{"id":240,"date":"2020-04-26T00:00:00","date_gmt":"2020-04-25T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2020\/04\/26\/amatorskie-kluby-filmowe-nieformalna-edukacja-filmowa-okresu-prl\/"},"modified":"2021-05-29T14:14:36","modified_gmt":"2021-05-29T13:14:36","slug":"amatorskie-kluby-filmowe-nieformalna-edukacja-filmowa-okresu-prl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/amatorskie-kluby-filmowe-nieformalna-edukacja-filmowa-okresu-prl\/","title":{"rendered":"Amatorskie Kluby Filmowe \u2013 nieformalna edukacja filmowa okresu PRL"},"content":{"rendered":"

W tek\u015bcie Edukacja filmowa w Polsce \u2013 zarys historyczny i stan bada\u0144 <\/i>Ewa Ciszewska argumentuje, \u017ce cho\u0107 podj\u0119ty przez ni\u0105 temat by\u0142 i jest realizowany zar\u00f3wno w obr\u0119bie formalnej, jak i nieformalnej edukacji, to g\u0142\u00f3wnie pierwsza z nich stanowi pole zainteresowa\u0144 badaczy \u2013 filmoznawc\u00f3w, pedagog\u00f3w czy polonist\u00f3w \u2013 analizuj\u0105cych i opisuj\u0105cych jej kszta\u0142t, potrzeby oraz mo\u017cliwo\u015bci, jakie ze sob\u0105 niesie<\/a>[1]<\/a>. Ciszewska zwraca jednocze\u015bnie uwag\u0119 na nieformaln\u0105 edukacj\u0119 filmow\u0105, kt\u00f3ra odgrywa\u0142a szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 zw\u0142aszcza w PRL \u2013 <\/i>okresie niemal\u017ce zupe\u0142nej nieobecno\u015bci filmu w programie nauczania. I cho\u0107 rodzima nieformalna edukacja filmowa tego okresu, z powodu swojego poziomu, r\u00f3\u017cnorodno\u015bci podejmowanych dzia\u0142a\u0144 oraz anga\u017cowania wielu grup odbiorczych, uznawana by\u0142a na arenie mi\u0119dzynarodowej za modelow\u0105, do tej pory nie doczeka\u0142a si\u0119 szerszego opracowania<\/a>[2]<\/a>. W poni\u017cszym tek\u015bcie chcia\u0142abym wi\u0119c podj\u0105\u0107 ten temat, skupiaj\u0105c si\u0119 na jednym z trzech podstawowych, ale bodaj najmniej z nich znanym<\/a>[3]<\/a>, filar\u00f3w nieformalnej edukacji filmowej okresu PRL, a mianowicie na sieci Amatorskich Klub\u00f3w Filmowych (AKF-\u00f3w).<\/p>\n

W tym celu b\u0119d\u0119 si\u0119 posi\u0142kowa\u0142a materia\u0142em zgromadzonym podczas bada\u0144 na temat ruchu AKF-\u00f3w, kt\u00f3re odby\u0142am w latach 2014\u20132019. W ich toku przeprowadzi\u0142am kilkadziesi\u0105t wywiad\u00f3w z filmowcami amatorami z okresu PRL oraz innymi osobami w r\u00f3\u017cnorodny spos\u00f3b zwi\u0105zanymi z ruchem AKF-\u00f3w. Wywiady te odbywa\u0142y si\u0119 zgodnie z metodologi\u0105 historii m\u00f3wionej. Ka\u017cda z rozm\u00f3w opiera\u0142a si\u0119 na scenariuszu bazuj\u0105cym na kwestionariuszu, dzi\u0119ki czemu uda\u0142o mi si\u0119 wyszczeg\u00f3lni\u0107 najbardziej typowe oraz najistotniejsze elementy ruchu AKF-\u00f3w.<\/p>\n

W tek\u015bcie skupi\u0119 si\u0119 na scharakteryzowaniu edukacji filmowej organizowanej przez i w ramach ruchu. Przedstawi\u0119 og\u00f3lne zasady funkcjonowania Amatorskich Klub\u00f3w Filmowych, rol\u0119 instruktor\u00f3w i zakres szkolenia filmowego, temat samoszkolenia si\u0119 cz\u0142onk\u00f3w klubu oraz jego spo\u0142ecznego znaczenia, wyp\u0142yw literatury filmowej oraz kina zawodowego na pog\u0142\u0119bianie wiedzy filmowej cz\u0142onk\u00f3w AKF-\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c korzy\u015bci, jakie w dzia\u0142alno\u015bci w ruchu dostrzegali filmowcy amatorzy. Swoje rozwa\u017cania ilustrowa\u0107 b\u0119d\u0119 wybranymi fragmentami wypowiedzi moich rozm\u00f3wc\u00f3w.<\/p>\n

<\/p>\n

Praca nad filmem \u2013 przegl\u0105danie ta\u015bmy na stole do monta\u017cu w AKF-ie \u201eAwa\u201d w Poznaniu, \u017cr\u00f3d\u0142o: Jerzy Jernas\u00a0<\/span><\/p>\n

Specyfika Amatorskich Klub\u00f3w Filmowych<\/b><\/p>\n

Pocz\u0105tki nieformalnej edukacji filmowej w okresie PRL przypadaj\u0105 na okres popa\u017adziernikowej odwil\u017cy: od roku 1955 do 1956, kiedy to zacz\u0119\u0142y si\u0119 rozwija\u0107 sieci Amatorskich i Dyskusyjnych Klub\u00f3w Filmowych oraz Sie\u0107 Kin Studyjnych. AKF-y oferowa\u0142y darmow\u0105, praktyczn\u0105 nauk\u0119 filmowania, natomiast DKF-y i zwi\u0105zana z nimi Sie\u0107 Kin Studyjnych \u2013 dost\u0119p do ambitnego repertuaru filmowego z ca\u0142ego \u015bwiata, a za spraw\u0105 prelekcji i dyskusji towarzysz\u0105cych seansom \u2013 tak\u017ce pog\u0142\u0119bianie wiedzy filmowej pod okiem wybitnych specjalist\u00f3w (wieloletnim prezesem Federacji Dyskusyjnych Klub\u00f3w Filmowych by\u0142 Antoni Bohdziewicz, funkcj\u0119 t\u0119 pe\u0142ni\u0142 po nim mi\u0119dzy innymi Andrzej Wajda). Kluby i kina nale\u017c\u0105ce do tych trzech sieci by\u0142y rozsiane po ca\u0142ej Polsce i nie tylko pozwala\u0142y na uzupe\u0142nienie brak\u00f3w formalnej edukacji filmowej, ale tak\u017ce \u2013 na zdobycie wiedzy z tego obszaru przez osoby doros\u0142e, kt\u00f3re nie mog\u0142y jej posi\u0105\u015b\u0107 w szkole.<\/p>\n

Ruch Amatorskich Klub\u00f3w Filmowych rozwija\u0142 si\u0119 przez ca\u0142y okres PRL, a za\u0142ama\u0142 wraz z transformacj\u0105 ustrojow\u0105, skutkuj\u0105c\u0105 zmianami w finansowaniu kultury oraz zamkni\u0119ciem licznych zak\u0142adowych i powiatowych dom\u00f3w kultury, w kt\u00f3rych dzia\u0142a\u0142y kluby. Nim to jednak nast\u0105pi\u0142o, AKF-y cieszy\u0142y si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105. W roku 1956 funkcjonowa\u0142o dwadzie\u015bcia siedem tego rodzaju klub\u00f3w, dekad\u0119 p\u00f3\u017aniej \u2013 sto osiemdziesi\u0105t dwa, a w 1980 roku \u2013 dwie\u015bcie czterdzie\u015bci cztery<\/a>[4]<\/a>. AKF-y powstawa\u0142y w ca\u0142ej Polsce. Zar\u00f3wno w najwi\u0119kszych miastach (jak pionierski AKF \u015al\u0105sk za\u0142o\u017cony w 1953 roku w Katowicach; dzia\u0142aj\u0105cy od 1958 roku w Krakowie AKF Nowa Huta czy powsta\u0142y w 1968 roku w Warszawie AKF Sawa), jak i w tych mniejszych (jak AKF Chorzowska \u00d3semka z Chorzowa, utworzony w 1965 roku, i AKF B\u0142ysk z Buska-Zdroju, powsta\u0142y w 1967 roku), a tak\u017ce, jednak rzadziej, na wsiach (cho\u0107 najs\u0142ynniejszym amatorskim klubem filmowym pozostaje AKF Klaps dzia\u0142aj\u0105cy od 1969 roku do dnia dzisiejszego we wsi Chybie<\/a>[5]<\/a>).<\/p>\n

