![\"ok\u0142adka](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2_2020_kino_mezczyzn\/goraczka-filmowa-kinomania-w-miedzywojennej-polsce.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Pawe\u0142 Sitkiewicz, Gor\u0105czka filmowa. Kinomania w mi\u0119dzywojennej Polsce<\/i>,
\nS\u0142owo\/obraz terytoria, Gda\u0144sk 2019<\/p>\n
\n
Tematem nowej ksi\u0105\u017cki Paw\u0142a Sitkiewicza \u2013 gda\u0144skiego specjalisty od kina animowanego \u2013 jest polska widownia w okresie II Rzeczpospolitej. Gor\u0105czka filmowa. Kinomania w mi\u0119dzywojennej Polsce<\/i> przedstawia histori\u0119 nie tyle dzie\u0142 filmowych i ich tw\u00f3rc\u00f3w, ile histori\u0119 szczeg\u00f3lnej pasji, kt\u00f3ra zmieni\u0142a odbi\u00f3r kultury, a tak\u017ce zago\u015bci\u0142a na sta\u0142e w \u017cyciu codziennym polskiego widza. Co wi\u0119cej, autor obiecuje podej\u015bcie wielowymiarowe do wybranego tematu, bowiem jak sam podkre\u015bla, je\u017celi istnieje element, kt\u00f3ry spaja wszystkie punkty widzenia, to jest nim kino<\/a><\/i>[2]<\/a>.<\/p>\n Badania Sitkiewicza wpisuj\u0105 si\u0119 w dobrze znane podej\u015bcie zainicjowane w Polsce m.in. przez Ma\u0142gorzat\u0119 Hendrykowsk\u0105<\/a>[3]<\/a> oraz Alin\u0119 Madej<\/a>[4]<\/a>, a kontynuowane wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie m.in. przez \u0141ukasza Biskupskiego<\/a>[5]<\/a> i Krzysztofa Trojanowskiego<\/a>[6]<\/a>. Odchodzi si\u0119 w nich od tworzenia czy te\u017c opisywania historii wielkich dzie\u0142, zaczyna natomiast traktowa\u0107 histori\u0119 filmu i kina jak szereg powi\u0105zanych ze sob\u0105 zjawisk, wi\u0119cej uwagi po\u015bwi\u0119caj\u0105c odbiorowi filmu czy te\u017c jego szerokiej roli kulturowej. Jednak podczas gdy wymienionych autor\u00f3w interesuj\u0105 nieco inne okresy historyczne (wcze\u015bniejszy Biskupskiego oraz Hendrykowsk\u0105, p\u00f3\u017aniejszy Trojanowskiego) lub skupiaj\u0105 si\u0119 na kszta\u0142towaniu si\u0119 rynku oraz \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej poprzez analiz\u0119 konkretnych film\u00f3w (Madej), Sitkiewicz zdaje spraw\u0119 z pami\u0119ci seans\u00f3w filmowych<\/a><\/i>[7]<\/a>. Oznacza to, \u017ce badacza nie interesuje systematyczny (czy te\u017c statystyczny) opis tego okresu<\/a>[8]<\/a>, korzysta on ze \u017ar\u00f3de\u0142, kt\u00f3re wymagaj\u0105 wydobycia z niedoskona\u0142ego archiwum epoki, nierzadko opustosza\u0142ego czy zniszczonego przez dzia\u0142ania wojenne. Dla Sitkiewicza ka\u017cdy \u015blad, ka\u017cdy trop po owym archiwum jest wa\u017cny \u2013 w imponuj\u0105cej bibliografii znajduj\u0105 si\u0119 wi\u0119c przede wszystkim wycinki z gazet (nie tylko recenzje i artyku\u0142y, lecz tak\u017ce noty prasowe), powie\u015bci i poezja, rekonstrukcje oraz interpretacje program\u00f3w filmowych, forszpan\u00f3w (zapowiedzi filmowych), plakat\u00f3w i innych reklam, a wi\u0119c materia\u0142\u00f3w wizualnych, kt\u00f3re odzwierciedlaj\u0105 kszta\u0142tuj\u0105cy si\u0119 wtedy nowy model kultury opartej na obrazie. Wreszcie Sitkiewicz zar\u00f3wno si\u0119ga po wspomnienia zawarte w dziennikach czy pami\u0119tnikach, jak i opiera si\u0119 na pami\u0119ci ostatnich \u015bwiadk\u00f3w kszta\u0142towania si\u0119 polskiego kina. Dlatego narracja Gor\u0105czki filmowej<\/i> nabiera tonu anegdotycznego; wiele razy badacz podkre\u015bla, \u017ce nie mo\u017cna by\u0107 pewnym prawdziwo\u015bci danego przekazu<\/a>[9]<\/a>, jednak daje si\u0119 z nich wnioskowa\u0107 o legendach, wr\u0119cz mitach dotycz\u0105cych kina, a co za tym idzie tak\u017ce o pewnych oczekiwaniach b\u0105d\u017a obawach zwi\u0105zanych z now\u0105 form\u0105 rozrywki, sztuki, wreszcie instytucji. Dzi\u0119ki temu osi\u0105galne staje si\u0119 cho\u0107 cz\u0119\u015bciowe zrekonstruowanie \u015bwiadomo\u015bci \u00f3wczesnych widz\u00f3w. Wszelkie luki w pami\u0119ci \u015bwiadk\u00f3w epoki czy braki w archiwum autor uzupe\u0142nia badaniami naukowymi. Wobec tak obranej strategii ksi\u0105\u017cka Sitkiewicza nabiera charakteru raczej opowie\u015bci ni\u017c systematycznej syntezy, co wydaje si\u0119 podej\u015bciem odpowiednim dla okresu polskiej kinematografii obros\u0142ego we wszelkiego rodzaju mity i legendy.