{"id":2449,"date":"2021-12-31T13:49:38","date_gmt":"2021-12-31T12:49:38","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/?p=2449"},"modified":"2022-09-30T13:16:07","modified_gmt":"2022-09-30T12:16:07","slug":"imigrujac-za-chlebem-uciekajac-ku-wolnosci-polscy-migranci-w-kinie-europejskim-1918-2017","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/imigrujac-za-chlebem-uciekajac-ku-wolnosci-polscy-migranci-w-kinie-europejskim-1918-2017\/","title":{"rendered":"Imigruj\u0105c za chlebem, uciekaj\u0105c ku wolno\u015bci. Polscy migranci w kinie europejskim 1918-2017"},"content":{"rendered":"\n

Recenzja ksi\u0105\u017cki Krisa Van Heuckeloma Polish Migrants in European Film 1918<\/em>\u2013<\/em><\/strong>2017<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n

Na d\u0142ugo przed wybuchem kryzysu uchod\u017aczego, o kt\u00f3rym od kilku lat czytamy na pierwszych stronach gazet i s\u0142yszymy w telewizyjnych wiadomo\u015bciach, migracje by\u0142y przedmiotem niezliczonej liczby studi\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie z zakresu nauk spo\u0142ecznych. Tak\u017ce na polu filmoznawstwa ukaza\u0142o si\u0119 sporo prac zajmuj\u0105cych si\u0119 zar\u00f3wno audiowizualnymi wizerunkami uchod\u017ac\u00f3w [1<\/a>]<\/sup>, jak i \u2013 w duchu spatial turn<\/em> \u2013 \u201ew\u0119dr\u00f3wkami\u201d tw\u00f3rc\u00f3w filmowych. <\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Recenzowana ksi\u0105\u017cka \u2013 Polish Migrants in European Film 1918\u20132017<\/em> \u2013 odnosi si\u0119 do tej pierwszej kwestii. Jej autor, Kris Van Heuckelom, jest profesorem na renomowanym Katolickim Uniwersytecie w Leuven w Belgii, gdzie wyk\u0142ada zagadnienia kultury polskiej. Wsp\u00f3\u0142pracuje tak\u017ce z organizacjami dzia\u0142aj\u0105cymi na rzecz upowszechniania polskiej kultury w niderlandzkim obszarze j\u0119zykowym \u2013 kilkukrotnie by\u0142 cz\u0142onkiem jury konkurs\u00f3w na przek\u0142ady literatury polskiej wsp\u00f3\u0142organizowanych przez Ambasad\u0119 RP w Hadze. Jest zarazem jednym z nielicznych natywnych u\u017cytkownik\u00f3w j\u0119zyka holenderskiego tak aktywnie dzia\u0142aj\u0105cych na rzecz promocji kultury polskiej na obszarze Beneluksu. Van Heuckelom by\u0142 uczestnikiem zespo\u0142u badawczego Polska literatura (e)migracyjna w Irlandii i Wielkiej Brytanii po roku 2004 w <\/em>projekcie finansowanym przez Narodowe Centrum Nauki. W 2009 roku opublikowa\u0142 angloj\u0119zyczn\u0105 monografi\u0119 o Brunonie Schulzu [2<\/a>]<\/sup>, a pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej wsp\u00f3\u0142redagowa\u0142 tom o kinie europejskim po upadku muru berli\u0144skiego [3<\/a>]<\/a><\/sup>. Recenzowana ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 nak\u0142adem  renomowanego wydawnictwa Palgrave Macmillan. <\/p>\n\n\n\n

