![\"Jagoda](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/angielski\/SZELC_MG.jpg\")
<\/b><\/p>\n<\/b><\/p>\n
(Jagoda Szelc i Kaja Klimek, spotkanie M\u0142odzie\u017cowego Klubu Filmowego \u201eM\u0142odzi Gniewni\u201d, kino Iluzjon,\u00a0<\/span>21 maja 2019 roku)<\/span><\/p>\n \n Rozmow\u0119 o Monumencie <\/i>(2018) wypada chyba zacz\u0105\u0107 od tej sytuacji szkolnej, kt\u00f3ra jest \u2013 na r\u00f3\u017cne sposoby \u2013 punktem wyj\u015bcia filmu. Wiem, \u017ce szko\u0142a filmowa jest mocnym punktem odniesienia dla tego filmu i te\u017c edukacja w og\u00f3le jest wa\u017cnym elementem twojej pracy. Jak to wygl\u0105da\u0142o z twojej strony, kiedy Szko\u0142a Filmowa w \u0141odzi zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 do ciebie, \u017ceby nawi\u0105za\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119?<\/b><\/p>\n Ten film powsta\u0142 z kilku powod\u00f3w. Pierwszym \u2013 to jest m\u00f3j ulubiony \u017cart, o kt\u00f3rym zawsze m\u00f3wi\u0119 na spotkaniach z widzami \u2013 by\u0142o to, \u017ce po filmie Wie\u017ca. Jasny dzie\u0144<\/i> (2017) wiele os\u00f3b przychodzi\u0142o do mnie i m\u00f3wi\u0142o: \u201eFilm super, dzieciaki fajnie zagra\u0142y, dobre dialogi \u2013 ale ta ko\u0144c\u00f3wka nie za bardzo\u201d. I faktycznie, wielu odbiorc\u00f3w nie wie, co pocz\u0105\u0107 z fina\u0142em tego filmu. Widzowie s\u0105 przyzwyczajeni \u2013 w tym r\u00f3wnie\u017c ja jako widz \u2013 do sytuacji, gdy mog\u0105 si\u0119 oprze\u0107 na tw\u00f3rcy, kt\u00f3ry przychodzi i m\u00f3wi, jak jest. I to jest dla mnie szalenie dziwne, dlatego \u017ce wydaje mi si\u0119, \u017ce ja nie jestem w stanie nikomu powiedzie\u0107, jak jest. Wymy\u015bli\u0142am wi\u0119c, \u017ce m\u00f3j drugi film b\u0119dzie mia\u0142 tak\u0105 niby zamkni\u0119t\u0105 ko\u0144c\u00f3wk\u0119, kt\u00f3ra zrobi to, czego wszyscy oczekuj\u0105, czyli nie zostawi widz\u00f3w \u201ew szpagacie\u201d \u2013 ale to nie b\u0119dzie mia\u0142o \u017cadnego znaczenia, bo ca\u0142y \u015brodek filmu b\u0119dzie taki jak ko\u0144c\u00f3wka Wie\u017cy. Jasnego dnia<\/i>. Do tego po debiucie wszyscy zacz\u0119li mnie ostrzega\u0107: \u201eNie zr\u00f3b za szybko drugiego filmu, przekalkuluj, bo teraz kariera jest wa\u017cna\u201d. A ja chyba troch\u0119 inaczej definiuj\u0119 dla siebie to nieszcz\u0119sne s\u0142owo \u201ekariera\u201d, wi\u0119c oczywi\u015bcie postanowi\u0142am bardzo szybko zrobi\u0107 drugi film, \u017ceby nie sta\u0107 si\u0119 naczyniem na ambicje innych os\u00f3b.<\/p>\n Drugim, chyba r\u00f3wnie wa\u017cnym, powodem by\u0142a sama formu\u0142a dyplomu aktorskiego, wymy\u015blona przez Mariusza Grzegorzka. On daje re\u017cyserom aktor\u00f3w z jednego roku kierunku aktorskiego, z kt\u00f3rego mo\u017cna wybra\u0107 ich wszystkich \u2013 ja tak zrobi\u0142am, bo uwa\u017ca\u0142am to za sprawiedliwe i pedagogiczne \u2013 do tego daje bardzo ma\u0142y bud\u017cet, \u201enanobud\u017cet\u201d my\u015bmy na to m\u00f3wili, ale daje te\u017c woln\u0105 r\u0119k\u0119 artystyczn\u0105. Ja by\u0142am w tym momencie w takiej sytuacji, \u017ce mia\u0142am poczucie, \u017ce nie wiadomo, kiedy b\u0119d\u0119 mog\u0142a zrobi\u0107 kolejny film. Pomy\u015bla\u0142am wi\u0119c, \u017ce skoro umiem robi\u0107 filmy w niskich bud\u017cetach i skoro jest szansa zrobi\u0107 co\u015b, co by\u0142oby kompletnie nieokupione terrorem producenckim, to by\u0142abym g\u0142upia, gdybym tego nie wykorzysta\u0142a. To si\u0119 wtedy wydawa\u0142o rozs\u0105dne \u2013 chocia\u017c teraz gdy o tym my\u015bl\u0119, widz\u0119, \u017ce by\u0142 to szalony pomys\u0142. Od razu po powrocie z festiwalu w Gdyni wesz\u0142am w preprodukcj\u0119, film powsta\u0142 w p\u00f3\u0142 roku, w\u0142\u0105cznie z napisaniem scenariusza, preprodukcj\u0105, zdj\u0119ciami i zamkni\u0119ciem obrazu i d\u017awi\u0119ku. Na przyk\u0142ad monta\u017c zaj\u0105\u0142 tylko dziesi\u0119\u0107 dni. Wszystko dzia\u0142o si\u0119 bardzo szybko.