<\/p>\n kino „Czary” przy ul. Ch\u0142odnej 31 na Woli w Warszawie, 1934 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: NAC<\/span><\/p>\n Bohaterem ksi\u0105\u017cki, jak ju\u017c wspomnia\u0142am we wst\u0119pie, jest widz potraktowany jako \u015bwiadek epoki. Sitkiewicz \u015bledzi jego wyj\u015bcie z domu, zwabienie do kina przez reklam\u0119, a nast\u0119pnie sam seans. Badacz nie opuszcza tak\u017ce widza po obejrzeniu filmu \u2013 r\u00f3wnie wa\u017cne okazuje si\u0119, w jaki spos\u00f3b do\u015bwiadczenie tej szczeg\u00f3lnej wycieczki na niego wp\u0142yn\u0119\u0142o; autor towarzyszy mu wi\u0119c d\u0142ugo po pokazie. Z powodzeniem mo\u017cna odtworzy\u0107 t\u0119 fascynuj\u0105c\u0105 drog\u0119, dok\u0142adnie relacjonuj\u0105c ka\u017cdy przystanek, lecz chcia\u0142abym zaproponowa\u0107 nieco inne spojrzenie na ksi\u0105\u017ck\u0119 Sitkiewicza. Lektura Gor\u0105czki filmowej <\/i>u\u015bwiadamia bowiem, \u017ce kino w latach 20. i 30. XX wieku, przenikaj\u0105c praktycznie ka\u017cd\u0105 sfer\u0119 \u017cycia spo\u0142ecznego, niejednokrotnie okazuje si\u0119 buforem zarazem znacz\u0105cych przemian w II Rzeczpospolitej oraz napi\u0119\u0107 spo\u0142ecznych i politycznych kluczowych dla omawianego okresu. Tak wi\u0119c kino nie tylko zmienia\u0142o percepcj\u0119 czy komplikowa\u0142o podzia\u0142 kultury na wysok\u0105 i popularn\u0105, lecz tak\u017ce uczestniczy\u0142o w przemianach obyczajowych, demaskowa\u0142o napi\u0119cia klasowe i narodowe czy wreszcie definiowa\u0142o, co oznacza bycie naprawd\u0119 nowoczesnym.<\/p>\n Sitkiewicz wskazuje na istnienie swoistej Polski podw\u00f3jnej<\/a><\/i>[10]<\/a> \u2013 pierwsza by\u0142a zak\u0142amana i pruderyjna, druga wyzwolona i gotowa na przemiany, zw\u0142aszcza te obyczajowe. Doprecyzowa\u0142abym jednak t\u0119 drug\u0105 postaw\u0119, kt\u00f3ra \u2013 jak si\u0119 wydaje \u2013 raczej aspirowa\u0142a do nowoczesno\u015bci, ni\u017c by\u0142a nowoczesna. Kino (g\u0142\u00f3wnie hollywoodzkie) rzeczywi\u015bcie kreowa\u0142o w spo\u0142ecze\u0144stwie nowatorskie postawy, jednocze\u015bnie jednak, jak pisze sam autor, polski film nigdy nie zdoby\u0142 si\u0119 na ca\u0142kowite przekroczenie norm mieszcza\u0144skich<\/a>[11]<\/a>. Chodzi tu nie tylko o normy obyczajowe, cho\u0107 zmiany na tym polu by\u0142y faktem, lecz tak\u017ce o normy klasowe. Sitkiewicz obala mit demokratyczno\u015bci widowni, zauwa\u017caj\u0105c, \u017ce podczas seansu wcale nie panowa\u0142a zgoda i harmonia mi\u0119dzy robotnikiem a inteligentem. W rzeczywisto\u015bci klasowo\u015b\u0107 przejawia\u0142a si\u0119 w tej przestrzeni du\u017co wyra\u017aniej, bowiem jak pisze autor, system kin odzwierciedla\u0142 cz\u0119sto drabin\u0119 spo\u0142eczn\u0105<\/a><\/i>[12]<\/a>. Przestrze\u0144 ta dawa\u0142a mieszcza\u0144stwu niepowtarzaln\u0105 szans\u0119 na dotkni\u0119cie lepszego \u015bwiata<\/i>, dzi\u0119ki specjalnie wybudowanym pa\u0142acom kinowym, szczeg\u00f3lnie modnym w latach 20., kt\u00f3re wzorowano na podobnych kinach ameryka\u0144skich. Natomiast niziny spo\u0142eczne musia\u0142y zadowoli\u0107 si\u0119 kinami dzielnicowymi, zazwyczaj mieszcz\u0105cymi si\u0119 w dostosowanych do tego widzowie w holu, Kino”Apollo” przy ulicy Marsza\u0142kowskiej w Warszawie, 1926 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: NAC <\/span><\/p>\n Okazuje si\u0119 jednak r\u00f3wnie\u017c, \u017ce