\u017beby w\u0142a\u015bciwie nakre\u015bli\u0107 sytuacj\u0119 szkolnictwa filmowego dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w Polsce, nale\u017cy zarysowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c sytuacj\u0119 gospodarcz\u0105 \u00f3wczesnego przemys\u0142u filmowego. By\u0142 to, w por\u00f3wnaniu z innymi krajami Europy, do\u015b\u0107 niewielki o\u015brodek produkcyjny, skoncentrowany w\u0142a\u015bciwie tylko w stolicy. Pr\u00f3by przeniesienia produkcji do innych miast, takich jak Pozna\u0144 (Diana-Film) czy Siemianowice (Espe-Film), zako\u0144czy\u0142y si\u0119 niepowodzeniem.<\/p>\n
![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PIC_1-K-12198.jpg\")
<\/p>\n
Scena z kr\u0119cenia filmu przez adept\u00f3w szko\u0142y filmowej „Espefilm”, Katowice, \u017ar\u00f3d\u0142o: NAC<\/span><\/p>\n Niewielkie potrzeby polskiego przemys\u0142u filmowego w okresie II Rzeczypospolitej zaspokaja\u0142a tak\u017ce do\u015b\u0107 prymitywna infrastruktura. Pod koniec lat 20. XX wieku w Warszawie istnia\u0142y jedynie cztery niewielkie studia filmowe. \u017badne z nich nie by\u0142o jednak hal\u0105 zdj\u0119ciow\u0105 z prawdziwego zdarzenia. Na atelier adaptowano budynki pofabryczne albo poddasza kamienic. Studia znacznie lepiej przystosowane do pracy (chocia\u017c r\u00f3wnie\u017c adaptowane, a nie budowane od podstaw) rozpocz\u0119\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 dopiero w po\u0142owie lat 30. XX wieku. W przeciwie\u0144stwie do ameryka\u0144skiego systemu produkcji polskie hale zdj\u0119ciowe nie nale\u017ca\u0142y do wytw\u00f3rni filmowych. By\u0142y to w rzeczywisto\u015bci osobne przedsi\u0119biorstwa, kt\u00f3re u\u017cycza\u0142y jedynie swojej infrastruktury. Ma\u0142a konkurencyjno\u015b\u0107 na tym polu skutkowa\u0142a za\u015b wielomiesi\u0119cznym okresem oczekiwania na mo\u017cliwo\u015b\u0107 wej\u015bcia do studia i olbrzymim po\u015bpiechem produkcji w celu minimalizacji koszt\u00f3w wynajmu. Ograniczenia te skutkowa\u0142y ostatecznie niewielk\u0105 liczb\u0105 produkcji rocznej \u2013 do wybuchu wojny nie uda\u0142o si\u0119 wprowadzi\u0107 na ekrany wi\u0119cej ni\u017c 30 film\u00f3w fabularnych rocznie.<\/p>\n Dochodzi\u0142y do tego kwestie p\u00f3\u017aniejszej dystrybucji. Kosztowne produkcje mog\u0142y si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 jedynie przy odpowiedniej liczbie widz\u00f3w chc\u0105cych zap\u0142aci\u0107 za bilet do kina. Kin w Polsce by\u0142o natomiast, w por\u00f3wnaniu z innymi krajami Europy, bardzo niewiele. Ich liczba w 1937 roku wynosi\u0142a zaledwie 500, podczas gdy w s\u0105siedniej Czechos\u0142owacji by\u0142o ich 2000<\/a>[3]<\/a>.<\/p>\n Powy\u017csze ograniczenia mia\u0142y bezpo\u015brednie prze\u0142o\u017cenie na sytuacj\u0119 szkolnictwa filmowego w Polsce, o czym dla \u201eWiadomo\u015bci Filmowych\u201d pisa\u0142 Ryszard Ordy\u0144ski: By\u0142oby nieludzkim my\u015ble\u0107 jedynie o naszych zawodowych troskach, jak brak odpowiednio przygotowanego i co najwa\u017cniejsze nowego, m\u0142odego materia\u0142u aktorskiego, gdy nasz rynek filmowy w \u017cadnej mierze nie mo\u017ce si\u0119 r\u00f3wna\u0107 z zagranicznym. [\u2026] I jak tu w Polsce mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o zak\u0142adaniu specjalnych szk\u00f3\u0142 filmowych, kszta\u0142c\u0105cych rzesze m\u0142odzie\u017cy po to, \u017ceby w ko\u0144cu pozostawi\u0107 ich w\u0142asnemu losowi \u2013 wykolejonych, bo pozbawionych mo\u017cno\u015bci otrzymania odpowiedniej ilo\u015bci, mo\u017cliwie p\u0142atnych engagement. I my re\u017cyserzy znajdujemy si\u0119 teraz mi\u0119dzy m\u0142otem a kowad\u0142em. Nie mo\u017cemy pili\u0107 o zak\u0142adanie szk\u00f3\u0142 filmowych, a nie mamy czym od\u015bwie\u017cy\u0107 naszych zespo\u0142\u00f3w<\/a><\/i>[4]<\/a>.<\/p>\n Sprawami kinematografii jedynie w niewielkim stopniu zainteresowane by\u0142o pa\u0144stwo. Pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0105 ukonstytuowania chocia\u017c cz\u0119\u015bci zwi\u0105zanych z ni\u0105 kwestii by\u0142a Ustawa o filmach i ich wy\u015bwietlaniu z marca 1934 roku. Rol\u0119 pa\u0144stwa w produkcji filmowej i powi\u0105zanych z ni\u0105 aktywno\u015bciach dostrzegano jednak znacznie wcze\u015bniej. Postawa taka uwypukla\u0142a si\u0119 szczeg\u00f3lnie na \u0142amach prasy w postaci rozmaitych artyku\u0142\u00f3w, felieton\u00f3w i polemik. W\u0142a\u015bnie ten dyskurs doprowadzi\u0142 w ko\u0144cu do jasnego okre\u015blenia filmu nie jako wyrobu rzemie\u015blniczego, a jako nowej dziedziny sztuki. Film rozumiany w taki spos\u00f3b powinien by\u0107 bezsprzecznie \u2013 wedle zwolennik\u00f3w powy\u017cszego postulatu \u2013 otoczony opiek\u0105 pa\u0144stwa, bo jako sztuka m\u00f3g\u0142 mu s\u0142u\u017cy\u0107 na wielu p\u0142aszczyznach. Dotyczy\u0142o to tak\u017ce edukacji filmowej. Jednym z pierwszych, wa\u017cniejszych g\u0142os\u00f3w na ten temat by\u0142a seria wyst\u0105pie\u0144 na wieczorze dyskusyjnym w Polskim Klubie Artystycznym w 1928 roku. M\u00f3wcami g\u0142\u00f3wnymi byli tym razem: prof. Tadeusz Pruszkowski i red. Adam Augustynowicz. Prof. Pruszkowski, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce kino jest sztuk\u0105, domaga\u0142 si\u0119 podporz\u0105dkowania spraw kinowych Departamentowi Sztuki, podnosi\u0142 niezb\u0119dno\u015b\u0107 utworzenia Pa\u0144stwowej Szko\u0142y Filmowej, Biblioteki Filmowej, Muzeum Filmowego i Pracowni dla eksperyment\u00f3w filmowych, wreszcie, podkre\u015blaj\u0105c znaczenie kulturalne i dydaktyczne kina, domaga\u0142 si\u0119 zorganizowania kin objazdowych i wprowadzenia kina jako \u015brodka nauczania do szko\u0142y. P. Augustynowicz w gorzkich s\u0142owach wyrzuca\u0142 sferom rz\u0105dowym w Polsce ignorowanie kina. Podczas gdy inne pa\u0144stwa, z Niemcami, Stanami Zjednoczonymi i Rosj\u0105 Sowieck\u0105 na czele, od dawna ju\u017c oceni\u0142y olbrzymie znaczenie kina jako czynnika wychowuj\u0105cego masy i jako najskuteczniejszego \u015brodka propagandy wszelkiego rodzaju, my\u015bmy przeoczyli zupe\u0142nie spraw\u0119 kina. Amerykanie, Niemcy, Francuzi poczynaj\u0105 dzisiaj produkowa\u0107 filmy w Polsce i dla rynku polskiego, narzucaj\u0105c nam w ten spos\u00f3b sw\u00f3j interes polityczny i gospodarczy, sw\u00f3j intelekt i sw\u00f3j styl. Kino nie dotar\u0142o jeszcze do wsi polskiej; w Polsce jest dzisiaj 800<\/i><\/a>[5]<\/a> kin, podczas gdy mo\u017ce by\u0107 2.000. Rz\u0105d polski powinien drog\u0105 ustawy obni\u017cy\u0107 podatki dla film\u00f3w, produkowanych w Polsce. W dyskusji p. Stefania Zahorska pi\u0119tnowa\u0142a bezprogramowo\u015b\u0107 polityki kinowej rz\u0105du, kierowanie si\u0119 w tych sprawach jedynie wzgl\u0119dami osobistymi i, podobnie jak prof. Pruszkowski, podnosi\u0142a niezb\u0119dno\u015b\u0107 za\u0142o\u017cenia Szko\u0142y Filmowej. P. Anatol Stern m\u00f3wi\u0142 o potrzebie organizowania stowarzysze\u0144 przyjaci\u00f3\u0142 filmu dla skuteczniejszego oddzia\u0142ywania na rz\u0105d<\/a><\/i>[6]<\/a>.