<\/p>\n I jeszcze jedna rzecz by\u0142a dla mnie bardzo wa\u017cna. Poniewa\u017c mia\u0142 to by\u0107 dyplom filmowy, mia\u0142am pracowa\u0107 z dwudziestk\u0105 m\u0142odych aktor\u00f3w, artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy nie do ko\u0144ca byli traktowani jak arty\u015bci, kt\u00f3rzy zostali w pewnym sensie okupieni, czy nawet zmasakrowani, to\u017csamo\u015bci\u0105 studenck\u0105. Mia\u0142am wra\u017cenie, \u017ce szko\u0142a filmowa jest miejscem bardzo intensywnych do\u015bwiadcze\u0144 i bardzo trudno jest na koniec po prostu odebra\u0107 dyplom, wyj\u015b\u0107 i stwierdzi\u0107, \u017ce si\u0119 ju\u017c nie jest studentem. Czu\u0142am, \u017ce w tym celu trzeba dokona\u0107 zako\u0144czenia tego etapu, stworzy\u0107 sytuacj\u0119 wprost proporcjonaln\u0105 do tych czterech lat.<\/p>\n Jest co\u015b bardzo interesuj\u0105cego w tym, \u017ce kiedy patrzymy na siebie w lustrze, jeste\u015bmy w stanie przez ca\u0142y czas kontrolowa\u0107 ten obraz, ale dopiero gdy patrzymy na siebie zarejestrowanych na jakim\u015b no\u015bniku, mo\u017cemy naprawd\u0119 si\u0119 sobie przyjrze\u0107. Chodzi\u0142o o to, \u017ceby oni w tej sali kinowej popatrzyli na siebie, gdy po prostu ju\u017c ich nie ma, tych ich studenckich to\u017csamo\u015bci. W zwi\u0105zku z tym chcia\u0142am zrobi\u0107 nie tyle film, bo film jako taki jest troch\u0119 nieinteresuj\u0105cy, ile raczej ceremoni\u0119 zamkni\u0119cia \u2013 jak gdyby zat\u0142uczenia kijem studenta. Ich i siebie te\u017c, dlatego \u017ce ja te\u017c ko\u0144czy\u0142am szko\u0142\u0119 wtedy i te\u017c czu\u0142am, \u017ce wychodz\u0119 z tej szko\u0142y i nie wiem, co si\u0119 dalej stanie.<\/p>\n Bardzo mi si\u0119 spodoba\u0142a ta metafora \u2013 a w\u0142a\u015bciwie literalne u\u017cywanie kija do zat\u0142uczenia studenta \u2013 i od razu mi si\u0119 to skojarzy\u0142o z filmem Stowarzyszenie Umar\u0142ych Poet\u00f3w<\/i>. Tam jest taka s\u0142ynna scena, w kt\u00f3rej nauczyciel namawia uczni\u00f3w, by weszli na sto\u0142y. Bardzo du\u017co ludzi uwa\u017ca \u2013 i ja te\u017c do pewnego momentu tak my\u015bla\u0142am, zanim sama zaj\u0119\u0142am si\u0119 edukacj\u0105 \u2013 \u017ce to jest najlepszy film o edukacji, jaki powsta\u0142. \u017be to jest wspania\u0142e, \u017ce on im daje tak\u0105 wolno\u015b\u0107. Tyle \u017ce on im m\u00f3wi, \u017ceby stan\u0119li na sto\u0142ach i przyj\u0119li jego punkt widzenia, a nie swoje w\u0142asne: kto\u015b m\u00f3g\u0142by chcie\u0107 stan\u0105\u0107 na lampie, kto\u015b na parapecie, kto\u015b w og\u00f3le wyj\u015b\u0107 i trzasn\u0105\u0107 drzwiami. My\u015bl\u0119 sobie teraz o tym kiju: na ile ty czu\u0142a\u015b, \u017ce dajesz im ten kij, \u017ceby oni sami siebie \u201ezat\u0142ukli\u201d, a na ile ci m\u0142odzi arty\u015bci sami wsp\u00f3\u0142tworzyli sytuacje, w kt\u00f3rych znale\u017ali si\u0119 w filmie?