiego \u2013 polskiego tytu\u0142u filmu. Pracuj\u0105c nad niniejszym tekstem, pos\u0142ugiwa\u0142em si\u0119 w pierwszej kolejno\u015bci angielskim tekstem opowiadania Gravesa, jednak gdy mo\u017cna, staram si\u0119 r\u00f3wnie\u017c odwo\u0142ywa\u0107 do polskiego przek\u0142adu.&nbsp;<a href=\"#k4\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k5a\"><\/a>[5] R. Graves, <i>Opowiadania\u2026<\/i>, dz. cyt., s. 30.&nbsp;<a href=\"#k5\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k6a\"><\/a>[6] R. Graves, <i>The Shout<\/i>, dz. cyt., s. 23.&nbsp;<a href=\"#k6\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k7a\"><\/a>[7] O\u015bwiadczenie napisane przez Sassoona z udzia\u0142em m.in. Bertranda Russella by\u0142o deklaracj\u0105 odmowy powrotu do czynnej s\u0142u\u017cby i mog\u0142o stanowi\u0107 podstaw\u0119 s\u0105du wojennego pod zarzutem dezercji. Upublicznione, zosta\u0142o wr\u0119cz odczytane na g\u0142os w brytyjskim parlamencie.&nbsp;<a href=\"#k7\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k8a\"><\/a>[8] W ostatnich latach za spraw\u0105 postulat\u00f3w Tracey Loughran odchodzi si\u0119 od prostego zast\u0119powania poj\u0119cia <i>shell shock <\/i>kategori\u0105 PTSD. Loughran wskazuje na rozmyty charakter kategorii ukutej <i>ad hoc<\/i> w trakcie wojny oraz jej specyficzne znaczenie i funkcjonowanie dla kultury brytyjskiej omawianego okresu. Uznaj\u0105c zasadno\u015b\u0107 tego argumentu, sam r\u00f3wnie\u017c staram si\u0119 oszcz\u0119dnie u\u017cywa\u0107 terminu PTSD, pisz\u0105c o kontek\u015bcie pierwszej wojny \u015bwiatowej. T. Loughran, <i>Shell-Shock and Medical Culture in First World War Britain<\/i>, Cambridge University Press, Cambridge 2017.&nbsp;<a href=\"#k8\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k9a\"><\/a>[9] Zob. W. Johnson, <i>The Shout<\/i>, \u201eFilm Quarterly\u201d 1979, vol. 33, no. 1, s. 53\u201359.&nbsp;<a href=\"#k9\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k10a\"><\/a>[10] W latach 80. koncepcje Janova b\u0119d\u0105 istotne chocia\u017cby dla muzyk\u00f3w zespo\u0142\u00f3w Primal Scream oraz Tears for Fears, kt\u00f3rych teledysk do utworu <i>Shout <\/i>tej drugiej formacji, autorstwa Nigela Dicka, nakr\u0119cony na wybrze\u017cach Dorset, posiada podobny nastr\u00f3j co niekt\u00f3re fragmenty filmu Skolimowskiego. Utw\u00f3r \u0142\u0105czy tematyk\u0119 \u201epierwotnego krzyku\u201d, rozwijan\u0105 przede wszystkim we wcze\u015bniejszym, debiutanckim albumie Tears for Fears, z wezwaniem do politycznego protestu.&nbsp;<a href=\"#k10\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k11a\"><\/a>[11] Zob. J. Majmurek, dz. cyt.&nbsp;<a href=\"#k11\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k12a\"><\/a>[12] Klasyczny mecz krykieta trwa pi\u0119\u0107 dni. Zwr\u00f3\u0107my te\u017c uwag\u0119 na struktur\u0119 krykietowej bramki (<i>wicket<\/i>), zbudowanej z trzech po\u0142\u0105czonych cz\u0119\u015bci \u2013 niczym postacie tworz\u0105ce g\u0142\u00f3wny tr\u00f3jk\u0105t opowie\u015bci.&nbsp;<a href=\"#k12\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k13a\"><\/a>[13] R. Ebert, <i>The Shout<\/i>, <a href=\"https:\/\/www.rogerebert.com\/reviews\/the-shout-1978\">https:\/\/www.rogerebert.com\/reviews\/the-shout-1978<\/a> (dost\u0119p: 15.01.2020).&nbsp;<a href=\"#k13\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k14a\"><\/a>[14] S. Goodmann, <i>Sonic Warfare<\/i>: <i>Sound, Affect, and Ecology of Fear<\/i>, MIT University Press, Cambridge 2010.&nbsp;<a href=\"#k14\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k15a\"><\/a>[15] Zob. tam\u017ce, s. 18\u201319.&nbsp;<a href=\"#k15\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k16a\"><\/a>[16] J. Volcler, <i>Extremely Loud: Sound as a Weapon<\/i>, t\u0142um. C. Volk, The New Press, New York 2013.