{"id":229,"date":"2020-06-28T00:00:00","date_gmt":"2020-06-27T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2020\/06\/28\/erotyczne-zwierzenia-jana-kozy-czyli-meska-wladza-po-transformacji-ustrojowej\/"},"modified":"2021-05-29T14:14:38","modified_gmt":"2021-05-29T13:14:38","slug":"erotyczne-zwierzenia-jana-kozy-czyli-meska-wladza-po-transformacji-ustrojowej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/erotyczne-zwierzenia-jana-kozy-czyli-meska-wladza-po-transformacji-ustrojowej\/","title":{"rendered":"„Erotyczne zwierzenia” Jana Kozy, czyli m\u0119ska w\u0142adza po transformacji ustrojowej"},"content":{"rendered":"

W 1996 roku na antenie regionalnego kana\u0142u TVP we Wroc\u0142awiu pokazano animowany serial Erotyczne zwierzenia<\/i>. Ma\u0142o jeszcze w\u00f3wczas znany artysta, ukrywaj\u0105cy si\u0119 pod pseudonimem Jan Koza, sw\u00f3j telewizyjny debiut zawdzi\u0119cza\u0142 wyr\u00f3\u017cnieniu otrzymanemu na festiwalu sztuki video WRO<\/a>[1]<\/a>. Tematem dziesi\u0119ciu kr\u00f3tkich odcink\u00f3w m\u0142ody animator uczyni\u0142 seksualne relacje mi\u0119dzy mieszka\u0144cami dopiero co nawr\u00f3conej na kapitalizm Polski<\/a>[2]<\/a>. Bohaterowie stworzeni przez Koz\u0119 zwierzaj\u0105 si\u0119 ze swoich intymnych do\u015bwiadcze\u0144 w fikcyjnym quasi-dokumentalnym programie telewizyjnym. Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 obrazowi stosunk\u00f3w damsko-m\u0119skich w Erotycznych zwierzeniach<\/i>, proponuj\u0119 refleksj\u0119 nad tym, jak w momencie upadku represyjnego PRL i trwaj\u0105cego od lat 80. coraz wyra\u017aniejszego eksponowania pragnienia w kulturze popularnej aktualizowa\u0142y si\u0119 pozycje m\u0119skiej w\u0142adzy.<\/p>\n

<\/p>\n

czo\u0142\u00f3wka serialu Erotyczne zwierzenia<\/em>, 1996 r., realizacja: Jan Koza
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum autora, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty\u00a0<\/span><\/p>\n

W prowadzonych w Polsce badaniach animacji temat realizacji wsp\u00f3\u0142czesnych zajmuje ma\u0142o eksponowane miejsce. W\u015br\u00f3d przyczyn mniejszego zainteresowania filmami powsta\u0142ymi po 1989 roku z pewno\u015bci\u0105 le\u017cy zapa\u015b\u0107 rodzimej animacji, wyra\u017anie widoczna na tle z\u0142otych dekad tzw. polskiej szko\u0142y lat 60. czy 70<\/a>[3]<\/a>. Obok publikowanych w ostatnich latach monografii tw\u00f3rczo\u015bci klasyk\u00f3w polskiej szko\u0142y animacji znajdziemy tak\u017ce ksi\u0105\u017cki systematyzuj\u0105ce dzieje gatunku<\/a>[4]<\/a>. Z racji ograniczonego formatu tych prac wiele celnych rozpozna\u0144 nie doczeka\u0142o si\u0119 szerszego rozwini\u0119cia (jak na przyk\u0142ad uwagi Adriany Prodeus o Janie Kozie<\/a>[5]<\/a>). W\u015br\u00f3d publikacji skupiaj\u0105cych si\u0119 na problematyce animacji postpeerelowskiej szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwraca Polska animacja w XXI wieku<\/i>. W otwieraj\u0105cym antologi\u0119 tek\u015bcie Marcin Gi\u017cycki zarzuca animatorom bierno\u015b\u0107 w odniesieniu do rysuj\u0105cych si\u0119 po transformacji problem\u00f3w politycznych i spo\u0142ecznych. Krytyka nie jest pozbawiona wyrozumia\u0142o\u015bci dla wsp\u00f3\u0142czesnych autor\u00f3w: dzi\u015b przeciwnik jest mniej monolityczny <\/i>[od tego w czasach PRL], to ju\u017c nie system, nie re\u017cim, ale postawy i pogl\u0105dy, a tak\u017ce politycy i ewentualnie instytucje<\/a><\/i>[6]<\/a>.<\/p>\n