Kluby r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od siebie pod wieloma wzgl\u0119dami. Dzia\u0142a\u0142y zar\u00f3wno przy zak\u0142adach pracy, jak i powiatowych czy te\u017c wojew\u00f3dzkich domach kultury, a nawet przy sp\u00f3\u0142dzielniach mieszkaniowych. Mog\u0142y by\u0107 zak\u0142adane odg\u00f3rnie, przez decydent\u00f3w tych instytucji \u2013 tak by\u0142o w przypadku AKF-u Kadr, utworzonego w Domu Kultury Kadr w Warszawie z inicjatywy \u00f3wczesnego dyrektora tej instytucji Witolda Kona: W latach 80. dosta\u0142em propozycj\u0119, \u017ceby uruchomi\u0107 jeden z nieistniej\u0105cych dom\u00f3w kultury w Warszawie i obj\u0105\u0107 stanowisko jego dyrektora. I kiedy zastanawia\u0142em si\u0119 nad jego kierunkami programowymi, to wymy\u015bli\u0142em sobie trzy dziedziny, na kt\u00f3rych skupi si\u0119 jego dzia\u0142alno\u015b\u0107, jedn\u0105 z nich by\u0142 w\u0142a\u015bnie film<\/a><\/i>[6]<\/a>. <\/b>Cz\u0119\u015bciej jednak wynika\u0142y z oddolnych inicjatyw jednego b\u0105d\u017a kilku entuzjast\u00f3w filmowania, kt\u00f3rzy zg\u0142aszali si\u0119 do pobliskiego domu kultury czy te\u017c w\u0142adz swojego zak\u0142adu pracy, jak to by\u0142o w przypadku Kazimierza Pude\u0142ko: Jestem jednym z za\u0142o\u017cycieli klubu Klaps. Razem z Frankiem Dzid\u0105 i z J\u00f3zkiem Orawcem pracowali\u015bmy w cukrowni. Chcieli\u015bmy zrobi\u0107 co\u015b nowego w Chybiu. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce najlepiej b\u0119dzie stworzy\u0107 amatorski klub filmowy. Mieli\u015bmy poparcie inspektora BHP oraz Rady Zak\u0142adowej Cukrowni Chybie. Dali nam pomieszczenie, kupili drug\u0105, trzeci\u0105 kamer\u0119 i aparaty fotograficzne<\/a><\/i>[7]<\/a>.<\/b><\/p>\n

Kluby zrzesza\u0142y od kilku cz\u0142onk\u00f3w (Bogus\u0142aw Sobota wspomina\u0142, \u017ce AKF przy Zak\u0142adowym Domu Kultury Stalowa Wola, w kt\u00f3rym dzia\u0142a\u0142, sk\u0142ada\u0142 si\u0119 \u0142\u0105cznie z nim z zaledwie czterech os\u00f3b<\/a>[8]<\/a>) do kilkudziesi\u0119ciu (Jan Ma\u0107kow, jeden z za\u0142o\u017cycieli AKF-u \u015al\u0105sk, podliczy\u0142, \u017ce w okresie najwi\u0119kszej popularno\u015bci jego klub mia\u0142 ponad stu cz\u0142onk\u00f3w<\/a>[9]<\/a>). Niekt\u00f3re z nich sk\u0142ada\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z doros\u0142ych (jak na przyk\u0142ad AKF Sawa), inne \u2013 z dzieci (AKF Ja\u015b dzia\u0142aj\u0105cy przy Zespole Szk\u00f3\u0142 Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cych w Pyskowicach) czy m\u0142odzie\u017cy i m\u0142odych doros\u0142ych (jak AKF Etiuda dzia\u0142aj\u0105cy w obr\u0119bie Zak\u0142adowego Domu Kultury przy Hucie im. Boles\u0142awa Bieruta w Cz\u0119stochowie). By\u0142y te\u017c kluby, w kt\u00f3rych wszystkie grupy wiekowe spotyka\u0142y si\u0119 ze sob\u0105 (tak na przyk\u0142ad funkcjonowa\u0142 AKF Bielsko z Bielska-Bia\u0142ej).<\/p>\n

<\/p>\n

Filmowanie podczas pleneru zorganizowanego dla AKF-\u00f3w z Wielkopolski, zdj\u0119cie z kroniki AKF-u \u201eMuza\u201d z Konina, \u017ar\u00f3d\u0142o: Andrzej Mo\u015b<\/span><\/p>\n

Niekt\u00f3re z klub\u00f3w skupia\u0142y si\u0119 bardziej na dzia\u0142alno\u015bci o charakterze animacyjnym, promuj\u0105c film oraz inne dziedziny kultury w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w swoich miejscowo\u015bci. Ich cz\u0142onkowie, w tym bardziej i mniej regularni bywalcy, traktowali AKF-y jak miejsca spotka\u0144 lokalnych elit artystycznych, alternatyw\u0119 wobec nielicznych i niezbyt przyjaznych lokali \u2013 po prostu jako miejsca, w kt\u00f3rych dzia\u0142o si\u0119 co\u015b interesuj\u0105cego, niezale\u017cnie od tego, na ile faktycznie mieli zamiar tworzy\u0107 filmy. Jak wspomina\u0142 Antoni Sie\u0144kowski, za\u0142o\u017cyciel i wieloletni instruktor AKF-u Muza z Konina: W klubie byli nawet \u015blusarze, g\u00f3rnicy. Niekt\u00f3rzy przychodzili z nud\u00f3w. By\u0142o chyba dw\u00f3ch czy trzech takich, kt\u00f3rzy ani jednego filmu nie zrobili, ale ca\u0142y czas regularnie przychodzili. Po prostu interesowali si\u0119 t\u0105 grup\u0105 i tyle<\/a><\/i>[10]<\/a>.<\/b><\/p>\n

W tego rodzaju AKF-ach oczywi\u015bcie tak\u017ce powstawa\u0142y filmy. Istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tych realizacji stanowi\u0142y materia\u0142y popularyzuj\u0105ce miejscowo\u015b\u0107, przedstawiaj\u0105ce najbli\u017csze otoczenie klubu \u2013 jego histori\u0119, mieszka\u0144c\u00f3w i ich zainteresowania. Tego rodzaju filmy, g\u0142\u00f3wnie reporta\u017ce, dokumentowa\u0142y te\u017c wa\u017cne wydarzenia, takie jak pa\u0144stwowe uroczysto\u015bci, w tym obowi\u0105zkowo pierwszomajowe pochody. Zdarza\u0142o si\u0119 tak\u017ce, \u017ce pe\u0142ni\u0142y funkcj\u0119 interwencyjn\u0105, co nie zawsze spotyka\u0142o si\u0119 z aprobat\u0105 ze strony lokalnych w\u0142adz (na przyk\u0142ad Tadeusz Koniarz, instruktor licznych tarnowskich AKF-\u00f3w, zrealizowa\u0142 tego rodzaju dokument \u2013 Zdeptane lwy z kamiennych tablic<\/i>, na temat zaniedbanego cmentarza \u017cydowskiego). W taki spos\u00f3b dzia\u0142a\u0142 na przyk\u0142ad kielecki AKF Gong. Jeden z jego najbardziej aktywnych cz\u0142onk\u00f3w Jan \u017burowski wspomina\u0142: My\u015bmy si\u0119 zajmowali r\u00f3\u017cnymi rzeczami, my\u015bmy si\u0119 bawili filmem. Tutaj, w Wojew\u00f3dzkim Domu Kultury, w kt\u00f3rym dzia\u0142ali\u015bmy, by\u0142a taka kawiarnia Wiedza i w niej klub organizowa\u0142 r\u00f3\u017cne spotkania. Zaprasza\u0142o si\u0119 ludzi z miasta, zaprasza\u0142o si\u0119 go\u015bcia, my\u015bmy do ka\u017cdego takiego spotkania robili jaki\u015b film, \u017ceby pokaza\u0107, jak to jest u nas w Kielcach<\/a><\/i>[11]<\/a>. <\/b>Klub Gong uzyska\u0142 kilka nagr\u00f3d na festiwalach filmowc\u00f3w amator\u00f3w (w tym mi\u0119dzy innymi w 1963 roku \u2013 pierwsz\u0105 nagrod\u0119 w kategorii film\u00f3w dokumentalnych na Og\u00f3lnopolskim Konkursie Film\u00f3w Amatorskich za \u017byj\u0119 kultur\u0105 mojego miasta<\/i>, etiud\u0119 zrealizowan\u0105 przez Andrzeja Kurbasi\u0144skiego i Mariana So\u0142tysiaka). Niemniej nie by\u0142 szerzej widoczny w ruchu AKF-\u00f3w, skupiaj\u0105c si\u0119 na lokalnej dzia\u0142alno\u015bci.<\/p>\n

Inne kluby stara\u0142y si\u0119 bardziej zaistnie\u0107 w ruchu. Ich cz\u0142onkowie realizowali filmy, kt\u00f3re konsekwentnie zg\u0142aszali na liczne festiwale (w tym najwa\u017cniejsze \u2013 wspomniany wy\u017cej festiwal OKFA przeznaczony dla film\u00f3w na ta\u015bmach 16 mm oraz festiwal Pol-8 skupiaj\u0105cy si\u0119 na filmach na ta\u015bmach 8 mm). Same organizowa\u0142y festiwale, do udzia\u0142u w kt\u00f3rych zaprasza\u0142y inne amatorskie kluby filmowe. (Na przyk\u0142ad AKF Klaps od 1975 do 1991 roku organizowa\u0142 Krajowy Festiwal Film\u00f3w Fabularnych FABU\u0141A Chybie, na kt\u00f3rym konkurowa\u0142y ze sob\u0105 amatorskie etiudy fabularne. Natomiast o\u015bwi\u0119cimski AKF Chemik od roku 1985 w cyklu dwuletnim organizuje Festiwal Film\u00f3w Nieprofesjonalnych \u201eKocha\u0107 cz\u0142owieka\u201d: w konkursie tym bior\u0105 udzia\u0142 filmy dotycz\u0105ce cz\u0142owieka oraz jego miejsca w \u015bwiecie). Ponadto cz\u0142onkowie tych klub\u00f3w zasiadali we w\u0142adzach Federacji AKF-\u00f3w.<\/p>\n