&nbsp;<a href=\"#k16\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k17a\"><\/a>[17] Przytoczmy w tym miejscu dwa przyk\u0142ady. Z jednej strony prac\u0119 pioniera radia w Zjednoczonym Kr\u00f3lestwie Olivera Lodge\u2019a, kt\u00f3ry po \u015bmierci swego syna Raymonda na zachodnim froncie wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 dokumentuj\u0105c\u0105 pr\u00f3by komunikacji poprzez seanse spirytystyczne \u2013 <i>Raymond or Life and Death<\/i>, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 w Wielkiej Brytanii kontrowersyjnym bestsellerem. Z drugiej strony s\u0142ynn\u0105 scen\u0119 seansu spirytystycznego w <i>Czarodziejskiej G\u00f3rze <\/i>Tomasza Manna. O. Lodge, <i>Raymond or Life and Death<\/i>, George H. Doran, New York 1916; T. Mann, <i>Czarodziejska G\u00f3ra<\/i>, t\u0142um. J. \u0141ukowski, Porozumienie Wydawc\u00f3w, Warszawa 1999, t. 2, s. 518\u2013535.&nbsp;<a href=\"#k17\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k18a\"><\/a>[18] Warto w tym miejscu na marginesie zaznaczy\u0107, \u017ce brytyjscy widzowie mogli w latach 70. bodaj po raz pierwszy zobaczy\u0107 oraz us\u0142ysze\u0107 na ekranie bardzo dzisiaj cenione tradycyjne innuickie gard\u0142owe techniki wokalne, przedstawione w filmie <i>The White Dawn <\/i>Philipa Kaufmana (1974).&nbsp;<a href=\"#k18\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k19a\"><\/a>[19] Zob. A. Lord, <i>Pie\u015bniarz i jego opowie\u015b\u0107<\/i>, t\u0142um. P. Majewski, red. G. Godlewski, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2010.&nbsp;<a href=\"#k19\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k20a\"><\/a>[20] Zob. F. Kittler, <i>Gramophone, Film, Typewriter<\/i>, t\u0142um. G. Winthrop-Young, M. Wutz, Stanford University Press, Stanford 1999, s. 59\u201378.&nbsp;<a href=\"#k20\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k21a\"><\/a>[21] W brytyjskiej kulturze lat 70. ciekawy w\u0105tek stanowi motyw zapisu d\u017awi\u0119ku w kamieniu, pojawiaj\u0105cy si\u0119 m.in. w produkcji BBC <i>The Stone Tape <\/i>(re\u017c. Peter Sasdy, 1972) na podstawie sztuki Nigela Kneale\u2019a. W filmie tym nowoczesne technologie reprodukcji d\u017awi\u0119ku s\u0105 w stanie wydoby\u0107 przesz\u0142e d\u017awi\u0119ki, kt\u00f3re od\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 w kamieniach niczym osady w ska\u0142ach. Taka \u201eaudiopaleontologia\u201d uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnia w\u0105tki, o kt\u00f3rych pisa\u0142 Kittler.&nbsp;<a href=\"#k21\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k22a\"><\/a>[22] Szerzej na ten temat zob. np. tematyczny numer 32 magazynu \u201eGlissando\u201d, zw\u0142aszcza H. Folkersts, <i>Pilnuj\u0105c wyniku: notacja, uciele\u015bnienie, na\u017cywo\u015b\u0107<\/i>, t\u0142um. M. Hanuszkiewicz-Cnota, L. Dzier\u017canowski, A. Michnik, \u201eGlissando\u201d 2017, nr 32, s. 80\u201387.&nbsp;<a href=\"#k22\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k23a\"><\/a>[23] Podobny zabieg znajdziemy w tw\u00f3rczo\u015bci Skolimowskiego p\u00f3\u017aniej, np. w prologu do filmu <i>R\u0119ce do g\u00f3ry <\/i>(1967), gdzie J\u00f3zef Skrzek wykorzysta <i>Kosmogoni\u0119 <\/i>Krzysztofa Pendereckiego (1970).&nbsp;<a href=\"#k23\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k24a\"><\/a>[24] W pierwszej po\u0142owie lat 70. Genesis pod przyw\u00f3dztwem Petera Gabriela specjalizowa\u0142 si\u0119 w rozbudowanych kompozycjach o enigmatycznych tekstach, inspirowanych cz\u0119sto fantastyk\u0105 i mitologi\u0105. Zesp\u00f3\u0142 s\u0142yn\u0105\u0142 z koncert\u00f3w o silnie performatywnym wymiarze, zw\u0142aszcza z teatralizacji wyst\u0119pu poprzez fantazyjne stroje Gabriela, odsy\u0142aj\u0105ce do postaci zawartych w tekstach (wyst\u0119powa\u0142 m.in. w strojach nietoperza, kwiatu, Brytanii, lisa). W 1978 roku Genesis tworzyli ju\u017c jednak tylko Banks, Rutherford oraz Phil Collins. Muzycy starali si\u0119 wymy\u015bli\u0107 zesp\u00f3\u0142 na nowo jako trio i wydali w\u00f3wczas sw\u00f3j zdecydowanie najbardziej przyst\u0119pny album w \u00f3wczesnej dyskografii.