sami widzowie przybierali konkretne role, dziel\u0105c si\u0119 wed\u0142ug w\u0142asnych kryteri\u00f3w. Sitkiewicz wymienia m.in. widza znawc\u0119, estet\u0119, \u201earystokrat\u0119\u201d, \u201ekinochama\u201d czy najcz\u0119\u015bciej spotykanego widza przeci\u0119tnego, dla kt\u00f3rego emocje zrodzone podczas wy\u015bwietlania filmu by\u0142y najwa\u017cniejsze<\/a>[15]<\/a>. Publiczno\u015b\u0107 wi\u0119c sama tworzy\u0142a mi\u0119dzy sob\u0105 podzia\u0142y, w tym wypadku nieco inne, bo okre\u015blane na podstawie stopnia znajomo\u015bci kina, a wr\u0119cz mi\u0142o\u015bci \u017cywionej do niego \u2013 zar\u00f3wno do samych dzie\u0142 i ich tw\u00f3rc\u00f3w, jak i upodobania do najnowszych plotek oraz skandali ze \u015bwiata gwiazd<\/a>[16]<\/a>.<\/p>\n Co ciekawe, Sitkiewicz \u2013 zdaj\u0105c przede wszystkim spraw\u0119 z \u201emiejsko\u015bci\u201d do\u015bwiadcze\u0144 kinowych \u2013 k\u0142adzie te\u017c nacisk na przemiany wsi w II Rzeczpospolitej, a wi\u0119c teren\u00f3w znacznie oddalonych od takiego centrum jak Warszawa (geograficznie i kulturowo), nieposiadaj\u0105cych cz\u0119sto nawet \u015bwiadomo\u015bci narodowej. Obwo\u017ane kina czy pokazy organizowane w stodo\u0142ach lub plac\u00f3wkach o\u015bwiatowych ukazywa\u0142y przed publiczno\u015bci\u0105 zar\u00f3wno cudowny potencja\u0142 techniki, jak i mo\u017cliwo\u015bci ca\u0142kiem innego \u017cycia, kt\u00f3re na ekranie wydaje si\u0119 proste i dost\u0119pne. Ch\u0119\u0107 zakosztowania \u201elepszego \u017cycia\u201d, charakterystyczna dla miejskiego do\u015bwiadczenia, co opisa\u0142am powy\u017cej, zrodzi\u0142a si\u0119 wi\u0119c tak\u017ce na prowincji. Wzbudza\u0142o to oczywi\u015bcie w widzach zapa\u0142 do poznawania \u015bwiata poza wsi\u0105, ale te\u017c coraz wi\u0119ksze pragnienie ogl\u0105dania (i do\u015bwiadczania) doskonalszych, bardziej r\u00f3\u017cnorodnych film\u00f3w. T\u0119 zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy prowincjonaln\u0105 publiczno\u015bci\u0105 a kinem pr\u00f3bowa\u0142a wykorzysta\u0107 \u00f3wczesna w\u0142adza i kierowana zar\u00f3wno dobr\u0105 wol\u0105, jak i pewn\u0105 naiwno\u015bci\u0105 oraz stereotypami czy uprzedzeniami, zapo\u017cyczy\u0142a od wschodniego s\u0105siada program tzw. kinofikacji<\/a><\/i>[17]<\/a>. Mia\u0142a to by\u0107 szeroko zakrojona akcja, utopia edukacji<\/a><\/i>[18]<\/a>, jak pisze autor, a wi\u0119c zarazem o\u015bwiatowe prelekcje i rozbudzanie polskiej to\u017csamo\u015bci narodowej. Jednocze\u015bnie jednak niezrozumienie potrzeby do\u015bwiadczania silnych emocji, dostarczanych przez filmy sensacyjne lub melodramaty, cz\u0119sto tak\u017ce filmy religijne, i przysy\u0142anie md\u0142ych produkcji edukacyjnych zdemaskowa\u0142y \u017ale prowadzon\u0105 polityk\u0119 kulturaln\u0105 II Rzeczpospolitej, kt\u00f3ra tylko pog\u0142\u0119bia\u0142a nier\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy terytoriami po\u0142\u0105czonymi ponownie po ponad stu latach funkcjonowania pod zaborami<\/a>[19]<\/a>.<\/p>\n Szczeg\u00f3lnie istotny \u2013 tak\u017ce w powy\u017cszym kontek\u015bcie \u2013 wydaje mi si\u0119 poruszony przez Sitkiewicza problem napis\u00f3w do film\u00f3w w latach 30. Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce za kwesti\u0105 poprawno\u015bci j\u0119zykowej lub zbyt obszernych blok\u00f3w tekstu wy\u015bwietlanych na ekranie kryje si\u0119 du\u017co wi\u0119cej skomplikowanych temat\u00f3w. Po zadomowieniu si\u0119 kina d\u017awi\u0119kowego nale\u017ca\u0142o rozstrzygn\u0105\u0107 problem niezrozumia\u0142o\u015bci film\u00f3w zagranicznych. Z dubbingiem wygra\u0142y napisy, lecz okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nale\u017ca\u0142oby je wy\u015bwietla\u0107 w co najmniej trzech j\u0119zykach. Na terenach II Rzeczpospolitej \u017cy\u0142a ogromna liczba mniejszo\u015bci narodowych \u2013 od Pomorza Nadwi\u015bla\u0144skiego przez \u015al\u0105sk po Kresy ludzie pos\u0142ugiwali si\u0119 wieloma j\u0119zykami, m.in. niemieckim, litewskim czy ukrai\u0144skim, tak\u017ce poszczeg\u00f3lnymi dialektami<\/a>[20]<\/a>. Mimo \u017ce najwi\u0119ksz\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 w mi\u0119dzywojniu byli Ukrai\u0144cy, Sitkiewicz zdecydowa\u0142 si\u0119 na szczeg\u00f3\u0142owe opisanie losu \u017byd\u00f3w jako mniejszo\u015bci zamieszkuj\u0105cej g\u0142\u00f3wnie miasta. W tym w\u0105tku nader interesuj\u0105ca wydaje si\u0119 niejako podw\u00f3jna rola kina w latach 30., czyli dekadzie nacjonalizmu czy radykalizmu politycznego, a wi\u0119c funkcja uwydatniaj\u0105ca postawy zar\u00f3wno dziel\u0105ce spo\u0142ecze\u0144stwo, jak i je jednocz\u0105ce. Przyk\u0142adowo z jednej strony tworzono pewn\u0105 narodow\u0105 klik\u0119 opiniotw\u00f3rc\u00f3w \u2013 krytyk\u0119 film\u00f3w produkcji polskiej na \u0142amach prasy nazywano \u201epostaw\u0105 antypolsk\u0105\u201d<\/a>[21]<\/a>, p\u00f3\u017aniej tak\u017ce traktowano kina jako doskona\u0142e miejsca do szerzenia ideologii \u2013 kino okaza\u0142o si\u0119 efektywnym narz\u0119dziem sterowania nastrojami spo\u0142ecznymi \u2013 co radykaln\u0105 posta\u0107 przybierze podczas II wojny \u015bwiatowej<\/a>[22]<\/a>. Z drugiej strony zaognione konflikty polsko-\u017cydowskie nie zmieni\u0142y faktu, \u017ce kinematografi\u0119 polsk\u0105 traktowano raczej jako ca\u0142o\u015b\u0107, a brak kin wy\u0142\u0105cznie dla publiczno\u015bci \u017cydowskiej podyktowany by\u0142 decyzjami biznesowymi<\/a>[23]<\/a>. Tworzono tak\u017ce kina katolickie, do kt\u00f3rych chodzi\u0142a \u017cydowska m\u0142odzie\u017c \u2013 w wielu osobistych przekazach, jakie przywo\u0142uje Sitkiewicz, okazuje si\u0119, \u017ce czasami magia kina pozwala\u0142a wznie\u015b\u0107 si\u0119 ponad podzia\u0142y<\/a>[24]<\/a>.<\/p>\n Na zako\u0144czenie chcia\u0142abym pochyli\u0107 si\u0119 nad innymi konsekwencjami dzia\u0142ania owej \u201emagii kina\u201d \u2013 demokratycznym marzeniu o lepszym \u015bwiecie, kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej spotyka\u0142o si\u0119 z gorzkim rozczarowaniem. Wp\u0142yw kina na publik\u0119 by\u0142 bardzo szeroki \u2013 od potrzeby konserwowania nowego do\u015bwiadczenia poprzez rodzinne opowie\u015bci, ale te\u017c poezj\u0119 i proz\u0119 zar\u00f3wno wysok\u0105, jak i popularn\u0105, poprzez amatorskie pokazy filmowe, a\u017c po ch\u0119\u0107 uczestniczenia w przemy\u015ble kinematograficznym<\/a>[25]<\/a>. Sitkiewicz wspomina o kobietach jako jednej z wa\u017cnych grup spo\u0142ecznych ucz\u0119szczaj\u0105cych na pokazy filmowe<\/a>[26]<\/a>, jednak pojawia si\u0119 ona zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie dobrze znanego problemu pragnienia przeci\u0119tnych widzek o zostaniu gwiazd\u0105 filmow\u0105 oraz zwodz\u0105cych opowie\u015bci gazetowych o kopciuszkach, kt\u00f3re dzi\u0119ki urodzie i fotogeniczno\u015bci grzej\u0105 si\u0119 w reflektorach s\u0142awy. Autor ksi\u0105\u017cki podkre\u015bla, jak niebezpieczna by\u0142a to mania \u2013 przez oszust\u00f3w manager\u00f3w \u0142atwowierne kobiety ko\u0144czy\u0142y w najlepszym razie jako ofiary perfidnego flirtu, w najgorszym wywo\u017cono je do zagranicznych dom\u00f3w publicznych, niekiedy naiwno\u015b\u0107 przyp\u0142aca\u0142y w\u0142asnym \u017cyciem<\/a>[27]<\/a>.