W monografii, zgodnie z jej tytu\u0142em, autor podejmuje problem wizerunku polskich emigrant\u00f3w w europejskim kinie w stuletnim okresie po I wojnie \u015bwiatowej. Obszar zainteresowania doprecyzowany zosta\u0142 we wst\u0119pie ksi\u0105\u017cki \u2013 w tym miejscu do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce  chodzi o filmy fabularne (dokumenty mog\u0142yby stanowi\u0107 materia\u0142 na osobn\u0105 monografi\u0119), a pod poj\u0119ciem \u201eEuropa\u201d kryje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie szeroko rozumiana Europa Zachodnia (co wynika g\u0142\u00f3wnie st\u0105d, \u017ce  w tym kierunku nast\u0119powa\u0142a migracja, co z kolei by\u0142o dostrzegane przez tamte w\u0142a\u015bnie kinematografie). Van Heuckelom nie bierze pod uwag\u0119 film\u00f3w wyprodukowanych w Polsce bez wsparcia strony zagranicznej, odsy\u0142aj\u0105c w tym zakresie do wcze\u015bniejszego opracowania Ewy Mazierskiej [4<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Zakres poj\u0119ciowy s\u0142owa \u201eemigracja\u201d, autor rozumie odr\u0119bnie od deportacji czy przesiedlenia. Nie zajmuje si\u0119 te\u017c losami polskich \u017co\u0142nierzy podczas wojen \u015bwiatowych, nie znajdziemy wi\u0119c w ksi\u0105\u017cce uwag o, na przyk\u0142ad, filmie The Colditz Story <\/em>(1955) Guya Hamiltona, czy O jeden most za daleko <\/em>(1977) Richarda Attenborougha. Dla autora oczywiste s\u0105 r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy emigracj\u0105 polityczn\u0105 (tak\u017ce w wymiarze historycznym \u2013 przywo\u0142uje Ksi\u0119gi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego<\/em>) a zarobkow\u0105 (akcentuje drugi z w\u0105tk\u00f3w, cho\u0107 nie pomija pierwszego, rozumiej\u0105c zreszt\u0105 ich wzajemne przenikanie). Rozwa\u017cania rzutowane s\u0105 na t\u0142a historyczne, polityczne i kulturowe, kt\u00f3re odmalowane zosta\u0142y w spos\u00f3b prawdziwy, a zarazem interesuj\u0105cy dla zagranicznego czytelnika.<\/p>\n\n\n\n

Trzeba r\u00f3wnie\u017c wspomnie\u0107 o wa\u017cnej grupie film\u00f3w, kt\u00f3re Van Heuckelom \u015bwiadomie wyklucza z analizowanego korpusu. Nie pisze mianowicie o filmach podejmuj\u0105cych w\u0105tki \u017cydowskiej diaspory oraz problematyki Shoah, co oznacza, \u017ce w ksi\u0105\u017cce nie znajdziemy uwag o, na przyk\u0142ad, filmie D\u0142uga jest droga <\/em>(1947) <\/em>Herberta Fredersdorfa i Marka Goldsteina. Autor s\u0142usznie zauwa\u017ca, \u017ce rozwini\u0119cie tych zagadnie\u0144 w niniejszej ksi\u0105\u017cce przekierowa\u0142oby jej tematyk\u0119 na inne tory. Ponadto filmy na ten temat by\u0142y ju\u017c omawiane w kilku innych pracach [5<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017cka utrzymana jest w paradygmacie analizy tekstualnej \u2013 Van Heuckelom koncentruje si\u0119 na motywie fabularnym, tj. na wizerunkach (wygl\u0105dzie, w tym charakteryzacji, scenografii i kostiumach) oraz uwik\u0142aniach dramaturgicznych (dzia\u0142aniach, interakcjach, stanach emocjonalnych, dialogach). Innymi s\u0142owy, autora interesuje \u201eto, co jest na ekranie\u201d, nie za\u015b poza nim. Poza kr\u0119giem jego zainteresowa\u0144 pozostaj\u0105 wi\u0119c kwestie produkcyjne i dystrybucyjne \u2013 troch\u0119 szkoda, gdy\u017c interpretacje mog\u0142yby zosta\u0107 wzbogacone uwagami o tym, czy (a je\u015bli tak, to dlaczego) w scenariuszach wprowadzano zmiany w postrzeganiu wizerunk\u00f3w bohater\u00f3w-emigrant\u00f3w oraz informacjami o  festiwalach i przegl\u0105dach, na jakich filmy by\u0142y wy\u015bwietlane. W przypadku tych akurat film\u00f3w mo\u017ce nie zawsze niezb\u0119dne (ani mo\u017cliwe) by\u0142o wyja\u015bnienie, jak\u0105 mia\u0142y one ogl\u0105dalno\u015b\u0107 \u2013 paradoksalnie, mog\u0142oby to by\u0107 prostsze w odniesieniu do tytu\u0142\u00f3w mi\u0119dzywojennych. W kontek\u015bcie film\u00f3w powojennych by\u0142oby interesuj\u0105ce, czy by\u0142y one komentowane w prasie polonijnej, a je\u015bli tak, to w jakim stopniu. Niemniej Van Heuckelom mia\u0142 prawo podj\u0105\u0107 decyzj\u0119 o wyeliminowaniu tych perspektyw ze swojego wywodu, a to, \u017ce czyni to konsekwentnie, samo w sobie zas\u0142uguje na uznanie.<\/p>\n\n\n\n

