{"id":243,"date":"2020-04-26T00:00:00","date_gmt":"2020-04-25T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2020\/04\/26\/krakowska-prafilmowka-1945-1946\/"},"modified":"2021-05-29T14:14:36","modified_gmt":"2021-05-29T13:14:36","slug":"krakowska-prafilmowka-1945-1946","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/krakowska-prafilmowka-1945-1946\/","title":{"rendered":"Krakowska Prafilm\u00f3wka 1945\u20131946"},"content":{"rendered":"

Krakowski epizod w powojennej historii szkolnictwa filmowego jest do\u015b\u0107 kr\u00f3tki \u2013 obejmuje okres od maja 1945 do lipca 1946 roku \u2013 ale za to niezwykle intensywny i znacz\u0105cy. Dotyczy zaj\u0119\u0107 w ramach Warsztatu Filmowego M\u0142odych, powsta\u0142ego z inicjatywy Antoniego Bohdziewicza i Stanis\u0142awa Wohla, oraz b\u0119d\u0105cego jego kontynuacj\u0105 Kursu Przysposobienia Filmowego, kierowanego pocz\u0105tkowo przez Bohdziewicza, a nast\u0119pnie przez Stanis\u0142awa Furmanika. O obu przedsi\u0119wzi\u0119ciach warto pami\u0119ta\u0107 z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Po pierwsze, by\u0142y one pierwsz\u0105 skuteczn\u0105 form\u0105 realizacji przedwojennych plan\u00f3w zwi\u0105zanych z rozwojem pa\u0144stwowej edukacji filmowej. A po drugie, stworzy\u0142y okazj\u0119 do zespolenia kadr i instytucjonalizacji dydaktyki, dzi\u0119ki czemu ju\u017c w 1948 roku uda\u0142o si\u0119 uruchomi\u0107 znacznie bardziej rozbudowan\u0105 strukturalnie Szko\u0142\u0119 Filmow\u0105 w \u0141odzi. Na ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 tej tradycji zwraca uwag\u0119 Maria Kornatowska, kt\u00f3ra opisuje dzieje edukacji filmowej w Polsce, zanim otwarto szko\u0142\u0119 na Targowej<\/a><\/i>[1]<\/a>, ukazuj\u0105c jej przemiany od okresu dwudziestolecia do pierwszych lat po II wojnie \u015bwiatowej, kiedy to w Krakowie wykonano powa\u017cny krok w rozwoju szkolnictwa filmowego w Polsce<\/a><\/i>[2]<\/a>. Zas\u0142ugi te oddaje okre\u015blenie \u201ePrafilm\u00f3wka\u201d, pojawiaj\u0105ce si\u0119 w tytule monografii zredagowanej przez jej absolwenta Jacka Albrechta<\/a>[3]<\/a>, kt\u00f3ry nie tylko zebra\u0142 i uporz\u0105dkowa\u0142 materia\u0142y faktograficzne, ale tak\u017ce poprosi\u0142 o wypowiedzi kole\u017canki oraz koleg\u00f3w z kurs\u00f3w. Z ich wspomnie\u0144 wy\u0142ania si\u0119 obraz instytucji edukacyjnej, lecz tak\u017ce specyficznego powojennego do\u015bwiadczenia egzystencjalnego i kinowego, kt\u00f3re sprawi\u0142o, \u017ce krakowski o\u015brodek sta\u0142 si\u0119, jak uj\u0119\u0142a to Kornatowska, ku\u017ani\u0105 m\u0142odych talent\u00f3w<\/a><\/i>[4]<\/a>,<\/i> a jego bywalcy wsp\u00f3\u0142tworzyli w kolejnych latach polsk\u0105 kinematografi\u0119.<\/p>\n

Tradycja dwudziestolecia i powojenne realia<\/b><\/p>\n

Po 1918 roku nie uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 oficjalnego, pa\u0144stwowego systemu edukacji filmowej, a potrzeby dydaktyczne zaspokaja\u0142y szko\u0142y prywatne, jak warszawski Instytut Filmowy za\u0142o\u017cony przez Wiktora Biega\u0144skiego w 1924 roku. Natomiast zaj\u0119cia kursowe przygotowane przez Jerzego Toeplitza we wsp\u00f3\u0142pracy z Rad\u0105 Naczeln\u0105 Przemys\u0142u Filmowego w Polsce mia\u0142y si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 1 wrze\u015bnia 1939 roku. To w\u0142a\u015bnie brak odpowiednio przygotowanej kadry Stefania Zahorska uzna\u0142a za jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych przyczyn \u201eimpasu\u201d<\/a>[5]<\/a> rodzimej kinematografii, kt\u00f3rej diagnoz\u0119 przedstawi\u0142a na \u0142amach \u201eWiadomo\u015bci Literackich\u201d w 1934 roku. Jak stwierdzi\u0142a, polski film nie mo\u017ce powsta\u0107 z dnia na dzie\u0144. Trzeba go zdoby\u0107, stworzy\u0107 stopniowo, wypracowa\u0107, wyeksperymentowa\u0107, d\u0142ugo, wytrwale, uczciwie<\/a><\/i>[6]<\/a>. <\/i>Aby tego dokona\u0107, trzeba by\u0142o, jej zdaniem, stworzy\u0107 eksperymentalne laboratorium i szko\u0142\u0119 dla polskich filmowc\u00f3w, aby nie zniszczy\u0107 naszego narybku, kt\u00f3ry istnieje, rwie si\u0119 do roboty, potrafi pracowa\u0107 w nies\u0142ychanie ci\u0119\u017ckich warunkach<\/a><\/i>[7]<\/a>.<\/i><\/p>\n

<\/i><\/p>\n

Stowarzyszenie Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego \u201eStart\u201d, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

Zapa\u0142 i potencja\u0142 tw\u00f3rczy, o jakim pisa\u0142a Zahorska, mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w postawach cz\u0142onk\u00f3w Stowarzyszenia Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego \u201eStart\u201d, dzia\u0142aj\u0105cego w latach 1930\u20131934<\/a>[8]<\/a> \u2013 o czym zreszt\u0105 donosi\u0142y \u201eWiadomo\u015bci Literackie\u201d. Na \u0142amach prasy bran\u017cowej o\u015bwiadczano: \u201eStart\u201d nie zapowiada gwa\u0142townych rewolucji filmowych, nie obiecuje przewrot\u00f3w w produkcji polskiej, ale przez studia teoretyczne nad zagadnieniami filmu, organizowanie zebra\u0144 dyskusyjnych, po\u0142\u0105czonych z przekazami i referatami, za\u0142o\u017cenie biblioteki filmowej, wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z analogicznymi organizacjami zagranicznymi i dzia\u0142alno\u015b\u0107 prasow\u0105 zawi\u0105\u017ce sta\u0142y kontakt mi\u0119dzy publiczno\u015bci\u0105 wierz\u0105c\u0105 w przysz\u0142o\u015b\u0107 filmu artystycznego<\/a><\/i>[9]<\/a>.<\/p>\n

Jak podkre\u015bla Wies\u0142aw Stradomski, zespolenie si\u0142 w Stowarzyszeniu Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego sprzyja\u0142o zdobywaniu niezb\u0119dnych kwalifikacji systemem samokszta\u0142ceniowym i na improwizowanych kursach szkoleniowych, uzupe\u0142nianych nast\u0119pnie praktyk\u0105 realizatorsk\u0105<\/a><\/i>[10]<\/a>. Podobne \u201ezespolenie si\u0142\u201d nast\u0105pi\u0142o w 1945 roku w Krakowie, gdzie w mro\u017any ranek 19 stycznia za\u0142adowanym samochodem marki Dodge dotar\u0142a z Lublina ekipa Wytw\u00f3rni Filmowej Wojska Polskiego z zadaniem za\u0142o\u017cenia bazy produkcyjnej. Byli w niej mi\u0119dzy innymi Antoni Bohdziewicz \u2013 jedyny cywil na pok\u0142adzie <\/i>[\u2026] polonista, radiowiec, or\u0119downik kszta\u0142cenia tw\u00f3rc\u00f3w filmowych<\/a><\/i>[11]<\/a> <\/i>\u2013 oraz kpt. Stanis\u0142aw Wohl, by\u0142y \u201estartowiec\u201d \u2013 przed wojn\u0105 m\u0142ody, dobrze zapowiadaj\u0105cy si\u0119 operator, ulubieniec \u00f3wczesnych gwiazd ekranu<\/a><\/i>[12]<\/a>. Na ow\u0105 pioniersk\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kinematograficzn\u0105 przydzielono im budynek przy ulicy J\u00f3zefit\u00f3w 16<\/a>[13]<\/a> (zaprojektowany w 1923 roku przez in\u017cyniera Rudolfa Handa), gdzie w czasie okupacji mie\u015bci\u0142o si\u0119 niemieckie przedsi\u0119biorstwo \u201eNazi Film und Propaganda Stelle\u201d, kieruj\u0105ce kinow\u0105 propagand\u0105 na terenie Generalnej Guberni. Oznacza\u0142o to, \u017ce nowa baza Wytw\u00f3rni Filmowej Wojska Polskiego by\u0142a od razu zaopatrzona w sal\u0119 projekcyjn\u0105, ekran i sprz\u0119t kinowy oraz laboratorium fotograficzne. Znajdowa\u0142o si\u0119 w niej r\u00f3wnie\u017c archiwum z niezniszczonymi kopiami film\u00f3w fabularnych, dokumentalnych i o\u015bwiatowych.<\/p>\n