<\/p>\n To jednak tylko jedno z niebezpiecze\u0144stw zagra\u017caj\u0105cych kobietom, a kryj\u0105cych si\u0119 za ow\u0105 \u201emagi\u0105 kina\u201d \u2013 bardzo realne i konkretne, kt\u00f3re mo\u017cna zmierzy\u0107 i zobaczy\u0107 w odpowiednich dokumentach. Opr\u00f3cz tego \u201emagia kina\u201d ma nieco mniej widoczn\u0105 i sensacyjn\u0105 moc wymazywania z historii kobiecego wp\u0142ywu na kszta\u0142towanie si\u0119 kinematografii. Oczywi\u015bcie Gor\u0105czka filmowa <\/i>Sitkiewicza stawia sobie za cel przede wszystkim przekrojowe opisanie widowni, jednak je\u015bli podejmuje si\u0119 tak\u017ce przybli\u017cenia fenomenu inspirowania amator\u00f3w do tworzenia z jednej strony w\u0142asnych \u201eprzedsi\u0119biorstw\u201d kinowych, z drugiej strony otwiera dla nich mo\u017cliwo\u015b\u0107 zrobienia wielkiej kariery, mo\u017cna pog\u0142\u0119bi\u0107 te rozwa\u017cania o kino jako otwarcie rynku pracy dla kobiet. Nie chodzi tutaj wy\u0142\u0105cznie o publicystki, statystki czy monta\u017cystki, ale r\u00f3wnie\u017c o tw\u00f3rczynie film\u00f3w. Wiele kobiet by\u0142o scenarzystkami, tak\u017ce wzmiankowana przez Sitkiewicza Zofia Dromlewiczowa, kt\u00f3ra w latach 20. napisa\u0142a najprawdopodobniej jedyn\u0105 polsk\u0105 komedi\u0119 niem\u0105 Miodowe miesi\u0105ce z przeszkodami <\/i>(re\u017c. Seweryn Romin, Wac\u0142aw Mierzanowski, 1924; film nie zachowa\u0142 si\u0119<\/a>[28]<\/a>), by\u0142a zarazem aktywn\u0105 publicystk\u0105, autork\u0105 powie\u015bci popularnych zar\u00f3wno dla doros\u0142ych, jak i dzieci oraz m\u0142odzie\u017cy. Interesuj\u0105ce wydaje si\u0119 w kontek\u015bcie ksi\u0105\u017cki Sitkiewicza, \u017ce pisarka cz\u0119sto wzorowa\u0142a si\u0119 na scenariuszach filmowych, a wi\u0119c musia\u0142a najpierw by\u0107 wielokrotn\u0105 widzk\u0105, by m\u00f3c sta\u0107 si\u0119 autork\u0105. Co jednak istotne, Dromlewiczowa zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w przemys\u0142 kinowy jako re\u017cyserka film\u00f3w kr\u00f3tkometra\u017cowych i pierwsza samodzielna operatorka<\/a>[29]<\/a>. W badaniach filmowych pozostaje jednak praktycznie nieznana, przywo\u0142ywana wy\u0142\u0105cznie kontekstowo jako autorka ma\u0142o warto\u015bciowych utwor\u00f3w literackich<\/a>[30]<\/a>. Natomiast jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 filmow\u0105 ju\u017c po II wojnie \u015bwiatowej zepchni\u0119to na margines, by dowarto\u015bciowa\u0107 spo\u0142ecznie zaanga\u017cowany Start<\/a>[31]<\/a>. W zagranicznych badaniach za\u015b wzrasta tendencja do \u201eodzyskiwania\u201d re\u017cyserek, operatorek, scenarzystek czy producentek<\/a>[32]<\/a>, kt\u00f3re znalaz\u0142y dla siebie miejsce w bran\u017cy uznawanej za wy\u0142\u0105cznie rozrywkow\u0105, a wi\u0119c niejako ni\u017csz\u0105 w stosunku do kultury s\u0142owa reprezentowanej przez m\u0119ski punkt widzenia. Ciekawym przypadkiem jest tu film animowany, w kt\u00f3rym pracowa\u0142o wiele kobiet, w tym jedne z najlepszych animatorek zatrudnia\u0142 sam Walt Disney, m.in. w studio Ink and Paint<\/a>[33]<\/a>. W Polsce Stefania Zahorska, Leonia Jab\u0142onk\u00f3wna czy Stefania Heymanowa odzyskiwane s\u0105 jako publicystki filmowe dzi\u0119ki takim publikacjom jak Modernistki o filmie. Kobiety w polskiej krytyce i publicystyce filmowej 1918\u20131939 <\/i>Ma\u0142gorzaty Radkiewicz<\/a>[34]<\/a>, lecz wci\u0105\u017c takie odkrycia jak Zofia Dromlewiczowa \u2013 jestem przekonana \u2013 czekaj\u0105 na ujawnienie.<\/p>\n po\u017car kina „Gloria” w Warszawie, 1935 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: NAC<\/span><\/p>\n Tym samym nie mo\u017cna zaprzeczy\u0107, \u017ce ksi\u0105\u017cka Paw\u0142a Sitkiewicza pozostaje inspiruj\u0105c\u0105 opowie\u015bci\u0105 o kulturze \u2013 nie tylko filmowej \u2013 II Rzeczpospolitej. Autor, przywo\u0142uj\u0105c obraz \u00f3wczesnych rytua\u0142\u00f3w widowni, legend kr\u0105\u017c\u0105cych wok\u00f3\u0142 kina czy samej architektoniki seansu filmowego, wskazuje na wiele przemian i kwestii. Wymieni\u0142am tutaj pokr\u00f3tce tylko niekt\u00f3re z nich \u2013 m.in. kwesti\u0119 obyczajowo\u015bci, klasowo\u015bci, mniejszo\u015bci