Filmowcy amatorzy realizowali filmy we wszystkich najpopularniejszych formatach w\u0105skich ta\u015bm filmowych \u2013 zar\u00f3wno p\u00f3\u0142profesjonalnym 16 mm, jak i u\u017cywanymi wy\u0142\u0105cznie przez amator\u00f3w 8 mm i Super 8 mm. By\u0142y to prawie wy\u0142\u0105cznie kr\u00f3tkie metra\u017ce. Niedoskona\u0142o\u015b\u0107 amatorskiego sprz\u0119tu filmowego uniemo\u017cliwia\u0142a d\u0142u\u017csze realizacje. Ponadto tylko kr\u00f3tkie filmy mog\u0142y by\u0107 zakwalifikowane na festiwale filmowe przeznaczone dla filmowc\u00f3w amator\u00f3w. Cz\u0142onkowie ruchu AKF-\u00f3w nie ograniczali si\u0119 natomiast co do rodzaj\u00f3w czy gatunk\u00f3w realizowanych przez siebie film\u00f3w. Tworzyli zar\u00f3wno etiudy fabularne, czego dowodzi\u0142 po\u015bwi\u0119cony w\u0142a\u015bnie tego rodzaju dzia\u0142alno\u015bci festiwal FABU\u0141A Chybie, jak i produkcje dokumentalne. Te ostatnie by\u0142y uznawane przez profesjonalnych filmowc\u00f3w za najbardziej odpowiednie dla niezawodowych tw\u00f3rc\u00f3w. Wspomina\u0142 o tym mi\u0119dzy innymi Krzysztof Zanussi w zbiorze swoich felieton\u00f3w Rozmowy o filmie amatorskim<\/i>: M\u00f3wi si\u0119, \u017ce dokument jest rodzajem najbardziej w\u0142a\u015bciwym dla filmowc\u00f3w amator\u00f3w. (\u2026) W dokumencie stosunkowo najmniej wida\u0107 techniczne czy finansowe ograniczenia niezawodowych tw\u00f3rc\u00f3w. (\u2026) W praktyce amatorskiej spotykamy stosunkowo cz\u0119sto te najpierwotniejsze formy dokumentu \u2013 kronik\u0119, ma\u0142y reporta\u017c, rzadziej publicystyk\u0119<\/a><\/i>[12]<\/a>.<\/b><\/p>\n

W Amatorskich Klubach Filmowych powstawa\u0142y tak\u017ce animacje. Cho\u0107 tego rodzaju filmy by\u0142y stosunkowo nieliczne, to wiele z nich odznacza\u0142o si\u0119 wysokim poziomem realizacji oraz porusza\u0142o interesuj\u0105ce i istotne tematy (jak na przyk\u0142ad Piosenka dla robotnika rannej zmiany <\/i>zrealizowana przez Antoniego Kreisa z AKF-u Chorzowska \u00d3semka, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a pierwsz\u0105 nagrod\u0119 na XVIII Festiwalu Pol-8 w 1983 roku). By\u0142y w\u015br\u00f3d nich nawet filmy eksperymentalne (jak jeden z najg\u0142o\u015bniejszych film\u00f3w ruchu, zdobywca Grand Prix OKFA w 1957 roku oraz licznych nagr\u00f3d na mi\u0119dzynarodowych festiwalach, Regi Poloniae<\/i>, zrealizowany przez Jana i Danut\u0119 Ma\u0107kow oraz Stanis\u0142awa Fischera z AKF-u \u015al\u0105sk).<\/p>\n

<\/p>\n

Realizacja animowanego filmu amatorskiego w AKF-ie \u201eMuza\u201d, zdj\u0119cie z kroniki AKF-u \u201eMuza\u201d z Konina,\u00a0\u017ar\u00f3d\u0142o:<\/span>\u00a0Andrzej Mo\u015b<\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 AKF-\u00f3w korzysta\u0142a \u2013 cho\u0107 w r\u00f3\u017cnym zakresie \u2013 z pomocy finansowej. Domy kultury czy zak\u0142ady pracy udost\u0119pnia\u0142y pomieszczenia, w kt\u00f3rych mog\u0142y one funkcjonowa\u0107, zapewnia\u0142y wyposa\u017cenie oraz sprz\u0119t filmowy i ta\u015bmy do kolejnych realizacji, a ponadto zatrudnia\u0142y instruktora. W zamian za to cz\u0119sto oczekiwa\u0142y, \u017ce kluby b\u0119d\u0105 tworzy\u0107 materia\u0142y zgodne z ich potrzebami, takie jak reporta\u017ce z zak\u0142adowych uroczysto\u015bci, kroniki, filmy instrukta\u017cowe i promocyjne. Czasami te wymogi pojawia\u0142y si\u0119 sporadycznie (jak na przyk\u0142ad w przypadku AKF-u Awa z Poznania), innym razem bardziej anga\u017cowa\u0142y cz\u0142onk\u00f3w klub\u00f3w. Tak by\u0142o w przypadku AKF-u Chemik czy te\u017c AKF-u Klaps. Danuta Ryszka, dzia\u0142aj\u0105ca w drugim z nich, wspomina\u0142a: Nale\u017celi\u015bmy pod cukrowni\u0119 jako klub, wi\u0119c zacz\u0119li\u015bmy wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z Rad\u0105 Zak\u0142adow\u0105 Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych w cukrowni. Byli\u015bmy na ich zawo\u0142anie. A przy okazji robili\u015bmy swoje rzeczy. Musieli\u015bmy i nie musieli\u015bmy. Ale \u017ceby co\u015b mie\u0107, to trzeba komu\u015b co\u015b da\u0107. Cukrownia kupowa\u0142a nam ta\u015bmy, nie wtr\u0105ca\u0142a si\u0119, jakie robimy<\/i> filmy. Jak trzeba by\u0142o pom\u00f3c, nakr\u0119ci\u0107 obchody pierwszego maja, bo chcieli mie\u0107 co\u015b takiego, to my\u015bmy robili zdj\u0119cia i filmy. Wsp\u00f3\u0142praca si\u0119 nam uk\u0142ada\u0142a<\/a><\/i>[13]<\/a>.<\/b><\/p>\n

Jednocze\u015bnie w AKF-ach powstawa\u0142y filmy autorskie. Ich tw\u00f3rcy z lepszym b\u0105d\u017a gorszym efektem eksperymentowali z form\u0105 albo starali si\u0119 przedstawi\u0107 istotne dla siebie tematy, kt\u00f3re pomijano w kinie zawodowym. Jak bowiem podkre\u015bla\u0142 Sebastian Cichocki w katalogu towarzysz\u0105cym wystawie Entuzja\u015bci<\/i>, przypominaj\u0105cej dorobek AKF-\u00f3w, cenzura okresu PRL nie interesowa\u0142a si\u0119 przesadnie dzia\u0142alno\u015bci\u0105 filmowc\u00f3w amator\u00f3w. W\u0142adza ludowa uznawa\u0142a, \u017ce ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 ma na tyle ograniczony zasi\u0119g, \u017ce nawet elementy jawnej krytyki spo\u0142ecznej pojawiaj\u0105ce si\u0119 w niekt\u00f3rych filmach powstaj\u0105cycj w ruchu nie stanowi\u0105 zagro\u017cenia dla w\u0142adzy<\/a>[14]<\/a>. Dzi\u0119ki temu powstawa\u0142y etiudy zar\u00f3wno odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do sytuacji politycznej (na przyk\u0142ad Fragment biografii<\/i> Janiny Matejuk z AKF-u Fosa przejmuj\u0105co portretuj\u0105cy bezsilno\u015b\u0107 i zagubienie m\u0142odej kobiety w okresie stanu wojennego), jak i kwestii obyczajowych (mi\u0119dzy innymi filmy Antoniego Sie\u0144kowskiego ukazuj\u0105ce codzienno\u015b\u0107 oraz wykluczenie ze spo\u0142ecze\u0144stwa os\u00f3b niepe\u0142nosprawnych, w tym Po prostu mi\u0142o\u015b\u0107<\/i> oraz Mam dla kogo \u017cy\u0107<\/i>).<\/p>\n

Cho\u0107 kluby \u2013 ich cz\u0142onkowie, formy dzia\u0142alno\u015bci, cele oraz powstaj\u0105ce w ich obr\u0119bie filmy \u2013 r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od siebie, to ich istnienie w ramach szerszego systemu, na kt\u00f3ry z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno elementy odwzorowane z kinematografii zawodowej (na przyk\u0142ad podzia\u0142 r\u00f3l w procesie produkcji film\u00f3w, zatwierdzanie film\u00f3w do realizacji na podstawie przedstawionych scenariuszy), jak i pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105cego si\u0119 w PRL ruchu amatorskiej tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej (mi\u0119dzy innymi usytuowanie AKF-\u00f3w w\u015br\u00f3d innych k\u00f3\u0142ek i sekcji dom\u00f3w kultury nadzorowanych przez Centraln\u0105 Poradni\u0119 Amatorskiego Ruchu Zawodowego, zatrudnianie instruktor\u00f3w sprawuj\u0105cych piecz\u0119 nad rozwojem umiej\u0119tno\u015bci filmowych cz\u0142onk\u00f3w AKF-\u00f3w oraz powstawaniem film\u00f3w), sprawia\u0142o, \u017ce posiada\u0142y one zasadnicze elementy wsp\u00f3lne, wyznaczone przez ramy tego systemu.<\/p>\n