<\/p>\n Brak odpowiednich regulacji prawnych stworzy\u0142 u\u0142omny system produkcji film\u00f3w oparty jedynie na kryterium zysku, kt\u00f3rego podobnie patologiczn\u0105 naro\u015bl\u0105 sta\u0142y si\u0119 powstaj\u0105ce licznie szko\u0142y filmowe. Deficyt pa\u0144stwowych plac\u00f3wek tego typu w spos\u00f3b wolnorynkowy doprowadzi\u0142 do wytworzenia zapotrzebowania, a nast\u0119pnie odpowiedzi na to zapotrzebowanie przez sektor prywatny. Oczywi\u015bcie niemal od samego pocz\u0105tku istnienia tego procesu podejmowano liczne pr\u00f3by przeciwdzia\u0142ania jego rozwojowi i forsowano w rz\u0105dzie pomys\u0142y zmian \u2013 niestety wszystkie zako\u0144czone fiaskiem. Wspomina\u0142 o nich w 1939 roku na \u0142amach \u201eWiadomo\u015bci Filmowych\u201d Tadeusz Ko\u0144czyc: Pami\u0119tam, jak przed kilkunastu laty, gdy film polski by\u0142 jeszcze w powijakach, zastanawiali\u015bmy si\u0119 z Aleksandrem Hertzem, przedwcze\u015bnie zmar\u0142ym entuzja\u015bcie filmu polskiego i niejako pierwszych obraz\u00f3w filmowych w Polsce, inspiratorem i tw\u00f3rc\u0105, jak zapobiec \u00f3wczesnej pladze prywatnych szk\u00f3\u0142ek i kurs\u00f3w, jak to \u201eszkolnictwo\u201d zreformowa\u0107. M\u00f3wili\u015bmy na ten temat nawet z \u00f3wczesnym ministrem spr. wewn., te\u017c nie\u017cyj\u0105cym ju\u017c J\u00f3zefem Kuczy\u0144skim. Kuczy\u0144ski umys\u0142 \u015bwiat\u0142y, organizator rozumny, patrz\u0105cy w przysz\u0142o\u015b\u0107, by\u0142 zdania, \u017ce tworz\u0105c kinematografi\u0119 w Polsce, k\u0142ad\u0105c podwaliny pod film polski, nale\u017ca\u0142oby r\u00f3wnie\u017c od razu k\u0142a\u015b\u0107 fundament pod szkolnictwo. By\u0142 to jedyny w owym czasie dygnitarz pa\u0144stwowy, kt\u00f3ry wierzy\u0142 w realne mo\u017cliwo\u015bci filmu polskiego w przysz\u0142o\u015bci. Sprawami filmu zajmowa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas w ministerstwie p. J\u00f3zef Ma\u0144kowski, p\u00f3\u017aniejszy w\u0142a\u015bciciel \u201eJarfilmu\u201d i kina \u201eColosseum\u201d, r\u00f3wnie\u017c dobrze usposobiony dla sprawy filmu krajowego. Jak widzimy, ju\u017c wtedy, gdy film polski dopiero si\u0119 rodzi\u0142, my\u015blano o szkolnictwie i szkoleniu. My\u015blano te\u017c i po tym<\/a><\/i>[7]<\/a>.<\/p>\n Normy prawne dla funkcjonowania szk\u00f3\u0142 filmowych<\/b><\/p>\n Fiasko powo\u0142ania pa\u0144stwowej szko\u0142y filmowej w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym by\u0142o r\u00f3wnoznaczne z pozostawieniem tego typu szkolnictwa w r\u0119kach sektora prywatnego. Bior\u0105c pod uwag\u0119 doniesienia prasowe, najwi\u0119kszy rozw\u00f3j szk\u00f3\u0142 filmowych w Polsce przypada na lata 1922\u20131930.<\/p>\n Pierwsza ustawa kontroluj\u0105ca szkolnictwo prywatne w II Rzeczypospolitej zosta\u0142a og\u0142oszona w marcu 1932 roku i nie pozosta\u0142a bez wp\u0142ywu na dzia\u0142anie szk\u00f3\u0142 filmowych. Po jej wej\u015bciu w \u017cycie pr\u00f3\u017cno bowiem szuka\u0107 og\u0142osze\u0144 prasowych jakiejkolwiek szko\u0142y filmowej \u2013 wszystkie zosta\u0142y zlikwidowane. Nie znaczy to oczywi\u015bcie, \u017ce przesta\u0142y istnie\u0107 zupe\u0142nie. Plac\u00f3wki tego typu dzia\u0142a\u0142y nadal, ale pod szyldem prywatnych szk\u00f3\u0142 artystycznych, kt\u00f3re mia\u0142y w swoich programach bloki filmowe.<\/p>\n Wr\u00f3\u0107my jednak do okresu tworzenia si\u0119 m\u0142odej polskiej pa\u0144stwowo\u015bci i sytuacji prywatnego szkolnictwa, kt\u00f3re do czasu powo\u0142ania ustawy musia\u0142o dzia\u0142a\u0107 w \u015brodowisku niejasnych, a czasem nawet sprzecznych regulacji. Jak pisze F. \u015aliwi\u0144ski w swojej pracy Szkolnictwo prywatne w Polsce wsp\u00f3\u0142czesnej<\/i>: W okresie lat 14-stu od chwili odrodzenia Pa\u0144stwa Polskiego stosunki prawne w dziedzinie szkolnictwa prywatnego by\u0142y nieunormowane. Opiera\u0142y si\u0119 zasadniczo na przepisach ustawowych z okresu zabor\u00f3w, cz\u0119\u015bciowo za\u015b regulowane by\u0142y dora\u017anymi rozporz\u0105dzeniami polskich w\u0142adz szkolnych, nie maj\u0105cymi jednak oparcia w zasadniczych normach prawnych. Doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce w ka\u017cdej z trzech dzielnic Polski przedwojennej stosowane by\u0142y inne przepisy zaborcze i odmienny panowa\u0142 pocz\u0105tkowo system w praktyce administracji szkolnej. W ci\u0105gu pierwszego dziesi\u0119ciolecia praktyka ta zosta\u0142a ujednostajniona w zakresie wymaga\u0144, dotycz\u0105cych poziomu naukowego i nadawania szko\u0142om prywatnym uprawnie\u0144 szk\u00f3\u0142 pa\u0144stwowych. Natomiast w zakresie warunk\u00f3w, jakie winni spe\u0142ni\u0107 za\u0142o\u017cyciele szk\u00f3\u0142 prywatnych przed otrzymaniem zezwolenia na otwarcie szko\u0142y, panowa\u0142a ze wzgl\u0119du na brak norm og\u00f3lnie obowi\u0105zuj\u0105cych chwiejno\u015b\u0107 i dowolno\u015b\u0107. Ten stan rzeczy uleg\u0142 zasadniczej zmianie z dniem 20 kwietnia 1932 r., to jest z chwil\u0105 wej\u015bcia w \u017cycie ustawy o szkolnictwie prywatnym. Ustawa ta i wydane na jej podstawie rozporz\u0105dzenie wykonawcze Ministra W. R. i O. \u03a1. z dnia 7 czerwca 1932 r., dotycz\u0105ce prywatnych szk\u00f3\u0142, zak\u0142ad\u00f3w wychowawczych i systematycznych kurs\u00f3w dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy, ujmuj\u0105 zagadnienie zak\u0142adania i utrzymywania szk\u00f3\u0142 prywatnych w jednolite normy prawne, kt\u00f3rych dok\u0142adna znajomo\u015b\u0107 jest niezb\u0119dna zar\u00f3wno za\u0142o\u017cycielom wzgl\u0119dnie w\u0142a\u015bcicielom szk\u00f3\u0142 prywatnych, jak i wszystkim pracownikom tych szk\u00f3\u0142 i kurs\u00f3w<\/a><\/i>[8]<\/a>.<\/p>\n Organizowanie szk\u00f3\u0142 filmowych<\/b><\/p>\n Nie spos\u00f3b dok\u0142adnie policzy\u0107, ile takich szk\u00f3\u0142 filmowych zosta\u0142o powo\u0142anych w okresie dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego, niemniej, jak prze\u015bmiewczo zauwa\u017cano na \u0142amach \u201ePolski Zbrojnej\u201d: Niekt\u00f3rzy ludzie twierdz\u0105, \u017ce w Warszawie w co trzecim domu istnieje szko\u0142a filmowa. Jest to jednak gruba przesada. Na ka\u017cdej ulicy znajduj\u0105 si\u0119 co najwy\u017cej 2\u20133 takie szko\u0142y, a nie raz i jeszcze mniej<\/a><\/i>[9]<\/a>\u2026 Jak wspomina\u0142em wcze\u015bniej, szko\u0142y filmowe najcz\u0119\u015bciej nie by\u0142y w og\u00f3le rejestrowane, co potwierdza artyku\u0142 na \u0142amach dziennika \u201eHas\u0142o\u201d: Ilo\u015bciowo nie jest tych \u201euczelni\u201d oficjalnie zbyt du\u017co, gdy\u017c Ministerstwo Spraw Wewn\u0119trznych nie wydaje \u0142atwo i byle komu zezwolenia. Ot\u00f3\u017c sprytni \u201eorganizatorzy\u201d owych szk\u00f3\u0142 dla omini\u0119cia ministerstwa i jego ingerencji uprawiaj\u0105 sw\u00f3j karygodny proceder w ten spos\u00f3b, \u017ce otwieraj\u0105 wytw\u00f3rnie, kt\u00f3rym o koncesje bardzo \u0142atwo, i pobieraj\u0105 op\u0142aty niby to na przeszkolenie \u2013 dla wpisania uczni\u00f3w nast\u0119pnie do sta\u0142ego zespo\u0142u danych wytw\u00f3rni i do wzi\u0119cia udzia\u0142u w \u201eprojektowanym\u201d przez dan\u0105 \u201ewytw\u00f3rni\u0119\u201d filmie<\/a><\/i>[10]<\/a>. Ten stan rzeczy rzeczywi\u015bcie ma potwierdzenie w rejestrach handlowych. Wiele wytw\u00f3rni filmowych deklaruje bowiem w profilu zak\u0142adanego przedsi\u0119biorstwa utworzenie szko\u0142y. Do rejestru handlowego, Dzia\u0142u B\/IX, s\u0105du okr\u0119gowego w Warszawie w d. 15 maja 1922 r. wci\u0105gni\u0119to