Tymczasem w \u0142onie znacjonalizowanej kinematografii, kt\u00f3ra rodzi\u0142a polsk\u0105 szko\u0142\u0119 filmow\u0105 i polsk\u0105 szko\u0142\u0119 dokumentu, przez blisko p\u00f3\u0142 wieku po wojnie dojrzewali filmowcy, kt\u00f3rzy po\u0142o\u017cyli podwaliny pod kinematografie w swoich ojczyznach, a kultur\u0119 monoetnicznej Polski wzbogacili o element r\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Transnarodowy PRL <\/i>\u2013 jak to okre\u015blili redaktorzy tomu Kino polskie jako kino transnarodowe<\/i> \u2013 obejmowa\u0142<\/i> rozmaite sposoby umi\u0119dzynarodowienia kinematografii za \u017celazn\u0105 kurtyn\u0105: czy to przez pr\u00f3by otwarcia jej na Zach\u00f3d, czy przez w\u0142\u0105czanie w wi\u0119kszy organizm bloku wschodniego<\/a><\/i>[5]<\/a>. Mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o globalnym kinie socjalistycznym zorganizowanym wok\u00f3\u0142 szk\u00f3\u0142, festiwali, koprodukcji bloku wschodniego i wsp\u00f3\u0142pracy z rozwijaj\u0105cym si\u0119 Po\u0142udniem, z centraln\u0105 ide\u0105 sowieckiego filmowego internacjonalizmu<\/a>[6]<\/a>. Je\u015bli przyjmiemy, \u017ce zjawisko kina transnarodowego jest efektem globalizacji ukszta\u0142towanej przez porz\u0105dek neoliberalny, wolnorynkowy, postsocjalistyczny i postkolonialny, w\u00f3wczas okres 1945\u20131989 nale\u017ca\u0142oby nadal bada\u0107 w kategoriach kina \u015bwiatowego, z jego podzia\u0142em na kinematografie tzw. Pierwszego, Drugiego i Trzeciego \u015awiata<\/a>[7]<\/a> oraz kinematografie narodowe. Niezast\u0105pionym \u017ar\u00f3d\u0142em do bada\u0144 pocz\u0105tk\u00f3w tego kina okazuj\u0105 si\u0119 etiudy po\u0142udniowc\u00f3w student\u00f3w szk\u00f3\u0142 filmowych, a wp\u0142yw kinematografii kraj\u00f3w goszcz\u0105cych mo\u017ce stanowi\u0107 cenny punkt odniesienia dla interpretacji ich dojrza\u0142ych film\u00f3w, powsta\u0142ych w \u0142onie rodzimych postkolonialnych kinematografii narodowych oraz we wsp\u00f3\u0142czesnym kinie transnarodowym. Skoro narodowy aspekt kina okre\u015bla przede wszystkim jego j\u0119zyk, warto sprawdzi\u0107, jak w etiudach cudzoziemc\u00f3w \u2013 student\u00f3w Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi funkcjonowa\u0142a w\u00f3wczas polszczyzna, zw\u0142aszcza w tych filmach, kt\u00f3re dokumentowa\u0142y pos\u0142ugiwanie si\u0119 j\u0119zykiem kraju goszcz\u0105cego przez stypendyst\u00f3w. Etiudy te daj\u0105 zarazem wgl\u0105d w stopie\u0144 przyswojenia konwencji polskiego filmu dokumentalnego oraz adaptacji student\u00f3w obcokrajowc\u00f3w w Polsce Ludowej.<\/p>\n Studium J\u0119zyka Polskiego U\u0141 dla Cudzoziemc\u00f3w<\/span>, poczt\u00f3wka, Wyd. KAW, 1974 r., fot. A. Stelmach, \u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum autorki<\/span><\/p>\n Od czasu otwarcia bloku wschodniego na kraje tzw. Trzeciego \u015awiata Wszechrosyjski Pa\u0144stwowy Uniwersytet Filmowy (WGiK), Wydzia\u0142 Filmowy i Telewizyjny Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze (FAMU), Niemiecka Akademia Sztuki Filmowej w Poczdamie-Babelsbergu (DHF) oraz Pa\u0144stwowa Wy\u017csza Szko\u0142a Filmowa w \u0141odzi przyjmowa\u0142y na studia re\u017cyserskie i operatorskie student\u00f3w z kraj\u00f3w Afryki, Azji i Ameryki \u0141aci\u0144skiej. Ka\u017cda z tych szk\u00f3\u0142 zobowi\u0105zywa\u0142a student\u00f3w obcokrajowc\u00f3w do uko\u0144czenia z satysfakcjonuj\u0105cym wynikiem rocznego kursu j\u0119zyka kraju go\u015bcinnego. Zaj\u0119cia te odbywa\u0142y si\u0119 w studiach przygotowawczych w grupach mi\u0119dzynarodowych, niepodzielonych jeszcze wed\u0142ug kierunk\u00f3w studi\u00f3w, cz\u0119sto w o\u015brodkach oddalonych od docelowego miejsca nauki. W Polsce tak\u0105 funkcj\u0119 pe\u0142ni\u0142o utworzone w 1952 roku Studium Przygotowawcze do Szk\u00f3\u0142 Wy\u017cszych, od 1957 roku pod nazw\u0105 Studium J\u0119zyka Polskiego dla Cudzoziemc\u00f3w Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, najstarsza i do ko\u0144ca lat 70. jedyna tego typu plac\u00f3wka<\/a>[8]<\/a>. Oznacza to, \u017ce \u0141\u00f3d\u017a pe\u0142ni\u0142a rol\u0119 miejsca adaptacyjnego i transferowego dla student\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata, kierowanych p\u00f3\u017aniej do r\u00f3\u017cnych uczelni w ca\u0142ej Polsce.<\/p>\n Stosunkowa blisko\u015b\u0107 Warszawy, a zarazem oddalenie od centrum polityki, jak wiemy, dawa\u0142o w latach powojennych akademickiej \u0141odzi przewag\u0119 nad innymi o\u015brodkami w kraju. Liczba s\u0142uchaczy SJPdC U\u0141 wzros\u0142a ze 132 os\u00f3b w 1952 roku do rekordowej liczby 653 w 1989 roku<\/a>[9]<\/a>. Potocznie okre\u015blane jako \u0142\u00f3dzka Wie\u017ca Babel, w istocie stanowi\u0142o tygiel j\u0119zyk\u00f3w, kultur, kolor\u00f3w, miejsce realizacji utopii na mapie akademickiej \u0141odzi, inaczej ni\u017c w Czechos\u0142owacji czy w ZSRR, gdzie plac\u00f3wki te by\u0142y mniejsze, liczniejsze i rozproszone po kraju. Bliskie s\u0105siedztwo Szko\u0142y Filmowej sprawi\u0142o, \u017ce w etiudach obcokrajowc\u00f3w w\u0105tek nauki j\u0119zyka polskiego stanowi\u0142 powracaj\u0105cy motyw. Studenci filmowcy wracali z kamer\u0105 do Wie\u017cy Babel, by dokumentowa\u0107 jedno z najtrudniejszych do\u015bwiadcze\u0144 cudzoziemc\u00f3w. Jego trudno\u015b\u0107 wynika\u0142a nie tylko z tego, \u017ce by\u0142o to pierwsze powa\u017cne zadanie, kt\u00f3rego wynik przes\u0105dza\u0142 o mo\u017cliwo\u015bci podj\u0119cia studi\u00f3w, a nawet wysoko\u015bci stypendium, ale tak\u017ce ze specyfiki j\u0119zyka polskiego. Jak wiemy, polska gramatyka i wymowa nale\u017c\u0105 do wyj\u0105tkowo trudnych, a wysi\u0142ek w\u0142o\u017cony w ich przyswojenie przecie\u017c nie jest i nigdy nie by\u0142 proporcjonalny do korzy\u015bci, jaki czerpie si\u0119 z pos\u0142ugiwania lingua franca<\/i>. Afryka\u0144czycy i mieszka\u0144cy Bliskiego Wschodu kszta\u0142ceni byli w swoich krajach w j\u0119zyku angielskim lub francuskim, Amerykanie z Po\u0142udnia w j\u0119zyku hiszpa\u0144skim.