&nbsp;<a href=\"#k24\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k25a\"><\/a>[25] Hine by\u0142 m.in. cz\u0142onkiem zespo\u0142u The Quantum Jump, z kt\u00f3rym wyda\u0142 w latach 1976\u20131977 dwa albumy. W roku 1979 nieoczekiwanie reedycja singla zespo\u0142u <i>The Lone Ranger<\/i> sta\u0142a si\u0119 przebojem na brytyjskich listach. Charakterystyczny element piosenki stanowi wykorzystanie w intro najd\u0142u\u017cszego znanego s\u0142owa (zgodnie z \u00f3wczesn\u0105 Ksi\u0119g\u0105 rekord\u00f3w Guinnessa), Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu \u2013 maoryskiej nazwy wzg\u00f3rza na Wyspie P\u00f3\u0142nocnej Nowej Zelandii. Dzisiaj tekst utworu brzmi co najmniej problematycznie, natomiast sam Hine pozostaje fascynuj\u0105c\u0105 postaci\u0105 w kontek\u015bcie filmu jako muzyk, kt\u00f3ry przez wiele lat pr\u00f3bowa\u0142 na r\u00f3\u017cne sposoby odnie\u015b\u0107 sukces, \u0142\u0105cz\u0105c muzyk\u0119 popularn\u0105 z elementami elektronicznej. Hine by\u0142 r\u00f3wnie\u017c producentem i szczeg\u00f3ln\u0105 renom\u0119 uzyska\u0142 w epoce synthpopu lat 80., jednak ju\u017c wcze\u015bniej wyprodukowa\u0142 np. singiel <i>Who Is the Doctor <\/i>Jona Pertwee, znanego z serialu<i> Doctor Who<\/i>. Dodajmy jeszcze, \u017ce przyja\u017ani\u0142 si\u0119 przez wiele lat ze \u015brodowiskiem Genesis, a na jego albumie <i>Immunity <\/i>(1981) na perkusji gra Collins.&nbsp;<a href=\"#k25\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k26a\"><\/a>[26] W analizach filmu wielokrotnie podkre\u015blano, \u017ce poszczeg\u00f3lne kadry znajduj\u0105 swe odzwierciedlenie w kompozycjach przedstawionych obraz\u00f3w Bacona. W studiu Fieldinga znajduje si\u0119 tak\u017ce wyci\u0119ta kobieca posta\u0107 z <i>Wampira <\/i>Edwarda Muncha (przypomnijmy, autor s\u0142ynnego <i>Krzyku<\/i>), a tak\u017ce fotografie wojennych okrucie\u0144stw czy modele anatomiczne zwierz\u0105t. Warto w tym miejscu zauwa\u017cy\u0107, \u017ce dos\u0142ownie rok p\u00f3\u017aniej, w 1979 roku, obrazy Bacona jako emocjonalny kontekst fabu\u0142y wykorzysta Michael Haneke w drugiej cz\u0119\u015bci swych <i>Leming\u00f3w<\/i>. Na temat wykorzystania obraz\u00f3w Bacona przez Skolimowskiego zob. M. Keska, <i>The Visual Sonority of Francis Bacon\u2019s Painting in Jerzy Skolimowski\u2019s \u201cThe Shout\u201d (1978)<\/i>, \u201eARTMargins Online\u201d, 15 kwietnia 2012, <a href=\"https:\/\/artmargins.com\/the-visual-sonority-of-francis-bacons-painting-in-jerzy-skolimowskis-the-shout-1978\/\">https:\/\/artmargins.com\/the-visual-sonority-of-francis-bacons-painting-in-jerzy-skolimowskis-the-shout-1978\/<\/a> (dost\u0119p: 15.01.2020).&nbsp;<a href=\"#k26\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k27a\"><\/a>[27] Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce w opowiadaniu piorun r\u00f3wnie\u017c uderza tu\u017c obok narratora. Zob. R. Graves, <i>Opowiadania\u2026<\/i>, dz. cyt., s. 32.&nbsp;<a href=\"#k27\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k28a\"><\/a>[28] P. M. Lee, <i>Chronophobia: On Time in the Art of the 1960s<\/i>, MIT Press, Cambridge 2004.&nbsp;<a href=\"#k28\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k29a\"><\/a>[29] J. Stasiowska, <i>Brak dyscypliny: Lubrykant do rzeczywisto\u015bci <\/i>, \u201eDutygodnik.com\u201d 2019, nr 258, <a href=\"https:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/8330-brak-dyscypliny-lubrykant-do-rzeczywistosci.html\">https:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/8330-brak-dyscypliny-lubrykant-do-rzeczywistosci.html<\/a> (dost\u0119p: 15.01.2020).&nbsp;<a href=\"#k29\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><b>Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o&nbsp;<i>Wrzasku&nbsp;<\/i>Jerzego Skolimowskiego<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Tekst stanowi analiz\u0119 filmu&nbsp;<i>Wrzask&nbsp;<\/i>Jerzego Skolimowskiego (1979) oraz tego, jakie znaczenie ma w nim \u015bcie\u017cka d\u017awi\u0119kowa, a tak\u017ce szeroko rozumiana audiosfera, z d\u017awi\u0119kiem tytu\u0142owym na czele. Autor prowadzi analiz\u0119, zestawiaj\u0105c film z literackim pierwowzorem \u2013 opowiadaniem Roberta Gravesa (1924). Odczytuj\u0105c tekst Gravesa w kontek\u015bcie mi\u0119dzywojennej epidemii tzw.&nbsp;<i>shell shock<\/i>,<i>&nbsp;<\/i>autor przygl\u0105da si\u0119 przesuni\u0119ciom dokonanym przez Skolimowskiego wraz ze wsp\u00f3\u0142scenarzyst\u0105 Michaelem Austinem oraz zastanawia si\u0119, jakie napi\u0119cia oraz konflikty ods\u0142ania film, a tak\u017ce jak\u0105 funkcj\u0119 pe\u0142ni w nich d\u017awi\u0119k.&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><b>The Strength of the Nape Muscles \u2013 Jerzy Skolimowski\u2019s&nbsp;<i>The Shout<\/i>.