pod N\u00ba 1805: Towarzystwo Kinematograficzne \u201ePhos\u201d, sp\u00f3\u0142ka z ograniczon\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105. Siedziba sp\u00f3\u0142ki w Warszawie, ul. Nowogrodzka 7. Celem sp\u00f3\u0142ki jest prowadzenie na wsp\u00f3lny rachunek przedsi\u0119biorstwa kinematograficznego, a mianowicie wytw\u00f3rni obraz\u00f3w, kinematograficznej szko\u0142y filmowej, biura reklamy filmowej oraz biura najmu filmu<\/a><\/i>[11]<\/a> \u2013 czytamy w jednym z wpis\u00f3w. Przypadek powy\u017cszej wytw\u00f3rni jest jednym z szcz\u0119\u015bliwszych, absolwenci szko\u0142y dostali bowiem anga\u017c w filmie pt. Rok 1863<\/i> (re\u017c. Edward Puchalski, 1922). Poziom szko\u0142y nie by\u0142 jednak wysoki, co ma swoje odbicie w p\u00f3\u017aniejszych recenzjach. Szkoda tylko, \u017ce firma \u201ePhos\u201d, kt\u00f3ra filmem tym zapocz\u0105tkowa\u0142a sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wytw\u00f3rcz\u0105, nie odda\u0142a wykonania filmu artystom bardziej obznajomionym z technik\u0105 kinematograficzn\u0105<\/i> \u2013 czytamy w \u201ePolsce Zbrojnej\u201d. \u2013 Ca\u0142y szereg scen pomy\u015blanych na og\u00f3\u0142 dobrze i przez re\u017cysera, p. Puchalskiego nale\u017cycie przeprowadzonych, nie wywiera\u0142 silniejszego wra\u017cenia z tej tylko przyczyny, \u017ce aktorzy grali \u2013 z ma\u0142ymi wyj\u0105tkami \u2013 martwo i bez przekonania. Aktor filmowy musi pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce gra przede wszystkim mimik\u0105 twarzy. Arty\u015bci wyst\u0119puj\u0105cy w \u201eRoku 1863\u201d przewa\u017cnie moment ten spychali na plan drugi<\/a><\/i>[12]<\/a>.<\/p>\n Rok 1863<\/em>, 1922 r., re\u017c. Edward Puchalski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Olbrzymi\u0105 liczb\u0119 szk\u00f3\u0142 filmowych w Polsce mo\u017ce t\u0142umaczy\u0107 brak konieczno\u015bci wniesienia przy zak\u0142adaniu takiej plac\u00f3wki kapita\u0142u zak\u0142adowego, o czym donosi\u0142 \u201eIlustrowany Kuryer Codzienny\u201d: Geneza jest nadzwyczaj prosta! Wynajmuje si\u0119 jeden lub dwa ciasne pokoiki i daje kilka og\u0142osze\u0144 do dziennik\u00f3w. Skutek tych prostych zabieg\u00f3w jest wprost nadzwyczajny! Zaraz na drugi dzie\u0144 zjawia si\u0119 kilkudziesi\u0119ciu adept\u00f3w \u0142akn\u0105cych wiedzy filmowej i podwaliny pod szko\u0142\u0119 ju\u017c s\u0105 po\u0142o\u017cone. Kapita\u0142 zak\u0142adowy jest oczywi\u015bcie niepotrzebny \u2013 wystarcza zupe\u0142nie wpisowe oraz wk\u0142adki miesi\u0119czne, sk\u0142adane przez \u0142atwowiernych uczni\u00f3w<\/a><\/i>[13]<\/a>.<\/p>\n Jak wspomniano we wcze\u015bniej cytowanym artykule z \u201eHas\u0142a\u201d, zdarza\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c nieliczne przypadki szk\u00f3\u0142 dzia\u0142aj\u0105cych ca\u0142kiem legalnie, za zezwoleniem Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych lub Ministerstwa Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego. Na tej zasadzie otworzono chocia\u017cby w marcu 1928 roku szko\u0142\u0119 filmow\u0105 w Wilnie. Pragn\u0105c za wszelk\u0105 cen\u0119 podnie\u015b\u0107 poziom krajowej produkcji filmowej, a zarazem uniezale\u017cni\u0107 si\u0119 od importu obraz\u00f3w zagranicznych i bez tre\u015bci, Zwi\u0105zek Artyst\u00f3w Sztuki Kinematograficznej uruchomi\u0142 wytw\u00f3rni\u0119 filmow\u0105, w kt\u00f3rej, jak si\u0119 dowiadujemy, wre intensywna praca, jednocze\u015bnie Zwi\u0105zek uzyskawszy koncesj\u0119 Ministerstwa W. R. i O. P. uruchamia Szko\u0142\u0119 Filmow\u0105<\/i> \u2013 czytamy w dzienniku \u201eS\u0142owo\u201d. \u2013 Plac\u00f3wka ta nie jest traktowana jako impreza dochodowa jedynie tylko, ale jako rezerwuar m\u0142odych si\u0142 nadaj\u0105cych si\u0119 do przysz\u0142ej szczytnej pracy w kinematografii rodzimej, po odpowiednim wszechstronnym wyszkoleniu. Wsp\u00f3\u0142praca fachowych si\u0142, doskona\u0142e uj\u0119cie programu oraz firma rokuj\u0105 nowej plac\u00f3wce Zwi\u0105zku, jedynej tego rodzaju w Polsce, pomy\u015blny rozw\u00f3j. \u0106wiczenia praktyczne odbywa\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 w wytw\u00f3rni Zwi\u0105zku \u201ePolari-Film\u201d w Wilnie<\/a><\/i>[14]<\/a>. Jak si\u0119 okazuje, legalne za\u0142o\u017cenie szko\u0142y filmowej dawa\u0142o ministerstwu r\u00f3wnie\u017c ca\u0142kiem dobre mo\u017cliwo\u015bci jej zamkni\u0119cia w przypadku, gdyby nie spe\u0142nia\u0142a norm okre\u015blonych w koncesji. Wniosek taki mo\u017cna wysnu\u0107 na podstawie kolejnego doniesienia prasowego z czerwca 1929 roku, w kt\u00f3rym czytamy, \u017ce ministerstwo wycofa\u0142o zezwolenie na prowadzenie szko\u0142y w Wilnie, a co za tym idzie, zosta\u0142a ona zamkni\u0119ta.<\/p>\n Typy szk\u00f3\u0142 filmowych<\/b><\/p>\n Do\u015b\u0107 \u0142atwo natomiast z dost\u0119pnych informacji wy\u0142oni\u0107 kilka typ\u00f3w szk\u00f3\u0142 filmowych, jakie wyklarowa\u0142y si\u0119 w okresie mi\u0119dzywojennym. Typ szk\u00f3\u0142 okre\u015blany jest tu przede wszystkim ze wzgl\u0119du na cel za\u0142o\u017cenia takiej plac\u00f3wki.<\/p>\n I tak, pierwsz\u0105 i najbardziej liczn\u0105 grup\u0119 szk\u00f3\u0142 filmowych stanowi\u0142y te powo\u0142ane jedynie dla oszustwa. Ich g\u0142\u00f3wnym celem by\u0142o wy\u0142udzanie op\u0142at za wpisowe \u2013 same kursy natomiast nigdy si\u0119 nie odbywa\u0142y. W\u0142a\u015bciciele takich szk\u00f3\u0142 pos\u0142ugiwali si\u0119 zazwyczaj sprawdzonym schematem. W dziale og\u0142osze\u0144 du\u017cej gazety (znacznie ta\u0144szym ni\u017c osobna reklama na stronie) zamieszczano bardzo wiele obiecuj\u0105cy anons, stoj\u0105cy rzecz jasna w sprzeczno\u015bci z mo\u017cliwo\u015bciami szko\u0142y czy nawet intencjami za\u0142o\u017cycieli. Jedno z takich og\u0142osze\u0144 znajdujemy m.in. w \u201eKurjerze Warszawskim\u201d: Chcesz sobie byt zapewni\u0107 \u2013 ucz si\u0119 sztuki kinematograficznej w Instytucie filmowym, prowadzonym przez najwybitniejsze si\u0142y. Instytut na w\u0142asny koszt wysy\u0142a za granic\u0119. Nauka j\u0119zyk\u00f3w obcych bezp\u0142atnie. W\u0142asna wytw\u00f3rnia. Niezamo\u017cnym bezp\u0142atnie! Nie blaga \u2013 Sienkiewicza 3-19, telefon 163-24<\/a><\/i>[15]<\/a>. Szko\u0142y tego typu dzia\u0142a\u0142y na terenie ca\u0142ej Polski. Co znamienne, zdarza\u0142y si\u0119 nawet plac\u00f3wki ucz\u0105ce aktorstwa korespondencyjnie, co ogranicza\u0142o do zupe\u0142nego minimum koszty lokalowe w\u0142a\u015bciciela. Ch\u0119tnych na takie kursy wcale nie brakowa\u0142o. Op\u0142aty za wpisowe nie by\u0142y bowiem wyg\u00f3rowane, aby zach\u0119ci\u0107 jak najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 os\u00f3b. Je\u017celi wierzy\u0107 prasie, by\u0142o to ok. 10 z\u0142 \u2013 przy przeci\u0119tnych zarobkach robotnika w granicach 100\u2013300 z\u0142 miesi\u0119cznie<\/a>[16]<\/a>. Jedynie w nielicznych przypadkach udawa\u0142o si\u0119 schwyta\u0107 oszust\u00f3w. Wp\u0142aconych pieni\u0119dzy zazwyczaj jednak nie udawa\u0142o si\u0119 odzyska\u0107. Tym sposobem jedna szko\u0142a by\u0142a w stanie oszuka\u0107 przeci\u0119tnie oko\u0142o 100 os\u00f3b.