<\/b><\/p>\n My\u015bl\u0119, \u017ce musia\u0142aby\u015b ich indywidualnie spyta\u0107: czy oni si\u0119 czuli wmanewrowani, czy czuli, \u017ce maj\u0105 to narz\u0119dzie w r\u0119ku, czy jednak czuli, \u017ce to ja ich \u201ezat\u0142ukuj\u0119\u201d\u2026 Mam jednak wra\u017cenie, \u017ce da\u0142am im ten kij, dlatego \u017ce punktem wyj\u015bcia mojego sposobu pracy z aktorami jest to, \u017ce ja nie wyobra\u017cam sobie, \u017ce ich re\u017cyseruj\u0119. To jest mit. Ja re\u017cyseruj\u0119 film<\/b> i za niego bior\u0119 odpowiedzialno\u015b\u0107. Wierz\u0119, \u017ce zaw\u00f3d aktora polega mi\u0119dzy innymi na tym, \u017ce aktorzy sami siebie \u015bwietnie re\u017cyseruj\u0105, dlatego \u017ce maj\u0105 do tego narz\u0119dzia, predyspozycje i to oni najlepiej znaj\u0105 swoje role. Moim zdaniem pr\u00f3by s\u0105 nie po to, \u017ceby prze\u0107wiczy\u0107 sceny, cho\u0107 oczywi\u015bcie do pewnego stopnia tak si\u0119 dzieje, ale przede wszystkim po to, \u017ceby nauczy\u0107 si\u0119 pracowa\u0107 z lud\u017ami, z kt\u00f3rymi p\u00f3\u017aniej wejdziesz na plan. Uczysz si\u0119 ich mechanizm\u00f3w obronnych, uczysz si\u0119 tego, w jaki spos\u00f3b oni reaguj\u0105 emocjonalnie, uczysz si\u0119, do jakiego stopnia maj\u0105 w sobie l\u0119k \u2013 a raczej wszyscy w momencie wej\u015bcia w scen\u0119 maj\u0105 w sobie l\u0119k i jak\u0105\u015b doz\u0119 ciekawo\u015bci \u2013 i uczysz si\u0119 minimalizowa\u0107 ten l\u0119k oraz przesuwa\u0107 ich w stron\u0119 ciekawo\u015bci. G\u0142\u00f3wnie na tym polega moja praca.<\/p>\n Czyli de facto <\/i>jako re\u017cyser towarzyszysz swoim aktorom w trakcie pracy i pr\u00f3by s\u0105 po to, \u017ceby si\u0119 nauczy\u0107, jacy oni s\u0105, \u017ceby m\u00f3c wspom\u00f3c ich od strony, powiedzmy, psychologicznej. Pami\u0119tam, \u017ce powtarza\u0142am im, \u017ce proponuj\u0105 dobre rozwi\u0105zania \u2013 czyli wspiera\u0142am ich decyzje. Je\u017celi wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce co\u015b \u017ale proponuj\u0105, to znaczy\u0142o, \u017ce nie do\u015b\u0107 dobrze opisa\u0142am im scen\u0119, czyli nie wyt\u0142umaczy\u0142am, o co chodzi\u0142oby mi w filmie \u2013 wtedy zaczyna\u0142am jeszcze raz rozmow\u0119 o scenie, a nie pr\u00f3bowa\u0142am ich wali\u0107 po g\u0142owie i na si\u0142\u0119 d\u0105\u017cy\u0107 do efektu, jak to niestety cz\u0119sto si\u0119 robi. Gdy si\u0119 jest rzemie\u015blnikiem z jednym narz\u0119dziem, to \u0142amie si\u0119 aktor\u00f3w i gra si\u0119 na efekt \u2013 i to si\u0119 albo udaje, albo nie. A lepiej jest zrobi\u0107 proces troch\u0119 d\u0142u\u017cszy, ale z szans\u0105 na to, \u017ce zawsze si\u0119 uda.<\/p>\n A kiedy pracowa\u0142a\u015b nad scenariuszem, pisa\u0142a\u015b te sytuacje z my\u015bl\u0105 o konkretnych osobach?<\/b><\/p>\n Tak, tak. Cz\u0119sto si\u0119 pojawia pytanie, czy najpierw powsta\u0142 scenariusz, czy punktem wyj\u015bcia by\u0142y te osoby, a to by\u0142 taki proces in-out<\/i>: troch\u0119 poznajesz ludzi, troch\u0119 przepisujesz sceny i pytanie jest, do kt\u00f3rego momentu jeste\u015b otwarty na zmiany. Oczywi\u015bcie warto by\u0107 otwartym do ostatniego momentu, tu\u017c przed wej\u015bciem na plan. Zreszt\u0105 jeszcze jeden z tych mit\u00f3w re\u017cyserskich m\u00f3wi o tym, \u017ce na planie co\u015b si\u0119 wykonuje artystycznego \u2013 nic si\u0119 nie wykonuje. Na planie jest w\u0142a\u015bciwie kalkulowanie czasu, tylko i wy\u0142\u0105cznie. Je\u017celi kto\u015b m\u00f3wi, \u017ce co\u015b sobie wymy\u015bla na planie, to albo \u0142\u017ce, albo jest w jakim\u015b patetycznym z\u0142udzeniu\u2026 Wi\u0119c na etapie pisania scenariusza spotyka\u0142am si\u0119 z aktorami, \u017ceby ich pozna\u0107 \u2013 ale w moim do\u015bwiadczeniu to jest troch\u0119 tak, \u017ce sam film wybiera sceny i aktor\u00f3w do scen. P\u00f3\u017aniej realizuj\u0105c te sceny, odkrywa si\u0119, \u017ce te konkretne osoby potrzebowa\u0142y w\u0142a\u015bnie tego \u2013 albo przynajmniej znalaz\u0142y sobie w danej scenie co\u015b, od czego si\u0119 mog\u0142y odbi\u0107.