Podstaw\u0119 ruchu stanowi\u0142a utworzona w 1956 roku Federacja Amatorskich Klub\u00f3w Filmowych, w kt\u00f3rej strukturach zasiadali najbardziej utytu\u0142owani i zaanga\u017cowani filmowcy amatorzy. Federacja wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z Ministerstwem Kultury i Sztuki, od kt\u00f3rego otrzymywa\u0142a \u015brodki finansowe, a jednym z trzech g\u0142\u00f3wnych obszar\u00f3w, na kt\u00f3re mia\u0142a je wydatkowa\u0107, by\u0142o organizowanie amatorskiego ruchu filmowego w Polsce i sprawowanie pieczy nad jego w\u0142a\u015bciwym rozwojem, poziomem artystycznym i ideowym<\/a><\/i>[15]<\/a>. To w\u0142a\u015bnie ten obszar skupia\u0142 si\u0119 na edukacji filmowc\u00f3w amator\u00f3w. W nast\u0119pnej cz\u0119\u015bci tekstu spr\u00f3buj\u0119 pokaza\u0107, na czym ona polega\u0142a, jak istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a oraz na ile by\u0142a skuteczna.<\/p>\n

Edukacja filmowa w Amatorskich Klubach Filmowych<\/b><\/p>\n

Edukacja w obszarze obs\u0142ugi sprz\u0119tu oraz zasad filmowania by\u0142a jednym z dw\u00f3ch podstawowych powod\u00f3w wst\u0119powania do AKF-\u00f3w \u2013 obok mo\u017cliwo\u015bci u\u017cytkowania kamer, ta\u015bm i projektor\u00f3w, niezwykle drogich oraz trudno dost\u0119pnych dla indywidualnych filmowc\u00f3w amator\u00f3w. Nawet bowiem ci z nich, kt\u00f3rzy posiadali w\u0142asne kamery, rzadko kiedy byli w stanie opanowa\u0107 wiedz\u0119 pozwalaj\u0105c\u0105 na to, by samodzielnie nakr\u0119ci\u0107 bardziej z\u0142o\u017cony materia\u0142 ni\u017c prost\u0105 rejestracj\u0119 nast\u0119puj\u0105cych po sobie obraz\u00f3w. Filmowcy amatorzy poszukiwali wi\u0119c wiedzy na temat zasad monta\u017cu, ud\u017awi\u0119kowienia, budowania narracji. Zwraca\u0142o na to uwag\u0119 wielu cz\u0142onk\u00f3w ruchu, mi\u0119dzy innymi Piotr Majdrowicz z pozna\u0144skiego klubu Awa: To by\u0142o bardzo wa\u017cne, \u017ce mo\u017cna by\u0142o przyj\u015b\u0107 do klubu, przedyskutowa\u0107 scenariusz, porozmawia\u0107 o filmach. Cz\u0142owiek uczy\u0142 si\u0119 obs\u0142ugi sprz\u0119tu \u2013 tego, jak obs\u0142u\u017cy\u0107 kamer\u0119, za\u0142o\u017cy\u0107 ta\u015bm\u0119, mierzy\u0107 \u015bwiat\u0142o<\/a><\/i>[16]<\/a>.<\/p>\n

Instruktorzy<\/b><\/p>\n

Zgodnie z za\u0142o\u017ceniami ruchu w ka\u017cdym AKF-ie mia\u0142 by\u0107 zatrudniony instruktor, kt\u00f3rego rol\u0105 by\u0142o przekazywanie wiedzy cz\u0142onkom klubu oraz udzielanie wsparcia przy tworzeniu film\u00f3w. Cho\u0107 za\u0142o\u017cenie to by\u0142o niezwykle s\u0142uszne, to w praktyce nie zawsze mo\u017cliwe do realizacji. Jak podkre\u015bla\u0142 Wiktor Ostrowski w publikacji Organizujemy Amatorski Klub Filmowy<\/i>: Zasadniczo szkoleniem filmowc\u00f3w-amator\u00f3w powinni zajmowa\u0107 si\u0119 wykwalifikowani instruktorzy. Niestety, w Polsce nie dysponujemy tak\u0105 kadr\u0105, a nieliczni instruktorzy filmu amatorskiego rekrutuj\u0105 si\u0119 przewa\u017cnie z zaawansowanych i do\u015bwiadczonych amator\u00f3w (\u2026). W wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w amatorskie kluby filmowe opieraj\u0105 sw\u0105 prac\u0119 na samoszkoleniu<\/a><\/i>[17]<\/a>.<\/p>\n

Cho\u0107 instruktorzy AKF-\u00f3w sami nie byli zawodowymi filmowcami, mieli jednak do\u015bwiadczenie w realizacji film\u00f3w. Wielu z nich bra\u0142o tak\u017ce udzia\u0142 w szkoleniach, trwaj\u0105cych od kilku tygodni do trzech lat, organizowanych od 1961 roku przez Centraln\u0105 Poradni\u0119 Amatorskiego Ruchu Zawodowego oraz niekt\u00f3re wojew\u00f3dzkie domy kultury i o\u015brodki instrukcyjno-metodyczne. Zgodnie z Zarz\u0105dzeniem Ministra Kultury i Sztuki od 1966 roku instruktorzy chc\u0105cy pracowa\u0107 w AKF-ach musieli przechodzi\u0107 weryfikacj\u0119, wymagaj\u0105c\u0105 wykazania si\u0119 wiedz\u0105 filmow\u0105 oraz odpowiednim dorobkiem. Jako \u017ce funkcja instruktora AKF-u by\u0142a zaj\u0119ciem odp\u0142atnym, w zale\u017cno\u015bci od wielko\u015bci posiadanego do\u015bwiadczenia przyznawano stopnie instruktorskie, kt\u00f3re determinowa\u0142y wysoko\u015b\u0107 wynagrodzenia<\/a>[18]<\/a>. Instruktorzy mieli edukowa\u0107 cz\u0142onk\u00f3w klub\u00f3w w kilku zasadniczych obszarach. Kompletny program szkolenia w zakresie filmu amatorskiego stworzony przez Ryszarda Kreysera i Wies\u0142awa Stradomskiego \u2013 do\u015bwiadczonych instruktor\u00f3w i autor\u00f3w wielu publikacji przeznaczonych dla filmowc\u00f3w amator\u00f3w \u2013 zosta\u0142 przyj\u0119ty przez Federacj\u0119 AKF-\u00f3w<\/a>[19]<\/a>.<\/p>\n

Pierwszym oraz podstawowym obszarem edukacji filmowej przeprowadzanej w AKF-ach by\u0142o szkolenie w zakresie obs\u0142ugi sprz\u0119tu oraz kwestiach technicznych zwi\u0105zanych z filmowaniem. Kreyser i Stradomski wymienili tutaj nast\u0119puj\u0105ce zagadnienia: specyfik\u0119 kamer filmowych i ich obs\u0142ug\u0119, formaty i gatunki amatorskiej ta\u015bmy filmowej, obs\u0142ug\u0119 sprz\u0119tu pomocniczego, w tym sklejarek i przewijarek, technik\u0119 zdj\u0119\u0107 czarno-bia\u0142ych, techniczne aspekty monta\u017cu, tworzenie napis\u00f3w, podstawowe warunki projekcji. Jak wskazywali filmowcy amatorzy, ten obszar edukacji filmowej by\u0142 z powodzeniem realizowany w wi\u0119kszo\u015bci klub\u00f3w, przy czym wiedza ta by\u0142a przekazywana zar\u00f3wno przez instruktor\u00f3w, jak i bardziej do\u015bwiadczonych cz\u0142onk\u00f3w klub\u00f3w.<\/p>\n

Na bardziej zaawansowanym poziomie szkolenie zwi\u0105zane z technicznymi aspektami powstawania film\u00f3w mia\u0142o si\u0119 sk\u0142ada\u0107 z zastosowania filtr\u00f3w w zdj\u0119ciach filmowych, zapisu d\u017awi\u0119ku, techniki zdj\u0119\u0107 barwnych i zdj\u0119\u0107 trikowych, obr\u00f3bki laboratoryjnej. Jednak jako \u017ce nie we wszystkich AKF-ach wykorzystywano ka\u017cd\u0105 z tych umiej\u0119tno\u015bci w praktyce, by\u0142y one tak\u017ce pomijane w trakcie szkole\u0144. Przyk\u0142adowo, d\u017awi\u0119k stanowi\u0142 jedn\u0105 z najbardziej problematycznych kwestii w polskim kinie amatorskim okresu w\u0105skich ta\u015bm. W czasie PRL na szersz\u0105 skal\u0119 nie by\u0142 bowiem dost\u0119pny sprz\u0119t umo\u017cliwiaj\u0105cy jednoczesne nagrywanie obrazu i d\u017awi\u0119ku w amatorskich formatach, w zwi\u0105zku z tym ten ostatni by\u0142 cz\u0119sto pomijany b\u0105d\u017a traktowany mocno pretekstowo.<\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c nie wszyscy amatorzy zajmowali si\u0119 obr\u00f3bk\u0105 laboratoryjn\u0105 swoich film\u00f3w. W niekt\u00f3rych klubach zadanie to przejmowa\u0142a jedna lub kilka os\u00f3b z wykszta\u0142ceniem b\u0105d\u017a wiedz\u0105 chemiczn\u0105 (przyk\u0142adowo, w AKF-ie \u015al\u0105sk byli to Jerzy Badura i Mieczys\u0142aw Chudzik, kt\u00f3rzy wywo\u0142ywali ta\u015bmy wszystkich klubowicz\u00f3w, ale ju\u017c samodzielnie nie realizowali film\u00f3w). Inne AKF-y korzysta\u0142y z pomocy lokalnych oddzia\u0142\u00f3w telewizji (tak by\u0142o w przypadku AKF-u Awa, zaprzyja\u017anionego z pozna\u0144skim oddzia\u0142em Telewizji Polskiej) b\u0105d\u017a wysy\u0142a\u0142y filmy do wywo\u0142ania do Bydgoskich Zak\u0142ad\u00f3w Fotochemicznych \u201eFoton\u201d.<\/p>\n