<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">The essay is an analysis of&nbsp;<i>The Shout&nbsp;<\/i>by Jerzy Skolimowski (1979) focusing on the significance and meanings of the soundtrack and the broader audiosphere \u2013 including the titular sound. The author compares the film with literary source, a short story written in 1924 by Robert Graves. Reading closely Graves\u2019 text, through the lenses of interwar shell shock epidemic, the author examines the different choices made by Skolimowski and co-screenwriter Michael Austin, focusing on the conflicts and anxieties revealed the film, with particular attention to the significance of sound for those tensions.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><b>S\u0142owa kluczowe:<\/b>&nbsp;d\u017awi\u0119k w kinie, audiosfera,&nbsp;<i>sonic warfare<\/i>,&nbsp;<i>shell shock<\/i>, Jerzy Skolimowski, Robert Graves,&nbsp;<i>Wrzask<\/i><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><b>Antoni Michnik<\/b>&nbsp;\u2013 doktorant w IS PAN, absolwent IHS UW, historyk kultury, performer. Cz\u0142onek za\u0142o\u017cyciel researchersko-performatywnej Grupy ETC. Wsp\u00f3\u0142pracownik Stowarzyszenia im. Stanis\u0142awa Brzozowskiego, wyk\u0142adowca Laboratorium Nowych Praktyk Teatralnych w SWPS i Studi\u00f3w Podyplomowych IS PAN. Od jesieni 2013 roku w redakcji magazynu \u201eGlissando\u201d. Publikowa\u0142 m.in. w \u201eKontekstach\u201d, \u201eKulturze Popularnej\u201d, \u201eKulturze Wsp\u00f3\u0142czesnej\u201d, \u201eKwartalniku Filmowym\u201d, \u201eRoczniku Historii Sztuki\u201d, \u201eZeszytach Literackich\u201d. Wsp\u00f3\u0142redaktor ksi\u0105\u017cek&nbsp;<i>Fluxus w trzech aktach. Narracje \u2013 estetyki<\/i>&nbsp;\u2013&nbsp;<i>geografie&nbsp;<\/i>Grupy ETC (Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2014) oraz&nbsp;<i>Poza rejestrem. Rozmowy o muzyce i prawie autorskim&nbsp;<\/i>(Fundacja Nowoczesna Polska, 2015).<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00f3j wrzask to nie kwestia tonu lub wibracji, lecz czego\u015b, czego nie powinno si\u0119 wyja\u015bnia\u0107. To wrzask czystego z\u0142a i nie posiada ustalonego miejsca na skali. Mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dowoln\u0105 nut\u0105. Stanowi czysty terror i gdyby nie pewna intencja, kt\u00f3rej nie musz\u0119 ujawnia\u0107, odm\u00f3wi\u0142bym wrzeszczenia dla pana. Robert Graves, Wrzask[1] &nbsp; To musi by\u0107 facet,&hellip;&nbsp;<a href=\"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/\" class=\"\" rel=\"bookmark\">Czytaj wi\u0119cej &raquo;<span class=\"screen-reader-text\">Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o &#8222;Wrzasku&#8221; Jerzego Skolimowskiego<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":716,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[448],"tags":[465,968,466,471,472,473,474,475],"ppma_author":[476],"class_list":["post-261","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2019","tag-audiosfera","tag-dzwiek-i-muzyka","tag-dzwiek-w-filmie","tag-jerzy-skolimowski","tag-robert-graves","tag-shell-shock","tag-sonic-warfare","tag-wrzask"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t<!-- All in One SEO 5.0.4 - aioseo.com -->\n\t<meta name=\"description\" content=\"M\u00f3j wrzask to nie kwestia tonu lub wibracji, lecz czego\u015b, czego nie powinno si\u0119 wyja\u015bnia\u0107. To wrzask czystego z\u0142a i nie posiada ustalonego miejsca na skali. Mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dowoln\u0105 nut\u0105. Stanowi czysty terror i gdyby nie pewna intencja, kt\u00f3rej nie musz\u0119 ujawnia\u0107, odm\u00f3wi\u0142bym wrzeszczenia dla pana. Robert Graves, Wrzask[1] To musi by\u0107 facet,\" \/>\n\t<meta name=\"robots\" content=\"max-image-preview:large\" \/>\n\t<meta name=\"author\" content=\"fina\"\/>\n\t<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/\" \/>\n\t\t<meta name=\"generator\" content=\"All in One SEO (AIOSEO) 5.0.4\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:site_name\" content=\"pleograf.pl -\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:title\" content=\"Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o \u201eWrzasku\u201d Jerzego Skolimowskiego - pleograf.pl\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:description\" content=\"M\u00f3j