<\/p>\n Na przyk\u0142ad Paulina Walendziak \u2013 m\u00f3wi\u0119 o tej dziewczynie ze szczurami \u2013 pierwszy raz wyst\u0119powa\u0142a nago i my\u015bl\u0119, \u017ce to, co ona zabra\u0142a dla siebie z pracy nad tym filmem, to by\u0142y standardy, jak powinna by\u0107 traktowana aktorka w takich scenach. Bo aktorki s\u0105 w takich scenach bardzo cz\u0119sto \u017ale traktowane. I bardzo cz\u0119sto te\u017c si\u0119 nastawiaj\u0105, \u017ce one to znios\u0105. A u nas na planie by\u0142y takie procedury, \u017ceby ona nie czu\u0142a si\u0119 zawstydzona tym, \u017ce jest naga, i \u017ceby ca\u0142y czas wszystko by\u0142o na ni\u0105 nastawione oraz na poczucie szacunku do tego, \u017ce ona jest w trudnej sytuacji. Wi\u0119c na jakim\u015b poziomie te sceny wybiera\u0142y ich, a oni mieli mniejszy lub wi\u0119kszy wp\u0142yw, niekt\u00f3rzy chcieli mie\u0107 mniejszy, niekt\u00f3rzy chcieli mie\u0107 bardzo du\u017cy \u2013 i z tym si\u0119 pracuje.<\/p>\n Mamy te\u017c w filmie bohatera, kt\u00f3ry jest totalnie poza tym wszystkim. Nigdy wcze\u015bniej nie zastanawia\u0142am si\u0119 nawet nad tym, na ile on si\u0119 czu\u0142 powi\u0105zany z tym, co si\u0119 dzieje? Mam na my\u015bli ch\u0142opaka w czerwonym kapturze, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 tylko na pocz\u0105tku i na samym ko\u0144cu Monumentu<\/i>.<\/b><\/p>\n Oskar Borkowski by\u0142 osob\u0105, kt\u00f3ra najbardziej si\u0119 zdystansowa\u0142a ode mnie, wi\u0119c si\u0142\u0105 rzeczy ja go wybra\u0142am do tej roli. Teraz z perspektywy czasu stwierdzam, \u017ce by\u0142o w tym co\u015b takiego \u2013 on by\u0142 chyba z nich wszystkich najbardziej pogn\u0119biony, te\u017c przez nauczycieli. To wspania\u0142y cz\u0142owiek i \u2013 wydaje mi si\u0119 \u2013 genialny aktor, kt\u00f3ry dosta\u0142 faktycznie malutk\u0105 rol\u0119, ale z drugiej strony te\u017c bardzo wa\u017cn\u0105, bo on jest w innym miejscu. Natomiast \u017ceby go nie pozostawi\u0107 poza tym procesem, w kt\u00f3rym uczestniczyli pozostali, jemu tak\u017ce zafundowa\u0142am tak\u0105 ma\u0142\u0105 \u015bmier\u0107. To znaczy poszli\u015bmy na co\u015b takiego, co si\u0119 nazywa kabin\u0105 deprywacyjn\u0105 \u2013 zanurzasz si\u0119 w wodzie i ci\u0119 odcina, tracisz poczucie cia\u0142a, czyli zaczynasz by\u0107 tylko umys\u0142em. Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce nie mo\u017ce by\u0107 tak, \u017ce on nie umrze \u2013 troch\u0119 mniej wa\u017cne by\u0142o, gdzie on mia\u0142 umrze\u0107: czy w filmie, czy poza nim. Wi\u0119c on zmar\u0142 sobie w tej kabinie deprywacyjnej\u2026<\/p>\n Czyli tu te\u017c ceremonia si\u0119 odby\u0142a.<\/b><\/p>\n Tak. \u00c0 propos<\/i> ceremonii, to jeszcze jedn\u0105 wa\u017cn\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3r\u0105 powtarza\u0142am aktorom odno\u015bnie do rejestracji tego ostatniego zdarzenia, by\u0142o to, \u017ce mog\u0105 robi\u0107, co chc\u0105 w tej sytuacji. By\u0142o kilka ustale\u0144: \u017ce Paulina Walendziak ma tym pr\u0119tem zakr\u0119ci\u0107, \u017ce Magda Wieczorek ma by\u0107 pierwsz\u0105, kt\u00f3ra zacznie rytm. Ale opr\u00f3cz tego nie by\u0142o wi\u0119cej ustale\u0144 do tej sceny. I nie by\u0142o takiej rzeczy, kt\u00f3r\u0105 oni mogliby w tym zdarzeniu zrobi\u0107 \u017ale. Chodzi\u0142o o to, \u017ceby si\u0119 nauczyli sami siebie wspiera\u0107 w tym procesie. Oczywi\u015bcie pocz\u0105tkowo si\u0119 wstydzili, nie chcieli w og\u00f3le tego, to by\u0142o