Nie jest moim celem polemizowanie z argumentami badacza dotycz\u0105cymi st\u0119pienia politycznego ostrza polskiej animacji po 1989 roku (co wa\u017cne, autor wymienia akurat Koz\u0119 w\u015br\u00f3d tw\u00f3rc\u00f3w odbiegaj\u0105cych od og\u00f3\u0142u<\/a>[7]<\/a>). Iwona Ha\u0142gas i Mariusz Frukacz nakre\u015blaj\u0105 do\u015b\u0107 szerok\u0105 panoram\u0119 problem\u00f3w spo\u0142ecznych poruszanych przez animator\u00f3w<\/a>[8]<\/a>. Interesuje mnie przede wszystkim zawarte w cytowanym fragmencie rozr\u00f3\u017cnienie uwarunkowa\u0144 systemowych, w ramach kt\u00f3rych dzia\u0142aj\u0105 polscy tw\u00f3rcy. Faktycznie, pa\u0144stwo na prze\u0142omie lat 80. i 90., liberalizuj\u0105c si\u0119, znosi najbardziej widoczne, opresyjne elementy autorytarnego systemu. Zlikwidowana zostaje cenzura, rozwi\u0105zaniu ulegaj\u0105 okryte z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105 pa\u0144stwowe jednostki takie jak S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa czy ZOMO. Wreszcie transformuj\u0105ce si\u0119 w stron\u0119 kapitalizmu pa\u0144stwo usuwa elementy gospodarki centralnie planowanej. Zrzeka si\u0119 kolejnych element\u00f3w w\u0142adzy nad rynkiem. Czy jednak Gi\u017cycki nie przecenia monolityczno\u015bci w\u0142adzy w PRL, a z drugiej strony \u2013 nie umniejsza si\u0142, kt\u00f3re ustalaj\u0105c nowe prawa po transformacji, buduj\u0105 inaczej dzia\u0142aj\u0105cy porz\u0105dek w\u0142adzy, wcale nie mniej wszechogarniaj\u0105cy? Bez w\u0105tpienia racj\u0119 ma Ranci\u00e8re, pisz\u0105c, \u017ce jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych praktyk policyjnych pa\u0144stwa (przez policj\u0119 nie rozumie on okre\u015blonej formacji mundurowej, a symboliczn\u0105 konstrukcj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa<\/a><\/i>[9]<\/a>) jest konserwowanie hierarchii przez definiowanie tego, co wida\u0107, i tego, co nie ma by\u0107 widoczne<\/a>[10]<\/a>. Zasad\u0105 t\u0105 rz\u0105dz\u0105 si\u0119 tak autorytarne, jak i demokratyczne systemy. Przeciwstawiaj\u0105c policj\u0119 polityce, francuski filozof zwraca uwag\u0119, \u017ce funkcj\u0105 tej drugiej jest uzmys\u0142awianie tkwi\u0105cych w spo\u0142ecze\u0144stwie przestrzeni, w kt\u00f3rych mo\u017cna wyst\u0119powa\u0107 przeciwko w\u0142adzy. Szukaj\u0105c praktyk policyjnych w kapitalistycznej Polsce, mogliby\u015bmy wskaza\u0107 na przyk\u0142ad na g\u0142oszenie narracji, kt\u00f3ra podkre\u015bla \u201enaturalno\u015b\u0107\u201d spo\u0142ecznych nier\u00f3wno\u015bci, a w konsekwencji wzmacnia podzia\u0142 na tych, kt\u00f3rzy mog\u0105 sprawowa\u0107 w\u0142adz\u0119, oraz tych, kt\u00f3rzy s\u0105 rz\u0105dzeni. Policyjn\u0105 rol\u0119 \u201edzielenia postrzegalnego\u201d mogliby\u015bmy dostrzec tak\u017ce w konserwowaniu okre\u015blonych relacji mi\u0119dzy m\u0119\u017cczyznami i kobietami. Je\u015bli polityka jest interwencj\u0105 w to, co mo\u017cna zobaczy\u0107 i powiedzie\u0107<\/a><\/i>[11]<\/a>, to przyjmuj\u0105c rozpoznania Ranci\u00e8re\u2019a, mo\u017cemy wyszczeg\u00f3lni\u0107 momenty polityczne w Erotycznych zwierzeniach<\/i> Kozy.<\/p>\n