Trzecim obszarem edukacji filmowej przeprowadzanej w AKF-ach by\u0142 j\u0119zyk filmu oraz podstawy jego realizacji, w tym budowa, gramatyka i \u015brodki wyrazu filmu, jego rodzaje i gatunki, tworzenie scenariusza, narracja, kompozycja oraz praca na planie<\/a>[20]<\/a>. Szkolenie obejmuj\u0105ce te zagadnienia by\u0142o prowadzone w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b i na r\u00f3\u017cnym poziomie, w zale\u017cno\u015bci od wiedzy oraz metody pracy danego instruktora. Na przyk\u0142ad Janusz Pop\u0142awski, b\u0119d\u0105cy instruktorem kilku warszawskich AKF-\u00f3w, w tym wspomnianego wy\u017cej Kadru, przeprowadza\u0142 je w taki spos\u00f3b: Moje szkolenie polega\u0142o na nauce nazewnictwa, wszystkich element\u00f3w j\u0119zyka filmu. Po kolei je pokazywa\u0142em, obja\u015bnia\u0142em. A potem o nich gadali\u015bmy i gadali\u015bmy<\/a><\/i>[21]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Szkolenie filmowe w AKF-ie \u201eMuza\u201d, zdj\u0119cie z kroniki AKF-u \u201eMuza\u201d z Konina, \u017ar\u00f3d\u0142o: Andrzej Mo\u015b<\/span><\/p>\n

Opr\u00f3cz omawiania powy\u017cszych zagadnie\u0144 i dyskusji nad nimi innym popularnym sposobem prezentowania takich zagadnie\u0144 by\u0142o nauczanie w praktyce, podczas realizacji kolejnych film\u00f3w, o ile instruktorzy aktywnie anga\u017cowali si\u0119 w ich powstawanie. Oczywi\u015bcie nie wszyscy z nich wykazywali si\u0119 wystarczaj\u0105c\u0105 wiedz\u0105, umiej\u0119tno\u015bciami, a nawet autorytetem, by skutecznie przekazywa\u0107 t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 wiedzy filmowej. W efekcie w\u015br\u00f3d filmowc\u00f3w amator\u00f3w pe\u0142ni\u0105cych funkcje instruktor\u00f3w byli tacy, kt\u00f3rzy sami realizuj\u0105c z sukcesami filmy amatorskie, podczas szkolenia poruszali wszystkie wymienione wy\u017cej obszary i tematy (jak na przyk\u0142ad Leszek Boguszewski, instruktor AKF-u Sawa, Franciszek Dzida, b\u0119d\u0105cy instruktorem AKF-u Klaps czy Henryk Lehnert, instruktor AKF-u Chemik), jak i tacy, kt\u00f3rzy ograniczali si\u0119 do podstawowego szkolenia technicznego, a poza tym skupiali si\u0119 na kwestiach organizacyjnych zwi\u0105zanych z funkcjonowaniem klub\u00f3w. Tak dzia\u0142o si\u0119 na przyk\u0142ad przez pewien czas w AKF-ie Awa, o czym wspomina\u0142 Piotr Majdrowicz: Instruktor zajmowa\u0142 si\u0119 t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 organizacyjn\u0105. By\u0142 odpowiedzialny za pozyskiwanie sprz\u0119tu, ta\u015bmy, dbanie o wyposa\u017cenie klubu, przygotowanie materia\u0142\u00f3w do produkcji<\/a><\/i>[22]<\/a>.<\/p>\n

Samoszkolenie<\/b><\/p>\n

Niezale\u017cnie od poziomu wiedzy i sposobu jej przekazywania przez instruktora istotnym elementem edukacji filmowej w AKF-ach by\u0142o, jak pisa\u0142 Ostrowski w cytowanym wy\u017cej fragmencie, samoszkolenie si\u0119 ich cz\u0142onk\u00f3w. We wspomnieniach Jana \u017burowskiego wygl\u0105da\u0142o ono nast\u0119puj\u0105co: Do wszystkiego dochodzili\u015bmy sami, w jakiej\u015b grupie. Jeden co\u015b wiedzia\u0142, potem drugi mu podpowiedzia\u0142, jak to zrobi\u0107 lepiej (a czasami te\u017c gorzej). I tak sami pr\u00f3bowali\u015bmy i sami si\u0119 uczyli\u015bmy tego filmu<\/a><\/i>[23]<\/a>. Natomiast Marek Ma\u0142ecki, cz\u0142onek AKF-u Bielsko, wspominaj\u0105c o samoszkoleniu, opowiada\u0142: Te spotkania odbywa\u0142y si\u0119 na zasadzie, \u017ce siedzimy i dyskutujemy, szczeg\u00f3lnie gdy kto\u015b przyni\u00f3s\u0142 scenariusz. Przyniesienie tekstu i jego wsp\u00f3lne przegadanie to by\u0142 warunek, \u017ceby mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107 kamer\u0119 i ta\u015bm\u0119<\/a><\/i>[24]<\/a>.<\/p>\n

Jak wspominali obaj cytowani filmowcy amatorzy, samokszta\u0142cenie cz\u0142onk\u00f3w AKF-\u00f3w wi\u0105za\u0142o si\u0119 zar\u00f3wno ze wsp\u00f3lnym zdobywaniem wiedzy i uczeniem si\u0119 od siebie nawzajem, jak i wsparciem przy realizacji film\u00f3w poprzez kolektywne dopracowywanie ich temat\u00f3w i scenariuszy (o ile te rzeczywi\u015bcie powstawa\u0142y). Dotyczy\u0142o wi\u0119c obu zasadniczych kwestii, jakie sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na edukacj\u0119 filmow\u0105 realizowan\u0105 w AKF-ach, i w zwi\u0105zku z tym odbywa\u0142o si\u0119 nieustannie. Jest to istotny wniosek, \u015bwiadczy bowiem nie tylko o charakterze relacji \u0142\u0105cz\u0105cej cz\u0142onk\u00f3w AKF-\u00f3w, ale tak\u017ce o tym, \u017ce model komunikacji, w jakim odbywa\u0142a si\u0119 edukacja filmowa w ruchu, mia\u0142 charakter horyzontalny. By\u0142 on wi\u0119c zgodny z postulatami wielu badaczy i specjalist\u00f3w odpowiedzialnych za kszta\u0142t edukacji filmowej zar\u00f3wno w okresie PRL<\/a>[25]<\/a>, jak i na progu III RP, w tym Eweliny Nurczy\u0144skiej-Fidelskiej, kt\u00f3ra w publikacji Edukacja filmowa na tle kultury literackiej<\/i> argumentowa\u0142a: Edukacja filmowa w mym rozumieniu to nie okre\u015blona dyscyplina dydaktyki, lecz pewien proces. (\u2026) Proces ten winien si\u0119 dokonywa\u0107 nie w trybie realizowania prostego schematu komunikacji przebiegaj\u0105cej od nadawcy do odbiorcy, lecz na drodze \u015bwiadomie kszta\u0142towanych interakcji<\/a><\/i>[26]<\/a>.<\/b><\/p>\n

Nurczy\u0144ska-Fidelska by\u0142a zaanga\u017cowana w prace nad zatwierdzon\u0105 w 1984 roku reform\u0105 program\u00f3w szkolnych, w kt\u00f3rej na skal\u0119 wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c kiedykolwiek wcze\u015bniej, i niestety tak\u017ce p\u00f3\u017aniej, edukacja filmowa zosta\u0142a w\u0142\u0105czona do programu nauczania<\/a>[27]<\/a>. We wspomnianej publikacji filmoznawczyni przedstawia kszta\u0142t, zakres i metody realizowania edukacji filmowej w spos\u00f3b nowoczesny i wi\u0105\u017c\u0105cy si\u0119 z gruntown\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 mo\u017cliwo\u015bci drzemi\u0105cych w filmie, jak r\u00f3wnie\u017c spo\u0142ecznych potrzeb z ni\u0105 zwi\u0105zanych, a wynikaj\u0105cych z rozwoju medi\u00f3w.<\/p>\n