Dzi\u0119ki zastanemu sprz\u0119towi Bohdziewicz (kieruj\u0105cy baz\u0105) ju\u017c w kwietniu 1945 roku m\u00f3g\u0142 przyst\u0105pi\u0107 do realizacji pierwszej powojennej fabu\u0142y, czyli kr\u00f3tkometra\u017cowego filmu 2×2=4<\/i>. Na planie asystowali mu przyszli cz\u0142onkowie ekipy Warsztat\u00f3w: Tadeusz Makarczy\u0144ski (re\u017cyseria), Adolf Forbert i Franciszek Fuchs (zdj\u0119cia), Roman Palester (muzyka), a w obsadzie aktorskiej p\u00f3\u017aniejsza studentka Maria Albrecht-Albinowska, siostra innego s\u0142uchacza Jacka Albrechta. Wsp\u00f3lna praca nad filmem-plakatem sta\u0142a si\u0119 okazj\u0105 do spotka\u0144 w bazie na J\u00f3zefit\u00f3w ca\u0142ego grona os\u00f3b reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne dziedziny nauki i sztuki, ch\u0119tnie dyskutuj\u0105cych na tematy tak czysto fachowe, jak i og\u00f3lnoestetyczne<\/a><\/i>[14]<\/a>. <\/i>To udane po\u0142\u0105czenie dzia\u0142a\u0144 praktycznych i rozwa\u017ca\u0144 teoretycznych jeszcze bardziej wzmocni\u0142o ch\u0119\u0107 stworzenia na miejscu o\u015brodka kszta\u0142c\u0105cego kadry filmowc\u00f3w przede wszystkim drog\u0105 samokszta\u0142cenia i zaj\u0119\u0107 praktycznych (dostosowanych do mo\u017cliwo\u015bci technicznych Bazy) oraz rozwijaj\u0105cego zainteresowania m\u0142odzie\u017cy<\/a><\/i>[15]<\/a>. <\/i>Pod tym wzgl\u0119dem, jak podkre\u015bla Edward Zaji\u010dek, zamys\u0142y w\u0142adz i Antoniego Bohdziewicza \u2013 nieuleczalnego maniaka filmowego \u2013 by\u0142y zbie\u017cne, aczkolwiek wynika\u0142y z r\u00f3\u017cnych pobudek<\/a><\/i>[16]<\/a>. <\/i>Natychmiast przyst\u0105piono wi\u0119c do realizacji plan\u00f3w edukacyjnych \u2013 r\u00f3wnoleg\u0142ych do pracy nad 2×2=4<\/i> \u2013 korzystaj\u0105c z oficjalnego pozwolenia, zaplecza lokalowego i sprz\u0119towego, a przede wszystkim entuzjazmu zebranych os\u00f3b.<\/p>\n

Prafilm\u00f3wka<\/b><\/p>\n

O wyborze Krakowa na centrum filmowe, jak si\u0119 wkr\u00f3tce okaza\u0142o tymczasowe, zadecydowa\u0142y przede wszystkim czynniki pragmatyczne \u2013 miasto nie by\u0142o zniszczone, posiada\u0142o zaplecze lokalowe i techniczne. Poza tym pod Wawelem znale\u017ali schronienie wojenni tu\u0142acze z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci kraju, co skwapliwie wykorzysta\u0142 Bohdziewicz, kt\u00f3ry \u015bci\u0105ga\u0142 ocala\u0142ych artyst\u00f3w, aktor\u00f3w, literat\u00f3w. Baza przy ulicy J\u00f3zefit\u00f3w, wikt i opierunek u\u0142atwia\u0142y pozyskiwanie wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w<\/a><\/i>[17]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

fotografie z artyku\u0142u Kazimierza Strza\u0142ki, Szkolenie filmowe w Polsce<\/em>\u00a0(\u201eFilm\u201d 1946, nr 4), \u017ar\u00f3d\u0142o: zasoby FINA<\/span><\/p>\n

Za planem stworzenia profesjonalnego kursu sta\u0142a idea Bohdziewicza, by w powojennej rzeczywisto\u015bci jak najszybciej zbudowa\u0107 mocne, stale odnawialne \u015brodowisko tw\u00f3rcze<\/i> i z miejsca, bez waha\u0144 i d\u0142ugich przygotowa\u0144 zacz\u0105\u0107 szkolenie \u201ezmiany warty\u201d<\/a><\/i>[18]<\/a>. By\u0142 bowiem przekonany, \u017ce nie warto gada\u0107 o powstaniu narodowej kinematografii, je\u015bli w kraju nie ma silnego ilo\u015bciowo i jako\u015bciowo filmowego aktywu! Filmowego \u201espo\u0142ecze\u0144stwa\u201d<\/a><\/i>[19]<\/a>. <\/i>Krakowskie zaplecze akademickie i naukowe stanowi\u0142o gwarancj\u0119 udanej realizacji plan\u00f3w edukacyjnych. Nie czekaj\u0105c wi\u0119c na zako\u0144czenie wojennych dzia\u0142a\u0144, zredagowano oficjalne og\u0142oszenie o naborze, opublikowane w czwartek 3 maja 1945 roku w \u201eDzienniku Polskim\u201d (w tym samym numerze donoszono o zdobyciu Berlina 2 maja). Informowano w nim, \u017ce przy plac\u00f3wce Wytw\u00f3rni Filmowej Wojska Polskiego powstaje Warsztat Filmowy M\u0142odych, maj\u0105cy dzia\u0142a\u0107 do czasu otwarcia specjalnego Instytutu Filmowego w \u0141odzi: Warsztat ten ma umo\u017cliwi\u0107 m\u0142odzie\u017cy interesuj\u0105cej si\u0119 powa\u017cnie zagadnieniami kinematografii praktyczne zapoznanie si\u0119 z prac\u0105 w dziedzinie filmu. <\/i>[\u2026] Warsztat dzieli si\u0119 na sekcje: realizatorsk\u0105, literack\u0105, muzyczn\u0105, naukow\u0105, plastyczn\u0105. Praca w Warsztacie ma charakter samokszta\u0142ceniowy<\/a><\/i>[20]<\/a>.<\/p>\n

Na anons odpowiedzia\u0142 mi\u0119dzy innymi dziewi\u0119tnastoletni w\u00f3wczas Tadeusz Pacewicz, kt\u00f3ry zg\u0142osi\u0142 si\u0119 na J\u00f3zefit\u00f3w zaraz rano w pi\u0105tek 4 maja i zosta\u0142 powitany przez dwuosobow\u0105 komisj\u0119 s\u0142owami: Jest pan pierwszy, kt\u00f3ry przychodzi w odpowiedzi na nasz apel. Od pana rozpocznie si\u0119 nasze szkolenie. A wi\u0119c witamy pana z serdecznymi \u017cyczeniami sukcesu<\/a><\/i>[21]<\/a>. <\/i>Jak wspomina\u0142, na zako\u0144czenie rozmowy zapowiedziano mu, \u017ce wkr\u00f3tce otrzyma zawiadomienie o pierwszych zaj\u0119ciach. P\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce moimi egzaminatorami byli Tadeusz Makarczy\u0144ski, kt\u00f3ry w tak mi\u0142y spos\u00f3b porusza\u0142 ze mn\u0105 tematy filmowe, i Franciszek Fuchs, kt\u00f3ry skrz\u0119tnie notowa\u0142 moje dane osobiste<\/a><\/i>[22]<\/a> \u2013 dodawa\u0142.<\/p>\n