<\/p>\n Kadr z etiudy Studenci zagraniczni w \u0141odzi<\/em>, re\u017c. Abdul Khalik, PWSFTViT, 1961 r.,\u00a0\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum autorki<\/span><\/p>\n W etiudzie Studenci zagraniczni w \u0141odzi<\/i> (1961) wybrzmiewa entuzjazm charakterystyczny dla pierwszych lat programu stypendialnego. Film zrealizowa\u0142 Abdul Khalik, student re\u017cyserii z Iraku, ale gdyby nie napisy czo\u0142owe, nie domy\u015bliliby\u015bmy si\u0119, \u017ce autorem filmu, tw\u00f3rc\u0105 scenariusza i re\u017cyserii by\u0142 jeden z cudzoziemc\u00f3w. Fenomen Wie\u017cy Babel opisuje g\u0142os polskiego lektora, \u017cyczliwego wszechwiedz\u0105cego obserwatora, dowcipnego, optymistycznego, milkn\u0105cego tylko od czasu do czasu, by widz nasyci\u0142 ucho arabsk\u0105 muzyk\u0105 czy us\u0142ysza\u0142, jak kolorowi s\u0142uchacze powtarzaj\u0105 zdanie: \u201eJa ucz\u0119 si\u0119 j\u0119zyka polskiego, my uczymy si\u0119 j\u0119zyka polskiego\u201d. Konwencj\u0119 dowcipnego i \u017cyczliwego komentatora kojarzymy z tradycjami Polskiej Kroniki Filmowej, jej pogodnym zainteresowaniem dla przejaw\u00f3w nowoczesno\u015bci oraz utrzymanymi w tym tonie felietonami w \u201ePrzekroju\u201d. W samej PKF dyplomacja nabiera\u0142a wi\u0119kszego ci\u0119\u017caru i powagi, wystarczy por\u00f3wna\u0107 materia\u0142 z 1960 roku, wydanie 41, G\u0142os Polski w ONZ<\/i>, gdzie W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka pojawia si\u0119 obok Nikity Chruszczowa i Fidela Castro. Komentator studenckiej etiudy, zachowuj\u0105c wszelkie proporcje, por\u00f3wnuje cudzoziemsk\u0105 \u0141\u00f3d\u017a w\u0142a\u015bnie do zebrania ONZ, a Polsk\u0119 przedstawia jako hojn\u0105 wszechnic\u0119 wiedzy, kt\u00f3ra w zamian zyskuje \u201enowych przyjaci\u00f3\u0142\u201d. Hol XIV akademika przy ulicy Kopci\u0144skiego 16\/18 w pierwszym roku otwarcia prezentuje si\u0119 niczym kilkugwiazdkowy hotel. Lektor wymienia kraje \u201edelegat\u00f3w\u201d: Irak, Sudan, Pakistan, Kuba, Ghana, a na korytarzu akademika mijaj\u0105 si\u0119 w tradycyjnych strojach przedstawiciele pa\u0144stw Bliskiego Wschodu, subkontynentalnej Afryki, Ameryki \u0141aci\u0144skiej. Dopiero kuchnia w akademiku zdradza, \u017ce to hotel studencki, a studenci pr\u00f3buj\u0105 zachowa\u0107 przynajmniej diet\u0119 z dotychczasowego stylu \u017cycia. Felieton ko\u0144czy eksplozja rado\u015bci student\u00f3w z powodu \u015bniegu i rzeczywi\u015bcie \u015bnieg okazuje si\u0119 motywem \u0142\u0105cz\u0105cym etiudy z \u0141odzi, Pragi i Moskwy, najbardziej zmys\u0142owym i inspiruj\u0105cym dla nich zjawiskiem przyrody p\u00f3\u0142nocnej Europy<\/a>[10]<\/a>. Wsp\u00f3lna nauka, taniec, biesiada, zabawa na \u015bniegu \u2013 wszystko to w \u015brodowisku m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata. Nazwisko Khalika w napisach ma dawa\u0107 gwarancj\u0119, \u017ce stanowisko polskiego lektora jest zgodne z do\u015bwiadczeniem bohater\u00f3w, skoro autorem filmu jest jeden z nich.<\/p>\n Starszy nauczyciel j\u0119zyka polskiego, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 grup\u0119 w etiudzie Khalika, pojawi\u0142 si\u0119 kilka lat p\u00f3\u017aniej w etiudzie Abdellaha Drissi, studenta z Maroka, ale studenci byli filmowani ju\u017c zupe\u0142nie inaczej. Lekcja 41<\/i> by\u0142a w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119cona obserwacji nauki j\u0119zyka w grupie o profilu humanistycznym<\/a>[11]<\/a>. Zaj\u0119cia j\u0119zykowe w zale\u017cno\u015bci od profilu uzupe\u0142niane by\u0142y o dodatkowe lekcje, w tym przypadku histori\u0119, histori\u0119 sztuki, filozofi\u0119 i wiedz\u0119 o Polsce<\/a>[12]<\/a>. Metoda obserwacyjna, zatrzymanie uwagi na jednym \u0107wiczeniu w kameralnej grupie, da\u0142a bardziej interesuj\u0105ce rezultaty ni\u017c pobie\u017cna jazda kamery po twarzach s\u0142uchaczy w poprzedniej etiudzie i wyciszenie g\u0142os\u00f3w samych student\u00f3w. Ewidentnie \u201ecierpliwe oko\u201d opiekuna artystycznego Kazimierza Karabasza, jego artystyczna metoda, przyczyni\u0142o si\u0119 do powstania ciekawszego filmu, wpisuj\u0105cego si\u0119 w polsk\u0105 szko\u0142\u0119 dokumentu. Zbli\u017cenia wizualne i d\u017awi\u0119kowe u\u015bwiadamiaj\u0105 widzom, z jakimi trudno\u015bciami artykulacji mierzyli si\u0119 cudzoziemcy. Operowanie przez nich przy tym poj\u0119ciami z fleksji i sk\u0142adni, nawet je\u015bli niekiedy b\u0142\u0119dne, \u015bwiadczy o poziomie, do jakiego aspirowali nauczyciele i jakiego oczekiwali od s\u0142uchaczy. Etiuda znakomicie pokazuje SJPdC jako swoiste \u201elaboratorium j\u0119zykowe\u201d, w kt\u00f3rym ucz\u0105cy si\u0119 sprawdzaj\u0105 na drodze eksperyment\u00f3w komunikacyjnych dzia\u0142anie praw j\u0119zyka, niekiedy prowadz\u0105cych do komicznych nieporozumie\u0144<\/a>[13]<\/a>.