Analizy prezentowane s\u0105 na szerokim tle teoretyczno-kulturowym, cho\u0107 czasem mo\u017cna mie\u0107 wra\u017cenie, zw\u0142aszcza podczas lektury rozdzia\u0142u II, \u017ce autor chcia\u0142 przywo\u0142a\u0107 jak najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 socjolog\u00f3w, filozof\u00f3w i antropolog\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 kulturowymi efektami migracji oraz powodowan\u0105 przez ni\u0105 nostalgi\u0105, kt\u00f3rej jednym ze sk\u0142adnik\u00f3w jest sk\u0142onno\u015b\u0107 do mitologizacji i \u201ere-nacjonalizacji\u201d tego, co utracone lub pozostawione. Nie potrafimy odpowiedzie\u0107 na pytanie, czy jest to zestaw pe\u0142ny \u2013 z pewno\u015bci\u0105 nie jest on przypadkowy, cho\u0107 nie zawsze zoperacjonalizowany w wywodzie (cz\u0119\u015bciej funkcjonuj\u0105cy na zasadzie kr\u00f3tkiej wzmianki). Van Heuckelom odwo\u0142uje si\u0119 przy tym do najwa\u017cniejszych pozycji z zakresu filmoznawstwa, kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 zbli\u017conymi zagadnieniami. I tak na kartach ksi\u0105\u017cki \u201eodliczaj\u0105 si\u0119\u201d Hamid Naficy [6<\/a>]<\/sup>, Yosefa Loshitzky [7<\/a>]<\/sup> oraz Daniela Berghahn [8<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017cka sk\u0142ada si\u0119 z sze\u015bciu rozdzia\u0142\u00f3w oraz wprowadzenia i zako\u0144czenia. Rozdzia\u0142 II, najtrudniejszy w lekturze \u2013 raczej sprawozdawczy ni\u017c proponuj\u0105cy nowe odczytania \u2013 zawiera uwagi teoretyczne, o kt\u00f3rych by\u0142a ju\u017c mowa. Pi\u0119\u0107 kolejnych, dotycz\u0105cych ju\u017c stricte film\u00f3w, u\u0142o\u017conych jest chronologicznie. <\/p>\n\n\n\n

I tak w rozdziale III autor pochyla si\u0119 nad w\u0105tkami dotycz\u0105cymi polskich migrant\u00f3w w filmach mi\u0119dzywojennych. Oczywi\u015bcie eksponowane miejsce zajmuj\u0105 tu Pola Negri i Jan Kiepura, cho\u0107 bardzo zajmuj\u0105cy jest r\u00f3wnie\u017c wyw\u00f3d dotycz\u0105cy film\u00f3w Jeana Renoira. D\u0142ugi rozdzia\u0142 IV, obejmuj\u0105cy okres od 1940 do 1980 roku, jest do\u015b\u0107 eklektyczny pod wzgl\u0119dem zar\u00f3wno tematycznym (od los\u00f3w \u201edipis\u00f3w\u201d po \u201egastarbeiter\u00f3w\u201d), jak i geograficznym. Mimo \u017ce nacisk po\u0142o\u017cono w nim na (nieliczne) filmy brytyjskie i w\u0142oskie, odkryciem po lekturze tego materia\u0142u jest szwajcarski film Wioska Pestalozziego <\/em>(1953) <\/em>Leopolda Lindtberga, o kt\u00f3rym w Polsce chyba ma\u0142o kto s\u0142ysza\u0142. Osi\u0105 rozdzia\u0142u V, po\u015bwi\u0119conego emigracji posolidarno\u015bciowej, s\u0105 dwa filmy Jerzego Skolimowskiego: Fucha <\/em>(1982) <\/em>i Najlepsz\u0105 zemst\u0105 jest sukces <\/em>(1984), wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych budowane s\u0105 interpretacyjne koneksje dotycz\u0105ce innych, bardziej i mniej znanych film\u00f3w (Pasja <\/em><1982> <\/em>Godarda, Legenda o \u015bw. Pijaku <\/em><1988> <\/em>Olmiego). Dwa ostatnie rozdzia\u0142y po\u015bwi\u0119cono okresowi po 1989 roku. G\u0142\u00f3wna cz\u0119\u015b\u0107 rozdzia\u0142u VI dotyczy oczywi\u015bcie Krzysztofa Kie\u015blowskiego (Bia\u0142y z 1994 r.