Rekrutacja nie zaj\u0119\u0142a du\u017co czasu, bowiem w powojennym Krakowie by\u0142a tak du\u017ca liczba student\u00f3w oraz m\u0142odych ludzi, \u017ce bez problemu zebra\u0142a si\u0119 grupa ch\u0119tnych, by wzbogaci\u0107 zas\u00f3b swych do\u015bwiadcze\u0144 i umiej\u0119tno\u015bci<\/a><\/i>[23]<\/a>. Pierwsze spotkanie uczestnik\u00f3w Warsztat\u00f3w odby\u0142o si\u0119 ju\u017c w niedziel\u0119 6 maja 1946 roku i otworzy\u0142 je nestor kinematografii krakowskiej in\u017cynier Szcz\u0119sny Mys\u0142owicz, opowiadaj\u0105c o swojej pionierskiej dzia\u0142alno\u015bci dokumentalisty, bez zaplecza sprz\u0119towego, edukacji i do\u015bwiadczenia. Nast\u0119pnie zabra\u0142 g\u0142os Antoni Bohdziewicz, kt\u00f3ry od razu wyja\u015bni\u0142 s\u0142uchaczom zasady analizy artystycznej filmu, b\u0119d\u0105cej ich pierwszym zadaniem. Pacewicz nie tylko zapami\u0119ta\u0142, \u017ce analizowanym dzie\u0142em by\u0142a budz\u0105ca zachwyt Melodia mi\u0142o\u015bci<\/i> (Romanze in Moll<\/i>, 1943, re\u017c. Helmut K\u00e4utner), ale tak\u017ce jak wygl\u0105da\u0142 rozdany do pomocy kwestionariusz: W swoich opracowaniach mieli\u015bmy przedstawi\u0107 struktur\u0119 dramatyczn\u0105 scenariusza filmu, om\u00f3wi\u0107 re\u017cyseri\u0119 <\/i>[\u2026], zwracaj\u0105c szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na \u015brodki artystyczne stosowane przez realizatora, tworz\u0105ce styl dzie\u0142a. Potem nale\u017ca\u0142o scharakteryzowa\u0107 czworo g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w <\/i>[\u2026]. Du\u017co miejsca w kwestionariuszu po\u015bwi\u0119cono zdj\u0119ciom i pracy operatorskiej<\/a><\/i>[24]<\/a>. Wyzwanie by\u0142o wi\u0119c du\u017ce, dlatego projekcj\u0119 powt\u00f3rzono kilkakrotnie, a pisanie pierwszych prac \u2013 sk\u0142adanych p\u00f3\u017aniej anonimowo do oceny \u2013 by\u0142o o tyle \u0142atwiejsze, \u017ce mog\u0142o si\u0119 opiera\u0107 na wiedzy czerpanej z kolejnych wyk\u0142ad\u00f3w.<\/p>\n

Kwesti\u0105 najbardziej podkre\u015blan\u0105 przez Kornatowsk\u0105 jest wro\u015bni\u0119cie WFM w tkank\u0119 miasta i jego \u017cycie artystyczno-naukowe oraz towarzyskie. Jak zaznacza, zesp\u00f3\u0142 warsztat\u00f3w przyci\u0105ga\u0142 do wsp\u00f3\u0142pracy nie tylko atmosfer\u0105 swobody intelektualnej, ale tak\u017ce bardziej prozaicznymi udogodnieniami, a do bywalc\u00f3w Warsztatowych zaliczali si\u0119 mi\u0119dzy innymi Julian Przybo\u015b, Kazimierz Wyka, Czes\u0142aw Mi\u0142osz, Wilhelm Mach, Tadeusz Breza, Jerzy Andrzejewski (dwaj ostatni zacz\u0119li niebawem pisa\u0107 scenariusz do Robinsona Warszawskiego) \u2013 z kr\u0119gu literatury; Roman Palester, Andrzej Panufnik i Stefan Kisielewski \u2013 z kr\u0119gu pi\u0119ciolinii. <\/i>[\u2026] Nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107 i plastyk\u00f3w: Miklaszewskiego, Lidii Minticz i Kazimierza Mikulskiego, Jerzego Skar\u017cy\u0144skiego i Janusza Boguckiego. <\/i>[\u2026] Licznie reprezentowany by\u0142 \u015bwiat teatralny Krakowa (m.in. W. Dobrowolski), a zw\u0142aszcza studenci Studi\u00f3w Teatralnych Iwo Galla i Teatru Starego <\/i>[\u2026]. Bywa\u0142a wreszcie m\u0142odzie\u017c akademicka z ASP i UJ<\/a><\/i>[25]<\/a>.<\/p>\n

Spotkania w ramach Warsztatu Filmowego m\u0142odych odbywa\u0142y si\u0119 regularnie i zyskiwa\u0142y coraz wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107 wynikaj\u0105c\u0105 z unikatowo\u015bci przedsi\u0119wzi\u0119cia oraz osobowo\u015bci zaanga\u017cowanych w nie os\u00f3b. Poza tym, zdaniem Edwarda Zaji\u010dka, niebagateln\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y dwa niepowtarzalne czynniki. Po pierwsze \u2013 charyzma Bohdziewicza; po drugie \u2013 niepowtarzalny klimat artystycznego Krakowa wiosn\u0105 1945 roku oraz fascynacje pokolenia utalentowanych uczestnik\u00f3w<\/a><\/a><\/i>[26]<\/a>. Historyk zaznacza jednak, \u017ce mimo swojej s\u0142awy i systematycznej oraz aktywnej dzia\u0142alno\u015bci Warsztat nie wyszed\u0142 poza formu\u0142\u0119 tworu fascynuj\u0105cego, lecz efemerycznego, kt\u00f3ry dopiero w badaniach filmoznawc\u00f3w i historyk\u00f3w przybra\u0142 instytucjonalne kszta\u0142ty<\/a><\/i>[27]<\/a>. <\/i>Na niepowtarzalno\u015b\u0107, a zarazem niekonwencjonalno\u015b\u0107 krakowskiej inicjatywy zwr\u00f3ci\u0142o uwag\u0119 kierownictwo Wytw\u00f3rni Filmowej Wojska Polskiego, zaniepokojone sprawami ksi\u0119gowymi i administracyjnymi, a przede wszystkim ideowymi. Los WFM okaza\u0142 si\u0119 niepewny, zw\u0142aszcza \u017ce, jak zaznacza Zaji\u010dek, krakowskie fakty dokonane wyprzedza\u0142y nie tylko ustawowe uregulowania, ale tak\u017ce zamys\u0142y kierownictwa kinematografii. A wspomnie\u0107 trzeba i o zawi\u015bci, kt\u00f3r\u0105 budzi sukces<\/a><\/i>[28]<\/a>.<\/p>\n

Intensywna dzia\u0142alno\u015b\u0107 Warsztatu zacz\u0119\u0142a wygasa\u0107 w lecie 1945 roku, wraz z zako\u0144czeniem prac nad filmem 2×2=4<\/i> oraz nadej\u015bciem sezonu urlopowego, cho\u0107 zaj\u0119cia nadal si\u0119 odbywa\u0142y. We wrze\u015bniu w\u0142adze Wytw\u00f3rni Filmowej Wojska Polskiego (kierowanej przez Aleksandra Forda) usankcjonowa\u0142y wprawdzie dotychczasowe poczynania Bohdziewicza i jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, ale jednocze\u015bnie zakwestionowano stosowan\u0105 przez nich metod\u0119 nauczania, opart\u0105 na kszta\u0142ceniu w toku realizacji filmu (w kt\u00f3rej uczestniczyli s\u0142uchacze). Jak zauwa\u017ca Zaji\u010dek, Bohdziewicz by\u0142 artyst\u0105 zbyt niezale\u017cnym, by identyfikowa\u0107 si\u0119 z oficjaln\u0105 polityk\u0105 kulturaln\u0105. Nie postrzegano go jako cz\u0142owieka systemu, zw\u0142aszcza \u017ce mia\u0142 cz\u0119sto odmienne ni\u017c w\u0142adze pogl\u0105dy na propagandow\u0105 rol\u0119 filmu oraz na sposoby edukacji filmowej i przygotowywania filmowych realizator\u00f3w. Ostatecznie zdecydowano, \u017ce w miejsce WFM nale\u017cy powo\u0142a\u0107 Kurs Przeszkolenia Filmowego z konkretnym programem oraz systematycznym planem zaj\u0119\u0107, sporz\u0105dzonym przez dyrektora programowego, kt\u00f3rym mianowano dra Stanis\u0142awa Furmanika.<\/p>\n