<\/p>\n W wyniku obserwacji grupy samoistnie wy\u0142oni\u0142 si\u0119 bohater etiudy, kt\u00f3ry naj\u015bmielej operowa\u0142 polszczyzn\u0105. Miguel Sobrado z Kostaryki, przyjaciel student\u00f3w ze Szko\u0142y Filmowej, kilka lat p\u00f3\u017aniej uko\u0144czy\u0142 socjologi\u0119 na Uniwersytecie Warszawskim i zosta\u0142 profesorem socjologii w rodzinnym kraju. Tymczasem trudzi\u0142 si\u0119 pod okiem nauczyciela nad fragmentem Pana Tadeusza<\/i> Adama Mickiewicza. Z perspektywy czasu mo\u017ce dziwi\u0107, a nawet \u015bmieszy\u0107, \u017ce XIX-wieczna epopeja narodowa, odtwarzaj\u0105ca \u015bwiat polskiej szlachty, napisana trzynastozg\u0142oskowcem, by\u0142a \u017ar\u00f3d\u0142em tekst\u00f3w do nauki j\u0119zyka polskiego dla student\u00f3w kraj\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119. W tw\u00f3rczo\u015bci Mickiewicza, je\u015bli ju\u017c mamy pozosta\u0107 w czo\u0142\u00f3wce kanonu, mogliby\u015bmy znale\u017a\u0107 utwory, kt\u00f3re przenika\u0142 rewolucyjny romantyzm i do\u015bwiadczenia kosmopolityczne autora, co korespondowa\u0142oby z ide\u0105 \u015bwiatowej rewolucji edukacyjnej. Na potrzeby etiudy Drissi wybra\u0142 fragment z Epilogu <\/i>wyra\u017caj\u0105cy marzenie Mickiewicza o \u201etrafieniu z ksi\u0119gami pod strzechy\u201d. Romantyczne ludowe marzenie poety znalaz\u0142o wi\u0119c swoj\u0105 nieoczekiwan\u0105 realizacj\u0119, ale w granicach narodowych i szlacheckiej fantazji Polski Ludowej o samej sobie. Komizm j\u0119zykowy rozbraja\u0142 t\u0119 sytuacj\u0119, pow\u015bci\u0105ga\u0142 patos tekstu, nadawa\u0142 ludzki wymiar zadaniu, kt\u00f3re cz\u0119sto przerasta\u0142o uczestnik\u00f3w. Ostatecznie niezra\u017cony trudno\u015bciami Sobrado zdoby\u0142 kompetencje j\u0119zykowe pozwalaj\u0105ce studiowa\u0107 socjologi\u0119 i porozumiewa\u0107 si\u0119 swobodnie z polskimi kolegami, co udokumentowa\u0142 inny maroka\u0144ski student Mustapha Derkaoui w etiudzie Gdzie\u015b, pewnego dnia<\/i> (1971).<\/p>\n Sao Gamba, kandydat z Ugandy, egzamin wst\u0119pny przed komisj\u0105 w sk\u0142adzie Maria Kaniewska, Roman Wajdowicz, Jerzy Bossak, Jerzy Toeplitz, 1965 r., fot. Eugeniusz Haneman, \u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum autorki<\/span><\/p>\n Edukacja polonistyczna stanowi\u0142a swoisty prolog do studi\u00f3w. Jak wyja\u015bniaj\u0105 poloni\u015bci, w pierwszych tygodniach nauki zalecano stosowanie zasady \u201eus\u0142ysze\u0107 \u2013 zrozumie\u0107 \u2013 powt\u00f3rzy\u0107\u201d, w nast\u0119pnych tygodniach \u201eprzeczyta\u0107 \u2013 zapisa\u0107\u201d<\/a>[14]<\/a>. Kolejnym etapem w nauczaniu wymowy by\u0142o trenowanie prawid\u0142owej artykulacji. S\u0142u\u017cy\u0107 temu mia\u0142y nast\u0119puj\u0105ce \u0107wiczenia: imitacja, czyli powtarzanie za modelem, kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142 by\u0107 zar\u00f3wno g\u0142os nauczyciela, jak i nagranie z ta\u015bmy, materia\u0142 wideo, ponadto \u2013 technika nagrywania wypowiedzi, czyli rejestrowania wypowiedzi uczni\u00f3w na ta\u015bmie, a nast\u0119pnie ich ods\u0142uchiwania w celu analizy b\u0142\u0119d\u00f3w wymowy<\/a>[15]<\/a>. Etiudy, w kt\u00f3rych kamera badawczo i w zbli\u017ceniu rejestruje uk\u0142ad warg i wymow\u0119, wzbogaca\u0142y ten filmowy materia\u0142 pomocniczy o artystyczn\u0105 interpretacj\u0119 procesu kszta\u0142cenia, rozbudowywa\u0142y j\u0105 o wymiar metaforyczny, czyni\u0142y z lekcji polskiego cz\u0119\u015b\u0107 do\u015bwiadczenia egzystencjalnego w bardzo konkretnym miejscu, j\u0119zyku, czasie.<\/p>\n W etiudzie Prolog<\/i> (1979) Eduardo Coronado Quiroga, studenta z Peru, kr\u00f3tkie uj\u0119cia z lekcji j\u0119zyka polskiego obudowane s\u0105 impresjami z centrum miasta<\/a>[16]<\/a>. Szerokie panoramiczne uj\u0119cia fabrycznej \u0141odzi, z jej pa\u0142acami i manufakturami, zestawione s\u0105 z bliskimi uj\u0119ciami z sal wyk\u0142adowych. Ten monta\u017cowy zabieg oddaje skal\u0119 trudno\u015bci adaptacji. Nauka czytania obejmuje te\u017c \u201eczytanie\u201d architektury i topografii miasta. Lejtmotywami s\u0105 tramwaje, kt\u00f3re dla student\u00f3w obcokrajowc\u00f3w by\u0142y miejscami spotkania ze zwyk\u0142ymi mieszka\u0144cami \u0141odzi, i syreny fabryczne, dziel\u0105ce dob\u0119 na trzy zmiany. \u015awiat\u0142o w\u0119druj\u0105ce po zmierzchu po fasadzie pa\u0142acu Izraela Pozna\u0144skiego, z towarzysz\u0105c\u0105 atonaln\u0105 muzyk\u0105, sugeruje pe\u0142n\u0105 grozy hierarchiczn\u0105 klasowo przesz\u0142o\u015b\u0107 miasta. Wsp\u00f3\u0142czesna \u0141\u00f3d\u017a tyka rytmem maszyn fabrycznych w pa\u0144stwowych fabrykach. Dla student\u00f3w te\u017c liczy si\u0119 czas: czy zd\u0105\u017c\u0105 opanowa\u0107 j\u0119zyk polski? Jak d\u0142ugo wytrzymaj\u0105 z dala od bliskich? Zdaniem badaczy strategii adaptacyjnych najszcz\u0119\u015bliwszym rozwi\u0105zaniem dla student\u00f3w zagranicznych jest jak najszybsze osi\u0105gni\u0119cie pewnej nowej jako\u015bciowo formy \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna nazwa\u0107 \u201e\u015bwiadomo\u015bci\u0105 pobytu czasowego\u201d<\/a><\/i>[17]<\/a>. Tykaj\u0105cy w Prologu<\/i> zegar przypomina, \u017ce i ten przygotowawczy czas si\u0119 sko\u0144czy, podobnie jak ca\u0142y pobyt w Polsce. Historia za\u015b, niczym maszyna tkacka, bez sentyment\u00f3w opracowuje kolejne nici \u017cycia (jak w Prz\u0105\u015bniczce<\/i> Stanis\u0142awa Moniuszki, hymnie \u0141odzi).