<\/em>), cho\u0107 wcze\u015bniej autor przywo\u0142uje zapomniany film Costy-Gavrasa inspirowany Ma\u0142\u0105 apokalips\u0105<\/em>, co pozwala z kolei zamkn\u0105\u0107 rozdzia\u0142 uwagami o w\u0142oskiej Balladzie o czy\u015bcicielach szyb <\/em>(1998) <\/em>Petera Del Monte. Rozdzia\u0142 VI dotyczy ju\u017c okresu od 2005 roku, przy czym punktem wyj\u015bciowym jest z jednej strony przyst\u0105pienie Polski do Unii Europejskiej, a z drugiej \u2013 powstanie Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 mi\u0119dzy innymi do zwi\u0119kszenia liczby projekt\u00f3w filmowych z partnerami zagranicznymi. Z oczywistych powod\u00f3w najwi\u0119cej miejsca po\u015bwi\u0119ca tu autor filmom brytyjskim (od Loacha do Pawlikowskiego), ale nie zapomina tak\u017ce o innych, mniej znanych realizacjach. Troch\u0119 szkoda, \u017ce pisz\u0105c o udziale PISF w tych projektach, Van Heuckelom nie wspomina o kontrowersjach zwi\u0105zanych z finansowaniem niekt\u00f3rych koprodukcji ani o zasadach wynikaj\u0105cych z uregulowa\u0144 program\u00f3w Eurimages i MEDIA (a w\u015br\u00f3d nich o \u201epunktach za pochodzenie\u201d niekt\u00f3rych cz\u0142onk\u00f3w ekipy).<\/p>\n\n\n\n

Motywacje stoj\u0105ce za decyzj\u0105 o emigracji, jej intensywno\u015b\u0107 i kwestie prawne wielokrotnie zmienia\u0142y si\u0119 w ci\u0105gu opisywanych przez autora niespe\u0142na 100 latach. Szczeg\u00f3lny czas w historii polskiej emigracji to lata 80., a zw\u0142aszcza okres po stanie wojennym, oraz lata transformacji ustrojowej. Przez Europ\u0119 przetoczy\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas fala emigracyjna o niespotykanej skali [9<\/a>]<\/sup>, kt\u00f3ra musia\u0142a znale\u017a\u0107 odzwierciedlenie w tw\u00f3rczo\u015bci filmowej tamtego okresu. Opisywanemu zjawisku po\u015bwi\u0119cony zosta\u0142 rozdzia\u0142 VI, zawieraj\u0105cy r\u00f3\u017cnorakie przyk\u0142ady utwor\u00f3w \u015bwiatowego kina, ze wspomnianym Bia\u0142ym <\/em>(1994) <\/em>Krzysztofa Kie\u015blowskiego na czele. Re\u017cyser podj\u0105\u0142 si\u0119 sportretowania nowego bohatera lat 90., decyduj\u0105cego si\u0119 na dobrowolny wyjazd z kraju. Polski imigrant, w Bia\u0142ym<\/em> pod postaci\u0105 Karola Karola, jest cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry uwierzy\u0142, \u017ce b\u0119dzie obywatelem \u015bwiata, kim\u015b r\u00f3wnym ludziom z Zachodu. Jak si\u0119 szybko okazuje, \u017cycie poza krajem znacznie cz\u0119\u015bciej ni\u017c polepszeniem statusu spo\u0142ecznego ko\u0144czy si\u0119 kompleksem ni\u017cszo\u015bci, poczuciem niezrozumienia i wreszcie \u2013 trawi\u0105cej samotno\u015bci. Jedynym wyj\u015bciem okazuje si\u0119 rozstanie z romantycznym paradygmatem heroicznej kl\u0119ski, wygnania i ucieczki. Dla Karola oznacza to wyjazd z symbolicznego Pary\u017ca, miasta, kt\u00f3re w polskiej mitologii narodowej uosabia w\u0142a\u015bnie te cechy [10<\/a>]<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