Zaj\u0119cia Kursu rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 o miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, ni\u017c planowano, 2 grudnia 1945 roku, i pocz\u0105tkowo kierowa\u0142 nimi Bohdziewicz. Jednak jego przeprowadzka do \u0141odzi i zaanga\u017cowanie w produkcj\u0119 sprawi\u0142y, \u017ce cho\u0107 nadal przyje\u017cd\u017ca\u0142, by odby\u0107 zaj\u0119cia, rol\u0119 kierownicz\u0105 przej\u0105\u0142 Furmanik, prowadz\u0105c Kurs do jego zako\u0144czenia egzaminami w lipcu 1946 roku. Og\u0142oszenie o rekrutacji i tym razem zamieszczono na \u0142amach \u201eDziennika Polskiego\u201d (z 15 listopada 1945 roku), anonsuj\u0105c, \u017ce 24 listopada rozpoczn\u0105 si\u0119 zapisy na Kurs Przeszkolenia Filmowego. Zg\u0142osi\u0142o si\u0119 oko\u0142o 200 os\u00f3b, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych, jak podaje Zaji\u010dek<\/a>[29]<\/a>, wy\u0142oniono 50 s\u0142uchaczy (Kornatowska odtworzy\u0142a list\u0119 z 49 nazwiskami, w tym by\u0142o 11 kobiet<\/a>[30]<\/a>). Znale\u017ali si\u0119 w\u015br\u00f3d nich: Zbigniew Bochenek, Mieczys\u0142aw Wiesio\u0142ek, Mieczys\u0142aw Vogt, Natan Gross, Henryk Hermanowicz, Zofia Lipi\u0144ska, Zofia Dwornik. Do kursant\u00f3w do\u0142\u0105czyli te\u017c najbardziej wytrwali uczestnicy Warsztatu, przyj\u0119ci bez egzaminu: Jerzy Passendorfer i Lidia Minticz-Mikulska z grupy teatralnej, a tak\u017ce, mi\u0119dzy innymi Jerzy Kaden oraz pierwszy s\u0142uchacz Tadeusz Pacewicz. Spo\u015br\u00f3d s\u0142uchaczy Kursu przyby\u0142ych na pierwsze zaj\u0119cia Zaji\u010dek zapami\u0119ta\u0142 sylwetki tych, kt\u00f3rzy wyr\u00f3\u017cniali si\u0119 czarn\u0105 bujn\u0105 czupryn\u0105 \u2013 Jerzy Kawalerowicz, smuk\u0142\u0105 sylwetk\u0105 \u2013 Kazimierz Konrad, wykwintnym s\u0142ownictwem \u2013 Wojciech Jerzy Has, wstydliwo\u015bci\u0105 \u2013 Jerzy Jahoda, poczuciem humoru \u2013 Zbigniew Ku\u017ami\u0144ski, skromn\u0105 prezencj\u0105 \u2013 Mieczys\u0142aw Verocsy<\/a><\/i>[31]<\/a>.<\/p>\n

Metody kszta\u0142cenia, program i kadry<\/b><\/p>\n

Mimo \u017ce ani Warsztatu Filmowego M\u0142odych, ani Kursu Przeszkolenia Filmowego nie uda\u0142o si\u0119 przekszta\u0142ci\u0107 w krakowsk\u0105 szko\u0142\u0119 filmow\u0105, to jednak obie inicjatywy by\u0142y bardzo intensywne i niezwykle wszechstronne, je\u015bli chodzi o spos\u00f3b kszta\u0142cenia. Z perspektywy rozwoju edukacji filmowej mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce takie zr\u00f3\u017cnicowanie i ukierunkowanie zaj\u0119\u0107 podczas Warsztatu Filmowego M\u0142odych, a nast\u0119pnie Kursu Przysposobienia Filmowego wskazuje, po pierwsze, na autorskie podej\u015bcie do programu, podporz\u0105dkowanego wiedzy, do\u015bwiadczeniu i zainteresowaniom wyk\u0142adowc\u00f3w, a po drugie, na wielodyscyplinarno\u015b\u0107 proponowanych zaj\u0119\u0107 oraz dba\u0142o\u015b\u0107 o przenikanie si\u0119 teorii z praktyk\u0105.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

fotografie z artyku\u0142u Kazimierza Strza\u0142ki,\u00a0Szkolenie filmowe w Polsce<\/em>\u00a0(\u201eFilm\u201d 1946, nr 4), \u017ar\u00f3d\u0142o: zasoby FINA<\/span><\/p>\n

Od samego pocz\u0105tku zaj\u0119cia w ramach WFM mia\u0142y g\u0142\u00f3wnie charakter seminaryjny, a ich trzon stanowi\u0142y wyk\u0142ady Bohdziewicza z zakresu teorii re\u017cyserii i estetyki filmowej, skierowane do wszystkich student\u00f3w. Organizowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c regularne projekcje, kt\u00f3re by\u0142y podstaw\u0105, wspominanych przez Pacewicza, analiz warsztatowych i dramaturgicznych wybranych film\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie niemieckich z w\u0142asnych zbior\u00f3w Bazy, jak s\u0142awetna Melodia mi\u0142o\u015bci<\/i> K\u00e4utnera. By\u0142a to na tyle atrakcyjna oferta i kinowa, i naukowa, \u017ce zach\u0119ci\u0142a do udzia\u0142u w warsztatach tak\u017ce s\u0142uchaczy studium aktorskiego przy Teatrze Starym, kt\u00f3rzy wyk\u0142ady na J\u00f3zefit\u00f3w traktowali jako zaj\u0119cia nadobowi\u0105zkowe, przygotowuj\u0105ce do pracy w filmie. Nabyt\u0105 wiedz\u0119 mogli zreszt\u0105 od razu wypr\u00f3bowa\u0107 przed kamer\u0105, bowiem Bohdziewicz powierzy\u0142 wielu z nich \u2013 mi\u0119dzy innymi Marii Habdank-Bia\u0142obrzeskiej \u2013 kilka drobnych r\u00f3l w 2×2=4<\/i>.<\/p>\n

W lipcu 1945 roku program zaj\u0119\u0107 WFM uleg\u0142 modyfikacji, gdy\u017c zmniejszono liczb\u0119 wyk\u0142ad\u00f3w Bohdziewicza (obci\u0105\u017conego licznymi obowi\u0105zkami), powo\u0142uj\u0105c dwie sekcje: realizatorsk\u0105 (re\u017cysersk\u0105), prowadzon\u0105 przez Tadeusza Makarczy\u0144skiego, oraz operatorsk\u0105 pod kierownictwem Franciszka Fuchsa. Z t\u0105 drug\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowali dorywczo Adolf Forbert (z Andrzejem Panufnikiem zrealizowa\u0142 film eksperymentalny Ballada<\/i> f-moll<\/i>) i Stanis\u0142aw Wohl, jednak brak ta\u015bmy uniemo\u017cliwia\u0142 studentom robienie zdj\u0119\u0107 filmowych pod okiem tak znamienitych fachowc\u00f3w. Zajmowano si\u0119 wi\u0119c fotografi\u0105 albo filmowaniem \u201ena sucho\u201d. Mimo doskwieraj\u0105cych trudno\u015bci pracownia operatorska dzia\u0142a\u0142a na tyle sprawnie, \u017ce od wrze\u015bnia 1945 roku decyzj\u0105 w\u0142adz przej\u0119\u0142a kierownictwo programowe nad produkcj\u0105 film\u00f3w naukowych i o\u015bwiatowych. Prowadzeniem krakowskiej bazy produkcyjnej zaj\u0105\u0142 si\u0119 Edward Zaji\u010dek, wydelegowany z \u0141odzi do kierowania produkcj\u0105 mi\u0119dzy innymi powstaj\u0105cych w\u0142a\u015bnie film\u00f3w Makarczy\u0144skiego: \u0141opuszna, ziemia nieznana<\/i> i R\u0119ce dziecka<\/i>, ze zdj\u0119ciami Fuchsa. Jak wspomina Zaji\u010dek: Tym razem produkcji nie towarzyszy\u0142y warsztaty dydaktyczne [jak przy 2×2=4], nie by\u0142o tak\u017ce kibic\u00f3w ani s\u0142uchaczy. [\u2026] Bez Bohdziewicza czego\u015b takiego jak Warsztat nie spos\u00f3b by\u0142o ani kontynuowa\u0107, ani powt\u00f3rzy\u0107<\/a><\/i>[32]<\/a>. <\/i><\/p>\n