dla nich bardzo dziwne, nie z tego rejestru. Ci m\u0142odzi arty\u015bci przez proces szkolny byli na du\u017co rzeczy zablokowani. Chcia\u0142oby si\u0119 my\u015ble\u0107, \u017ce szko\u0142y aktorskie czy filmowe otwieraj\u0105 aktor\u00f3w, a wydaje mi si\u0119, \u017ce cz\u0119sto robi\u0105 rzeczy absolutnie przeciwne, to znaczy tak dalece ich traumatyzuj\u0105, \u017ce uda si\u0119 tylko najsilniejszym \u2013 pytanie, czy \u201esilny\u201d znaczy to samo co \u201ezdolny\u201d. Ale te\u017c czy w og\u00f3le mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce kto\u015b jest niezdolny. My\u015bl\u0119, \u017ce tak naprawd\u0119 jest bardzo niewielu z\u0142ych aktor\u00f3w, jest za to bardzo du\u017co aktor\u00f3w, z kt\u00f3rymi \u017ale pracowano.<\/p>\n \u00a0Jagoda Szelc, fot. Sonia Sz\u00f3stak, archiwum prywatne re\u017cyserki<\/span><\/p>\n M\u00f3wisz o tym, \u017ce szko\u0142y filmowe mog\u0105 by\u0107 traumatyzuj\u0105ce, ale te\u017c o powracaniu w pracy nad filmem do tej traumy. Skoro te do\u015bwiadczenia s\u0105 tak trudne, to dlaczego twoim zdaniem ci m\u0142odzi aktorzy dobrowolnie weszli w t\u0119 sytuacj\u0119?<\/b><\/p>\n Wydaje mi si\u0119, \u017ce z bardzo prozaicznego powodu. Oni prawdopodobnie zgodzili si\u0119 dlatego, \u017ce to by\u0142 ich film dyplomowy, i by\u0107 mo\u017ce my\u015bleli, \u017ce musz\u0105 \u2013 chocia\u017c ja im na pierwszym spotkaniu powiedzia\u0142am, \u017ce nie musz\u0105, \u017ce w og\u00f3le nic nie b\u0119d\u0105 musieli. Natomiast mo\u017cna te\u017c spojrze\u0107 z punktu widzenia teorii traumy<\/b> na to, co oni przeszli w trakcie trwania szko\u0142y \u2013 bo szko\u0142a w og\u00f3le, jako miejsce relacji pochy\u0142ych, w kt\u00f3rych wyst\u0119puje jaka\u015b w\u0142adza, zawsze jest miejscem przemocy. Wydaje mi si\u0119, \u017ce ta potrzeba powrotu do traumy, odegrania jej tak do ko\u0144ca, po to, \u017ceby j\u0105 przezwyci\u0119\u017cy\u0107, \u017ceby ju\u017c j\u0105 zamkn\u0105\u0107, jest czasami bardzo silna. Po czterech latach bycia w czym\u015b, co jest nienaturaln\u0105 sytuacj\u0105, czyli szko\u0142\u0105\u2026<\/p>\n Ale m\u00f3wisz o szkole aktorskiej?<\/b><\/p>\n Wydaje mi si\u0119, \u017ce to dotyczy szko\u0142y w og\u00f3le. W momencie, w kt\u00f3rym si\u0119 pojawia jaka\u015b ocena albo relacja, w ramach kt\u00f3rej kto\u015b nam m\u00f3wi, co mamy robi\u0107 i jacy by\u0107, to ju\u017c jest troch\u0119 zaburzeniem, nawet przy najlepszych nauczycielach. Mam akurat wielki szacunek do nauczycieli \u2013 wydaje mi si\u0119, \u017ce to jest najwi\u0119ksza nobilitacja dla mnie by\u0107 dobrym nauczycielem i najgorsza rzecz by\u0107 z\u0142ym nauczycielem \u2013 ale nawet najlepszy nauczyciel pope\u0142nia b\u0142\u0119dy i si\u0142\u0105 rzeczy mo\u017ce co\u015b komu\u015b\u2026 co\u015b \u201ewykona\u0107\u201d na nim.<\/p>\n Poda\u0142am wcze\u015bniej przyk\u0142ad z Paulin\u0105 Walendziak. Wydaje mi si\u0119, \u017ce to jest bardzo dobre, \u017ce\u00a0 nie odgrywa\u0142a w filmie \u017cadnej traumy. Zrobi\u0142a jedn\u0105 rzecz: przekroczy\u0142a siebie na poziomie tego, \u017ce by\u0142a naga, i przekroczy\u0142a siebie na takim poziomie, \u017ce si\u0119 ba\u0142a tych zwierz\u0105t. A dosta\u0142a wgl\u0105d w to, jak aktorka ma by\u0107 traktowana w takiej sytuacji, i ju\u017c na zawsze, do ko\u0144ca \u017cycia, b\u0119dzie wiedzia\u0142a, \u017ce ma by\u0107 zawsze traktowana z pe\u0142nym szacunkiem, bo robi co\u015b trudnego. Wa\u017cne jest te\u017c to, \u017ce gdy m\u00f3wi\u0142a, \u017ce si\u0119 boi, to nie dostawa\u0142a ode mnie zwrotnie informacji: \u201eNo