<\/p>\n W Prologu<\/i> przys\u0142uchujemy si\u0119 rozmowie dw\u00f3ch student\u00f3w obcokrajowc\u00f3w o ich wra\u017ceniach zwi\u0105zanych z pobytem w \u0141odzi: dla jednego jest nierzeczywista, filmowa, dla drugiego \u2013 przemys\u0142owa, \u201enie dla student\u00f3w\u201d. Co wa\u017cnie, widzimy tylko ich niewyra\u017ane sylwetki za przeszklonymi drzwiami, nie m\u00f3wi\u0105 do kamery. Powracamy do znanej z etiudy Khalika kuchni w akademiku przy ulicy Kopci\u0144skiego, a komentarz student\u00f3w potwierdza przeczucie, \u017ce ich potrawy by\u0142y pr\u00f3b\u0105 odzyskania poczucia to\u017csamo\u015bci, kt\u00f3re w Wie\u017cy Babel \u0142atwo by\u0142o zgubi\u0107. W ocenie badaczy tego fenomenu proces adaptacji studenta by\u0142 rozpatrywany od strony spo\u0142ecze\u0144stwa przyjmuj\u0105cego, mia\u0142 charakter europocentryczny, gdy\u017c za udan\u0105 asymilacj\u0119 uznano przyswojenie przez cudzoziemc\u00f3w wzorc\u00f3w nowej kultury, z pomini\u0119ciem warto\u015bci kulturowych reprezentowanych przez nich samych. Oczekiwano od nich reorientacji d\u0105\u017ce\u0144 i cel\u00f3w<\/a>[18]<\/a>. Studenci w filmie komentuj\u0105 odmienno\u015b\u0107 zwyczaj\u00f3w tanecznych w Polsce i dziel\u0105 si\u0119 obserwacjami o reakcjach Polek. Pierwszy raz w tym m\u0119skim \u015bwiecie pojawiaj\u0105 si\u0119 studentki cudzoziemki, ale nie s\u0142yszymy ich wypowiedzi. Obserwujemy jedynie ich skupione twarze w czasie lekcji, ta\u0144ce w akademiku, pojedyncze g\u0142owy w budynku naprzeciwko. M\u0119\u017cczy\u017ani dziel\u0105 si\u0119 z offu wyznaniem o problemach, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 w trakcie pobytu, na przyk\u0142ad ze zmian\u0105 klimatu, obci\u0105\u017ceniem nauk\u0105, potrzeb\u0105 rozmowy o uczuciach. Potrafi\u0105 to ju\u017c zrobi\u0107 w j\u0119zyku polskim i ciesz\u0105 ich nawet zwyk\u0142e pytania przechodni\u00f3w o godzin\u0119. Badania potwierdzaj\u0105, \u017ce pierwsze i najwi\u0119ksze trudno\u015bci adaptacyjne student\u00f3w zagranicznych w \u0141odzi dotyczy\u0142y w\u0142a\u015bnie porozumiewania si\u0119 w j\u0119zyku polskim, przyzwyczajenia do klimatu i polskiego jedzenia<\/a>[19]<\/a>.<\/p>\n Jak pisa\u0142am, etiudy s\u0105 znakomitym dokumentem i materia\u0142em badawczym adaptacji student\u00f3w obcokrajowc\u00f3w w \u0141odzi. Ewaluacja kszta\u0142cenia nie zawiera si\u0119 bowiem jedynie w wynikach ich egzamin\u00f3w j\u0119zykowych. Opinie na temat tego procesu pozwalaj\u0105 dostrzec jego mankamenty, a \u015brodki stylistyczne s\u0142u\u017c\u0105 niuansowaniu obserwacji. W Reserve dla cudzoziemc\u00f3w<\/i> (1988) Faycal Hassairi, student z Tunezji, udost\u0119pni\u0142 z offu wyznanie jednego ze student\u00f3w na temat mo\u017cliwo\u015bci przyswojenia j\u0119zyka polskiego w kompleksie budynk\u00f3w przy ulicy Kopci\u0144skiego. Od 1961 do 1993 roku studenci cudzoziemcy zakwaterowani byli w dw\u00f3ch domach studenckich \u2013 VI i XIII. VI Dom Studenta usytuowany by\u0142 obok Studium J\u0119zyka Polskiego dla Cudzoziemc\u00f3w i stanowi\u0142 wraz z budynkiem uczelni, sto\u0142\u00f3wk\u0105 studenck\u0105, aul\u0105 i bibliotek\u0105 ca\u0142o\u015bciowy kompleks. W latach 70., gdy liczba student\u00f3w si\u0119 zwi\u0119kszy\u0142a, zamieniono kilka pokoi na czwartym pi\u0119trze \u00f3wczesnego akademika na sale lekcyjne<\/a>[20]<\/a>. W rezultacie studenci mogli zaspokoi\u0107 wszystkie potrzeby w granicach Lumumbowa (miasteczka studenckiego w \u0141odzi wok\u00f3\u0142 ulicy Patrice\u2019a Lumumby), co by\u0142o tyle\u017c wygodne, co ograniczaj\u0105ce. Poza lekcjami j\u0119zyka polskiego nie znajdowali si\u0119 w sytuacjach spo\u0142ecznych, w kt\u00f3rych mogli sprawdzi\u0107 swoje umiej\u0119tno\u015bci. Bohater Prologu<\/i> narzeka, \u017ce nie mog\u0105 zaprasza\u0107 do akademika polskich koleg\u00f3w i kole\u017canek. Przemilcza, \u017ce kontakty w mie\u015bcie nara\u017ca\u0142y student\u00f3w na ksenofobiczne ataki ze strony zwyk\u0142ych \u0142odzian, robotnik\u00f3w pracuj\u0105cych na zewn\u0105trz, pijanych przechodni\u00f3w, chuligan\u00f3w<\/a>[21]<\/a>. Obserwujemy ten sam hol w akademiku, po kt\u00f3rym w etiudzie Khalika w\u0119drowali \u201edelegaci ONZ\u201d w tradycyjnych strojach. Teraz to ju\u017c mi\u0119dzynarodowe grono studenckiej m\u0142odzie\u017cy w zwyk\u0142ych codziennych ubraniach, niekt\u00f3rzy z niedbale przerzucon\u0105 arafatk\u0105, w wi\u0119kszo\u015bci m\u0119\u017cczy\u017ani. Od recepcjonistki, inaczej ni\u017c dwadzie\u015bcia lat wcze\u015bniej, dzieli ich szyba, gromadz\u0105 si\u0119 przed ni\u0105 w wi\u0119kszej liczbie, ni\u017c mo\u017ce obs\u0142u\u017cy\u0107 jedna osoba. Kiedy akademik wyludnia si\u0119, bezosobowa kamera sunie korytarzem, a\u017c zatrzymuje si\u0119 na zakratowanych szklanych drzwiach. Po zbli\u017ceniach na poczt\u00f3wki z Po\u0142udnia, z widokiem na tropikalne pla\u017ce, kt\u00f3re wpuszcza\u0142y troch\u0119 przestrzeni i powietrza w zimne korytarze akademika, przeci\u0105g zamyka szklane drzwi wej\u015bciowe. Tabliczka \u201eObcym wst\u0119p wzbroniony\u201d \u2013 adresowana do ewentualnych go\u015bci z miasta, w istocie jest informacj\u0105 ostrzegawcz\u0105 tak\u017ce dla samych student\u00f3w, mieszka\u0144c\u00f3w Wie\u017cy Babel, od kt\u00f3rych oczekuje si\u0119 przebywania w granicach Lumumbowa, \u201ezarezerwowanego dla cudzoziemc\u00f3w\u201d.