W opinii autora, Karol z Bia\u0142ego<\/em>, zrujnowany finansowo i upokorzony po francuskim epizodzie, wraca do Polski, aby przy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do kapitalistycznego \u201ewy\u015bcigu szczur\u00f3w\u201d, a zgromadzony maj\u0105tek przeznaczy\u0107 na symboliczn\u0105 zemst\u0119 za doznane krzywdy. Zdaniem Van Heuckeloma motorem nap\u0119dowym dzia\u0142a\u0144 protagonisty mia\u0142by by\u0107 w tym przypadku pieni\u0105dz, a w zasadzie umiej\u0119tno\u015b\u0107 gromadzenia i pomna\u017cania go w nowych warunkach rynkowych. Pozwolimy sobie na pewn\u0105 polemik\u0119 z tym stwierdzeniem: wszak motywacj\u0105 bohatera lub, nawet szerzej, g\u0142\u00f3wnym tematem filmu, jest mi\u0142o\u015b\u0107. To w pierwszej kolejno\u015bci ona, a nie kapitalizm, potrafi przeistoczy\u0107 nieudacznika, ofiar\u0119 losu w m\u0119\u017cczyzn\u0119 cwanego, bezkompromisowego i interesownego. Pisa\u0142a o tym w swej analizie Gra\u017cyna Stach\u00f3wna, zwracaj\u0105c uwag\u0119 na to, \u017ce w \u015bwiecie Bia\u0142ego<\/em>: tylko prawdziwie m\u0119ski m\u0119\u017cczyzna \u2013 silny, pewny siebie i swoich mo\u017cliwo\u015bci \u2013 w konfrontacji ze \u015bwiatem potrafi zapanowa\u0107 nad kobiet\u0105, podbi\u0107 j\u0105 i sk\u0142oni\u0107 do mi\u0142o\u015bci<\/em> [1<\/a>1<\/a>]<\/sup>(na boku pozostawimy tu dywagacje dotycz\u0105ce domniemanych zwi\u0105zk\u00f3w pomi\u0119dzy kapitalizmem z jednej strony a patriarchatem i maczyzmem z drugiej).<\/p>\n\n\n\n

W zako\u0144czeniu autor puentuje swego rodzaju zmian\u0119, jaka zasz\u0142a w XXI wieku w sposobie traktowania tematu polskiej emigracji. Ta cz\u0119\u015b\u0107 wywodu jest nieco mniej udana \u2013 autor, chyba nazbyt ostro\u017cny w swych os\u0105dach, decyduje si\u0119 na niuansowanie na zasadzie \u201ez jednej strony\u201d \/ \u201eale zarazem\u201d. Uog\u00f3lnianie jest zawsze ryzykowne, gdy mamy do czynienia z do\u015b\u0107 skromnym ilo\u015bciowo korpusem, to ca\u0142kowita rezygnacja z niego prowadzi jednak do zbytniego rozmycia obrazu. Cho\u0107 to prawda: we wcze\u015bniejszych dekadach polski bohater by\u0142 cz\u0119\u015bciej odizolowany od otoczenia \u2013 albo stawa\u0142 si\u0119 symbolem narracji ofiarniczej, albo jego w\u0142asny \u201ehabitus\u201d kulturowo-ekonomiczny by\u0142 zbyt odleg\u0142y od tego, do kt\u00f3rego wyemigrowa\u0142. Faktycznie jest te\u017c chyba tak, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie polski emigrant jest cz\u0119\u015bciej portretowany w spos\u00f3b bli\u017cszy temu, jaki kino zachodnioeuropejskie wypracowa\u0142o w ci\u0105gu ostatnich trzech dekad XX wieku, zw\u0142aszcza w odniesieniu do problem\u00f3w zwi\u0105zanych z mniejszo\u015bciami o korzeniach muzu\u0142ma\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n