Kiedy mierzymy si\u0142\u0119 w\u0142adzy przez pryzmat pot\u0119gi jej aparat\u00f3w represyjnych (w\u0105tek ten wyra\u017anie wybrzmiewa w cytowanym rozr\u00f3\u017cnieniu Gi\u017cyckiego mi\u0119dzy systemem PRL i III RP), pomijamy ca\u0142\u0105 gam\u0119 dyspozycji obecnych w r\u00f3\u017cnych mechanizmach spo\u0142ecznych, maj\u0105cych bezpo\u015bredni wp\u0142yw na nasze \u017cycie i dzia\u0142anie. Szczeg\u00f3lnie w kontek\u015bcie stosunk\u00f3w mi\u0119dzy p\u0142ciami, intymnych relacji przedstawionych przez Koz\u0119, znacznie por\u0119czniejsze wydaje si\u0119 przyj\u0119cie koncepcji w\u0142adzy rozproszonej, kt\u00f3r\u0105 analizuje Michel Foucault: w\u0142adza nie jest ani instytucj\u0105, ani struktur\u0105, ani czyj\u0105kolwiek pot\u0119g\u0105; jest nazw\u0105 u\u017cyczan\u0105 z\u0142o\u017conej sytuacji strategicznej w danym spo\u0142ecze\u0144stwie<\/a><\/i>[12]<\/a>. W uj\u0119ciu Foucaulta to dyskurs, w kt\u00f3rym si\u0119 poruszamy, ma wp\u0142yw na to, jak kszta\u0142tuje si\u0119 nasza podmiotowo\u015b\u0107. Poj\u0119cie \u201eujarzmienia\u201d zwraca uwag\u0119 na dwoisto\u015b\u0107 procesu, w kt\u00f3rym jeste\u015bmy jednocze\u015bnie tworzeni przez w\u0142adz\u0119 i jej podporz\u0105dkowywani. Judith Butler, zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad przyzwoleniem podmiot\u00f3w na ujarzmienie, pisze, \u017ce bierze si\u0119 ono z konstatacji: wol\u0119 \u017cy\u0107 w podporz\u0105dkowaniu, ni\u017c nie istnie\u0107<\/a><\/i>[13]<\/a>. W\u0142adza daje nam obietnic\u0119 istnienia.<\/p>\n

***<\/p>\n

W Historii seksualno\u015bci<\/i> Foucault przeciwstawia si\u0119 \u201ehipotezie represyjnej\u201d, czyli koncepcji, w my\u015bl kt\u00f3rej w\u0142adza wyros\u0142a na gruncie etyki bur\u017cuazyjnej, t\u0142umi ludzk\u0105 seksualno\u015b\u0107, powoduj\u0105c frustracje i blokuj\u0105c tym samym dost\u0119p do szcz\u0119\u015bcia. Wymierzony w zachodni\u0105 nauk\u0119 o seksualno\u015bci tekst mia\u0142 swojego g\u0142\u00f3wnego adresata w psychoanalizie wywodz\u0105cej si\u0119 z my\u015bli Zygmunta Freuda. Nie mo\u017ce nam jednak umkn\u0105\u0107 historyczny kontekst powstania ksi\u0105\u017cki Foucaulta. Paryski maj 1968 roku, a za oceanem ruch hippisowski nios\u0142y ze sob\u0105 utopijne marzenie o wyzwoleniu seksualnym, a przez to bardziej r\u00f3wno\u015bciowym i szcz\u0119\u015bliwym spo\u0142ecze\u0144stwie. Schy\u0142ek PRL i post\u0119puj\u0105ca liberalizacja praw mog\u0142y nie\u015b\u0107 podobne nadzieje tym, kt\u00f3rym pa\u0144stwo jawi\u0142o si\u0119 jako instytucja represjonuj\u0105ca pragnienia i konserwuj\u0105ca okre\u015blone role p\u0142ciowe.<\/p>\n