Pod koniec 1945 roku, 13 listopada, gdy Makarczy\u0144ski pracowa\u0142 nad ud\u017awi\u0119kowieniem swoich realizacji, powo\u0142ano Przedsi\u0119biorstwo Pa\u0144stwowe \u201eFilm Polski\u201d, a w jego ramach Instytut Filmowy, kt\u00f3remu podporz\u0105dkowano r\u00f3wnie\u017c Kurs Przeszkolenia Filmowego. Krakowskie oddzia\u0142y PPFP i IF ulokowano oczywi\u015bcie w siedzibie na J\u00f3zefit\u00f3w 16, gdzie dosz\u0142o do po\u0142\u0105czenia funkcji dydaktycznych i produkcyjnych \u2013 na co zwraca uwag\u0119 Tadeusz Lubelski, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce Warsztat, a potem Kurs nie ogranicza\u0142y si\u0119 do samego kszta\u0142cenia, lecz by\u0142y ciekawie rysuj\u0105cym si\u0119 o\u015brodkiem produkcyjnym<\/a><\/i>[33]<\/a>.<\/i> Zw\u0142aszcza \u017ce do ekipy krakowskiej do\u0142\u0105czy\u0142 wile\u0144ski filmowiec Jaros\u0142aw Brzozowski, kt\u00f3remu na Kursie powierzono wyk\u0142ady z techniki i sztuki operatorskiej i kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej przej\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c od Bohdziewicza zaj\u0119cia z re\u017cyserii. Dzi\u0119ki temu w programie ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 wyra\u017any blok filmowy, obejmuj\u0105cy studia nad estetyk\u0105 i warsztatem, ale te\u017c \u0107wiczenia operatorskie i prac\u0119 z kamer\u0105 16-k\u0105 (w tym samodzielne wywo\u0142ywanie film\u00f3w) oraz z aparatami fotograficznymi, szczeg\u00f3lnie przydatnymi w sytuacji permanentnego braku ta\u015bmy filmowej.<\/p>\n

Aktywno\u015b\u0107 Brzozowskiego w Oddziale Instytutu Filmowego \u2013 dla kt\u00f3rego pisa\u0142 tak\u017ce scenariusze \u2013 pozwoli\u0142a mu na \u0142\u0105czenie zaj\u0119\u0107 dydaktycznych i produkcyjno-warsztatowych, na czym zawsze zale\u017ca\u0142o Bohdziewiczowi. Na planie film\u00f3w Skroplone powietrze<\/i> i Wieliczka<\/i> Brzozowskiemu towarzyszyli s\u0142uchacze Kursu, kt\u00f3rych zatrudnia\u0142 do opracowywania dokumentacji, przygotowywania planu zdj\u0119ciowego, pe\u0142nienia funkcji asystenckich. Ich zaanga\u017cowanie uwiecznili na fotografiach Stefan Brachowski i Eugeniusz Haneman oraz s\u0142uchaczka Zofia Lipi\u0144ska, kt\u00f3ra w swoich kadrach, zamieszczanych p\u00f3\u017aniej w \u201eFotogazetce\u201d, portretowa\u0142a wyk\u0142adowc\u00f3w i koleg\u00f3w.<\/p>\n

Dla s\u0142uchaczy Kursu udzia\u0142 w zdj\u0119ciach do Wieliczki<\/i>, trwaj\u0105cych od marca do maja 1946 roku, by\u0142 prawdziwym sprawdzianem umiej\u0119tno\u015bci. Zw\u0142aszcza \u017ce wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z profesjonalistami traktowano niezwykle powa\u017cnie, jako warsztatowe \u0107wiczenia praktyczne<\/a><\/i>[34]<\/a>. Efekt zespo\u0142owej pracy okaza\u0142 si\u0119 spektakularnym sukcesem, bowiem dokument Brzozowskiego otrzyma\u0142 pierwsz\u0105 nagrod\u0119 w kategorii film\u00f3w dydaktycznych na Festiwalu Filmowym w Cannes w 1946 roku. Film ten ustanowi\u0142 tradycj\u0119 polskiego kina o\u015bwiatowego, kt\u00f3rego rozw\u00f3j zwi\u0105zany by\u0142 p\u00f3\u017aniej mi\u0119dzy innymi z przyrodniczymi obrazami W\u0142odzimierza Puchalskiego, zaczynaj\u0105cego swoj\u0105 prac\u0119 z kamer\u0105 w krakowskim Oddziale Instytutu Filmowego.<\/p>\n

Mimo zmiany formu\u0142y edukacji, tak jak w programie WFM, tak\u017ce podczas Kursu Przysposobienia Filmowego \u0142\u0105czono zaj\u0119cia filmowe oraz og\u00f3lnoteoretyczne, do kt\u00f3rych zaproszono specjalist\u00f3w z r\u00f3\u017cnych dziedzin: estetyki (Roman Ingarden), teorii literatury (Stanis\u0142aw Furmanik), psychologii (Stefan Szuman), socjologii (W\u0142adys\u0142aw Dryner), przyrodoznawstwa (W\u0142adys\u0142aw Szafer), ale tak\u017ce teorii i praktyki rysunku (Antoni Uniechowski). Jak zwraca uwag\u0119 Kornatowska, starano si\u0119 przy tym, by wszystkie wyk\u0142ady by\u0142y prowadzone z filmowego punktu widzenia <\/i>[\u2026]. I tak np. w historii sztuki [W\u0142adys\u0142aw Tatarkiewicz i Helena Blum\u00f3wna] specjalny nacisk po\u0142o\u017cono na styl i kompozycj\u0119 obrazu. W psychologii [Zygmunt Mys\u0142akowski] na charakterologi\u0119 i <\/i>[\u2026] psychologi\u0119 odbioru dzie\u0142a filmowego<\/a><\/i>[35]<\/a>. <\/i><\/p>\n

W tak szerokich studiach pomaga\u0142a biblioteka stworzona na J\u00f3zefit\u00f3w z ksi\u0105\u017cek zebranych z prywatnych kolekcji, zw\u0142aszcza egzemplarzy przywiezionych z zagranicy, obejmuj\u0105cych pisma teoretyczne i podr\u0119czniki gramatyki filmowej. Fragmenty obcoj\u0119zycznych publikacji t\u0142umaczono (robi\u0142a to mi\u0119dzy innymi Wanda Wertenstein), powielano lub przepisywano na maszynie i udost\u0119pniano s\u0142uchaczom. Kornatowska odnotowuje sytuacje, gdy podczas zaj\u0119\u0107 teoretycznych wyk\u0142adowcy na \u017cywo t\u0142umaczyli potrzebne fragmenty, jak cho\u0107by Makarczy\u0144ski w prelekcji o filmie barwnym<\/a><\/i>[36]<\/a>.<\/p>\n

Na zako\u0144czenie Kursu w lipcu 1946 roku przeprowadzono egzaminy obejmuj\u0105ce siedem przedmiot\u00f3w teoretycznych oraz prace praktyczne: wykonane aparatem Leica zdj\u0119cia na zadane tematy <\/i>[\u2026], reprodukcj\u0119 obrazu oraz 30-60 m filmu w\u0105skota\u015bmowego wed\u0142ug w\u0142asnego scenariusza, w\u0142asnor\u0119cznie wywo\u0142anego i skopiowanego<\/a><\/i>[37]<\/a>.<\/i> Co wi\u0119cej, od absolwent\u00f3w oczekiwano, \u017ce nabyte umiej\u0119tno\u015bci wykorzystaj\u0105 podczas trzymiesi\u0119cznych praktyk, kt\u00f3re mogli odby\u0107 albo w atelier Filmu Polskiego, albo za granic\u0105 w czechos\u0142owackiej FAMU.<\/p>\n