Do scharakrakteryzowania dyskursu, jakim Van Heuckelom pos\u0142uguje si\u0119 w swoich publikacjach, mo\u017cna pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 nast\u0119puj\u0105cymi okre\u015bleniami: pasja (dociekliwo\u015b\u0107 poznawcza, wykraczanie poza utarte s\u0105dy i najbardziej znane przyk\u0142ady) oraz wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 (dba\u0142o\u015b\u0107 o logik\u0119 wywodu, unikanie \u201esensacyjnych\u201d s\u0105d\u00f3w). Niew\u0105tpliwie zalety ksi\u0105\u017cki przewa\u017caj\u0105 nad jej nielicznymi niedoci\u0105gni\u0119ciami \u2013 zar\u00f3wno wedle kryteri\u00f3w akademickich, jak i w szerszym rozumieniu, odnosz\u0105cym si\u0119 do walor\u00f3w kulturotw\u00f3rczych i popularyzatorskich. Za g\u0142\u00f3wne walory tej pracy mo\u017cna uzna\u0107: precyzyjne zaw\u0119\u017cenie tematyki, historyczno-kulturow\u0105 erudycj\u0119 autora, komunikatywny i unikaj\u0105cy akademickiego \u017cargonu j\u0119zyk wywodu, a tak\u017ce dba\u0142o\u015b\u0107 o indeksy tytu\u0142\u00f3w i nazwisk (w ca\u0142ym materiale odnale\u017ali\u015bmy jedn\u0105 tylko \u201eliter\u00f3wk\u0119\u201d \u2013 jest \u201eAnna Prucna\u0142\u201d zamiast \u201ePrucnal\u201d). Do s\u0142abszych stron pracy zaliczyliby\u015bmy lekkie zbagatelizowanie aspekt\u00f3w produkcyjnych i dystrybucyjnych. Je\u015bli chodzi o szczeg\u00f3\u0142y, za zbyt nask\u00f3rkowe mo\u017cna uzna\u0107 potraktowanie film\u00f3w Skolimowskiego (szkoda, \u017ce w bibliografii nie znalaz\u0142o si\u0119 miejsce na przywo\u0142anie artyku\u0142u z \u201eKwartalnika Filmowego\u201d dotycz\u0105cego omawianych w ksi\u0105\u017cce zjawisk [12<\/a>]<\/sup>); brakuje tak\u017ce wzmianek o w\u0142oskich filmach Caruso Pascoski di padre polacco <\/em>(1988) <\/em>oraz Tutti contro tutti<\/em> [13<\/a>]<\/sup>(2013). By\u0107 mo\u017ce drobiazgi te \u2013 trudno nazwa\u0107 je mankamentami \u2013 mo\u017cna b\u0119dzie uzupe\u0142ni\u0107 w polskim wydaniu, na kt\u00f3re praca ta z pewno\u015bci\u0105 zas\u0142uguje. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

[1]<\/sup> Zob. I. Ballesteros, Immigration Cinema in the New Europe<\/em>, Intellect, Bristol 2015; G. Rings, The Other in Contemporary Migrant Cinema: Imagining a New Europe?<\/em>, Routledge, New York 2016.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/sup> D. de Bruyn, K. Van Heuckelom, (Un)masking Bruno Schulz. New Combinations, Further Fragmentations, Ultimate Reintegrations<\/em>, Rodopi, New York 2009.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/sup> L. Engelen, K. Van Heuckelom, European Cinema after the Wall: Screening East-West Mobility, <\/em>Rowman & Littlefield, Lanham 2014.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/sup> Zob. E. Mazierska, In Search of Freedom, Bread and Self-Fulfilment: A Short History of Polish Emigrants in Fictional Film,<\/em> [w:] Polish Migration to the UK in the \u201eNew\u201d European Union: After 2004, <\/em>red. <\/em>K. Burrell, Routledge, London 2009; E. Mazierska, European Cinema andIntertextuality: History, Memory and Politics, <\/em>Palgrave Macmillan, London 2011.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/sup> Zob. M. Haltof, Polish<\/em> film and the Holocaust: Politics and memory<\/em>, Berghahn Books, New York and Oxford 2012.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/sup> H. Naficy, An Accented Cinema: Exilic and Diasporic Filmmaking<\/em>, Princeton University Press, Princeton 2001.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/sup> Y. Loshitzky, Screening Strangers: Migration and Diaspora in Contemporary European Cinema<\/em>, Indiana University Press, Bloomington 2010.