<\/p>\n Historia j\u0119zykowa Europy \u015arodkowej i Wschodniej w okresie ludowych republik to zagadnienie wci\u0105\u017c oczekuj\u0105ce na opracowanie. W ca\u0142ym bloku wschodnim kwestia j\u0119zykowa idei internacjonalizmu wyra\u017ca\u0142a si\u0119 nie tylko w organizacji nauki j\u0119zyk\u00f3w narodowych dla cudzoziemc\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c w t\u0142umaczeniach dla uczestnik\u00f3w mi\u0119dzynarodowych zgromadze\u0144, a w kulturze filmowej \u2013 w t\u0142umaczeniach film\u00f3w. Aspiracje te przejawia\u0142y si\u0119 nie tylko w metaforach, jak \u201eWie\u017ca Babel\u201d, ale te\u017c w architekturze: modernistycznej, jak budynek akademika i Studium w \u0141odzi, czy socrealistycznej, na przyk\u0142ad pa\u0142ac Pannonia Film Studio (1957) w Budapeszcie, monumentalny gmach przeznaczony do dubbingu i synchronizacji t\u0142umacze\u0144 film\u00f3w<\/a>[22]<\/a>. Rozwijano te\u017c wiele sposob\u00f3w t\u0142umacze\u0144 film\u00f3w zagranicznych dla rodzimej publiczno\u015bci i mi\u0119dzynarodowych festiwali w bloku wschodnim, w tym najtrudniejszych symultanicznych<\/a>[23]<\/a>. Wybrane etiudy z motywem nauki j\u0119zyka polskiego odzwierciedlaj\u0105 rozw\u00f3j w czasie dw\u00f3ch zjawisk: stopniowego zmierzchu kolorowej utopii, a zarazem upodmiotowienia bohater\u00f3w student\u00f3w obcokrajowc\u00f3w w narracji szkolnego filmu dokumentalnego. Projekt wymiany stypendialnej i nauki j\u0119zyka polskiego pocz\u0105tkowo nasycony by\u0142 entuzjazmem i gospodarzy, i beneficjent\u00f3w, jak w etiudzie Studenci zagraniczni w \u0141odzi<\/i> (1961), z pewno\u015bci\u0105 nie tylko w celach propagandowych. Trudno\u015bci adaptacji do\u015bwiadczane przez kolejne roczniki student\u00f3w, prze\u0142om, kt\u00f3ry przychodzi\u0142 dopiero po kilku miesi\u0105cach nauki, incydenty na tle rasistowskim w kontaktach spo\u0142ecznych poza kampusem \u2013 wszystko to wp\u0142yn\u0119\u0142o na wywa\u017cenie oceny j\u0119zykowego eksperymentu. Poprzedza\u0142a j\u0105 uwa\u017cna obserwacja, jak Lekcja 41<\/i> (1966).<\/p>\n W Polsce ostatecznie kres internacjonalnych aspiracji po\u0142o\u017cy\u0142 marzec 1968 roku. Jedna z anegdot z historii Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi doskonale oddaje ducha tego czasu i informacj\u0119 zwrotn\u0105 od Polak\u00f3w dla cudzoziemc\u00f3w, czyli ignorowanie ich to\u017csamo\u015bci j\u0119zykowej i cel\u00f3w politycznych. Ot\u00f3\u017c studenci z Argentyny realizowali w\u00f3wczas film dyplomowy, kt\u00f3rego tematem by\u0142a walka rewolucjonist\u00f3w z militaryzmem argenty\u0144skim, w my\u015bl walcz\u0105cego Trzeciego Kina. Na potrzeby filmu na p\u0142ocie przy ulicy Targowej wymalowali has\u0142o \u201eVenceremos\u201d przeciwko dyktaturze wojskowej Juana Perona. Do szko\u0142y zadzwoniono z Komitetu Dzielnicowego z informacj\u0105, \u017ce przechodz\u0105cy robotnicy skar\u017c\u0105 si\u0119 na syjonistyczne has\u0142a, a na miejsce wys\u0142ano radiow\u00f3z milicyjny. W rezultacie studenci musieli usun\u0105\u0107 napis<\/a>[24]<\/a>. Dla obcokrajowc\u00f3w student\u00f3w orientacji lewicowej by\u0142 to czas rozczarowania realnym socjalizmem w Polsce. Co wi\u0119cej, identyfikowali si\u0119 w wi\u0119kszym stopniu z francuskim, bliskowschodnim czy po\u0142udniowoameryka\u0144skim kontekstem 1968 roku ni\u017c polskim, antysyjonistycznym, o czym mo\u017cemy wnioskowa\u0107 z etiud chocia\u017cby Maroka\u0144czyk\u00f3w<\/a>[25]<\/a>.<\/p>\n Upodmiotowienie bohatera dokumentalnych etiud ze Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi, najpierw pods\u0142uchanych w Prologu<\/i>, potem wys\u0142uchanych w Reserve dla cudzoziemc\u00f3w<\/i>, pokrywa\u0142o si\u0119 z wygasaniem entuzjazmu dla realnego socjalizmu w Polsce i eksperymentu j\u0119zykowego, dokumentowa\u0142o ambiwalentne uczucia jego uczestnik\u00f3w. Co ciekawe, czasopismo \u201eKontakt\u201d, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 platform\u0105 wymiany do\u015bwiadcze\u0144 i g\u0142osu student\u00f3w cudzoziemc\u00f3w w \u0141odzi, powsta\u0142o dopiero w 1988 roku (czechos\u0142owackie \u201eForum zahrani\u010dn\u00edch student\u016f\u201d w 1968 roku). Zmiana konwencji formy dokumentalnej wsp\u00f3\u0142gra\u0142a te\u017c z przemianami polskiej szko\u0142y dokumentu: od ery dokumentu \u201eniemego\u201d, do kt\u00f3rego dogrywano d\u017awi\u0119k z komentarzem lektora, przez zbli\u017cenie do bohatera, blisk\u0105 obserwacj\u0119 z nagraniem d\u017awi\u0119ku, po oddanie mu przestrzeni na osobiste wyznanie i metaforyzacj\u0119 w monta\u017cu najbli\u017cszej mu przestrzeni.