Odpowiedzi\u0105 na jedn\u0105 z takich spo\u0142ecznych potrzeb by\u0142 w\u0142a\u015bnie postulat realizowania edukacji filmowej poprzez komunikacj\u0119 opart\u0105 na modelu horyzontalnym, bazuj\u0105c\u0105 na interakcjach pomi\u0119dzy obiema stronami. Sta\u0142 on w opozycji wobec wertykalnego modelu nauczania charakterystycznego dla polskiej szko\u0142y zar\u00f3wno w okresie przed, jak i po transformacji (i tak wtedy, jak i teraz mocno krytykowanego). Cho\u0107 wi\u0119c samoszkolenie si\u0119 cz\u0142onk\u00f3w ruchu AKF-\u00f3w wynika\u0142o w du\u017cej mierze z braku kompetentnych instruktor\u00f3w, to mia\u0142o tak\u017ce bardzo pozytywne skutki \u2013 realizowa\u0142o po\u017c\u0105dany model nauczania o filmie.<\/p>\n

Publikacje, filmy i spotkania<\/b><\/p>\n

Filmowcy amatorzy dzia\u0142aj\u0105cy w ruchu AKF-\u00f3w poszukiwali wiedzy tak\u017ce oczywi\u015bcie w publikacjach dotycz\u0105cych kina. Jak wspomina\u0142 Bogus\u0142aw Sobota: Ja osobi\u015bcie bardzo du\u017co wtedy zacz\u0105\u0142em kupowa\u0107 ksi\u0105\u017cek o filmie. Wychodzi\u0142a historia kina Garbicza, wszystkie tomy mia\u0142em. Kupowa\u0142em do\u015b\u0107 du\u017co fotograficznych i filmowych ksi\u0105\u017cek<\/a>[28]<\/a>. Cho\u0107 dotarcie do takiej literatury by\u0142o dla wielu filmowc\u00f3w amator\u00f3w trudne, na przyk\u0142ad dla Aleksandra Dyla, dzia\u0142aj\u0105cego w tarnobrzeskich i bielskich AKF-ach: Wtedy to by\u0142o szukanie po omacku. Wszystkie ksi\u0105\u017cki by\u0142y absolutnie z rozdzielnika. Nawet w bibliotekach zak\u0142adowych Siarkopolu bardzo by\u0142o ci\u0119\u017cko dosta\u0107 co\u015b z tej dziedziny. P\u00f3\u017aniej dopiero zacz\u0119\u0142y do nas dociera\u0107 te broszurki Stradomskiego, Ostrowskiego<\/a>[29]<\/a>. Cz\u0142onkowie klub\u00f3w filmowych w pierwszej kolejno\u015bci korzystali z opracowa\u0144 dotycz\u0105cych kina profesjonalnego, w tym przede wszystkim jego historii, ksi\u0105\u017cek Krzysztofa Teodora Toeplitza, Jerzego P\u0142a\u017cewskiego, a tak\u017ce wspomnianego Adama Garbicza. Szukano tak\u017ce publikacji dotycz\u0105cych technicznej strony kina, cho\u0107 te by\u0142y du\u017co trudniej dost\u0119pne. Podobno Federacja planowa\u0142a nawet rozpowszechni\u0107 w\u015br\u00f3d klub\u00f3w skrypty wydawane dla student\u00f3w Wy\u017cszej Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi, nie dosz\u0142o to jednak do skutku<\/a>[30]<\/a>.<\/p>\n

Ruch AKF-\u00f3w nie mia\u0142 po\u015bwi\u0119conego mu czasopisma, niemniej informacje dotycz\u0105ce samych klub\u00f3w, a przede wszystkim artyku\u0142y, kt\u00f3rych celem by\u0142a edukacja filmowa amator\u00f3w, publikowa\u0142y takie czasopisma, jak \u201eEkran\u201d (w latach 1957\u20131965), \u201eKinotechnik\u201d (w latach 1956\u20131964), \u201eFotografia\u201d (od 1960 roku), \u201eM\u0142ody Technik\u201d (w 1967 roku) czy te\u017c \u201eKultura i Ty\u201d (od 1964 roku). Od lat 60. broszury, a z czasem tak\u017ce podr\u0119czniki dotycz\u0105ce kina amatorskiego, zacz\u0119\u0142y by\u0107 wydawane przez Federacj\u0119 Amatorskich Klub\u00f3w Filmowych, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, maj\u0105ce w\u0142asn\u0105 seri\u0119 specjaln\u0105 zatytu\u0142owan\u0105 Film Amatorski, a tak\u017ce Centraln\u0105 Poradni\u0119 Amatorskiego Ruchu Artystycznego oraz Centralny O\u015brodek Metodyki Upowszechniania Kultury. Do dzi\u015b filmowcy amatorzy pami\u0119taj\u0105 tytu\u0142y i nazwiska autor\u00f3w najpopularniejszych z nich, mi\u0119dzy innymi publikacji, na kt\u00f3re powo\u0142uj\u0119 si\u0119 tym tek\u015bcie \u2013 Filmu amatorskiego w Polsce<\/i> Wies\u0142awa Stradomskiego oraz Organizujemy Amatorski Klub Filmowy<\/i> Wiktora Ostrowskiego, a tak\u017ce takich pozycji jak Elementarz filmowca amatora 8 mm<\/i> Ryszarda Kreysera czy Film amatorski<\/i> Wiktora Ostrowskiego.<\/p>\n

<\/p>\n

Publikacje skierowane do cz\u0142onk\u00f3w ruchu AKF-\u00f3w, \u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum autorki<\/span><\/p>\n

R\u00f3wnie istotnym elementem edukacji filmowej cz\u0142onk\u00f3w ruchu AKF-\u00f3w by\u0142y ogl\u0105dane przez nich filmy, kt\u00f3re zrealizowali tw\u00f3rcy profesjonalni. Niemal\u017ce wszyscy cz\u0142onkowie ruchu podkre\u015blali, \u017ce niezwykle istotn\u0105 rol\u0119 w ich \u017cyciu odgrywa\u0142o chodzenie do kina \u2013 starali si\u0119 przy tym, by by\u0142 to odbi\u00f3r aktywny. Tak opisywa\u0142 to instruktor licznych legnickich klub\u00f3w Julian Zawisza: Ogl\u0105da\u0142o si\u0119 wszystko na zasadzie podpatrywania, inspirowania. (\u2026) Na przyk\u0142ad uczyli\u015bmy si\u0119, jak \u015bwieci\u0107 na planie na podstawie \u201ePopio\u0142u i diamentu\u201d. Po prostu przeprowadzali\u015bmy tak\u0105 wnikliw\u0105 analiz\u0119 film\u00f3w pod wzgl\u0119dem dekoracji, \u015bwiat\u0142a, sposobu kadrowania. Ogl\u0105daj\u0105c albumy fotograficzne czy plastyczne, uczy si\u0119 tak samo<\/a><\/i>[31]<\/a>. Ponadto cz\u0119\u015b\u0107 filmowc\u00f3w amator\u00f3w chodzi\u0142a tak\u017ce do lokalnych Dyskusyjnych Klub\u00f3w Filmowych, a ci, kt\u00f3rzy tego nie robili, deklarowali, \u017ce nie wynika\u0142o to z ich braku zainteresowania zawodowym kinem, ale z braku czasu, DKF-u w ich okolicy czy te\u017c wolnych miejsc w tego rodzaju klubie. Antoni Kreis z AKF-u Chorzowska \u00d3semka z Chorzowa opowiedzia\u0142, jak cz\u0142onkowie jego klubu aktywnie uczestniczyli w spotkaniach miejscowego DKF-u: Potem zosta\u0142em kierownikiem kina osiedlowego w Chorzowie, to by\u0142 taki o\u015brodek, gdzie by\u0142 AKF, czyli Amatorski Klub Filmowy, by\u0142o kino osiedlowe i jeszcze by\u0142 DKF. Wszyscy AKF-owicze mogli sobie spokojnie chodzi\u0107 i ogl\u0105da\u0107 te filmy. Wi\u0119c czasem by\u0142o tak, \u017ce ca\u0142y klub szed\u0142 na sal\u0119 projekcyjn\u0105 ogl\u0105da\u0107 filmy w DKF-ie<\/a><\/i>[32]<\/a>.<\/p>\n

R\u00f3wnie wa\u017cne jak poznawanie profesjonalnego kina by\u0142y tak\u017ce spotkania i warsztaty z udzia\u0142em zawodowych filmowc\u00f3w. Czasami organizowa\u0142 je pojedynczy klub, zwykle jednak mia\u0142y miejsce podczas festiwali i przegl\u0105d\u00f3w kina amatorskiego, w jury kt\u00f3rych zawsze zasiadali profesjonali\u015bci, w tym najbardziej znani i cenieni przez filmowc\u00f3w amator\u00f3w Krzysztof Zanussi, Henryk Kluba czy Krzysztof Kie\u015blowski. Profesjonalni filmowcy byli darzeni ogromnym autorytetem przez cz\u0142onk\u00f3w ruchu AKF-\u00f3w.<\/p>\n