<\/p>\n Innym typem szk\u00f3\u0142 filmowych by\u0142y plac\u00f3wki, kt\u00f3re rzeczywi\u015bcie mia\u0142y swoj\u0105 siedzib\u0119, prowadzi\u0142y w niej zaj\u0119cia (r\u00f3\u017cnej jako\u015bci), ale nie mia\u0142y \u017cadnego zaplecza w postaci w\u0142asnej czy chocia\u017cby wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cej wytw\u00f3rni filmowej. Co za tym idzie, \u017cadna z tych szk\u00f3\u0142 nie mog\u0142a da\u0107 gwarancji, \u017ce jej ucze\u0144 pojawi si\u0119 w filmie. Aby zabezpieczy\u0107 si\u0119 przed nieprzyjemnymi konsekwencjami ze strony niezadowolonych absolwent\u00f3w, wiele plac\u00f3wek stosowa\u0142o wi\u0119c specjalne deklaracje podpisywane przed przyj\u0119ciem, w kt\u00f3rych zobowi\u0105zywano uczni\u00f3w do zrzeczenia si\u0119 wszelkich pretensji finansowych i artystycznych. Deklaracja taka wynika\u0142a jednak przede wszystkim z modelu biznesowego nastawionego na maksymalizacj\u0119 zysku z jednego ucznia. Model ten bli\u017cej przedstawiono w dzienniku \u201eHas\u0142o\u201d: Czas wyszkolenia ustalony jest przewa\u017cnie dla ka\u017cdej osoby inny \u2013 stosownie nie do zdolno\u015bci aktorskich, lecz mo\u017cliwo\u015bci kieszeniowych. I tak wi\u0119c ustalony jest przewa\u017cnie d\u0142ugi okres nauki obowi\u0105zkowej (cz\u0119sto 2 lub 2 i p\u00f3\u0142 roku) i dopiero po uko\u0144czeniu go adepci mog\u0105 gra\u0107 w filmie. Zastrze\u017cenie to jest dlatego tak dowcipnie wprowadzone, gdy\u017c niewielu adept\u00f3w \u201ewytrzyma\u201d (czytaj: zap\u0142aci) paroletni kurs, a tym samem nie ma prawa dopominania si\u0119, by ich dopuszczono do gry. W wyniku adepci trac\u0105 wp\u0142acone pieni\u0105dze, gdy\u017c uczniom gra\u0107 nie wolno<\/a><\/i>[17]<\/a>. Taki stan rzeczy potwierdza tak\u017ce inny artyku\u0142, tym razem na \u0142amach \u201ePolski Zbrojnej\u201d: Czas trwania kursu okre\u015bla si\u0119 na podstawie dowolnych kryteri\u00f3w. Je\u015bli kurs trwa rok, to po up\u0142ywie roku dyrektor zaprasza (lub nie zaprasza) jakiego\u015b innego znawc\u0119 i robi egzamin, po czym wydaje dyplomy odbite pi\u0119knymi czcionkami, ozdobione stemplami i podpisami. Zawsze prawie po sko\u0144czeniu pierwszego kompletu pan dyrektor dostrzega, \u017ce kurs roczny jest zbyt d\u0142ugi, \u017ce uczniowie odpadaj\u0105 w ci\u0105gu pierwszych miesi\u0119cy i z dwudziestu os\u00f3b ko\u0144czy zaledwie jedna lub dwie. A bywa i tak, \u017ce do ko\u0144ca nie utrzymuje si\u0119 \u017caden ucze\u0144<\/a><\/i>[18]<\/a>.<\/p>\n Do\u015b\u0107 ciekawym zabiegiem w\u0142a\u015bcicieli tego typu szk\u00f3\u0142 by\u0142o ich uwiarygadnianie. Tak by\u0142o chocia\u017cby w przypadku krakowskiej szko\u0142y Empefilm (kt\u00f3rej upadek by\u0142 jednym z najg\u0142o\u015bniejszych proces\u00f3w s\u0105dowych II RP). Jej w\u0142a\u015bciciel, staraj\u0105c si\u0119 stworzy\u0107 z\u0142udzenie, \u017ce szko\u0142a ma wp\u0142yw na zatrudnienie swoich absolwent\u00f3w w wytw\u00f3rniach krajowych i zagranicznych, wyda\u0142 na prze\u0142omie 1928\/1929 roku Album propagandy filmowej<\/i> w j\u0119zyku polskim, niemieckim i francuskim. Zawiera\u0142 on zdj\u0119cia uczni\u00f3w szko\u0142y, a tak\u017ce takie dane, jak wzrost, waga, zainteresowania czy znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyk\u00f3w obcych. Jak we wst\u0119pie zauwa\u017ca\u0142 sam wydawca: Album ten dotrze do wszystkich znaczniejszych wytw\u00f3rni filmowych \u015bwiata, kt\u00f3re niezawodnie po\u015bwi\u0119c\u0105 wiele uwagi typom fotogenicznym tego kraju, z kt\u00f3rego si\u0119 wywodz\u0105 gwiazdy tej wielko\u015bci jak Pola Negri, Helena Makowska, Gilda Grey, Jadwiga Smosarska, Igo Sym, Jerzy Marr i wiele, wiele innych<\/a><\/i>[19]<\/a>. Innym przyk\u0142adem uwiarygadniania dzia\u0142alno\u015bci by\u0142o kr\u0119cenie film\u00f3w pr\u00f3bnych z uczniami kamer\u0105, w kt\u00f3rej\u2026 nie by\u0142o ta\u015bmy! Ucze\u0144 po zdj\u0119ciach by\u0142 natomiast zapewniany, \u017ce materia\u0142 filmowy zostanie wys\u0142any do czo\u0142owych wytw\u00f3rni europejskich. Jeszcze innym sposobem dodania szkole presti\u017cu by\u0142a organizacja znanych z teatr\u00f3w popis\u00f3w, czyli wyst\u0119p\u00f3w uczniowskich przed publiczno\u015bci\u0105. Takie popisy dawa\u0142a m.in. w 1924 roku szko\u0142a Niny Niovilli, o kt\u00f3rych jednak ma\u0142o pochlebnie pisa\u0142 w \u201eKurjerze Wile\u0144skim\u201d recenzent ukrywaj\u0105cy si\u0119 pod pseudonimem ST. S. K.: Nienajlepsz\u0105 ciesz\u0105 si\u0119 opini\u0105 szko\u0142y filmowe w Wilnie, po bardzo przykrych do\u015bwiadczeniach z przed lat dwu. To te\u017c szed\u0142em na \u00f3w popis niech\u0119tnie. [\u2026] Szko\u0142a p. N. Niovilli trwa\u0142a miesi\u0119cy cztery i w ci\u0105gu tego czasu potrafi\u0142a dokona\u0107 przecie\u017c pewnej pracy wychowawczej. Naturalnie, \u017ce z wyst\u0119puj\u0105cych kilka zaledwie os\u00f3b nadaj\u0105 si\u0119 do dalszego kszta\u0142cenia si\u0119. Wi\u0119kszo\u015bci adept\u00f3w i \u2013 tak warto by po ojcowsku powiedzie\u0107, by nie zaprz\u0105tali sobie g\u0142owy filmem i wzi\u0119li si\u0119 do jakiego\u015b innego zaj\u0119cia, bo z tej gry filmowej chleba nie b\u0119dzie. Ale przyzna\u0107 nale\u017cy widoczn\u0105 prac\u0119 kierowniczki i re\u017cyserki<\/a><\/i>[20]<\/a>. Ta sama szko\u0142a stara\u0142a si\u0119 ponadto zwi\u0119kszy\u0107 swoj\u0105 wiarygodno\u015b\u0107, reklamuj\u0105c si\u0119 otrzymaniem koncesji Ministerstwa Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego oraz tym, \u017ce egzaminy odbywaj\u0105 si\u0119 w obecno\u015bci delegata ministerstwa.<\/p>\n Ostatnim typem szk\u00f3\u0142 filmowych, bardzo nielicznym w Polsce, by\u0142y szko\u0142y zak\u0142adane przy wytw\u00f3rniach filmowych. Tutaj tak\u017ce zupe\u0142nie inny by\u0142 cel istnienia takiej plac\u00f3wki. Mia\u0142y one oczywi\u015bcie charakter zarobkowy, ale przede wszystkim by\u0142y rezerwuarem taniej si\u0142y aktorskiej dla filmu. Wytw\u00f3rnie tego typu sta\u0142y nieco na uboczu g\u0142\u00f3wnego nurtu polskiego przemys\u0142u filmowego. Podczas gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 podobnych firm opiera\u0142a si\u0119 na wynajmowaniu ca\u0142ej potrzebnej infrastruktury, te wytw\u00f3rnie rozpocz\u0119\u0142y tworzenie niskobud\u017cetowych produkcji, organizuj\u0105c niemal\u017ce samowystarczalne przedsi\u0119biorstwa filmowe. Chodzi\u0142o wi\u0119c o jak najdalej id\u0105c\u0105 minimalizacj\u0119 koszt\u00f3w produkcji. Dysponuj\u0105c w\u0142asnym prymitywnym studiem filmowym, a tak\u017ce laboratorium, pozostawa\u0142o jeszcze zminimalizowa\u0107 wysokie koszty aktorskich ga\u017c. By\u0142o to mo\u017cliwe dzi\u0119ki wyszkoleniu i zatrudnieniu w ramach egzaminu wychowank\u00f3w w\u0142asnej szko\u0142y. Dochodzi\u0142o w\u00f3wczas do sytuacji, gdy to nie wytw\u00f3rnia p\u0142aci\u0142a aktorom za udzia\u0142 w filmie, a aktorzy wytw\u00f3rni za swoje wyszkolenie. Co bardzo znamiennie, og\u0142oszenia takich szk\u00f3\u0142 nie by\u0142y ju\u017c zamieszczane w dziale og\u0142osze\u0144, a stanowi\u0142y niewielkie reklamy mi\u0119dzy tekstem w najwi\u0119kszych dziennikach i jako jedyne dawa\u0142y rzeczywist\u0105 gwarancj\u0119 pojawienia si\u0119 na ekranie. By\u0142 to tak\u017ce typ szk\u00f3\u0142, kt\u00f3ry jako jedyny charakteryzowa\u0142 si\u0119 ograniczeniami naboru. O ile szko\u0142y pierwszego i drugiego typu nastawia\u0142y si\u0119 na jak najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 uczni\u00f3w przyjmowanych w\u0142a\u015bciwie na bie\u017c\u0105co w ci\u0105gu ca\u0142ego semestru, o tyle nab\u00f3r do szk\u00f3\u0142 przy wytw\u00f3rniach odbywa\u0142 si\u0119 jedynie raz lub dwa razy do roku.