wrzask to nie kwestia tonu lub wibracji, lecz czego\u015b, czego nie powinno si\u0119 wyja\u015bnia\u0107. To wrzask czystego z\u0142a i nie posiada ustalonego miejsca na skali. Mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dowoln\u0105 nut\u0105. Stanowi czysty terror i gdyby nie pewna intencja, kt\u00f3rej nie musz\u0119 ujawnia\u0107, odm\u00f3wi\u0142bym wrzeszczenia dla pana. Robert Graves, Wrzask[1] To musi by\u0107 facet,\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:secure_url\" content=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"568\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"567\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-03-01T23:00:00+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-25T13:40:24+00:00\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:title\" content=\"Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o \u201eWrzasku\u201d Jerzego Skolimowskiego - pleograf.pl\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:description\" content=\"M\u00f3j wrzask to nie kwestia tonu lub wibracji, lecz czego\u015b, czego nie powinno si\u0119 wyja\u015bnia\u0107. To wrzask czystego z\u0142a i nie posiada ustalonego miejsca na skali. Mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dowoln\u0105 nut\u0105. Stanowi czysty terror i gdyby nie pewna intencja, kt\u00f3rej nie musz\u0119 ujawnia\u0107, odm\u00f3wi\u0142bym wrzeszczenia dla pana. Robert Graves, Wrzask[1] To musi by\u0107 facet,\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png\" \/>\n\t\t<script type=\"application\/ld+json\" class=\"aioseo-schema\">\n\t\t\t{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"BlogPosting\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/#blogposting\",\"name\":\"Si\\u0142a mi\\u0119\\u015bni karku \\u2013 o \\u201eWrzasku\\u201d Jerzego Skolimowskiego - pleograf.pl\",\"headline\":\"Si\\u0142a mi\\u0119\\u015bni karku \\u2013 o &#8222;Wrzasku&#8221; Jerzego Skolimowskiego\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/fina\\\/#author\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/2019_4_Skolimowski-scaled-1.jpg\",\"width\":2560,\"height\":2560,\"caption\":\"Skolimowski Jerzy [rezyser];\"},\"datePublished\":\"2020-03-02T00:00:00+01:00\",\"dateModified\":\"2021-06-25T14:40:24+01:00\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/#webpage\"},\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/#webpage\"},\"articleSection\":\"\\\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\\\", nr 4\\\/2019, audiosfera, d\\u017awi\\u0119k i muzyka, d\\u017awi\\u0119k w filmie, Jerzy Skolimowski, Robert Graves, shell shock, sonic warfare, Wrzask, Antoni Michnik\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/#breadcrumblist\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#listItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/category\\\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2019\\\/#listItem\",\"name\":\"\\\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\\\", nr 4\\\/2019\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/category\\\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2019\\\/#listItem\",\"position\":2,\"name\":\"\\\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\\\", nr 4\\\/2019\",\"item\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/category\\\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2019\\\/\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/#listItem\",\"name\":\"Si\\u0142a mi\\u0119\\u015bni karku \\u2013 o &#8222;Wrzasku&#8221; Jerzego Skolimowskiego\"},\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#listItem\",\"name\":\"Home\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/#listItem\",\"position\":3,\"name\":\"Si\\u0142a mi\\u0119\\u015bni karku \\u2013 o &#8222;Wrzasku&#8221; Jerzego Skolimowskiego\",\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/category\\\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2019\\\/#listItem\",\"name\":\"\\\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\\\", nr 