<\/p>\n Uciele\u015bnieniem polskiej szko\u0142y dokumentu by\u0142 Kazimierz Karabasz, a zarysowane przemiany mo\u017cna zilustrowa\u0107 filmami wybranymi z jego dorobku, takimi jak Ludzie z pustego obszaru<\/i> (1957), Pierwszy krok<\/i> (1962), Rok Franka W<\/i>. (1967) oraz Przenikanie<\/i> (1978) i innymi po\u015bwi\u0119conymi uczniom, studentom, m\u0142odym robotnikom. To w\u0142a\u015bnie Kazimierz Karabasz by\u0142 opiekunem artystycznym etiud Lekcja 41<\/i>, Prolog <\/i>oraz wielu innych, a w pami\u0119ci student\u00f3w zapisa\u0142 si\u0119 jako ich mentor, jeden z najwa\u017cniejszych wyk\u0142adowc\u00f3w. Je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 liczb\u0119 etiud, za kt\u00f3re Karabasz wzi\u0105\u0142 pedagogiczn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107, w tym w\u0142a\u015bnie etiud student\u00f3w z globalnego Po\u0142udnia<\/a>[26]<\/a>, mo\u017cna postawi\u0107 hipotez\u0119 o mi\u0119dzynarodowym wp\u0142ywie tw\u00f3rcy Muzykant\u00f3w<\/i> na szko\u0142y dokumentu w kinematografiach kraj\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119, co wymaga jednak dalszych bada\u0144. Niemniej opinia, jakoby Walerian Borowczyk by\u0142 tw\u00f3rc\u0105 bardziej transnarodowym ni\u017c Karabasz<\/a>[27]<\/a>, wymaga ju\u017c korekty o aspekt globalizacji edukacji filmowej.<\/p>\n Z rozm\u00f3w z absolwentami (Abdelkader Laqtaa, Miguel Sobrado, Faycal Hassairi) wynika, \u017ce osi\u0105gn\u0119li \u015brednio- i zaawansowan\u0105 znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka polskiego, kt\u00f3ra nie ulotni\u0142a si\u0119 z biegiem lat. Mimo to studenci \u2013 uczniowie j\u0119zyka polskiego w \u0141odzi \u2013 je\u015bli ju\u017c pojawiali si\u0119 w epizodach w polskich filmach fabularnych w czasie swojego pobytu w Polsce, za rad\u0105 re\u017cysera kaleczyli polszczyzn\u0119 dla osi\u0105gni\u0119cia komicznego efektu egzotyzacji bohater\u00f3w albo czytali z kartki. Dla przyk\u0142adu: czarnosk\u00f3ry \u201estudent z \u0141odzi\u201d w pi\u0105tym odcinku serialu dla dzieci Podr\u00f3\u017c za jeden u\u015bmiech<\/i> (re\u017c. Stanis\u0142aw J\u0119dryka, 1971) czy turecki handlarz ko\u017cuchami w Co mi zrobisz, jak mnie z\u0142apiesz<\/i> (re\u017c. Stanis\u0142aw Bareja, 1978) \u2013 w tej roli wyst\u0105pi\u0142 Mohamed Ben Said z Maroka, student re\u017cyserii PWSFTviT. Je\u015bli wnioskowa\u0107 ze \u015blad\u00f3w ich obecno\u015bci w filmach polskich koleg\u00f3w, nie odcisn\u0119li mocnego pi\u0119tna na polskiej kulturze filmowej. Jednak etiudy z archiwum Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi i kr\u0119te \u015bcie\u017cki karier jej absolwent\u00f3w w globalnej kulturze filmowej \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce nale\u017cy poszuka\u0107 innej miary dla tego fenomenu, by\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie perspektywy mi\u0119dzynarodowego kina socjalistycznego w badaniach kinematografii Polski Ludowej.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n <\/a>[1]\u00a0Filmmakers of the World, Unite! Forgotten Internationalis, Czechoslovak Film and the Third World<\/i>, red. T. Skejskalov\u00e1, Tranzit.cz, Praga 2018; Saving Bruce Lee. African and Arab Cinema in the Era of Soviet Cultural Diplomacy<\/i>, red. R. Salti, wsp\u00f3\u0142pr. G. Chomentowski, Haus der Kulturen der Welt, Berlin 2018.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2]\u00a0Transnational Cinema. The Film Reader<\/i>, red. E. Ezra, T. Rowden, Routledge, London\u2013New York 2006, s. 1.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] K. M\u0105ka-Malaty\u0144ska, Mi\u0119dzy kulturami. Transnarodowy charakter etiud z \u0142\u00f3dzkiej Szko\u0142y Filmowej<\/i>, [w:] Kino polskie jako kino transnarodowe<\/i>, red. S. Jagielski, M. Podsiad\u0142o, Universitas, Krak\u00f3w 2017.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] Zob. Polish Cinema in Transnational Context<\/i>, red. E. Mazierska, M. Goddard, University of Rochester Press, New York 2014.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5]\u00a0Kino polskie jako kino transnarodowe<\/i>, dz. cyt., s. 18.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[6] M. Siefert, Meeting at a Far Meridian: American-Soviet Cultural Diplomacy on Film in the Early Cold War<\/i>, [w:] Cold War Crossings: International Travel and Exchange in the Soviet Bloc, 1940s\u20131960s<\/i>, red. P. Babiracki, K. Zimmer, College Station, Texas A & M Press 2014, s. 166\u2013209.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[7] Hierarchiczne nazewnictwo z perspektyw\u0105 zachodnioeuropocentryczn\u0105 z okresu zimnej wojny pojawia si\u0119 w tym artykule na prawach poj\u0119\u0107 historycznych, z wiedz\u0105 o tym, \u017ce poj\u0119ciem Trzeciego Kina operowali filmowcy latynoameryka\u0144scy. Trzecie Kino to nazwa ukuta przez filmowc\u00f3w argenty\u0144skich, og\u0142oszona w manife\u015bcie z pa\u017adziernika 1969 roku W stron\u0119 Trzeciego Kina<\/i> (Hacia un Tercer Cine<\/i>), a spopularyzowana w cyrkularzu z 1971 roku Kino walcz\u0105ce. Wewn\u0119trzna kategoria Trzeciego Kina<\/i>. Zob. M. Mestman, Third Cinema\/Militant Cinema. <\/i>At the Origins of the Argentinian Experience<\/i>, \u201eThird Text\u201d 2011, vol. 25, no. 1.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[8] SJPdC, \u0141\u00f3d\u017a, ul. Matejki 21\/23.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[9] D. Wielkiewicz-Ja\u0142mu\u017cna, Studium J\u0119zyka Polskiego dla Cudzoziemc\u00f3w Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego w latach 1952\u20132002<\/i>, \u201eActa Universitatis Lodziensis. Kszta\u0142cenie Polonistyczne Cudzoziemc\u00f3w\u201d 2008, nr 15, s. 25.