<\/p>\n Jako przyk\u0142ady szk\u00f3\u0142 tego typu warto przywo\u0142a\u0107 dwie, kt\u00f3re jako jedyne by\u0142y polecane przez bran\u017cowy \u201eKalendarz Wiadomo\u015bci Filmowych\u201d. Pierwsz\u0105 z nich by\u0142a dzia\u0142aj\u0105ca mniej wi\u0119cej od po\u0142owy lat 20. XX wieku szko\u0142a R.P.-Filmu<\/a>[21]<\/a>. Jej tw\u00f3rc\u0105 by\u0142 Henryk Bigoszt, re\u017cyser, producent i w\u0142a\u015bciciel wytw\u00f3rni filmowej, kt\u00f3ra zajmowa\u0142a si\u0119 tworzeniem film\u00f3w niskobud\u017cetowych. Bigoszt w swoich produkcjach najcz\u0119\u015bciej zatrudnia\u0142 absolwent\u00f3w i uczni\u00f3w z w\u0142asnej szko\u0142y. Zaledwie kilka z jego projekt\u00f3w uda\u0142o si\u0119 jednak wprowadzi\u0107 na ekrany. Wiele innych, nawet tych zapowiedzianych w prasie, nigdy si\u0119 nie ukaza\u0142o.<\/p>\n O warunkach nauki w szkole filmowej Bigoszta donosi\u0142 jej afisz reklamowy: Pod kierunkiem najlepszych re\u017cyser\u00f3w i znawc\u00f3w filmowych prowadzone s\u0105 wy\u017csze kursy gry kinowej i specjalne kursy charakteryzacji. Kierownictwo artystyczne zdj\u0119\u0107 obj\u0105\u0142 art. lot. p. Wt. MIERNICKI. Nauka prowadzona jest praktycznie, dzi\u0119ki temu, \u017ce instytut posiada jedno z najwi\u0119kszych nowocze\u015bnie urz\u0105dzonych atelier filmowych w Polsce. [\u2026] Wszyscy adepci kursu gry kinowej maj\u0105 gwarantowany udzia\u0142 w filmach w\u0142asnej produkcji. Podczas kursu odbywaj\u0105 si\u0119 stale zdj\u0119cie filmowe w atelier i na plenerze<\/a><\/i>[22]<\/a>. O tym, jak wygl\u0105da\u0142a praca na planie odbywaj\u0105ca si\u0119 w ramach zaj\u0119\u0107, donosi\u0142o za\u015b \u201e\u0141\u00f3dzkie Echo Wieczorne\u201d: Re\u017cyser obja\u015bnia scen\u0119, wskazuje aktorom, jak nale\u017cy j\u0105 odegra\u0107. Ile pracy, ile cierpliwo\u015bci i samozaparcia posiadaj\u0105 ci ludzie. Pr\u00f3by odbywaj\u0105 si\u0119 niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 razy i niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 razy ci sami arty\u015bci odgrywaj\u0105 t\u0119 sam\u0105 scen\u0119. Wreszcie twarz re\u017cysera wyra\u017ca zadowolenie<\/a><\/i>[23]<\/a>. Do dnia dzisiejszego zachowa\u0142 si\u0119 tylko jeden film Bigoszta \u2013 Pierwsza mi\u0142o\u015b\u0107 Ko\u015bciuszki<\/i> (re\u017c. Jerzy Orthon, 1929). Ten unikatowy materia\u0142 brutalnie zdradza, jak wygl\u0105da\u0142y jego filmy: wida\u0107 oszcz\u0119dne dekoracje, nieliczne kostiumy i archaiczne zdj\u0119cia. Tak\u017ce aktorzy nie nale\u017c\u0105 do tych znanych z g\u0142\u00f3wnego nurtu polskiej produkcji filmowej. By\u0142 to naczelny mankament tak wytw\u00f3rni Bigoszta, jak i jego szko\u0142y. H.B.-Film nigdy nie wyszed\u0142 poza hermetyczne \u015brodowisko w\u0142asnej produkcji i dystrybucji. Pozosta\u0142 wi\u0119c, a\u017c do likwidacji w 1931 roku<\/a>[24]<\/a>, przedstawicielem wytw\u00f3rni film\u00f3w niskobud\u017cetowych, tworzonych niemal na ka\u017cdym etapie w\u0142asnymi si\u0142ami. Ostatecznie te\u017c ze szko\u0142y filmowej Bigoszta nie wyszed\u0142 \u017caden aktor, kt\u00f3ry zagra\u0142by p\u00f3\u017aniej wi\u0119ksze role w produkcjach niezwi\u0105zanych z jego wytw\u00f3rni\u0105.<\/p>\n Pierwsza mi\u0142o\u015b\u0107 Ko\u015bciuszki<\/em>, 1929 r., re\u017c.Jerzy Orshon, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Pomimo pewnej renomy, jak\u0105 zdoby\u0142a szko\u0142a H.B.-Filmu, nie by\u0142a ona wolna od ci\u0119\u017ckich nadu\u017cy\u0107 czy nawet przest\u0119pstw, o czym wspomina notatka Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w Londynie z 1945 roku, w kt\u00f3rej czytamy: Henryk Bigoszt w \u017cyciu cywilnym prowadzi\u0142 rozmaite imprezy filmowe na terenie Warszawy, m. in. w latach 1928\/29 \u2013 szko\u0142\u0119 filmow\u0105, w kt\u00f3rej nakr\u0119cano filmy\u2026 pornograficzne. Bigoszt wielokrotnie by\u0142 skazywany przez s\u0105dy polskie za rozmaite afery filmowe, zwykle wy\u0142udzenie po\u017cyczek na filmy, kt\u00f3re nie mia\u0142y si\u0119 nigdy ukaza\u0107, str\u0119czenie do nierz\u0105du m\u0142odych kandydatek na \u201egwiazdy\u201d filmowe, przyw\u0142aszczanie kaucji rozmaitych pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli znale\u017a\u0107 prac\u0119 przy filmach, kt\u00f3re Bigoszt obiecywa\u0142 nakr\u0119ci\u0107<\/a><\/i>[25]<\/a>.<\/p>\n Znacznie lepiej wygl\u0105da\u0142a sytuacja Instytutu Filmowego Wiktora Biega\u0144skiego. Jego pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 1923 roku, gdy ten aktor teatralny za\u0142o\u017cy\u0142 wytw\u00f3rni\u0119 filmow\u0105 (nie pierwsz\u0105 zreszt\u0105), przy kt\u00f3rej planowa\u0142 tak\u017ce budow\u0119 ca\u0142ego niezb\u0119dnego zaplecza produkcyjnego. Jak czytamy we wpisie do rejestru handlowego: W d. 28 lipca 1923 r. wci\u0105gni\u0119to pod N\u00ba 2815: \u201eVictor-Film\u201d sp\u00f3\u0142ka z ograniczon\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105. Siedziba sp\u00f3\u0142ki w Warszawie, Marsza\u0142kowska 143. Celem sp\u00f3\u0142ki jest stworzenie przemys\u0142u filmowego w Polsce, wytwarzanie film\u00f3w w\u0142asnych, wykonywanie film\u00f3w na zam\u00f3wienia, kupno i eksploatacja scenariuszy, prowadzenie szko\u0142y filmowej, zorganizowanie w\u0142asnej wypo\u017cyczalni film\u00f3w, stworzenie w\u0142asnej wytw\u00f3rni filmowej, stworzenie i wyszkolenie zespo\u0142u artystyczno-technicznego i stworzenie pisma reklamowego na wz\u00f3r ameryka\u0144ski<\/a><\/i>[26]<\/a>. Biega\u0144ski rzeczywi\u015bcie zrealizowa\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z za\u0142o\u017conych cel\u00f3w, a jego wytw\u00f3rnia produkowa\u0142a filmy a\u017c do ko\u0144ca lat 20. W przeciwie\u0144stwie jednak do konkurencji m\u00f3g\u0142 si\u0119 tak\u017ce pochwali\u0107 ca\u0142ym wachlarzem pierwszoplanowych nazwisk, kt\u00f3re wysz\u0142y z jego szko\u0142y do film\u00f3w innych producent\u00f3w: re\u017cyserzy Micha\u0142 Waszy\u0144ski i Leonard Buczkowski, czy aktorki: Nora Ney i Maria Bogda.<\/p>\n Biega\u0144ski nigdy nie ukrywa\u0142, \u017ce obsadza\u0142 swoje filmy uczniami prowadzonej przy wytw\u00f3rni szko\u0142y. Poszukiwania w\u015br\u00f3d aktor\u00f3w teatralnych i gwiazd ekranu nie da\u0142y po\u017c\u0105danego rezultatu<\/i> \u2013 m\u00f3wi\u0142 w wywiadzie dla \u201eNaszego Przegl\u0105du\u201d. \u2013 Chcia\u0142em mie\u0107 ludzi nie tylko zdolnych, ale i pe\u0142nych entuzjazmu. Ludzi, kt\u00f3rzy by mieli nie tylko dobre apetyty i du\u017ce wymagania, ale zamiar stworzenia rzetelnego dzia\u0142a sztuki. [\u2026] postanowi\u0142em wi\u0119c role scenariusza obsadzi\u0107 uczniami mego Instytutu Filmowego<\/a><\/i>[27]<\/a>. Na wz\u00f3r zagraniczny Biega\u0144ski zorganizowa\u0142 nie tylko dobrze prosperuj\u0105c\u0105 szko\u0142\u0119 filmow\u0105, ale tak\u017ce ca\u0142e zaplecze produkcyjne. Urz\u0105dzi\u0142em wi\u0119c wedle w\u0142asnego pomys\u0142u laboratorium i na ul. Wolskiej ma\u0142e atelier filmowe, w kt\u00f3rym odbywa\u0107 si\u0119 mia\u0142y zdj\u0119cia wn\u0119trz<\/i> \u2013 m\u00f3wi\u0142 w wywiadzie dla \u201eKalendarza Wiadomo\u015bci Filmowych\u201d. \u2013 W tym te\u017c celu wyje\u017cd\u017ca\u0142em kilkakrotnie do Wiednia, dla nawi\u0105zania kontaktu z firmami Pathe i Gaumont z Pary\u017ca<\/a><\/i>[28]<\/a>. Dzi\u0119ki zdobytej za granic\u0105 wiedzy Biega\u0144ski jako jedyny stworzy\u0142 szko\u0142\u0119 filmow\u0105 uznawan\u0105 za dobr\u0105 i rzeteln\u0105. Dodatkowo dawa\u0142 swoim uczniom gwarancj\u0119 ukazania si\u0119 na ekranie. Szko\u0142\u0119 zamkn\u0105\u0142 ok. 1929 roku, gdy powr\u00f3ci\u0142 do zawieszonej pracy teatralnej. Nadal jednak uczy\u0142. W latach 1932\u20131934 by\u0142 wyk\u0142adowc\u0105 w Pa\u0144stwowym Instytucie Sztuki Teatralnej.