Krakowscy absolwenci<\/b><\/p>\n

S\u0142uchacze krakowskiej Prafilm\u00f3wki: Warsztatu Filmowego M\u0142odych i Kursu Przeszkolenia Filmowego tworzyli niezwykle barwn\u0105 grup\u0119, konsekwentn\u0105 w realizacji swoich filmowych pasji. Szczeg\u00f3lnie du\u017c\u0105 determinacj\u0105 wykazywali si\u0119 s\u0142uchacze Warsztatu, kt\u00f3rego nieformaln\u0105 i spontaniczn\u0105 specyfik\u0119 podkre\u015bla we wspomnieniach Zaji\u010dek: Surowe czasy, pora seminaryjnych spotka\u0144, stroje uczestnik\u00f3w ubranych w niekompletne mundury r\u00f3\u017cnych armii i w resztki okupacyjnych, mocno znoszonych kreacji, kontrastowa\u0142y ze swobodn\u0105 atmosfer\u0105, ze sposobem \u017cycia Antoniego Bohdziewicza, pasjonata, amatora mocnej kawy, kieliszka brandy, tweedowych garnitur\u00f3w i angielskich fajek, wszystko to \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 w rzetelnej pracy, a trwa\u0142o zaledwie od maja do lipca 1945 roku<\/a><\/i>[38]<\/a>.<\/i> Wsp\u00f3lne do\u015bwiadczenie edukacyjne, mimo \u017ce tak kr\u00f3tkie, okaza\u0142o si\u0119 na tyle silne, i\u017c absolwenci Prafilm\u00f3wki dwukrotnie spotykali si\u0119 na zjazdach kole\u017ce\u0144skich. Pierwszy odby\u0142 si\u0119 w 1970 roku w 25. rocznic\u0119 powstania Warsztatu, a drugi w 1985 roku. Rozmowy prowadzone podczas tych spotka\u0144 zosta\u0142y przez Albrechta zebrane i opracowane w rozdziale Wielog\u0142os \u201ebractwa z J\u00f3zefit\u00f3w 16\u201d<\/a><\/i>[39]<\/a>. Z wypowiedzi wy\u0142ania si\u0119 obraz krakowskiej bazy jako miejsca, kt\u00f3re pomaga\u0142o ludziom wej\u015b\u0107 w now\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, oferuj\u0105c wsparcie koleg\u00f3w, wsp\u00f3lnot\u0119 do\u015bwiadcze\u0144, a tak\u017ce pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb egzystencjalnych (zakwaterowanie, sto\u0142\u00f3wka).<\/p>\n

Do atmosfery panuj\u0105cej na J\u00f3zefit\u00f3w nawi\u0105za\u0142a Zofia Dwornik, kt\u00f3ra zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce: Najwa\u017cniejsze chyba by\u0142o to, \u017ce wszyscy otaczali nas ciep\u0142em, zrozumieniem i wyrozumia\u0142o\u015bci\u0105. W nas by\u0142 jeszcze l\u0119k przed kamer\u0105, przed \u015bwiatem, kt\u00f3ry trzeba by\u0142o ujarzmi\u0107 i nada\u0107 mu osobisty wyraz <\/i>[\u2026]. Oni nam w tym pomagali<\/a><\/i>[40]<\/a>.<\/i> Jej obserwacj\u0119 potwierdzi\u0142 Jerzy Passendorfer, wspominaj\u0105c Tadeusza Makarczy\u0144skiego jako kogo\u015b w rodzaju \u201educha opieku\u0144czego\u201d roztaczaj\u0105cego nad nami swe niezniszczalne skrzyd\u0142a<\/a><\/i>[41]<\/a>. <\/i>Podobna opieka wszystkim by\u0142a bardzo potrzebna, zw\u0142aszcza \u017ce, jak przypomina\u0142 Eugeniusz Haneman, warunki pracy na J\u00f3zefit\u00f3w nie by\u0142y \u0142atwe: Nie mieli\u015bmy laboratorium ani sto\u0142\u00f3w monta\u017cowych, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o aparaturze do nagrywania d\u017awi\u0119k\u00f3w. U\u017cywali\u015bmy starych przewijarek, filmy wywo\u0142ywa\u0142o si\u0119 na ma\u0142ych koreksach. <\/i>Na te prozaiczne trudno\u015bci Jerzy Kawalerowicz potrafi\u0142 spojrze\u0107 z sentymentem, przyznaj\u0105c: Nic jednak nie jest w stanie przy\u0107mi\u0107 uroku tych zdj\u0119\u0107, tego zagl\u0105dania do pustej kamery, bo nie mieli\u015bmy ta\u015bmy, tego robienia zdj\u0119\u0107 zwyk\u0142ym aparatem fotograficznym. Tego montowania naszych dzie\u0142 \u201ena sucho\u201d<\/a><\/i>[42]<\/a>. Za to Kazimierz Sheybal stwierdzi\u0142, \u017ce: Mieli\u015bmy niebywa\u0142e szcz\u0119\u015bcie, \u017ce oto w\u0142a\u015bnie my trafili\u015bmy na ten niezwyk\u0142y moment, kiedy w postaci <\/i>[\u2026] Kursu Przeszkolenia Filmowego zacz\u0119\u0142o dzia\u0142a\u0107 w Polsce szkolnictwo filmowe nie skr\u0119powane jeszcze ciasnym gorsetem marksizmu i socrealizmu. <\/i>[\u2026] By\u0142 to kurs wiedzy teoretycznej i praktycznej przydatnej dla przysz\u0142ych ludzi filmu, a jednocze\u015bnie propedeutyczny kurs wiedzy o ludzkiej kulturze i mechanizmie jej przemian<\/a><\/i>[43]<\/a>.<\/p>\n

Krak\u00f3w i \u0141\u00f3d\u017a<\/b><\/p>\n

W momencie przyjazdu do Krakowa Bohdziewicza i Wohla w styczniu 1945 roku zak\u0142adano, \u017ce w\u0142a\u015bnie w tym mie\u015bcie mo\u017ce si\u0119 rozwin\u0105\u0107 centrum \u017cycia filmowego w Polsce. Jednak po zako\u0144czeniu Kursu Przysposobienia Filmowego baza edukacyjna przenios\u0142a si\u0119 do \u0141odzi, gdzie w 1947 roku zorganizowano najpierw Studium Filmowe, a p\u00f3\u017aniej Szko\u0142\u0119 Filmow\u0105, otwart\u0105 18 pa\u017adziernika 1948 roku. \u0141\u00f3dzki o\u015brodek, po\u0142o\u017cony blisko Warszawy, sta\u0142 si\u0119 po wojnie czasowym azylem dla inteligencji i \u015bwiata artystycznego stolicy, tam te\u017c ulokowano sprz\u0119t niezb\u0119dny do produkcji filmowej. Dzi\u0119ki temu, podkre\u015bla Zaji\u010dek<\/a>[44]<\/a>, \u0141\u00f3d\u017a mog\u0142a zapewni\u0107 kinematografii infrastruktur\u0119 lokalow\u0105, a tak\u017ce mieszkania pracownikom filmowym. W przeludnionym Krakowie o pomieszczenia na produkcj\u0119 filmow\u0105 i jej zaplecze by\u0142oby niezwykle trudno. Natomiast Lubelski zwraca uwag\u0119 na powody polityczne stoj\u0105ce za przeniesieniem centrum filmowego do \u0141odzi: To nie w mie\u015bcie inteligenckich pi\u0119knoduch\u00f3w, potencjalnym gnie\u017adzie opozycji \u2013 rozumowano wtedy zapewne \u2013 powinno si\u0119 produkowa\u0107 filmy w Polsce. Je\u015bli nawet w dokumentach brak jednoznacznych \u015blad\u00f3w takiego rozumowania, to przynajmniej jako hipotez\u0119 warto je przedstawi\u0107<\/a><\/i>[45]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Antoni Bohdziewicz, fot. Jerzy Troszczy\u0144ski, 1962 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