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[10]\u00a0Zima v \u010ceskoslovensku<\/i>, re\u017c. Piyasiri Gunaranta (Sri Lanka), FAMU, Praga 1964; Men of Dance<\/i>, re\u017c. Costa Digne (Gwinea), WGiK, Moskwa 1966.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[11] Etiuda Abdellaha Drissi, Lekcja 41<\/i>, jest dost\u0119pna online na stronie Miguela Sobrado http:\/\/miguelsobrado.com\/polonia\/<\/a>.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[12] D. Wielkiewicz-Ja\u0142mu\u017cna, dz. cyt., s. 35.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[13] G. Zarzycka-Suliga, Pierwsze kontakty student\u00f3w zagranicznych z Polsk\u0105. Relacja z \u0142\u00f3dzkiej \u201eWie\u017cy Babel\u201d<\/i>, <\/i>[w:] Go\u015b\u0107 w dom. Studenci z kraj\u00f3w Trzeciego \u015awiata w Polsc<\/i>e, red. E. Nowicka, S. \u0141odzi\u0144ski, Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1993, s. 52.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[14] D. Wielkiewicz-Ja\u0142mu\u017cna, dz. cyt., s. 40.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[15] Tam\u017ce, s. 58.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[16] Etiuda Prolog<\/i> jest dost\u0119pna online na stronie https:\/\/etiudy.filmschool.lodz.pl\/<\/a>.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[17] G. Zarzycka-Suliga, dz. cyt., s. 67.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[18] S. \u0141odzi\u0144ski, Obcy studenci. G\u0142\u00f3wne problemy adaptacyjne<\/i>, [w:] Go\u015b\u0107 w dom…<\/i>, dz. cyt., s. 95.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[19] Tam\u017ce, s. 101.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[20] D. Wielkiewicz-Ja\u0142mu\u017cna, dz. cyt., s. 27.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[21] E. Nowicka, Osobiste do\u015bwiadczenia z pobytu w Polsce<\/i>, [w:] Go\u015b\u0107 w dom…<\/i>, dz. cyt., s. 165.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[22] Dzi\u0119kuj\u0119 za podpowied\u017a Jerome\u2019wi Bazinowi z Uniwersytetu Paris-Cr\u00e9teil.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[23] Zob. E. Razlogova, Listening to the \u201eInaudible Foreign\u201d. Simultaneous Translators and Soviet Experience of Foreign Cinema<\/i>, [w:] Saving Bruce Lee…<\/i>, dz. cyt., s. 71\u201377.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[24] K. Krubski, M. Miller, Z. Turowska, W. Wi\u015bniewski, Film\u00f3wka. Powie\u015b\u0107 o \u0142\u00f3dzkiej Szkole Filmowej<\/i>, Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 1998, s. 192\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[25] Zob. M. Talarczyk, Gdzie\u015b pewnego dnia\u2026 Muzyczne i polityczne konteksty etiud Mustaphy Derkaoui<\/i>, https:\/\/artmuseum.pl\/pl\/news\/gdzies-pewnego-dnia…<\/a>\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[26]\u00a0Nord-Sud<\/i> (1990), re\u017c. F. Hassairi, Prolog<\/i> (1979), re\u017c. F. Hassairi, Poczekaj, poczekaj<\/i> (1980), re\u017c. J. Marcus, Ma\u0142\u017ce\u0144stwo Nastarowicz\u00f3w<\/i> (1975), re\u017c. A. Ghahoum, Przed sezonem<\/i> (1975), re\u017c. G. Nsangata, Zofia i Ludmi\u0142a<\/i> (1971), re\u017c. M.B. Said, El\u017cbieta K.<\/i> (1973), re\u017c. I. Karim, Wieczorna klas\u00f3wka<\/i> (1966), re\u017c. K.P. Rahnama, Adopcja<\/i> (1968), M. Derkaoui, Wac\u0142aw A.<\/i> (1969), re\u017c. A. Lagtaa, Marta<\/i> (1969), re\u017c. I. Karim.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[27] Zob. M. Podsiad\u0142o, Transnarodowe spojrzenie jako efekt wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci<\/i>, [w:] Kino polskie jako kino transnarodowe<\/i>, dz. cyt., s. 13. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n \u00a0<\/b><\/p>\n Filmy z Wie\u017cy Babel. Edukacja polonistyczna jako temat etiud student\u00f3w Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi pochodz\u0105cych z globalnego Po\u0142udnia w okresie zimnej wojny<\/b><\/b><\/p>\n Artyku\u0142 wprowadza w problematyk\u0119 edukacji filmowej student\u00f3w z globalnego Po\u0142udnia w okresie zimnej wojny, kt\u00f3ra by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 \u015awiatowej Rewolucji Edukacyjnej w drugiej po\u0142owie XX wieku. Na apel ONZ odpowiedzia\u0142y m.in. kraje bloku wschodniego, w tym szko\u0142y filmowe z Pragi (FAMU), Poczdamu (DHS), Moskwy (WGiK) i \u0141odzi (PWSF), oferuj\u0105c stypendia filmowe dla kandydat\u00f3w z tzw. kraj\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119 Afryki, Ameryki Po\u0142udniowej i Bliskiego Wschodu. Wszyscy kandydaci musieli przej\u015b\u0107 roczny kurs nauki j\u0119zyka kraj\u00f3w ich goszcz\u0105cych. W \u0141odzi prowadzony by\u0142 on przez Studium Nauczania J\u0119zyka Polskiego dla Cudzoziemc\u00f3w przy Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim. Studenci Szko\u0142y Filmowej powracali z kamer\u0105 do tzw. Wie\u017cy Babel, by udokumentowa\u0107 trudny proces nauki. W etiudach pochodz\u0105cych z r\u00f3\u017cnych lat tego procesu widzimy ewolucj\u0119 oceny warunk\u00f3w nauki j\u0119zyka polskiego \u2013 od entuzjazmu w latach 60. (Studenci zagraniczni w \u0141odzi<\/i>, re\u017c. A. Khalik), przez obserwacj\u0119 (Lekcja 41<\/i>, re\u017c. A. Drissi) i autoanaliz\u0119 w latach 70. (Prolog<\/i>, re\u017c. E. Quiroga), po krytyczn\u0105 refleksj\u0119 w latach 80. (Reserve dla cudzoziemc\u00f3w<\/i>, re\u017c. F. Hassairi) \u2013 oraz ewolucj\u0119 j\u0119zyka filmu dokumentalnego inspirowan\u0105 przemianami polskiej szko\u0142y dokumentu spod znaku Kazimierza Karabasza \u2013 od felietonu, przez obserwacj\u0119, po impresj\u0119 i wyznanie.