Przemys\u0142aw Lipi\u0144ski, kt\u00f3ry od 1971 roku opiekowa\u0142 si\u0119 amatorskim ruchem filmowym z ramienia Centralnego O\u015brodka Metodyki i Upowszechniania Kultury, w swojej pracy skupia\u0142 si\u0119 przede wszystkim na podnoszeniu kwalifikacji filmowc\u00f3w amator\u00f3w zrzeszonych w ruchu. W jego opinii tego rodzaju spotkania i warsztaty by\u0142y najefektywniejszym sposobem edukacji amator\u00f3w, kt\u00f3rych poziom wiedzy w zale\u017cno\u015bci od klubu by\u0142 bardzo r\u00f3\u017cny. Podstawowym narz\u0119dziem stosowanym przez Lipi\u0144skiego by\u0142o w\u0142a\u015bnie organizowanie spotka\u0144 i warsztat\u00f3w z profesjonalnymi filmowcami podczas wydarze\u0144 przeznaczonych dla filmowc\u00f3w amator\u00f3w. Cz\u0142onkowie AKF-\u00f3w bardzo cenili tego rodzaju spotkania. Opr\u00f3cz waloru edukacyjnego dawa\u0142y im tak\u017ce poczucie, \u017ce ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107, cho\u0107 oparta cz\u0119stokro\u0107 na odmiennych zasadach ni\u017c kino zawodowe, jest r\u00f3wnie istotnym jak ono elementem kultury filmowej.<\/p>\n

<\/p>\n

Spotkanie cz\u0142onk\u00f3w AKF-u \u201eAwa\u201d z Poznaniu z re\u017cyserem Januszem Nasfeterem, \u017ar\u00f3d\u0142o: Jerzy Jernas\u00a0<\/span><\/p>\n

Czemu s\u0142u\u017cy\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Amatorskich Klubach Filmowych?<\/b><\/p>\n

J.M.L. Peters, analizuj\u0105c r\u00f3\u017cnorodne metody, systemy i podej\u015bcia do edukacji filmowej, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na fakt, \u017ce nauka podstaw filmowania w du\u017co g\u0142\u0119bszy i bardziej efektywny spos\u00f3b ni\u017c inne formy edukacji filmowej rozwija r\u00f3\u017cnorodne kompetencje filmowe, w tym te zwi\u0105zane z recepcj\u0105 film\u00f3w, ich krytycznym odbiorem oraz \u015bwiadomym pos\u0142ugiwaniem si\u0119 j\u0119zykiem medi\u00f3w<\/a>[33]<\/a>. W zwi\u0105zku z tym dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ruchu AKF-\u00f3w przede wszystkim skutkowa\u0142a wi\u0119ksz\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105, \u015bwiadomo\u015bci\u0105 i krytycyzmem w odbiorze film\u00f3w i innych przekaz\u00f3w audiowizualnych. Jednocze\u015bnie wielu filmowc\u00f3w amator\u00f3w traktowa\u0142o j\u0105 jako szans\u0119 na wej\u015bcie do kina zawodowego. W ten spos\u00f3b swoje kariery rozpoczynali mi\u0119dzy innymi Krzysztof Zanussi, dzia\u0142aj\u0105cy w AKF-ie Nowa Huta w Krakowie oraz w AKF-ie przy Stowarzyszeniu Dziennikarzy Polskich w Warszawie, czy te\u017c Maciej Dejczer, b\u0119d\u0105cy przez kilka lat cz\u0142onkiem AKF-u Gda\u0144sk. Przyj\u0119cie do szko\u0142y filmowej \u015bwiadczy\u0142o o talencie i poziomie umiej\u0119tno\u015bci indywidualnego tw\u00f3rcy, ale tak\u017ce o tym, \u017ce edukacja filmowa, realizowana w Amatorskich Klubach Filmowych, by\u0142a efektywna. Franciszek Ro\u017cek, r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142aj\u0105cy w AKF-e Nowa Huta, wspomina\u0142: Wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b, kt\u00f3ra wtedy chodzi\u0142a do tego klubu, to by\u0142y osoby, kt\u00f3re w moim odczuciu marzy\u0142y o tym, \u017ceby dosta\u0107 si\u0119 do \u0141\u00f3dzkiej Szko\u0142y Filmowej. Wi\u0119c ten klub to by\u0142 taki elementarz, szko\u0142a podstawowa filmowania. Tam mo\u017cna by\u0142o spr\u00f3bowa\u0107 zrealizowa\u0107 sw\u00f3j pierwszy film, zdoby\u0107 do\u015bwiadczenia, spr\u00f3bowa\u0107 udowodni\u0107 sobie, \u017ce potrafi\u0119 nakr\u0119ci\u0107, potrafi\u0119 opowiedzie\u0107 histori\u0119 j\u0119zykiem filmowym<\/a>[34]<\/a>.<\/p>\n

Wielu filmowc\u00f3w amator\u00f3w, z kt\u00f3rymi rozmawia\u0142am, podkre\u015bla\u0142o, \u017ce wiedza, kt\u00f3r\u0105 zdobyli w klubie, znacznie przekracza\u0142a ramy edukacji filmowej. Piotr Majdrowicz dzi\u0119ki realizacji amatorskich film\u00f3w pog\u0142\u0119bi\u0142 znajomo\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych dziedzin kultury (literatury, teatru, malarstwa, fotografii), a tak\u017ce zdoby\u0142 umiej\u0119tno\u015bci wykraczaj\u0105ce poza te filmowe, takie jak organizacja pracy oraz realizacja z\u0142o\u017conych projekt\u00f3w: Dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ruchu odgrywa\u0142a bardzo du\u017c\u0105 rol\u0119 w moim \u017cyciu, uczy\u0142a mnie wszystkiego \u2013 nie tylko kina, ale spojrzenia na r\u00f3\u017cne tematy. To by\u0142a dla mnie szko\u0142a do\u015bwiadczenia \u017cycia i poznawania ludzi, poznawania \u015bwiata. Przy tym podoba\u0142a mi si\u0119 ta z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 filmu, \u017ce przy pracy nad nim trzeba by\u0142o \u0142\u0105czy\u0107 wiedz\u0119 z ilu\u015b tam r\u00f3\u017cnych dziedzin, dzi\u0119ki temu to spojrzenie na \u015bwiat stawa\u0142o si\u0119 z\u0142o\u017cone<\/a><\/i>[35]<\/a>.<\/i><\/p>\n

Dla licznych filmowc\u00f3w amator\u00f3w owo \u201epoznanie \u015bwiata\u201d dzi\u0119ki dzia\u0142alno\u015bci w ruchu AKF-\u00f3w, o kt\u00f3rym wspomina\u0142 Majdrowicz, wykracza\u0142o poza proces realizacji filmu. Tak by\u0142o w przypadku Antoniego Kreisa: Chyba najwa\u017cniejsz\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3r\u0105 da\u0142a mi dzia\u0142alno\u015b\u0107 w tym ruchu, by\u0142o wyj\u015bcie w \u015bwiat. No bo normalnie to ci\u0105gle siedzia\u0142o si\u0119 w domu, bo co pani mia\u0142a do roboty? Telewizor, gdzie nic nie by\u0142o? Cz\u0142owiek chcia\u0142 dzia\u0142a\u0107, co\u015b robi\u0107. To, \u017ce ja zacz\u0105\u0142em robi\u0107 te filmy, mi pomog\u0142o. Bo dzi\u0119ki temu objecha\u0142em ca\u0142\u0105 Polsk\u0119 \u2013 raz na miesi\u0105c, na dwa miesi\u0105ce mog\u0142em jecha\u0107 na festiwal, jakich\u015b tam ludzi spotka\u0107, zobaczy\u0107 co\u015b innego. Wtedy cz\u0142owiek si\u0119 uczy \u015bwiata. Ja przez ca\u0142e lata siedemdziesi\u0105te i osiemdziesi\u0105te wyje\u017cd\u017ca\u0142em wy\u0142\u0105cznie fotograficznie i filmowo. Kilkana\u015bcie razy by\u0142em w Czechos\u0142owacji, w NRD, w Jugos\u0142awii, na W\u0119grzech. Tak po prostu tam pojecha\u0107 to nie by\u0142o szans, na wycieczki mnie nie by\u0142o sta\u0107<\/a><\/i>[36]<\/a>.<\/i><\/p>\n

Jak dowodz\u0105 wypowiedzi Franciszka Ro\u017cka, Piotra Majdrowicza i Antoniego Kreisa, ruch Amatorskich Klub\u00f3w Filmowych mia\u0142 istotny wymiar edukacyjny. Przede wszystkim wi\u0105za\u0142 si\u0119 z kszta\u0142towaniem r\u00f3\u017cnorodnych kompetencji filmowych, zar\u00f3wno tych teoretycznych, jak i praktycznych. Wykracza\u0142 tak\u017ce poza nie, umo\u017cliwiaj\u0105c \u201epoznawanie \u015bwiata\u201d \u2013 nowych ludzi i odleg\u0142ych miejsc.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Tekst powsta\u0142 jako efekt bada\u0144 prowadzonych w ramach projektu Pomi\u0119dzy pami\u0119ci\u0105 a archiwum. Film amatorski w Polsce 1956\u20131981 w \u015bwietle relacji filmowc\u00f3w amator\u00f3w oraz polityki archiw\u00f3w<\/i>, sfinansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (2015\/19\/N\/HS2\/03430), realizowanego na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w latach 2016\u20132019.<\/p>\n