Dla Bohdziewicza \u0142\u00f3dzka Film\u00f3wka by\u0142a szans\u0105 na pe\u0142n\u0105 realizacj\u0119 jego koncepcji zawodowej szko\u0142y artystycznej, k\u0142ad\u0105cej najwi\u0119kszy nacisk na rzemios\u0142o i warsztat. Jak twierdzi\u0142: Najcenniejsz\u0105 rzecz\u0105, jak\u0105 student otrzymuje w szko\u0142ach filmowych \u2013 to mo\u017cno\u015b\u0107 poznawania historii filmu poprzez codzienn\u0105 (tak!) lektur\u0119 film\u00f3w i ich drobiazgow\u0105 analiz\u0119 pod kierunkiem wyk\u0142adowcy. To po drugie \u2013 praca z kamer\u0105 i przy stole monta\u017cowym, realizacja \u0107wicze\u0144 i w\u0142asnych etiud<\/a><\/i>[46]<\/a>. <\/i>Niemniej jednak warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce podobny charakter mia\u0142 tak\u017ce powsta\u0142y dzi\u0119ki jego wysi\u0142kom Warsztat Filmowy M\u0142odych, a nast\u0119pnie Kurs Przeszkolenia Filmowego. T\u0119 wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 obu przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 dostrzega Zaji\u010dek, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce krakowskie inicjatywy <\/i>[\u2026] udowodni\u0142y, \u017ce licz\u0105 si\u0119 czyny pasjonat\u00f3w i entuzjast\u00f3w kina, kt\u00f3rzy dzia\u0142aj\u0105, nie bacz\u0105c na przeciwno\u015bci i formalne ograniczenia<\/a><\/i>[47]<\/a>. <\/i><\/p>\n

Z perspektywy historyka polskiego kina Lubelski dostrzega jeszcze inne aspekty krakowskiego Kursu. Pierwszy \u0142\u0105czy si\u0119 z jego najbardziej znanymi absolwentami: Wojciechem Jerzym Hasem i Jerzym Kawalerowiczem, o kt\u00f3rych pisze: Je\u015bli tw\u00f3rczo\u015b\u0107 ka\u017cdego z nich okaza\u0142a si\u0119 tak osobliwa i wyj\u0105tkowa, to mo\u017ce ma w tym sw\u00f3j udzia\u0142 tak\u017ce niepowtarzalna atmosfera, w jakiej obaj si\u0119 filmowo kszta\u0142cili. Tu\u017c powojenny Krak\u00f3w, z dziesi\u0105tkiem niewyg\u00f3d, przyjmuj\u0105cy t\u0142um uchod\u017ac\u00f3w z ca\u0142ego kraju \u2013 a w budynku przy ul. J\u00f3zefit\u00f3w wsp\u00f3lne analizy p\u00f3\u017anych hitlerowskich film\u00f3w, przenosz\u0105cych w inny, koj\u0105cy \u015bwiat\u2026<\/a><\/i>[48]<\/a>. Druga kwestia poruszana przez Lubelskiego to klimat czas\u00f3w, w jakich rozwija\u0142a si\u0119 krakowska Prafilm\u00f3wka: urok epoki, czas odrodzonych nadziei <\/i>[\u2026]. Krak\u00f3w tamtych lat \u0142\u0105czy\u0142 szaro\u015b\u0107 powojennej n\u0119dzy z wielobarwno\u015bci\u0105 pomys\u0142\u00f3w i artystycznych inicjatyw<\/a><\/i>[49]<\/a>.<\/i><\/p>\n

Jeszcze inne spojrzenie na krakowskie inicjatywy edukacji filmowej proponuje Kornatowska, uznaj\u0105c, \u017ce jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych zas\u0142ug Prafilm\u00f3wki by\u0142o odej\u015bcie od ciasnego, ograniczonego profesjonalizmu i w\u0142\u0105czenie do programu szerokiego wachlarza dyscyplin potraktowanych \u015bci\u015ble naukowo od socjologii, poprzez literatur\u0119, histori\u0119 sztuki, estetyk\u0119, a\u017c do psychologii w\u0142\u0105cznie. Ju\u017c to samo nadawa\u0142o filmowi rang\u0119 sztuki, a nie tylko rzemios\u0142a, rang\u0119 czynnika i cz\u0119\u015bci sk\u0142adowej og\u00f3lnego dorobku kulturalnego<\/a><\/i>[50]<\/a>.<\/p>\n

Wszystkie te g\u0142osy potwierdzaj\u0105 wa\u017cno\u015b\u0107 tak zwanej krakowskiej Prafilm\u00f3wki zar\u00f3wno dla indywidualnych do\u015bwiadcze\u0144 ludzi z ni\u0105 zwi\u0105zanych, jak i dla polskiej kinematografii, kt\u00f3rej zapewni\u0142a praktyk\u00f3w, doskonale przygotowanych w swoistym \u201eeksperymentalnym laboratorium\u201d, o jakim niegdy\u015b pisa\u0142a Stefania Zahorska.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n


<\/p>\n
\n
\n

<\/a>[1] M. Kornatowska, Zanim otwarto szko\u0142\u0119 na Targowej<\/i>, \u201eKino\u201d 1983, nr 3, s. 16\u201319. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] Tam\u017ce, s. 19.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] Prafilm\u00f3wka krakowska 1945\u20131947. Nauczyciele \u2013 s\u0142uchacze \u2013 filmy<\/i>, red. J. Albrecht, Wydawnictwo Filmotechnika, Krak\u00f3w 1998.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] M. Kornatowska, dz. cyt., s. 19.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] S. Zahorska, Film polski w impasie<\/i>, \u201eWiadomo\u015bci Literackie\u201d 1934, nr 50, s. 7.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] Zob. \u0141. Biskupski, Kinofilia zaanga\u017cowana. Stowarzyszenie Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego \u201eStart\u201d i upowszechnianie kultury filmowej w latach 30. XX wieku<\/i>, Wydawnictwo Przypis, \u0141\u00f3d\u017a 2017.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] Start<\/i>, \u201eKino\u201d 1930, nr 34, cyt. za: W. Stradomski, U \u017ar\u00f3de\u0142 polskiej kultury filmowej<\/i>, \u201eKino\u201d 1983, nr 3, s. 20.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[10] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[11] Zob. E. Zaji\u010dek, Krakowska Prafilm\u00f3wka w strukturze polskiej kinematografii 1945\u20131946<\/i>, [w:] Prafilm\u00f3wka krakowska\u2026<\/i>, dz. cyt., s. 13.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[12] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[13] Od 1992 roku w budynku przy J\u00f3zefit\u00f3w 16 w Krakowie ma swoj\u0105 siedzib\u0119 Muzeum Historii Fotografii im. Walerego Rzewuskiego.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[14] M. Kornatowska, dz. cyt., s. 16.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[15] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[16] E. Zaji\u010dek, dz. cyt., s. 15.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[17] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[18] A. Bohdziewicz, Moje propozycje (Z archiwum Antoniego Bohdziewicza)<\/i>, wyb\u00f3r i red. B. Mruklik, \u201eKino\u201d 1981, nr 3, s. 32.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[19] Tam\u017ce, s. 29.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[20] T. Pacewicz, Warsztat Filmowy M\u0142odych<\/i>, [w:] Prafilm\u00f3wka krakowska…<\/i>, dz. cyt., s. 27.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[21] Tam\u017ce, s. 29.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[22] Tam\u017ce, s. 29.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[23] M. Kornatowska, dz. cyt., s. 16.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[24] T. Pacewicz, dz. cyt., s. 30.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[25] M. Kornatowska, dz. cyt., s. 17.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[26] E. Zaji\u010dek, dz. cyt., s. 18.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[27] Tam\u017ce, s. 19.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[28] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[29] E. Zaji\u010dek, dz. cyt., s. 22.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[30] M. Kornatowska, dz. cyt., s. 19.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[31] E. Zaji\u010dek, dz. cyt., s. 22.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[32] Tam\u017ce, 21.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[33] T. Lubelski, S\u0142owo wst\u0119pne<\/i>, [w:] Prafilm\u00f3wka krakowska…<\/i>, dz. cyt., s. 10.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[34] M. Kornatowska, dz. cyt., s. 18.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[35] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[36] Tam\u017ce, s. 17.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[37] Tam\u017ce, s. 18.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[38] E. Zaji\u010dek, dz. cyt., s. 18.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[39] Zob. Wielog\u0142os \u201ebractwa z J\u00f3zefit\u00f3w 16\u201d (opracowany przez Jacka Albrechta na podstawie zapisu wypowiedzi kole\u017ce\u0144skich z I Zjazdu w Krakowie w 25-lecie Prafilm\u00f3wki w roku 1970 i II Zjazdu w 1985 roku)<\/i>, <\/i>[w:] Prafilm\u00f3wka krakowska…<\/i>, dz. cyt., s. 49\u201371.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[40] Tam\u017ce, s. 67.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[41] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[42] Tam\u017ce, s. 64.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[43] Tam\u017ce, s. 63.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[44] E. Zaji\u010dek, dz. cyt., s. 16.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[45] Zob. T. Lubelski, dz. cyt., s. 10.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[46] A. Bohdziewicz, dz. cyt., s. 31.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[47] Tam\u017ce, s. 26.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[48] T. Lubelski, dz. cyt., s. 11.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[49] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[50] M. Kornatowska, dz. cyt., s. 19.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Krakowska Prafilm\u00f3wka 1945\u20131946<\/b><\/p>\n