4\\\/2019\"}}]},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#organization\",\"name\":\"pleograf.pl\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/PLEOGRAF.png\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/#organizationLogo\",\"width\":568,\"height\":567},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/#organizationLogo\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/fina\\\/#author\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/fina\\\/\",\"name\":\"fina\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/#authorImage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d959bade7bbdab6bc1d7d540869355bed0ae1fd21036cbe7ef820ca9e0284062?s=96&d=mm&r=g\",\"width\":96,\"height\":96,\"caption\":\"fina\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/#webpage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/\",\"name\":\"Si\\u0142a mi\\u0119\\u015bni karku \\u2013 o \\u201eWrzasku\\u201d Jerzego Skolimowskiego - pleograf.pl\",\"description\":\"M\\u00f3j wrzask to nie kwestia tonu lub wibracji, lecz czego\\u015b, czego nie powinno si\\u0119 wyja\\u015bnia\\u0107. To wrzask czystego z\\u0142a i nie posiada ustalonego miejsca na skali. Mo\\u017ce sta\\u0107 si\\u0119 dowoln\\u0105 nut\\u0105. Stanowi czysty terror i gdyby nie pewna intencja, kt\\u00f3rej nie musz\\u0119 ujawnia\\u0107, odm\\u00f3wi\\u0142bym wrzeszczenia dla pana. Robert Graves, Wrzask[1] To musi by\\u0107 facet,\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#website\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/#breadcrumblist\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/fina\\\/#author\"},\"creator\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/fina\\\/#author\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/2019_4_Skolimowski-scaled-1.jpg\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/#mainImage\",\"width\":2560,\"height\":2560,\"caption\":\"Skolimowski Jerzy [rezyser];\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\\\/#mainImage\"},\"datePublished\":\"2020-03-02T00:00:00+01:00\",\"dateModified\":\"2021-06-25T14:40:24+01:00\"},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/\",\"name\":\"pleograf.pl\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#organization\"}}]}\n\t\t<\/script>\n\t\t<!-- All in One SEO -->\n\n","aioseo_head_json":{"title":"Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o \u201eWrzasku\u201d Jerzego Skolimowskiego - pleograf.pl","description":"M\u00f3j wrzask to nie kwestia tonu lub wibracji, lecz czego\u015b, czego nie powinno si\u0119 wyja\u015bnia\u0107. To wrzask czystego z\u0142a i nie posiada ustalonego miejsca na skali. Mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dowoln\u0105 nut\u0105. Stanowi czysty terror i gdyby nie pewna intencja, kt\u00f3rej nie musz\u0119 ujawnia\u0107, odm\u00f3wi\u0142bym wrzeszczenia dla pana. Robert Graves, Wrzask[1] To musi by\u0107 facet,","canonical_url":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/","robots":"max-image-preview:large","keywords":"","webmasterTools":{"miscellaneous":""},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"BlogPosting","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/#blogposting","name":"Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o \u201eWrzasku\u201d Jerzego Skolimowskiego - pleograf.pl","headline":"Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o &#8222;Wrzasku&#8221; Jerzego Skolimowskiego","author":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/fina\/#author"},"publisher":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#organization"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2019_4_Skolimowski-scaled-1.jpg","width":2560,"height":2560,"caption":"Skolimowski Jerzy [rezyser];"},"datePublished":"2020-03-02T00:00:00+01:00","dateModified":"2021-06-25T14:40:24+01:00","inLanguage":"pl-PL","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/#webpage"},"isPartOf":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/#webpage"},"articleSection":"\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\", nr 4\/2019, audiosfera, d\u017awi\u0119k i muzyka, d\u017awi\u0119k w filmie, Jerzy Skolimowski, Robert Graves, shell shock, sonic warfare, Wrzask, Antoni Michnik"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/#breadcrumblist","itemListElement":[{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#listItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/pleograf.pl\/","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2019\/#listItem","name":"\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\", nr 