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/sup> D. Berghahn, Far-Flung Families in Film: The Diasporic Families in Contemporary European Cinema<\/em>, Edinburgh University Press, Edinburgh 2013.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/sup> W okresie przemian ustrojowych na prze\u0142omie lat 80. i 90. XX wieku w Polsce nast\u0105pi\u0142 znacz\u0105cy wzrost mobilno\u015bci transgranicznej, zar\u00f3wno przyjazdowej, jak i wyjazdowej, z poziomu 19 mln w 1985 r., przez 84 mln w 1990 r., a\u017c do 262 mln w 1996 r. \u2013 zob. T. Kozlowski, Migration Flows in the 1990s: Challenges for Entry, Asylum and Integration Policy in Poland,<\/em> [w:] The Challenge of East-West Migration for Poland<\/em>, red. K. Iglicka, K. Sword, Palgrave Macmillan, New York 1999.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/sup> I. Kalinowska, Exile and Polish Cinema: From Mickiewicz and S\u0142owacki to Kie\u015blowski,<\/em> [w:] Realms of Exile: Nomadism, Diasporas, and<\/em> Eastern European Voices<\/em>, red. D. Radulescu, MD: Lexington Books, Lanham 2002.<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/sup> G. Stach\u00f3wna, Trzy kolory \u2013 wariacje na jeden temat<\/em>, [w:] Kino Krzysztofa Kie\u015blowskiego<\/em>, red. T. Lubelski, Universitas, Krak\u00f3w 1997.<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/sup> K. Klejsa, Obcy we mnie, obcy w\u015br\u00f3d nas. Do\u015bwiadczenie emigracyjne w brytyjskich filmach Jerzego Skolimowskiego (\u201eFucha\u201d i \u201eNajlepsz\u0105 zemst\u0105 jest sukces\u201d)<\/em>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2006, nr 53.<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/sup><\/sup> Zob. D. D\u0105browska, La Polonia e i\u00a0polacchi we w\u0142oskiej kinematografii wsp\u00f3\u0142czesnej. Akcenty, odniesienia, reprezentacje,<\/em> [w:] Polsko-w\u0142oskie kontakty filmowe: topika, koprodukcje, recepcja<\/em>, red. A. Miller-Klejsa, M. Wo\u017aniak, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2014.<\/p>\n\n\n\n

Konrad Klejsa<\/strong> – profesor w Katedrze Filmu i Medi\u00f3w Audiowizualnych Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego. Obecnie kieruje grantem NCN „Rozpowszechnianie film\u00f3w w Polsce Ludowej”. Cz\u0142onek Rady Doskona\u0142o\u015bci Naukowej w kadencji 2020-2023.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Recenzja ksi\u0105\u017cki Krisa Van Heuckeloma Polish Migrants in European Film 1918\u20132017 Na d\u0142ugo przed wybuchem kryzysu uchod\u017aczego, o kt\u00f3rym od kilku lat czytamy na pierwszych stronach gazet i s\u0142yszymy w telewizyjnych wiadomo\u015bciach, migracje by\u0142y przedmiotem niezliczonej liczby studi\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie z zakresu nauk spo\u0142ecznych. Tak\u017ce na polu filmoznawstwa ukaza\u0142o si\u0119 sporo prac zajmuj\u0105cych si\u0119 zar\u00f3wno audiowizualnymi wizerunkami uchod\u017ac\u00f3w [1], jak i \u2013… Czytaj wi\u0119cej »Imigruj\u0105c za chlebem, uciekaj\u0105c ku wolno\u015bci. Polscy migranci w kinie europejskim 1918-2017<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1017,11],"tags":[],"ppma_author":[161,1018],"class_list":["post-2449","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2021","category-recenzja"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t