\n
\n
\n

<\/a>[1] Por. E. Ciszewska, Edukacja filmowa w Polsce \u2013 zarys historyczny i stan bada\u0144<\/i>, [w:] Od edukacji filmowej do edukacji audiowizualnej. Teorie i praktyki<\/i>, red. E. Ciszewska, K. Klejsa, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2016, s. 79. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] Por. tam\u017ce, s. 98.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] W odr\u00f3\u017cnieniu od pozosta\u0142ych filar\u00f3w sie\u0107 Amatorskich Klub\u00f3w Filmowych w\u0142a\u015bciwie nie istnieje w obecnej rzeczywisto\u015bci \u2013 zosta\u0142y po niej pojedyncze kluby dzia\u0142aj\u0105ce obecnie w inny spos\u00f3b ni\u017c w okresie PRL. O tym, \u017ce AKF-y znikn\u0119\u0142y ze \u015bwiadomo\u015bci, \u015bwiadczy niezbicie fakt, \u017ce sama Ciszewska pomija je w swoich rozwa\u017caniach, wspominaj\u0105c wy\u0142\u0105cznie o sieci DKF-\u00f3w i Kin Studyjnych.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] Por. A. Wallis, Atlas kultury Polskiej 1946\u20131980<\/i>, Wydawnictwo ECO, Mi\u0119dzych\u00f3d 1994, s. 298.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] AKF Klaps by\u0142 jednym z klub\u00f3w najch\u0119tniej odwiedzanych przez profesjonalnych filmowc\u00f3w, w tym Krzysztofa Kie\u015blowskiego, kt\u00f3ry zainspirowa\u0142 si\u0119 postaci\u0105 jego za\u0142o\u017cyciela Franciszka Dzidy, realizuj\u0105c Amatora <\/i>(1979).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6] Wywiad z Witoldem Konem, Warszawa, 17.01.2018.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] Wywiad z Kazimierzem Pude\u0142ko, Chybie, 6.09.2018.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] Wywiad z Bogus\u0142awem Sobot\u0105, Bielawa, 22.11.2017.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] Wywiad z Janem Ma\u0107kowem, Katowice, 16.03.2017.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[10] Wywiad z Antonim Sie\u0144kowskim, Konin, 10.03.2018.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[11] Wywiad z Janem \u017burowskim, Kielce, 19.01.2016.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[12] K. Zanussi, Rozmowy o filmie amatorskim<\/i>, Centralny O\u015brodek Metodyki Upowszechniania Kultury, Warszawa 1978, s. 28\u201329.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[13] Wywiad z Danut\u0105 Ryszk\u0105, Chybie, 5.09.2018.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[14] Por. S. Cichocki, Czas wolny i czas uwolniony<\/i>, [w:] Entuzja\u015bci z Amatorskich Klub\u00f3w Filmowych<\/i>, red. \u0141. Ronduda, Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa 2004, s. 93.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[15] W. Stradomski, Film amatorski w Polsce<\/i>, Centralny O\u015brodek Metodyki Upowszechniania Kultury, Warszawa 1971, s. 38.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[16] Wywiad z Piotrem Majdrowiczem, Pozna\u0144, 3.02.2018.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[17] W. Ostrowski, Organizujemy Amatorski Klub Filmowy<\/i>, Centralna Poradnia Amatorskiego Ruchu Filmowego, Warszawa 1964, s. 58.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[18] Por. W. Stradomski, dz. cyt., s. 64\u201367.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[19] Por. W. Ostrowski, dz. cyt., s. 60\u201365.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[20] Warto nadmieni\u0107, \u017ce w programie szkolenia przygotowanym przez Kreysera i Stradomskiego pojawiaj\u0105 si\u0119 ponadto tematy zwi\u0105zane z funkcjonowaniem w ruchu amatorskim, takie jak specyfika filmu amatorskiego, jego historia, organizacja ruchu AKF-\u00f3w, zasady cz\u0142onkostwa w Federacji, udzia\u0142 w konkursach film\u00f3w amatorskich. Poziom szkolenia w zakresie tego rodzaju zagadnie\u0144 wynika\u0142 z poziomu zaanga\u017cowania poszczeg\u00f3lnych klub\u00f3w w sam ruch, o czym wspomina\u0142am we wcze\u015bniejszej cz\u0119\u015bci tekstu.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[21] Wywiad z Januszem Pop\u0142awskim, Warszawa, 10.11.2016.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[22] Wywiad z Piotrem Majdrowiczem, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[23] Wywiad z Janem \u017burowskim, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[24] Wywiad z Markiem Ma\u0142eckim, Kozy, 13.01.2018.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[25] Por. H. Depta, Kultura filmowa \u2013 wychowanie filmowe<\/i>, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1979, s. 32.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[26] E. Nurczy\u0144ska-Fidelska, Edukacja filmowa na tle kultury literackiej<\/i>, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 1989, s. 75.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[27] Por. E. Ciszewska, dz. cyt., s. 85.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[28] Wywiad z Bogus\u0142awem Sobot\u0105, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[29] Wywiad z Aleksandrem Dylem, Bielsko-Bia\u0142a, 12.01.2018.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[30] Por. W. Stradomski, dz. cyt., s. 63.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[31] Wywiad z Julianem Zawisz\u0105, O\u015bwi\u0119cim, 27.01.2018.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[32] Wywiad z Antonim Kreisem, Chorz\u00f3w, 15.03.2017.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[33] Por. J.M.L. Peters, Edukacja filmowa<\/i>, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1965, s. 128.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[34] Wywiad z Franciszkiem Ro\u017ckiem, Warszawa, 9.11.2017.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[35] Wywiad z Piotrem Majdrowiczem, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[36] Wywiad z Antonim Kreisem, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Amatorskie Kluby Filmowe \u2013 nieformalna edukacja filmowa okresu PRL<\/b><\/p>\n

Celem tekstu jest przybli\u017cenie jednej z podstawowych form pozaszkolnej edukacji filmowej okresu PRL \u2013 ruchu Amatorskich Klub\u00f3w Filmowych. Analizuj\u0119 w nim, czym by\u0142y tego rodzaju kluby, oraz skupiam si\u0119 na nast\u0119puj\u0105cych zagadnieniach: roli instruktora, zakresie szkolenia filmowego, samoszkoleniu si\u0119 cz\u0142onk\u00f3w klub\u00f3w oraz znaczeniu publikacji filmowych i film\u00f3w zawodowych dla tw\u00f3rc\u00f3w amatorskich. Argumentuj\u0119, \u017ce praktyczna nauka filmowania w zasadniczy spos\u00f3b wp\u0142ywa na rozw\u00f3j wszelkich kompetencji filmowych, ponadto za\u015b ukazuj\u0119 Amatorskie Kluby Filmowe jako wa\u017cny etap profesjonalnego szkolenia filmowego w okresie PRL.<\/p>\n

Amateur Film Clubs \u2013 extracurricular film education in the Polish People’s Republic<\/b><\/p>\n

The goal of the paper is to describe one of the most important forms of extracurricular film education in the period of the Polish People’s Republic \u2013 the Amateur Film Clubs (AKFs) movement. The paper analyzes what the AKF-s were, and discusses the following topics: the role of the instructor, the range of the film training, self-learning of AKF’s members, the impact of film publications and the impact of professional cinema on the amateur filmmakers. It discusses how the learning of filmmaking fundamentally develops various film abilities and underlines that the AKFs were an important stage of the professional film training during the period of the Polish People’s Republic.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/b>\u00a0edukacja filmowa, amatorskie kluby filmowe, PRL, nauka filmowania, edukacja pozaszkolna<\/p>\n

Paulina Haratyk<\/b>\u00a0\u2013 absolwentka studi\u00f3w doktoranckich w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, gdzie przygotowuje prac\u0119 na temat polskiego kina amatorskiego okresu PRL. Uko\u0144czy\u0142a studia magisterskie w Katedrze Antropologii Literatury i Bada\u0144 Kulturowych Wydzia\u0142u Polonistyki UJ oraz w Instytucie Sztuk Audiowizualnych UJ. Studiowa\u0142a ponadto na Wydziale Slawistycznym oraz Wydziale Studi\u00f3w nad Mediami Uniwersytetu Sztokholmskiego. Stypendystka Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego. Publikowa\u0142a m.in. w \u201eKwartalniku Filmowym\u201d, \u201ePrzegl\u0105dzie Kulturoznawczym\u201d oraz \u201eEkranach\u201d. Pracuje w Stowarzyszeniu Nowe Horyzonty i w Filmotece Narodowej \u2013 Instytucie Audiowizualnym, realizuj\u0105c projekty kulturalne, edukacyjne i spo\u0142eczne z wykorzystaniem film\u00f3w i nowych medi\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W tek\u015bcie Edukacja filmowa w Polsce \u2013 zarys historyczny i stan bada\u0144 Ewa Ciszewska argumentuje, \u017ce cho\u0107 podj\u0119ty przez ni\u0105 temat by\u0142 i jest realizowany zar\u00f3wno w obr\u0119bie formalnej, jak i nieformalnej edukacji, to g\u0142\u00f3wnie pierwsza z nich stanowi pole zainteresowa\u0144 badaczy \u2013 filmoznawc\u00f3w, pedagog\u00f3w czy polonist\u00f3w \u2013 analizuj\u0105cych i opisuj\u0105cych jej kszta\u0142t, potrzeby oraz… Czytaj wi\u0119cej »Amatorskie Kluby Filmowe \u2013 nieformalna edukacja filmowa okresu PRL<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":719,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[374],"tags":[396,379,275,397,398,41],"ppma_author":[399],"class_list":["post-240","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-1-2020","tag-amatorskie-kluby-filmowe","tag-edukacja","tag-edukacja-filmowa","tag-edukacja-pozaszkolna","tag-nauka-filmowania","tag-prl"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t