4\/2019"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2019\/#listItem","position":2,"name":"\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\", nr 4\/2019","item":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2019\/","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/#listItem","name":"Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o &#8222;Wrzasku&#8221; Jerzego Skolimowskiego"},"previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#listItem","name":"Home"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/#listItem","position":3,"name":"Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o &#8222;Wrzasku&#8221; Jerzego Skolimowskiego","previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2019\/#listItem","name":"\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\", nr 4\/2019"}}]},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#organization","name":"pleograf.pl","url":"https:\/\/pleograf.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/#organizationLogo","width":568,"height":567},"image":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/#organizationLogo"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/fina\/#author","url":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/fina\/","name":"fina","image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/#authorImage","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d959bade7bbdab6bc1d7d540869355bed0ae1fd21036cbe7ef820ca9e0284062?s=96&d=mm&r=g","width":96,"height":96,"caption":"fina"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/#webpage","url":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/","name":"Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o \u201eWrzasku\u201d Jerzego Skolimowskiego - pleograf.pl","description":"M\u00f3j wrzask to nie kwestia tonu lub wibracji, lecz czego\u015b, czego nie powinno si\u0119 wyja\u015bnia\u0107. To wrzask czystego z\u0142a i nie posiada ustalonego miejsca na skali. Mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dowoln\u0105 nut\u0105. Stanowi czysty terror i gdyby nie pewna intencja, kt\u00f3rej nie musz\u0119 ujawnia\u0107, odm\u00f3wi\u0142bym wrzeszczenia dla pana. Robert Graves, Wrzask[1] To musi by\u0107 facet,","inLanguage":"pl-PL","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#website"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/#breadcrumblist"},"author":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/fina\/#author"},"creator":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/fina\/#author"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2019_4_Skolimowski-scaled-1.jpg","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/#mainImage","width":2560,"height":2560,"caption":"Skolimowski Jerzy [rezyser];"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/#mainImage"},"datePublished":"2020-03-02T00:00:00+01:00","dateModified":"2021-06-25T14:40:24+01:00"},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#website","url":"https:\/\/pleograf.pl\/","name":"pleograf.pl","inLanguage":"pl-PL","publisher":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#organization"}}]},"og:locale":"pl_PL","og:site_name":"pleograf.pl -","og:type":"article","og:title":"Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o \u201eWrzasku\u201d Jerzego Skolimowskiego - pleograf.pl","og:description":"M\u00f3j wrzask to nie kwestia tonu lub wibracji, lecz czego\u015b, czego nie powinno si\u0119 wyja\u015bnia\u0107. To wrzask czystego z\u0142a i nie posiada ustalonego miejsca na skali. Mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dowoln\u0105 nut\u0105. Stanowi czysty terror i gdyby nie pewna intencja, kt\u00f3rej nie musz\u0119 ujawnia\u0107, odm\u00f3wi\u0142bym wrzeszczenia dla pana. Robert Graves, Wrzask[1] To musi by\u0107 facet,","og:url":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/","og:image":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png","og:image:secure_url":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png","og:image:width":568,"og:image:height":567,"article:published_time":"2020-03-01T23:00:00+00:00","article:modified_time":"2021-06-25T13:40:24+00:00","twitter:card":"summary_large_image","twitter:title":"Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o \u201eWrzasku\u201d Jerzego Skolimowskiego - pleograf.pl","twitter:description":"M\u00f3j wrzask to nie kwestia tonu lub wibracji, lecz czego\u015b, czego nie powinno si\u0119 wyja\u015bnia\u0107. To wrzask czystego z\u0142a i nie posiada ustalonego miejsca na skali. Mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dowoln\u0105 nut\u0105. Stanowi czysty terror i gdyby nie pewna intencja, kt\u00f3rej nie musz\u0119 ujawnia\u0107, odm\u00f3wi\u0142bym wrzeszczenia dla pana. Robert Graves, Wrzask[1] To musi by\u0107 facet,","twitter:image":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png"},"aioseo_meta_data":{"post_id":"261","title":null,"description":null,"keywords":null,"keyphrases":null,"primary_term":null,"canonical_url":null,"og_title":null,"og_description":null,"og_object_type":"default","og_image_type":"default","og_image_url":null,"og_image_width":null,"og_image_height":null,"og_image_custom_url":null,"og_image_custom_fields":null,"og_video":null,"og_custom_url":null,"og_article_section":null,"og_article_tags":null,"twitter_use_og":false,"twitter_card":"default","twitter_image_type":"default","twitter_image_url":null,"twitter_image_custom_url":null,"twitter_image_custom_fields":null,"twitter_title":null,"twitter_description":null,"schema":{"blockGraphs":[],"customGraphs":[],"default":{"data":{"Article":[],"Course":[],"Dataset":[],"FAQPage":[],"Movie":[],"Person":[],"Product":[],"ProductReview":[],"Car":[],"Recipe":[],"Service":[],"SoftwareApplication":[],"WebPage":[]},"graphName":"","isEnabled":true},"graphs":[]},"schema_type":"default","schema_type_options":null,"pillar_content":false,"robots_default":true,"robots_noindex":false,"robots_noarchive":false,"robots_nosnippet":false,"robots_nofollow":false,"robots_noimageindex":false,"robots_noodp":false,"robots_notranslate":false,"robots_max_snippet":null,"robots_max_videopreview":null,"robots_max_imagepreview":"large","priority":null,"frequency":null,"local_seo":null,"breadcrumb_settings":null,"limit_modified_date":false,"ai":null,"created":"2023-01-24 12:50:07","updated":"2025-06-04 18:56:22","seo_analyzer_scan_date":null,"focus_keyword":null,"additional_keywords":null,"truseo_locale":null},"aioseo_breadcrumb":"<div class=\"aioseo-breadcrumbs\"><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/pleograf.pl\/\" title=\"Home\">Home<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">\u00bb<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2019\/\" title=\"\">\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\", nr 4\/2019<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">\u00bb<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\tSi\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o \u201eWrzasku\u201d Jerzego Skolimowskiego\n\t\t<\/span><\/div>","aioseo_breadcrumb_json":[{"label":"Home","link":"https:\/\/pleograf.pl\/"},{"label":"\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\", nr 4\/2019","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2019\/"},{"label":"Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o &#8222;Wrzasku&#8221; Jerzego Skolimowskiego","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sila-miesni-karku-o-wrzasku-jerzego-skolimowskiego\/"}],"authors":[{"term_id":476,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"antoni-michnik","display_name":"Antoni Michnik","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=mm&r=g","author_category":"","user_url":"","last_name":"","first_name":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/261","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=261"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/261\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1825,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/261\/revisions\/1825"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/716"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=261"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=261"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=261"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=261"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}