co ty, nie b\u00f3j si\u0119, one ci nic nie zrobi\u0105, nie ma czego\u201d. Ja jej m\u00f3wi\u0142am: \u201eOczywi\u015bcie, \u017ce si\u0119 boisz, bo to jest bardzo trudne. I mo\u017cesz w ka\u017cdej chwili si\u0119 wycofa\u0107 \u2013 ale spr\u00f3buj\u201d. Tylko tyle. Nie dzia\u0142am nigdy przemocowo \u2013 to znaczy tak mi si\u0119 wydaje, bo to trudno samemu oceni\u0107. Oczywi\u015bcie pope\u0142niam te\u017c b\u0142\u0119dy i czasami zachowuj\u0119 si\u0119 w g\u0142upi spos\u00f3b \u2013 tylko umiem to zauwa\u017cy\u0107 i umiem za to przeprosi\u0107. I to jest by\u0107 mo\u017ce jedyna pozytywna rzecz, jak\u0105 mog\u0119 o sobie powiedzie\u0107.<\/p>\n Natomiast na pewno nie jest tak, \u017ce wszyscy aktorzy przez ca\u0142y czas pracowali na napi\u0119tych emocjach. Czym innym jest do\u015bwiadczenie widz\u00f3w filmu, a czym innym ten proces od \u015brodka. Z naszej strony to si\u0119 dzia\u0142o w bardzo kontrolowanych warunkach \u2013 to jest plan, noszenie kabli, kto\u015b rozla\u0142 kaw\u0119 i tak dalej \u2013 i wchodzi si\u0119 tylko na chwil\u0119 w takie momenty napi\u0119cia \u0142uku, a p\u00f3\u017aniej ten \u0142uk trzeba zwolni\u0107, bo nikt nie m\u00f3g\u0142by trwa\u0107 w takim napi\u0119ciu. Nawet \u017cartowali\u015bmy sobie, \u017ce tu te wrzaski, traumy, szczury \u2013 a my si\u0119 te\u017c przecie\u017c \u015bwietnie bawili\u015bmy na planie.<\/p>\n A czy ten temat traumy wyszed\u0142 raczej od ciebie czy od nich? Sama idea, \u017ceby w\u0142a\u015bnie to poruszy\u0107?<\/b><\/p>\n To chyba raczej wysz\u0142o od nich, ale nie w sensie per se<\/i> \u2013 oni si\u0119 nie uskar\u017cali, bo te\u017c s\u0105 szkoleni, \u017ceby si\u0119 nie uskar\u017ca\u0107 \u2013 tylko z tej mojej, by\u0107 mo\u017ce te\u017c nieprawdziwej, obserwacji, \u017ce potrzebne jest wyzwolenie. Ka\u017cda kultura mia\u0142a ceremonie, kt\u00f3re polega\u0142y nie na tym, \u017ce ludzie siadali naprzeciwko siebie i m\u00f3wili sobie r\u00f3\u017cne rzeczy, ale an tym, \u017ce one z regu\u0142y dotyczy\u0142y cia\u0142a. I teraz pytanie: dlaczego wszystkie kultury je mia\u0142y? Jest w tym jaka\u015b m\u0105dro\u015b\u0107. Ta m\u0105dro\u015b\u0107, wydaje mi si\u0119, polega na tym, \u017ce o ile jeste\u015bmy w stanie co\u015b obj\u0105\u0107 umys\u0142em, o tyle musimy te\u017c to odda\u0107 cia\u0142em. I ja chcia\u0142am to troch\u0119 nakr\u0119ci\u0107 i nap\u0119dzi\u0107, stworzy\u0107 im sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej b\u0119d\u0105 mogli tego na ko\u0144cu ciele\u015bnie do\u015bwiadczy\u0107.<\/p>\n Ty te\u017c ko\u0144czy\u0142a\u015b szko\u0142\u0119, wi\u0119c dla ciebie to te\u017c by\u0142o jakie\u015b zako\u0144czenie \u2013 czy ty tak\u017ce gdzie\u015b tam umar\u0142a\u015b?<\/b><\/p>\n Oczywi\u015bcie, \u017ce tak. Z regu\u0142y jest tak, \u017ce ja nigdy nie obejrz\u0119 swojego filmu. Mog\u0119 ogl\u0105da\u0107 w\u0142asny film tylko rykoszetem, kiedy puszczam go aktorom \u2013 kt\u00f3rzy, nawiasem m\u00f3wi\u0105c, te\u017c nie do ko\u0144ca mog\u0105 go obejrze\u0107. Natomiast zawsze uwa\u017cnie patrz\u0119 na aktor\u00f3w, jak oni patrz\u0105; jest co\u015b bardzo ciekawego w tym patrzeniu na patrzenie, na dzia\u0142anie patrzenia. Pu\u015bci\u0142am im ten film dopiero na dzie\u0144 przed premier\u0105 \u2013 poniewa\u017c chcia\u0142am ich jak gdyby zostawi\u0107 samych sobie do samego ko\u0144ca, do momentu zamkni\u0119cia obrazu i d\u017awi\u0119ku. Byli zaniepokojeni, bo ten scenariusz im si\u0119 nie uk\u0142ada\u0142 w og\u00f3le: jedni krzyczeli, inni co\u015b sobie opowiadali, \u017carli co\u015b, nic im si\u0119 z tego nie sk\u0142ada\u0142o. I podczas tego pokazu prze\u017cy\u0142am absolutnie totaln\u0105 \u015bmier\u0107, to znaczy sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej masz tak wielki l\u0119k, \u017ce zaczynasz umiera\u0107. Wi\u0119c wtedy jak gdyby umar\u0142am. Ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142o bardzo pi\u0119knie, oni si\u0119 wszyscy sp\u0142akali potwornie, po tym seansie by\u0142a taka konsternacja, cisza totalna \u2013 czyli troch\u0119 tak jak wtedy, kiedy kto\u015b umiera\u2026<\/p>\n Rektor szko\u0142y filmowej \u015bmieje si\u0119 ze mnie i m\u00f3wi: \u201eZnowu b\u0119dziesz chodzi\u0142a na te zaj\u0119cia, na te spotkania autorskie i m\u00f3wi\u0142a, \u017ce film\u00f3w nie ma i \u017ce ka\u017cdy ogl\u0105da inny film\u201d. Wi\u0119c pomy\u015bla\u0142am, \u017ce przy okazji tego filmu jeszcze b\u0119d\u0119 to cz\u0119sto powtarza\u0107, \u017ceby p\u00f3\u017aniej ju\u017c nie musie\u0107 ci\u0105gle tego m\u00f3wi\u0107. Ale prawda jest taka: ka\u017cdy z nas dzisiaj obejrza\u0142 inny film. Dlaczego tak jest? Dlatego, \u017ce nie dzielimy rzeczywisto\u015bci. Ka\u017cdy z nas ma inn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, wi\u0119c jest technicznie niemo\u017cliwe, \u017ceby dwie osoby zobaczy\u0142y ten sam film. I to, wydaje mi si\u0119, dotyczy w og\u00f3le patrzenia \u2013 czyli kina.<\/p>\n M\u00f3wisz du\u017co o do\u015bwiadczeniu aktor\u00f3w i o tym, co oni wzi\u0119li z tej wsp\u00f3\u0142pracy \u2013 a mniej o tym, co w pracy nad Monumentem<\/i> by\u0142o najwa\u017cniejsze dla ciebie.<\/b><\/p>\n Oczywi\u015bcie mo\u017cna sobie pomy\u015ble\u0107 \u2013 i wydaje mi si\u0119, \u017ce tak my\u015bli wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas, re\u017cyser\u00f3w i re\u017cyserek \u2013 co my chcemy zrobi\u0107, i dlaczego to chcemy zrobi\u0107. Cz\u0119sto my\u015bl\u0119 sobie raczej, jak\u0105 maszyn\u0119 chc\u0119 zrobi\u0107, ni\u017c o czym b\u0119d\u0119 opowiada\u0107 \u2013 te gadki o tym, \u017ce w kinie si\u0119 pisze historie, \u017ce my jeste\u015bmy storytellers<\/i>, to jest bujda. My\u015bl\u0119, jak\u0105 maszyn\u0119 chc\u0119 zrobi\u0107, ale te\u017c zastanawiam si\u0119 bardzo cz\u0119sto nad tym, co chc\u0119 da\u0107 tym ludziom, kt\u00f3rzy ze mn\u0105 b\u0119d\u0105 pracowa\u0107. I patrz\u0105c na tych m\u0142odych aktor\u00f3w, my\u015bla\u0142am sobie: maj\u0105 dwadzie\u015bcia cztery lata, to jest bardzo zdolny rok \u2013 dosta\u0142am bardzo zdolny rok, superzdolny rok \u2013 co ja im mog\u0119 da\u0107? Po tym filmie mia\u0142am zosta\u0107 nauczycielem w szkole filmowej i wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce jedyne, co nauczyciel mo\u017ce da\u0107 studentowi w tym momencie, to jest autonomiczno\u015b\u0107. Pokaza\u0107 mu, \u017ce mo\u017ce by\u0107 autonomiczny \u2013 bo da\u0107<\/b> mu tego w\u0142a\u015bnie nie mo\u017ce. To jest co\u015b, czego mnie kiedy\u015b nauczy\u0142 m\u00f3j profesor na Akademii Sztuk Pi\u0119knych Nicole Naskow. W \u015bwiecie, w kt\u00f3rym wszyscy mamy dost\u0119p do absolutnie niebywa\u0142ej ilo\u015bci informacji, nauczyciel nie musi ju\u017c dawa\u0107 fakt\u00f3w, wiedzy \u2013 ale mo\u017ce wesprze\u0107 kogo\u015b w poczuciu, \u017ce jest autonomiczny i da sobie rad\u0119 sam. I mia\u0142am takie z\u0142udzenie, \u017ce by\u0107 mo\u017ce ja umiem to da\u0107. Wydaje mi si\u0119, \u017ce w paru przypadkach \u2013 jestem prawie pewna, \u017ce tak jest \u2013 to si\u0119 uda\u0142o. I warto by\u0142o dla tych paru przypadk\u00f3w. Warto by by\u0142o nawet, gdyby to by\u0142a jedna osoba, i warto by by\u0142o nawet, gdyby tylko cz\u0119\u015bciowo kto\u015b si\u0119 poczu\u0142 autonomicznie.