narodowych \u2013 jednak na podstawie ksi\u0105\u017cki Sitkiewicza mo\u017cna rozwin\u0105\u0107 t\u0119 histori\u0119 tak\u017ce o przemiany rynkowe oraz technologiczne, wr\u0119cz cywilizacyjne, kwestie zwi\u0105zane z ciemn\u0105 stron\u0105 kina, a wi\u0119c rzekomej demoralizacji, przest\u0119pczo\u015bci czy niebezpiecze\u0144stw, jakie nios\u0142y ze sob\u0105 \u017ale zarz\u0105dzane plac\u00f3wki b\u0105d\u017a s\u0142ynne czarne legendy o niedaj\u0105cych si\u0119 ugasi\u0107 po\u017carach. Wci\u0105\u017c mimo tej ciemnej strony wszyscy chodzili do kina, dzi\u0119ki czemu przenika\u0142o ono do ka\u017cdej sfery \u017cycia, nierzadko przynosz\u0105c uniwersalne \u2013 europejskie b\u0105d\u017a \u015bwiatowe \u2013 problemy. Jednocze\u015bnie Gor\u0105czka filmowa<\/i> pozostaje opowie\u015bci\u0105 o pewnej konkretnej kulturze, zdaj\u0105c\u0105 spraw\u0119 z wielu kwestii nurtuj\u0105cych jej uczestnik\u00f3w. Wydaje si\u0119, \u017ce jeden z g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w autora, czyli prze\u015bledzenie zmian, jakie zasz\u0142y na widowni kinowej na przestrzeni epok<\/a>[35]<\/a>, zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem o tyle, o ile uda\u0142o mu si\u0119 zarysowa\u0107 szerok\u0105 panoram\u0119 mi\u0119dzywojennej kultury filmowej. Przez to wyrazistsze s\u0105 r\u00f3\u017cnice \u2013 ale przecie\u017c tak\u017ce podobie\u0144stwa \u2013 mi\u0119dzy kinomani\u0105 pocz\u0105tku XX wieku a dzisiejszymi praktykami publiczno\u015bci ju\u017c ca\u0142kowicie zanurzonej w kinowych do\u015bwiadczeniach.<\/p>\n \n <\/a>[1] Niedok\u0142adny cytat \u2013 zob. P. Sitkiewicz, Gor\u0105czka filmowa. Kinomania w mi\u0119dzywojennej Polsce<\/i>, Gda\u0144sk 2019, s. 8. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] M. Hendrykowska, \u015aladami tamtych cieni. Film w kulturze polskiej prze\u0142omu stuleci 1895\u20131914<\/i>, Pozna\u0144 1993. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] A. Madej, Mitologie i konwencje. O polskim kinie fabularnym dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego<\/i>, Krak\u00f3w 1994. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5] \u0141. Biskupski, Miasto Atrakcji. Narodziny kultury masowej na prze\u0142omie XIX i XX wieku. Kino w systemie rozrywkowym \u0141odzi<\/i>, Warszawa 2013. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[6] K. Trojanowski, \u015awinie w kinie? Film w okupowanej Polsce<\/i>, Warszawa 2018. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[7] Zob. P. Sitkiewicz, Gor\u0105czka\u2026<\/i>, <\/i>dz. cyt., s. 9. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[8] Podobne podej\u015bcie charakteryzuje przyk\u0142adowo ksi\u0105\u017ck\u0119 Wojciecha \u015awidzi\u0144skiego (Co by\u0142o grane? Film zagraniczny w Polsce w latach 1918\u20131929 na przyk\u0142adzie Warszawy<\/i>, Warszawa 2015) oraz prac\u0119 redaktor\u00f3w Konrada Klejsy i Magdaleny Saryusz-Wolskiej (Badanie widowni filmowej. Antologia przek\u0142ad\u00f3w<\/i>, red. K. Klejsa, M. Saryusz-Wolska, Warszawa 2014). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[9] Zob. przyk\u0142adowo P. Sitkiewicz, Gor\u0105czka\u2026<\/i>, dz. cyt., s. 55, 113, 171\u2013172. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[10] Zob. tam\u017ce, s. 39. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[11] Zob. tam\u017ce, s. 229. Autor w swoim innym tek\u015bcie tak\u017ce zauwa\u017ca, \u017ce nawet w tak prze\u0142omowym filmie jak Czy Lucyna to dziewczyna? <\/i>(re\u017c. Juliusz Gardan, 1934) nie mo\u017cna mie\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c bohaterka, chocia\u017c przekracza normy p\u0142ciowe i \u2013 przede wszystkim \u2013 klasowe, najprawdopodobniej w swoim szcz\u0119\u015bliwym zako\u0144czeniu zostanie gospodyni\u0105 domu przy ukochanym m\u0119\u017cu \u2013 zob. P. Sitkiewicz, Przedwojenna polska komedia muzyczna. Pr\u00f3ba rehabilitacji<\/i>, \u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d 2019, nr 4. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[12] Zob. P. Sitkiewicz, Gor\u0105czka\u2026<\/i>, dz. cyt., s. 86. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[13] Zob. tam\u017ce, s. 187. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[14] Zob. tam\u017ce, s. 182\u2013183. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[15] Na marginesie warto doda\u0107, \u017ce jest to tak\u017ce \u015bwiadectwem nowego sposobu do\u015bwiadczania kultury opartego nie na rozumie czy intelekcie, lecz na emocji, do\u015bwiadczania wr\u0119cz cielesnego. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[16] Zob. P. Sitkiewicz, Gor\u0105czka\u2026<\/i>, dz. cyt., s. 166. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[17] Zob. tam\u017ce, s. 93. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[18] Zob. tam\u017ce, s. 94. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[19] Zob. tam\u017ce, s. 97. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[20] Zob. tam\u017ce, s. 156. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[21] Zob. tam\u017ce, s. 119. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[22] Ko\u0144cow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojej ksi\u0105\u017cki Sitkiewicz po\u015bwi\u0119ci\u0142 na opis okresu okupacji niemieckiej, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do ksi\u0105\u017cki Trojanowskiego \u2013 zob. tam\u017ce, s. 250\u2013262. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[23] Zob. tam\u017ce, s. 206\u2013209. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[24] Zob. tam\u017ce, s. 209. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[25] Zob. tam\u017ce, s. 234\u2013235. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[26] Zob. tam\u017ce, s. 166. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[27] Zob. tam\u017ce, s. 245. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[28] O filmie wiadomo przede wszystkim z recenzji Karola Irzykowskiego \u2013 zob. Dziesi\u0105ta Muza oraz Pomniejsze pisma filmowe<\/i>, Krak\u00f3w 1982, s. 294\u2013297. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[29] Zob. J. Ma\u015bnicki, K. Stepan, Zofia Dromlewiczowa,<\/i> [w:] Pleograf: s\u0142ownik biograficzny filmu polskiego 1896\u20131939,<\/i> Krak\u00f3w 1996. Wed\u0142ug autor\u00f3w opracowania od 1937 roku Dromlewiczowa realizowa\u0142a samodzielnie w\u0142asne filmy kr\u00f3tkometra\u017cowe: Banalna historia <\/i>(1937) oraz R\u0119ce <\/i>(1938). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[30] Przyk\u0142adowo zob. W. Otto, Literatura i film w kulturze dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego,<\/i> Pozna\u0144 2007, s. 170, 175. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[31] Zob. M. Hendrykowska, <\/b>Historia polskiego filmu dokumentalnego (1896\u20131944)<\/i>. Pozna\u0144 2015. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[32] Szczeg\u00f3lnie warte uwagi jest szeroko zakrojone przedsi\u0119wzi\u0119cie internetowe Women Film Pioneers Project rozpocz\u0119te w 1993 r. na Columbia University. Link do strony projektu: https:\/\/wfpp.columbia.edu\/<\/a>. Pozycj\u0105 ksi\u0105\u017ckow\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 temu tematowi jest przyk\u0142adowo J.E. Smyth, Nobody\u2019s Girl Friday: The Women Who Ran Hollywood<\/i>, Oxford 2018. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[33] Zob. m.in. N. Holt, The Queens of Animation: The Untold Story of the Women Who Transformed the World of Disney and Made Cinematic History<\/i>, Little, Brown and Company 2019. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[34] M. Radkiewicz, Modernistki o filmie. Kobiety w polskiej krytyce i publicystyce filmowej 1918\u20131939<\/i>, Krak\u00f3w 2016. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[35] Zob. P. Sitkiewicz, Gor\u0105czka\u2026<\/i>, dz. cyt., s. 9. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n S\u0142owa kluczowe:<\/b> kultura filmowa w mi\u0119dzywojennej Polsce, kinofikacja, badania widowni, spo\u0142eczna funkcja kina, Pawe\u0142 Sitkiewicz<\/p>\n Weronika Szulik <\/b>\u2013 doktorantka w Zak\u0142adzie Literatury i Kultury Drugiej Po\u0142owy XIX Wieku w Instytucie Literatury Polskiej Wydzia\u0142u Polonistyki UW. Absolwentka filologii polskiej i kulturoznawstwa. Dokumentalistka w projekcie realizowanym przez Instytut Bada\u0144 Literackich \u201ePolscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku. Cyfrowy s\u0142ownik biobibliograficzny\u201d. Stypendystka Fundacji Augusta Cieszkowskiego. Interesuje si\u0119 modernizmem polskim prze\u0142omu XIX i XX wieku, kultur\u0105 popularn\u0105, zw\u0142aszcza polskim filmem niemym. Publikowa\u0142a m.in. w \u201ePrzegl\u0105dzie Humanistycznym\u201d, \u201ePami\u0119tniku Literackim\u201d, \u201eTekstach Drugich\u201d, \u201eVolupt\u00e9\u201d.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pawe\u0142 Sitkiewicz, Gor\u0105czka filmowa. Kinomania w mi\u0119dzywojennej Polsce, S\u0142owo\/obraz terytoria, Gda\u0144sk 2019 Tematem nowej ksi\u0105\u017cki Paw\u0142a Sitkiewicza \u2013 gda\u0144skiego specjalisty od kina animowanego \u2013 jest polska widownia w okresie II Rzeczpospolitej. Gor\u0105czka filmowa. Kinomania w mi\u0119dzywojennej Polsce przedstawia histori\u0119 nie tyle dzie\u0142 filmowych i ich tw\u00f3rc\u00f3w, ile histori\u0119 szczeg\u00f3lnej pasji, kt\u00f3ra zmieni\u0142a odbi\u00f3r kultury, a… Czytaj wi\u0119cej »Choroba, kt\u00f3ra odmieni\u0142a XX wiek \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki Paw\u0142a Sitkiewicza „Gor\u0105czka filmowa. Kinomania w mi\u0119dzywojennej Polsce”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1622,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[312,11],"tags":[368,369,370,313,371],"ppma_author":[372],"class_list":["post-233","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2020","category-recenzja","tag-badania-widowni","tag-kinofikacja","tag-kultura-filmowa-w-miedzywojennej-polsce","tag-polskie-kino-mezczyzn","tag-spoleczna-funkcja-kina"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PIC_1-K-12236.jpg\")
<\/p>\n <\/del> kamienicach, cz\u0119sto zat\u0142oczonych i niezabezpieczonych przed wybuchem po\u017caru lub zbiorowej paniki. Dopiero w latach 30. kina zacz\u0119\u0142y by\u0107 dost\u0119pne dla wszystkich i, jak pisze Sitkiewicz, duch demokracji objawi\u0142 si\u0119 raczej mieszanin\u0105 r\u00f3\u017cnych zapach\u00f3w, tworz\u0105c zab\u00f3jcz\u0105 mieszank\u0119 s\u0142odko\u015bci, kt\u00f3rych konsumpcja stanowi\u0142a o przynale\u017cno\u015bci klasowej, oraz potu czy wr\u0119cz zapachu zubo\u017ca\u0142ej ulicy<\/a>[13]<\/a>. Wtedy te\u017c rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 bunty i ma\u0142e rewolucje \u2013 publiczno\u015b\u0107 zajmuj\u0105ca gorsze miejsca plu\u0142a lub kl\u0119\u0142a na widz\u00f3w siedz\u0105cych bli\u017cej ekranu, czasami dochodzi\u0142o wr\u0119cz do r\u0119koczyn\u00f3w<\/a>[14]<\/a>. Tak wi\u0119c ju\u017c sama sala kinowa odzwierciedla ca\u0142y przekr\u00f3j nie tylko spo\u0142ecze\u0144stwa, lecz tak\u017ce jego \u201eustroj\u00f3w\u201d \u2013 od arystokratyzmu i demokracji a\u017c po anarchi\u0119.<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PIC_1-K-12235.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PIC_1-K-12237-4.jpg\")
<\/p>\n
<\/p>\n
\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n