<\/p>\n Wiktor Biega\u0144ski, 1913 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Kryteria przyj\u0119cia, profil uczni\u00f3w i program<\/b><\/p>\n Przyj\u0119cie do szko\u0142y filmowej wi\u0105za\u0142o si\u0119 z op\u0142aceniem wpisowego. Szko\u0142a z tych \u015brodk\u00f3w najcz\u0119\u015bciej dopiero si\u0119 organizowa\u0142a. Do tego dochodzi\u0142y jednak jeszcze rozmaite ukryte koszty, kt\u00f3re mia\u0142y na celu maksymalizacj\u0119 zysk\u00f3w. Ceremonia\u0142 przyj\u0119cia do takiej szko\u0142y jest r\u00f3wnie\u017c klasyczny. Dokonuje si\u0119 pr\u00f3bnego zdj\u0119cia wszystkich amator\u00f3w (kosztuje to 15 z\u0142., od g\u0142owy) i na podstawie tych zdj\u0119\u0107 ma si\u0119 oceni\u0107, czy kandydat jest rzeczywi\u015bcie wystarczaj\u0105co fotogeniczny<\/a><\/i>[29]<\/a> \u2013 pisano w \u201eHa\u015ble\u201d. O innych dodatkowych wydatkach donosi\u0142 natomiast \u201eNowy Kurjer\u201d: P. Sikorowicz trzyma\u0142 tych ludzi przesz\u0142o trzy miesi\u0105ce w Krakowie, \u0142udz\u0105c jakimi\u015b \u0107wiczeniami i oczywi\u015bcie naci\u0105gaj\u0105c na coraz to inne wydatki: a to na broszury pouczaj\u0105ce, a to na szminki, a to na og\u0142oszenia w albumach zagranicznych na zdj\u0119cia, ta\u015bm\u0119 etc. S\u0105 niekt\u00f3rzy, kt\u00f3rzy z podr\u00f3\u017c\u0105 i pobytem w Krakowie wydali 1500 z\u0142, a biedota niemaj\u0105ca co je\u015b\u0107 wyda\u0142a po 200\u2013300 z\u0142<\/a><\/i>[30]<\/a>.<\/p>\n Pami\u0119taj\u0105c o tym, \u017ce szko\u0142y filmowe dzia\u0142a\u0142y w \u015brodowisku rz\u0105dzonym jedynie ch\u0119ci\u0105 zysku, do\u015b\u0107 \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nie posiada\u0142y w\u0142a\u015bciwie \u017cadnych kryteri\u00f3w przyj\u0119\u0107. Nawet wspomniana powy\u017cej fotogeniczno\u015b\u0107 nie by\u0142a tak naprawd\u0119 istotna, a jej brak nie przekre\u015bla\u0142 mo\u017cliwo\u015bci pobierania nauki. Tak\u017ce brak innych predyspozycji do wykonywania zawodu aktora nie wyklucza\u0142 mo\u017cliwo\u015bci zapisu. Na cenzus naukowy uczni\u00f3w \u017cadna prawie szko\u0142a uwagi nie zwraca<\/i> \u2013 pisano w \u201ePolsce Zbrojnej\u201d. \u2013 Jednakowo ch\u0119tnie przyjmowani s\u0105 urz\u0119dnik, manikiurzystka, maturzystka i ch\u0142opak ze wsi, niezbyt dobrze w\u0142adaj\u0105cy sztuk\u0105 pisania \u2013 byleby punktualnie p\u0142acili!<\/a><\/i>[31]<\/a>. Zreszt\u0105 same szko\u0142y filmowe nie ukrywa\u0142y tego, \u017ce kryteria naboru zwyczajnie nie istnia\u0142y. Czytamy o tym chocia\u017cby we wspomnianym wcze\u015bniej Albumie Propagandy Filmowej<\/i>: Byli\u015bmy w wyborze typ\u00f3w wi\u0119cej jak pob\u0142a\u017cliwi, wychodz\u0105c z zasady, \u017ce nie nale\u017cy nikogo zniech\u0119ca\u0107 <\/i>[\u2026]<\/a>[32]<\/a>. W kontrze do takich dzia\u0142a\u0144 wielokrotnie podnoszono na \u0142amach prasy konieczno\u015b\u0107 wprowadzenia ogranicze\u0144. Pisa\u0142 o tym m.in. dziennikarz \u201eKurjera Wile\u0144skiego\u201d: Wracaj\u0105c do szko\u0142y filmowej, chcia\u0142bym da\u0107 jedn\u0105 dobr\u0105, zdaje si\u0119, rad\u0119: nale\u017cy jak najsurowiej przestrzega\u0107 zasady, by do szko\u0142y przyjmowa\u0107 tylko takich uczni\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 dobre warunki zewn\u0119trzne i posiadaj\u0105 cho\u0107 troch\u0119 talentu. Inaczej stwarza si\u0119 ludzi wiecznie z \u017cycia niezadowolonych, niedosz\u0142ych geniusz\u00f3w i \u201ezapoznane\u201d talenty, a o losach kobiet, kt\u00f3re skosztowa\u0142y s\u0142odkiej trucizny sceny i oklask\u00f3w, p\u00f3\u017aniej za\u015b z braku talentu odpadaj\u0105 zupe\u0142nie od teatru czy kina, lepiej nie pisa\u0107<\/a><\/i>[33]<\/a>.<\/p>\n Op\u0142aty miesi\u0119czne za nauk\u0119 w szkole filmowej waha\u0142y si\u0119 od 25 do 30 z\u0142. By\u0142a to cena do\u015b\u0107 wysoka, niemniej nadal osi\u0105galna dla przeci\u0119tnego mieszka\u0144ca II Rzeczypospolitej. Nie mia\u0142o to jednak zupe\u0142nie prze\u0142o\u017cenia na profil statusu materialnego uczni\u00f3w tych szk\u00f3\u0142, kt\u00f3rych zazwyczaj na tak\u0105 nauk\u0119 po prostu nie by\u0142o sta\u0107. Najsmutniejszym w tym wszystkim jest fakt, \u017ce adepci filmowi sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci ze skrajnych biedak\u00f3w, kt\u00f3rzy ostatni grosz zabieraj\u0105 rodzicom, albo te\u017c sami przymieraj\u0105 g\u0142odem, a\u017ceby m\u00f3c op\u0142aci\u0107 drogie kursa i kt\u00f3re im maj\u0105 w przysz\u0142o\u015bci przynie\u015b\u0107 karier\u0119 i miliony<\/a><\/i>[34]<\/a> \u2013 <\/i>pisano na \u0142amach \u201eIlustrowanego Kuryera Codziennego\u201d. W du\u017co ostrzejszym tonie o profilu uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 filmowych donosi\u0142 dziennikarz \u201eNowego Kurjera\u201d: Na trzydzie\u015bci os\u00f3b skompletowanych przez Empefilm w Krakowie dla p. Bigoszta w Warszawie widzia\u0142em tylko jednego ch\u0142opczyn\u0119 12-letniego i tylko jednego 18-letniego m\u0142odzie\u0144ca, z kt\u00f3rych mo\u017ce da\u0142oby si\u0119 co\u015b zrobi\u0107. S\u0105 \u0142adni i inteligentni. Reszta to p\u00f3\u0142analfabeci z kres\u00f3w, z G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, typy nijakie, po prostu bardzo brzydkie, niskie, wulgarne, nie umiej\u0105ce si\u0119 nawet wys\u0142owi\u0107 \u2013 zbrodnia!<\/a><\/i>[35]<\/a>. Tej ocenie wt\u00f3rowa\u0142 tak\u017ce zatrudniony w Empefilm dr Grotowski: O poziomie intelektualnym uczni\u00f3w szko\u0142y \u015bwiadczy fakt, i\u017c niekt\u00f3rzy twierdzili, i\u017c \u201eNapoleon by\u0142 kr\u00f3lem Polski\u201d<\/a><\/i>[36]<\/a>.<\/p>\n Tak\u017ce program szk\u00f3\u0142 filmowych pozostawia\u0142 wiele do \u017cyczenia \u2013 przede wszystkim dlatego, \u017ce nie by\u0142 nadzorowany przez \u017cadne z ministerstw. Trudno dzi\u015b jednoznacznie okre\u015bli\u0107, jakie przedmioty wyk\u0142adano w szko\u0142ach filmowych. Jak wspomina\u0142em wcze\u015bniej, wszelkie archiwalia tak efemerycznych i wyj\u0119tych w\u0142a\u015bciwie spod nadzoru pa\u0144stwa plac\u00f3wek nie zachowa\u0142y si\u0119 do dnia dzisiejszego. W ustaleniu programu zaj\u0119\u0107 mo\u017cna jednak po raz kolejny posi\u0142kowa\u0107 si\u0119 pras\u0105. Pisa\u0142 o nim m.in. dziennikarz \u201ePolski Zbrojnej\u201d: Nie nale\u017cy s\u0105dzi\u0107, \u017ce nasze szko\u0142y filmowe maj\u0105 jaki\u015b ujednostajniony program, uznany za najlepszy przez ludzi kompetentnych, ustanowiony (o gorzka ironio!) przez pa\u0144stwowe w\u0142adze o\u015bwiatowe. Ka\u017cda szko\u0142a ma sw\u00f3j odr\u0119bny plan nauczania, zale\u017cny w ka\u017cdym wypadku od zasobu wiadomo\u015bci kierownik\u00f3w. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry otwiera szko\u0142\u0119 filmow\u0105, dobiera sobie wedle ch\u0119ci jednego lub paru pomocnik\u00f3w, albo te\u017c nikogo nie dobiera i jest w jednej osobie w\u0142a\u015bcicielem, dyrektorem i uniwersalnym wyk\u0142adowc\u0105. Pomocnicy rekrutuj\u0105 si\u0119 z po\u015br\u00f3d koleg\u00f3w znajomych g\u0142\u00f3wnego dyrektora. Je\u015bli znajoma jest bezrobotn\u0105 artystk\u0105 baletu, to prowadzi plastyk\u0119, a je\u015bli by\u0142a w dramacie \u2013 to prowadzi dykcj\u0119 filmow\u0105. Je\u015bli przyjaciel jest by\u0142ym oficerem carskiej armii, to prowadzi fechtunek i gimnastyk\u0119, a je\u015bli jest bezrobotnym reporterem, to prowadzi wyk\u0142ady historii i sztuki. Lecz trzonem, najwa\u017cniejszym przedmiotem jest gra filmowa, prowadzona przewa\u017cnie przez samego dyrektora; inne przedmioty traktowane s\u0105 per pedes. W niekt\u00f3rych szko\u0142ach wyk\u0142ada si\u0119 wprawdzie wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 przedmiot\u00f3w, ale r\u00f3wnie marnie, jak w szko\u0142ach pomniejszych. Na og\u00f3\u0142 za\u015b ucz\u0105 w naszych szko\u0142ach albo gry i ta\u0144c\u00f3w salonowych, albo gry i boksu, albo te\u017c gry, dykcji i historii itd. Zdarza si\u0119, \u017ce pomocnicy si\u0119 pok\u0142\u00f3c\u0105 i otwieraj\u0105 w\u0142asne szko\u0142y. Tak, \u017ce w jednej szkole wyk\u0142adana jest gra, a w drugiej historia sztuki i boks. By\u0142 na prowincji wypadek, \u017ce w szkole filmowej uczono przez rok czasu wy\u0142\u0105cznie ta\u0144c\u00f3w plastycznych<\/a><\/i>[37]<\/a>.<\/p>\n Pr\u00f3ba normalizacji<\/b><\/p>\n Pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 w prasie jakichkolwiek og\u0142osze\u0144 czy artyku\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych szk\u00f3\u0142 filmowych po wej\u015bciu w \u017cycie Ustawy o szkolnictwie prywatnym z 1932 roku. Unormowa\u0142a ona patologiczn\u0105 sytuacj\u0119 zwi\u0105zan\u0105 ze szkolnictwem filmowym w okresie II Rzeczypospolitej (mimo to szko\u0142y filmowe nadal dzia\u0142a\u0142y, chocia\u017cby pod szyldami prywatnych uczelni artystycznych, na co wskazuj\u0105 przyk\u0142adowo dokumenty kontroli takich plac\u00f3wek w Koninie<\/a>[38]<\/a>).<\/p>\n Pewnym substytutem szk\u00f3\u0142 filmowych w tamtym okresie okaza\u0142o si\u0119 Stowarzyszenie Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego \u201eStart\u201d, kt\u00f3re od 1930 roku organizowa\u0142o pokazy filmowe zako\u0144czone dyskusjami i wyk\u0142adami. Poruszano w\u00f3wczas m.in. tematy \u201esztuczno\u015bci\u201d w kinie czy jego spo\u0142ecznych warto\u015bci. Taka oferta, oparta na zasadzie samokszta\u0142cenia, by\u0142a jednak skierowana g\u0142\u00f3wnie do aktywnych tw\u00f3rc\u00f3w filmowych, a nie adept\u00f3w tej sztuki<\/a>[39]<\/a>.<\/p>\n Sprawa pa\u0144stwowej szko\u0142y filmowej od\u017cy\u0142a w Ministerstwie Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego w 1937 roku, jednak po raz kolejny nie uda\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas doprowadzi\u0107 do jej powo\u0142ania. Dopiero rok 1939 przyni\u00f3s\u0142 o\u017cywione ruchy wok\u00f3\u0142 tematu szkolnictwa filmowego w Polsce. W kwietniu Klub Filmowy Polskiego Akademickiego Zwi\u0105zku Zbli\u017cenia Mi\u0119dzynarodowego \u201eLiga\u201d oraz sekcja \u201ePolskiej YMCA\u201d zorganizowa\u0142y w Warszawie kilkumiesi\u0119czny kurs wiedzy filmowej. Obejmowa\u0142 on oko\u0142o 80 wyk\u0142ad\u00f3w z zakresu m.in. estetyki, produkcji i realizacji<\/a>[40]<\/a>.<\/p>\n Przeci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 na szczeblu rz\u0105dowym decyzje sta\u0142y si\u0119 bezpo\u015brednim powodem stara\u0144 o utworzenie plac\u00f3wki filmowej w obr\u0119bie innych, istniej\u0105cych ju\u017c szk\u00f3\u0142 pa\u0144stwowych, o czym pisa\u0142 w 1939 roku Tadeusz Ko\u0144czyc: Przed paru laty zagadnienie nabra\u0142o rumie\u0144c\u00f3w \u017cycia, sta\u0142o si\u0119 aktualne… Niemal w ka\u017cdej recenzji, w ka\u017cdym artykule nawo\u0142ywano do realizowania tej sprawy. Ale realizacja nie by\u0142a \u0142atwa. Na zebraniu, urz\u0105dzonym przez Rad\u0119 Naczeln\u0105 przemys\u0142u filmowego w Polsce, dyr. J\u00f3zef Handt i re\u017c. Lejtes m\u00f3wili o wysi\u0142kach podejmowanych w tym kierunku, o pr\u00f3bach po\u0142\u0105czenia wyk\u0142ad\u00f3w filmowych z wyk\u0142adami w Polskim Inst. Teatr., o bezskutecznych agresjach w kierunku przekonania \u00f3wczesnego naczelnika wydz. kult. w Min. O\u015bw. Publ. p. W\u0142ad. Zawistowskiego, \u017ce sprawa jest pilna. Ujawni\u0142a si\u0119 absolutna niemo\u017cliwo\u015b\u0107 uzyskania wybitnego poparcia rz\u0105dowego, nierealne okaza\u0142y si\u0119 te\u017c plany skojarzenia uczelni filmowej z P. I. S. Teatralnej. Pisz\u0105cy te s\u0142owa w imieniu Zwi\u0105zku Publicyst\u00f3w i Dziennikarzy Filmowych zabiega\u0142 te\u017c o stworzenie jakich\u015b kurs\u00f3w przy Wy\u017cszej Szkole Dziennikarskiej. Ale szczup\u0142o\u015b\u0107 miejsca i czasu, nawa\u0142 pracy w tych uczelniach, inne r\u00f3\u017cne przeszkody nie pozwoli\u0142y na stworzenie uczelni filmowych. Pozosta\u0142a ona w sferze projekt\u00f3w, zaistnia\u0142a w formie wyk\u0142ad\u00f3w w poszczeg\u00f3lnych instytucjach, odczyt\u00f3w, wieczor\u00f3w dyskusyjnych Zw. Publ. i Dzie\u0144. Film<\/a><\/i>[41]<\/a>.<\/p>\n Doskona\u0142ym podsumowaniem sytuacji szkolnictwa filmowego w Polsce u kresu II Rzeczypospolitej jest tre\u015b\u0107 odczytu Rady Naczelnej Przemys\u0142u Filmowego opublikowana w magazynie \u201eFilm\u201d i przedrukowana w artykule Marii Kornatowskiej. Wskazuje on niestety na wieloletnie zaniedbania pa\u0144stwa w zakresie powo\u0142ania szko\u0142y filmowej. W Polsce na dobr\u0105 spraw\u0119 szkolnictwa filmowego nie ma, a istniej\u0105 tylko jego surogaty, kt\u00f3re mo\u017cna zamkn\u0105\u0107 w trzech grupach:<\/i><\/p>\n 1)\u00a0<\/i>prywatne szko\u0142y filmowe o charakterze dorywczym, kszta\u0142c\u0105ce aktor\u00f3w filmowych, nie maj\u0105ce znaczenia. Zar\u00f3wno poziom nauczania, jak i wyposa\u017cenie tych uczelni pozostawia wiele do \u017cyczenia.<\/i><\/p>\n 2)\u00a0<\/i>Film uwzgl\u0119dniony jest w programie:<\/i><\/p>\n <\/i>a.\u00a0<\/i>Katedry fotografiki dr. Witolda Romera, na Politechnice Lwowskiej, w bardzo skromnym zreszt\u0105 zakresie.<\/i><\/p>\n <\/i>b.\u00a0<\/i>Miejskich Kurs\u00f3w Foto-Technicznych m.st. Warszawy. Kurs ten szkoli zawodowych fotograf\u00f3w, trwa dwa lata, s\u0142uchaczy przyjmuje si\u0119 z ma\u0142\u0105 matur\u0105. Fotografi\u0119 filmow\u0105 wyk\u0142ada p. J\u00f3zef Pe\u0142czy\u0144ski.<\/i><\/p>\n 3)\u00a0<\/i>Dzia\u0142alno\u015b\u0107 samokszta\u0142ceniowa prowadzona w swoim czasie przez nieistniej\u0105ce dzi\u015b Stowarzyszenie Start, a obecnie kontynuowana przez Zwi\u0105zek Dziennikarzy i Publicyst\u00f3w Filmowych<\/a><\/i>[42]<\/a>.<\/i><\/p>\n We wspomnianym odczycie padaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c pomys\u0142y normalizacji sytuacji szkolnictwa filmowego w Polsce, kt\u00f3rych realizacj\u0119 przerwa\u0142 jednak wybuch wojny.