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n S\u0142owa kluczowe:<\/strong> edukacja, Szko\u0142a Filmowa w \u0141odzi, Jagoda Szelc, aktorstwo, Monument<\/em>, Wie\u017ca. Jasny dzie\u0144<\/em><\/p>\n Kaja Klimek<\/strong> \u2013 edukatorka, t\u0142umaczka i krytyczka filmowa i popkulturowa. Nieustannie dyskutuje o filmach \u2013 z widzami, gdy tylko nadarzy si\u0119 okazja, z tw\u00f3rcami na festiwalach, z innymi krytykami w mediach, ze studentami na Uniwersytetach Warszawskim i Gda\u0144skim i co najwa\u017cniejsze: z dzieciakami i m\u0142odzie\u017c\u0105 w ramach program\u00f3w edukacji filmowej Stowarzyszenia Nowe Horyzonty i Filmoteki Szkolnej. Prowadzi program Seriaale w TVN Fabu\u0142a.<\/p>\n Jagoda Szelc<\/strong> \u2013 re\u017cyserka i scenarzystka. W 2006 roku uko\u0144czy\u0142a Akademi\u0119 Sztuk Pi\u0119knych we Wroc\u0142awiu. W 2004 roku by\u0142a stypendystk\u0105 Uniwersytetu Arystotelesa w Salonikach. W 2012 roku \u2013 stypendystka ministra kultury. W 2018 roku uko\u0144czy\u0142a z wyr\u00f3\u017cnieniem Wydzia\u0142 Re\u017cyserii w Szkole Filmowej w \u0141odzi. Jej filmy by\u0142y pokazywane na takich festiwalach, jak festiwal w Karlowych Warach, Hot Docs, Cannes Short Film Corner, Nowe Horyzonty, Brooklyn Film Festival i wielu innych. Jej kr\u00f3tka fabu\u0142a Taki pejza\u017c<\/i> zdoby\u0142a g\u0142\u00f3wn\u0105 nagrod\u0119 dla filmu studenckiego \u2013 Z\u0142ot\u0105 Kijank\u0119 na Camerimage Film Festival (2013). W 2017 roku jej debiut filmowy Wie\u017ca. Jasny dzie\u0144<\/i> otrzyma\u0142 nagrod\u0119 za najlepszy debiutu i scenariusz na 42. Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych oraz zdoby\u0142 wiele innych mi\u0119dzynarodowych nagr\u00f3d. Zosta\u0142 pokazany na festiwalu Berlinale w presti\u017cowej sekcji Forum. W 2018 roku zosta\u0142a laureatk\u0105 Paszport\u00f3w \u201ePolityki\u201d. W tym samym roku uko\u0144czy\u0142a sw\u00f3j drugi pe\u0142nometra\u017cowy film Monument<\/i> (nagroda specjalna 43. Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych). Wyk\u0142ada re\u017cyseri\u0119 filmu fabularnego w Szkole Filmowej w \u0141odzi. Obecnie pracuje nad trzecim filmem Delikatny Balans Terroru<\/i>. Jest wegank\u0105 i wspiera, jak mo\u017ce, organizacj\u0119 Otwarte Klatki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" (Jagoda Szelc i Kaja Klimek, spotkanie M\u0142odzie\u017cowego Klubu Filmowego \u201eM\u0142odzi Gniewni\u201d, kino Iluzjon,\u00a021 maja 2019 roku) Rozmow\u0119 o Monumencie (2018) wypada chyba zacz\u0105\u0107 od tej sytuacji szkolnej, kt\u00f3ra jest \u2013 na r\u00f3\u017cne sposoby \u2013 punktem wyj\u015bcia filmu. Wiem, \u017ce szko\u0142a filmowa jest mocnym punktem odniesienia dla tego filmu i te\u017c edukacja w og\u00f3le jest wa\u017cnym… Czytaj wi\u0119cej »Szko\u0142a zawsze jest miejscem przemocy. Z Jagod\u0105 Szelc rozmawia Kaja Klimek<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":729,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[374],"tags":[23,379,275,226,380,185,381],"ppma_author":[382],"class_list":["post-236","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-1-2020","tag-aktorstwo","tag-edukacja","tag-edukacja-filmowa","tag-jagoda-szelc","tag-monument","tag-szkola-filmowa-w-lodzi","tag-wieza-jasny-dzien"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![\"Jagoda](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/angielski\/Szelc.jpg\")
<\/span><\/p>\n