Tekst omawia dwie formy powojennego szkolnictwa filmowego, jakie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 w Krakowie w latach 1945\u20131946: Warsztat Filmowy M\u0142odych oraz Kurs Przysposobienia Filmowego. W obu inicjatywach czo\u0142ow\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 Antoni Bohdziewicz, kt\u00f3ry w siedzibie lokalnego oddzia\u0142u Wytw\u00f3rni Filmowej Wojska Polskiego (przemianowanej na Przedsi\u0119biorstwo Pa\u0144stwowe Film Polski) na ul. J\u00f3zefit\u00f3w 16 realizowa\u0142 oryginaln\u0105 koncepcj\u0119 kurs\u00f3w teoretyczno-filmowych, \u0142\u0105czonych z praktycznymi zaj\u0119ciami z kamer\u0105. Jego wsp\u00f3\u0142pracownikami podczas Warsztatu byli: Stanis\u0142aw Wohl, Tadeusz Makarczy\u0144ski, Franciszek Fuchs, Adolf Forbert. Natomiast przy realizacji Kursu pracowali tak\u017ce: Stanis\u0142aw Furmanik (przej\u0105\u0142 po Bohdziewiczu kierownictwo Kursu) i Jaros\u0142aw Brzozowski. Dzi\u0119ki temu, \u017ce w czasie okupacji pod tym samym adresem na J\u00f3zefit\u00f3w dzia\u0142a\u0142o niemieckie przedsi\u0119biorstwo do spraw propagandy filmowej, wyk\u0142adowcy i studenci mieli do dyspozycji projektor, ekran, kamery, a tak\u017ce archiwum z filmami wykorzystywanymi do zaj\u0119\u0107. Poza tym Krak\u00f3w, gdzie osiedlili si\u0119 powojenni tu\u0142acze, by\u0142 centrum akademickim i intelektualnym, co zapewni\u0142o Warsztatowi oraz Kursowi i profesor\u00f3w (Roman Ingarden, Stefan Szuman, Andrzej Panufnik, Antoni Uniechowski, Lidia Minticz), i student\u00f3w (Wojciech Has, Natan Gross, Mieczys\u0142aw Jahoda, Jerzy Kawalerowicz, Henryk Hermanowicz, Zofia Dwornik, Zofia Lipi\u0144ska). W swoim opracowaniu Jacek Albrecht, s\u0142uchacz Warsztatu, nazwa\u0142 krakowskie inicjatywy Prafilm\u00f3wk\u0105, podkre\u015blaj\u0105c ich prekursorski charakter wobec Film\u00f3wki \u2013 Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi otwartej w 1948 roku.<\/p>\n

Prafilm\u00f3wka: The Film School in Cracow 1945\u20131946<\/b><\/p>\n

The text presents a short but intensive history of two educational initiatives: The Young Filmmakers\u2019 Workshop and The Vocational Film Course, operated in Cracow in 1945 and 1946, in 16 J\u00f3zefit\u00f3w Street, providing officially recognized film education. Jacek Albrecht, one of participants of the Workshop, called these two initiatives Prafilm\u00f3wka, considering them to be a kind of introduction to the Film School in \u0141\u00f3d\u017a, called Film\u00f3wka, established in 1948. Both Workshop and Course were coordinated by Antoni Bohdziewicz who elaborated the curricula that consisted of theoretical lectures, analytical seminars and practical workshops. Among his collaborators were: Stanis\u0142aw Wohl, Tadeusz Makarczy\u0144ski, Franciszek Fuchs, Adolf Forbert, and later on Stanis\u0142aw Furmanik and Jaros\u0142aw Brzozowski. During the WW II, there was a Nazi propaganda office in 16 J\u00f3zefit\u00f3w street, that was why the school organized by Bohdziewicz was well equipped with cameras, a film screen, and archive film materials, used by the teaching staff and students. In 1945 and 1946 Krak\u00f3w functioned as an intellectual and cultural centre of the country, and as temporary home for war refuges from all over the country. Many of them joined local staff and became guest professors of Prafilm\u00f3wka: Roman Ingarden, Stefan Szuman, Andrzej Panufnik, Antoni Uniechowski, Lidia Minticz. Both the Workshop and the Course attracted many students interested in filmmaking, including Wojciech Has, Natana Gross, Mieczys\u0142aw Jahoda, Jerzy Kawalerowicz, Henryk Hermanowicz, Zofia Dwornik, Zofia Lipi\u0144ska, and many others.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/b>\u00a0edukacja filmowa, szkolnictwo filmowe, praktyka filmowa, Warsztat Filmowy M\u0142odych, Kurs Przysposobienia Filmowego<\/p>\n

Ma\u0142gorzata Radkiewicz<\/b>\u00a0\u2013 filmoznawczyni, zajmuje si\u0119 problematyk\u0105 to\u017csamo\u015bci kulturowej oraz tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 kobiet w kinie, fotografii i sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej. Wyrazem jej zainteresowa\u0144 s\u0105 publikacje:\u00a0W poszukiwaniu sposobu ekspresji. O filmach Jane Campion i Sally Potter<\/i>\u00a0(2001),\u00a0W\u0142adczynie spojrzenia. Teoria filmu a praktyka re\u017cyserek i artystek<\/i>\u00a0(2010). Ponadto autorka ksi\u0105\u017cek:\u00a0Derek Jarman. Portret indywidualisty<\/i>\u00a0(2003),\u00a0M\u0142ode wilki polskiego kina. Kategoria gender a debiuty lat 90.<\/i>\u00a0(2006) oraz\u00a0Oblicza kina queer<\/i>\u00a0(2014). W latach 2015\u20132018 koordynatorka projektu badawczego Narodowego Centrum Nauki: \u201ePionierki z kamer\u0105. Kobiety w kinie i fotografii w Galicji 1896\u20131945\u201d, podsumowanego w licznych artyku\u0142ach. Jako stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w roku 2015 prowadzi\u0142a badania opublikowane w monografii\u00a0Modernistki o kinie. Kobiety w polskiej krytyce i publicystyce filmowej 1918\u20131939<\/i>\u00a0(2016). Cz\u0142onkini Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego oraz Polskiego Towarzystwa Bada\u0144 nad Filmem i Mediami.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Krakowski epizod w powojennej historii szkolnictwa filmowego jest do\u015b\u0107 kr\u00f3tki \u2013 obejmuje okres od maja 1945 do lipca 1946 roku \u2013 ale za to niezwykle intensywny i znacz\u0105cy. Dotyczy zaj\u0119\u0107 w ramach Warsztatu Filmowego M\u0142odych, powsta\u0142ego z inicjatywy Antoniego Bohdziewicza i Stanis\u0142awa Wohla, oraz b\u0119d\u0105cego jego kontynuacj\u0105 Kursu Przysposobienia Filmowego, kierowanego pocz\u0105tkowo przez Bohdziewicza, a… Czytaj wi\u0119cej »Krakowska Prafilm\u00f3wka 1945\u20131946<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":721,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[374],"tags":[379,275,414,415,416,417],"ppma_author":[90],"class_list":["post-243","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-1-2020","tag-edukacja","tag-edukacja-filmowa","tag-kurs-przysposobienia-filmowego","tag-praktyka-filmowa","tag-szkolnictwo-filmowe","tag-warsztat-filmowy-mlodych"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t