<\/p>\n 1)\u00a0<\/i>Szkolnictwo filmowe w Polsce winno by\u0107 zorganizowane przez pa\u0144stwo, gdy\u017c:<\/i><\/p>\n <\/i>a.\u00a0<\/i>Polska kinematografia jest zbyt uboga technicznie i materialnie i brak jej do\u015bwiadczenia, by mo\u017cna stosowa\u0107 ameryka\u0144ski system terminowania w wytw\u00f3rniach.<\/i><\/p>\n <\/i>b.\u00a0<\/i>Szkolnictwo prywatne jest na ca\u0142ym \u015bwiecie b\u0105d\u017a skompromitowane, b\u0105d\u017a okaza\u0142o si\u0119 nieefektywne.<\/i><\/p>\n <\/i>c.\u00a0<\/i>Jedynie szko\u0142y ciesz\u0105ce si\u0119 poparciem finansowym i moralnym pa\u0144stwa mog\u0105 przynie\u015b\u0107 po\u017cytek ojczy\u017anie.<\/i><\/p>\n 2)\u00a0<\/i>Szkolnictwo filmowe winno oprze\u0107 si\u0119 na PIST.<\/i><\/p>\n 3)\u00a0<\/i>Dla innych zawod\u00f3w filmowych stosowa\u0107 system kurs\u00f3w i stypendi\u00f3w zagranicznych<\/a><\/i>[43]<\/a>.<\/i><\/p>\n Rozpatruj\u0105c zagadnienia szkolnictwa filmowego II Rzeczypospolitej, nale\u017cy mie\u0107 na uwadze, jak wieloma niedoskona\u0142o\u015bciami \u2013 wynikaj\u0105cymi zar\u00f3wno z braku kontroli pa\u0144stwa, jak i wydolno\u015bci polskiego przemys\u0142u filmowego \u2013 by\u0142o ono obarczone. Wszystkie te czynniki podwa\u017cy\u0142y zaufanie do takich plac\u00f3wek, nie poci\u0105gaj\u0105c jednak za sob\u0105 zmiany sytuacji szkolnictwa tego typu. Pa\u0144stwowe szko\u0142y filmowe kszta\u0142c\u0105ce nie tylko aktor\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c ca\u0142e ekipy filmowe uda\u0142o si\u0119 powo\u0142a\u0107 dopiero po wojnie. Pierwszym ku temu krokiem by\u0142o stworzenie z inicjatywy Antoniego Bohdziewicza w maju 1945 roku na podwalinach dawnej nazistowskiej firmy dystrybucyjnej \u201eFilm i Propaganda\u201d Warsztatu Filmowego M\u0142odych maj\u0105cego kszta\u0142ci\u0107 przysz\u0142e kadry filmowc\u00f3w<\/a>[44]<\/a>. Plac\u00f3wka posiada\u0142a 5 pracowni: realizatorsk\u0105, operatorsk\u0105, naukow\u0105, dramaturgiczn\u0105 i muzyczn\u0105. Szko\u0142a zosta\u0142a zamkni\u0119ta w ko\u0144cu 1947 roku, a ju\u017c 8 marca 1948 roku pojawi\u0142a si\u0119 znana do dnia dzisiejszego Pa\u0144stwowa Wy\u017csza Szko\u0142a Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w \u0141odzi.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n <\/a>[1] Archiwum Pa\u0144stwowe w Katowicach, syg. 12\/38\/0\/1.3\/307. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2] W latach 30. XX wieku prowadzi\u0142y je Dzia\u0142y Porz\u0105dku Publicznego w starostwach, ale nie pod k\u0105tem jako\u015bci programu edukacyjnego.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] Ryszard Ordy\u0144ski o narybku aktorskim w filmie<\/i>, \u201eWiadomo\u015bci Filmowe\u201d 1936, nr 9, s. 1.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5] Rozbie\u017cno\u015b\u0107 z podawan\u0105 wcze\u015bniej liczb\u0105 500 kin wynika najprawdopodobniej z upadku wielu z nich po wprowadzeniu d\u017awi\u0119ku.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[6] M.W., Pa\u0144stwo a film. Wiecz\u00f3r dyskusyjny w Polskim Klubie Artystycznym (16 maja 1928 r.)<\/i>, \u201eRobotnik\u201d 1928, nr 141, s. 2.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[7] T. Ko\u0144czyc, Jeszcze w sprawie szkolnictwa<\/i>, \u201eWiadomo\u015bci Filmowe\u201d 1939, nr 3, s. 1.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[8] F. \u015aliwi\u0144ski, Szkolnictwo prywatne w Polsce wsp\u00f3\u0142czesnej w \u015bwietle ustawy z dnia 11-go marca 1932 roku i rozporz\u0105dzenia wykonawczego z dnia 7-go czerwca 1932 roku. Informacje dla za\u0142o\u017cycieli i w\u0142a\u015bcicieli szk\u00f3\u0142 prywatnych<\/i>, Drukarnia Pa\u0144stwowa w \u0141odzi, \u0141\u00f3d\u017a 1933, s. 3.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[9] M. Kren., Bol\u0105czki filmu polskiego<\/i>, \u201ePolska Zbrojna\u201d 1929, nr 303, s. 4.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[10] Nieuk\u00f3w i rozgoryczonych wykoleje\u0144c\u00f3w produkuj\u0105 os\u0142awione \u201eszko\u0142y filmowe\u201d. Spo\u0142ecze\u0144stwo powinno broni\u0107 si\u0119 przed wyzyskiem<\/i>, \u201eHas\u0142o\u201d 1928, nr 215, s. 9.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[11] Obwieszczenia publiczne<\/i>, Wydawnictwo Ministerstwa Sprawiedliwo\u015bci, 1922, nr 74a, s. 6\u20137.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[12] Wube, Nowy film polski \u201eRok 1863\u201d. Tre\u015b\u0107 zaczerpni\u0119ta z powie\u015bci S. \u017beromskiego p.t. \u201eWierna Rzeka\u201d<\/i>, \u201ePolska Zbrojna\u201d 1922, nr 184, s. 4.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[13] O szko\u0142ach filmowych, czyli jak doj\u015b\u0107 w kr\u00f3tkim czasie do maj\u0105tku<\/i>, \u201eIlustrowany Kuryer Codzienny\u201d 1929, nr 94, s. 4.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[14] Szko\u0142a filmowa w Wilnie<\/i>, \u201eS\u0142owo\u201d 1928, nr 69, s. 3.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[15] \u201eKurjer Warszawski\u201d 1922, nr 54, s. 15.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[16] S. Rychli\u0144ski, P\u0142ace i zarobki robotnik\u00f3w przemys\u0142owych w dziesi\u0119cioleciu 1918-1928<\/i>, Sk\u0142. g\u0142. \u201eKsi\u0119garnia Robotnicza\u201d, Warszawa 1929, s. 19.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[17] Nieuk\u00f3w i rozgoryczonych wykoleje\u0144c\u00f3w\u2026, <\/i>dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[18] M. Kren, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[19] Album propagandy filmowej na rok 1928\/29<\/i>, Wydawnictwo \u201eMi\u0119dzynarodowej Propagandy Filmowej\u201d, Krak\u00f3w 1928, s. 1.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[20] St. S. K., Popis szko\u0142y filmowej N. Niovilli<\/i>, \u201eKurjer Wile\u0144ski\u201d 1924, nr 73, s. 2.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[21] Nast\u0119pie pod zmienion\u0105 nazw\u0105 \u2013 szko\u0142a H.B.-Film.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[22] https:\/\/polona.pl\/item\/afisz-inc-w-zakladzie-artysty-fotografa-p-wl-miernickiego-studio-przy-ul,NzkyNzMzNzQ\/0\/#info:metadata<\/a>, [dost\u0119p: 4.03.2019].\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[23] Zza kulis polskiej wytw\u00f3rczo\u015bci filmowej. Dwie godziny w kr\u00f3lestwie \u201eWiecznej m\u0142odo\u015bci\u201d. Sensacyjny wywiad w wytw\u00f3rni \u201eR. P. \u2013 Film\u201d w Warszawie<\/i>, \u201e\u0141\u00f3dzkie Echo Wieczorne\u201d 1928, nr 75, s. 7.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[24] Obwieszczenie o licytacji nr 1798\/31<\/i>, za: \u201eGazeta Polska\u201d 1931, nr 29, s. 8.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[25] Zbi\u00f3r: Ministerstwo Informacji i Dokumentacji \u2013 notatki informacyjne o sygnaturze PRM.173\/5 w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[26] Obwieszczenia publiczne<\/i>, Wydawnictwo Ministerstwa Sprawiedliwo\u015bci, 1924, nr 44, s. 18.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-3609-2-632x.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-2893-15-632x.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-P-218-1-632x.jpg\")
<\/p>\n
\n