<\/p>\n Films from the Tower of Babel. Polish language education as a topic of \u00e9tudes of the Lodz Film School students originating from the global South during the Cold War<\/strong><\/p>\n The article introduces the issue of film education offered to students from the global South during the Cold War, which was part of the World Educational Revolution in the second half of the 20th century. The UN appeal was answered by, among others, Eastern bloc countries, including the film schools from Prague (FAMU), Potsdam (DHS), Moscow (VGiK) and Lodz (PWSF), which offered film scholarships for candidates from the so-called developing countries in Africa, South America and the Middle East. All candidates had to enrol for a year-long language course in the centres of the host countries. In Lodz, it was a Polish Language Teaching Centre for Foreigners at the University of Lodz. The Film School students would go back with the camera to the centre and at the same time the international student dormitory, the so-called Tower of Babel to document the difficult learning process. In the student films dated from various years documenting the process, we see the evolution of the assessment of the conditions of learning Polish \u2013 from enthusiasm in the 1960s (<\/span>Foreign students in Lodz<\/span>, dir. A. Khalik), through observation <\/span>(Lesson 41<\/span>, dir. A. Drissi), self-analysis in 1970s (<\/span>Prologue<\/span>, dir. E. Quirog) up to critical reflection in the 1980s (<\/span>Reserve for foreigners<\/span>, dir. F. Hassairi) \u2013 as well as the evolution of the language of the documentary film inspired by the transformations of the Polish school of the documentary film under the supervision of Kazimierz Karabasz \u2013 from the personal film essay, through observation, up to impression and confession.<\/span><\/span><\/p>\n S\u0142owa kluczowe:<\/b>\u00a0kultura zimnej wojny, film studencki, Szko\u0142a Filmowa w \u0141odzi, edukacja filmowa<\/p>\n Monika Talarczyk<\/b>\u00a0\u2013 historyczka kina i krytyczka filmowa, profesorka Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi. Wyk\u0142adowczyni Akademii Polskiego Filmu, Polish Cinema for Beginners oraz gender studies w IBL PAN. Autorka monografii:\u00a0PRL si\u0119 \u015bmieje! Polska komedia filmowa 1945\u20131989\u00a0<\/i>(2007);\u00a0Wszystko o Ewie. Filmy Barbary Sass a kino kobiet w drugiej po\u0142owie XX wieku\u00a0<\/i>(2013);\u00a0Bia\u0142y mazur. Kino kobiet w polskiej kinematografii\u00a0<\/i>(2013);\u00a0Wanda Jakubowska. Od nowa\u00a0<\/i>(2013), wsp\u00f3\u0142redaktorka tom\u00f3w:\u00a0Drogi do wolno\u015bci w kulturze Europy \u015arodkowej i Wschodniej\u00a0<\/i>(z Bogus\u0142awem Baku\u0142\u0105, 2007);\u00a0Przesz\u0142o\u015b\u0107 w kinie Europy \u015arodkowej i Wschodniej po roku 1989\u00a0<\/i>(2008);\u00a0(Nie)widzialne kobiety kina\u00a0<\/i>(z Ma\u0142gorzat\u0105 Radkiewicz, 2018). Laureatka Nagrody PISF, dwukrotnie nominowana do Nagrody im. Boles\u0142awa Micha\u0142ka. Dzia\u0142aczka ruchu Kobiet Filmu i EWA (European Women in Audiovisual Network) na rzecz balansu p\u0142ci w przemy\u015ble filmowym. Wsp\u00f3\u0142pracowniczka Krytyki Politycznej. Cz\u0142onkini Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich, Stowarzyszenia Kobiet Filmowc\u00f3w i Polskiego Towarzystwa Bada\u0144 nad Filmem i Mediami.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Edukacja student\u00f3w z globalnego Po\u0142udnia w szko\u0142ach filmowych bloku wschodniego w okresie zimnej wojny to zagadnienie, kt\u00f3re zas\u0142uguje na uwag\u0119 i stopniowo wy\u0142ania si\u0119 z bada\u0144 historycznofilmowych. Edukacja ta by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 programu pomocy dla kraj\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119, o kt\u00f3r\u0105 zaapelowa\u0142a w po\u0142owie lat 50. Organizacja Narod\u00f3w Zjednoczonych. Polska w tej dziedzinie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z ONZ-UNESCO oraz… Czytaj wi\u0119cej »Filmy z Wie\u017cy Babel. Edukacja polonistyczna jako temat etiud student\u00f3w z globalnego Po\u0142udnia w Szkole Filmowej w \u0141odzi<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":723,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[374],"tags":[379,275,423,424,185],"ppma_author":[425],"class_list":["post-246","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-1-2020","tag-edukacja","tag-edukacja-filmowa","tag-film-studencki","tag-kultura-zimnej-wojny","tag-szkola-filmowa-w-lodzi"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/Pocztowka_ze_Studium_Jzyka_Polskiego_U_dla_Obcokrajowcow_w_odzi_KAW_1974_fot._A.Stelmach_z_archiwum_autorki.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/Kadr_z_etiudy_Studenci_zagraniczni_w_odzi_re._Abdul_Khalik_PWSFTViT_1961.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/Sao_Gamba_kandydat_z_Ugandy_egzamin_wstpny_przed_komisj_w_skadzie_Maria_Kaniewska_Roman_WajdowwiczJerzy_Bossak_Jerzy_Toeplitz_1965_zdj._Eugeniusz_Haneman.jpg\")
<\/p>\n
<\/p>\n
\n