Jeszcze na pocz\u0105tku lat 80. Julian Antonisz w drugim odcinku animowanej Polskiej Kroniki Non-camerowej<\/i> (1981) przeciwstawia\u0142 \u017cartobliwie sytuacje robotnika polskiego i zachodniego, za punkt odniesienia bior\u0105c dost\u0119p do erotycznych przedstawie\u0144 w kulturze masowej. Zachodni robotnik stymulowany jest przez kapitalistyczny system, by swoje oszcz\u0119dno\u015bci wydawa\u0107 na nieobyczajne rozrywki oraz gumy do \u017cucia, w Polsce za\u015b, co wyra\u017anie zaznacza narratorka filmu, ch\u0142opa nic nie kusi tak perfidnie<\/i>. W kolejnych latach dost\u0119p do tre\u015bci skrz\u0119tnie do tej pory blokowanych przez pruderyjn\u0105 cenzur\u0119 by\u0142 coraz \u0142atwiejszy. Pisz\u0105c o docieraj\u0105cych nielegalnie z Zachodu erotycznych magazynach, Iwona Kurz zauwa\u017ca, \u017ce wpisane w nie pragnienie \u0142\u0105czy\u0142o sfer\u0119 seksualn\u0105 z urokiem d\u00f3br luksusowych: plakat by\u0142 zast\u0119pnikiem niejako podw\u00f3jnie, a posiadanie (za pomoc\u0105 wzroku) kobiety oznacza\u0142o w nim posiadanie r\u00f3wnie\u017c tego, co zachodnie<\/a><\/i>[14]<\/a>. W latach 80. erotyka \u015bmia\u0142o wkroczy\u0142a do polskiej masowej kultury wizualnej<\/a>[15]<\/a>. W\u0142adza komunistyczna, importuj\u0105ca w czasie kryzysu zachodnie filmy rozrywkowe, rozbudza\u0142a pragnienia widz\u00f3w dotycz\u0105ce obcowania z podobnymi obrazami. Rodzimi tw\u00f3rcy, chc\u0105c rywalizowa\u0107 o odbiorc\u0119, kt\u00f3rego wymagania uleg\u0142y ju\u017c przeobra\u017ceniom, sami musieli przyj\u0105\u0107 \u201ezachodnie\u201d, \u201ekapitalistyczne\u201d podej\u015bcie do rozrywki. Przytoczone przez Karola Jachymka fragmenty zapis\u00f3w komisji kolaudacyjnych<\/a>[16]<\/a> doskonale pokazywa\u0142y, jak niegdysiejsze inteligenckie przekonanie o edukacyjnej mocy kina ust\u0119powa\u0142o miejsca podej\u015bciu do kina jako towaru, kt\u00f3rego produkcja musi si\u0119 op\u0142aci\u0107 (pokazywa\u0142y to sukcesy frekwencyjne film\u00f3w, np. Porno <\/i>Marka Koterskiego [1989]<\/a>[17]<\/a>). Erotyczne przedstawienia wkr\u00f3tce trafi\u0142y te\u017c na ma\u0142y ekran. Olga Drenda przypomina w swej ksi\u0105\u017cce, jak kalendarze z nagimi kobietami s\u0142u\u017cy\u0142y za rekwizyt dodaj\u0105cy uroku nobliwym gabinetom z serialu TVP W labiryncie<\/i>, a modelki topless reklamowa\u0142y w pa\u0144stwowej telewizji towary nowo powsta\u0142ych polonijnych firm<\/a>[18]<\/a>.<\/p>\n

Post\u0119puj\u0105ca obecno\u015b\u0107 erotyki i nago\u015bci w polskiej sferze wizualnej korelowa\u0142a z przekszta\u0142ceniami PRL w kierunku gospodarki kapitalistycznej (na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 tu szczeg\u00f3lnie reformy rz\u0105d\u00f3w Zbigniewa Messnera i Mieczys\u0142awa Rakowskiego). Uwolnienie rynku i zniesienie cenzury za rz\u0105d\u00f3w solidarno\u015bciowo-PZPR-owskich umo\u017cliwi\u0142o znacznie wi\u0119kszy nap\u0142yw nieobecnych do tej pory tre\u015bci. Coraz powszechniejsze sta\u0142o si\u0119 korzystanie z erotycznych film\u00f3w na kasetach wideo, co pokazuje cho\u0107by Grzegorz Fortuna w artykule o firmie dystrybucyjnej Elgaz<\/a>[19]<\/a>. Niezale\u017cne wydawnictwa si\u0119ga\u0142y po transgresyjne teksty, na przyk\u0142ad \u201ebrulion\u201d opublikowa\u0142 Histori\u0119 oka<\/i> Georges\u2019a Bataille\u2019a czy skandalizuj\u0105ce Flupy z pizdy<\/i> Zbigniewa Sajnoga. Jan Koza wspomina prze\u0142om lat 80. i 90. jako czas \u201ewybuchu\u201d tre\u015bci seksualnych, przyznaj\u0105c, \u017ce by\u0142a to g\u0142\u00f3wna inspiracja dla Erotycznych zwierze\u0144<\/a><\/i>[20]<\/a>.<\/p>\n

Telewizyjna tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Kozy, tak jak i jego prasowe komiksy zajmuj\u0105 pozycj\u0119, kt\u00f3r\u0105 \u0142atwo przeoczy\u0107, funkcjonuj\u0105c na marginesie, jako dodatki do powa\u017cnych tre\u015bci. Czym\u017ce s\u0105 p\u00f3\u0142toraminutowe odcinki serialu animowanego wobec p\u00f3\u0142toragodzinnych film\u00f3w fabularnych czy dwukadrowe komiksy wobec kilkustronicowych artyku\u0142\u00f3w? Postaram si\u0119 jednak pokaza\u0107, \u017ce na tle polskiej kinematografii lat 90., krytykowanej za uproszczone, a wr\u0119cz szkodliwe podej\u015bcie do r\u00f3l p\u0142ciowych<\/a>[21]<\/a>, kr\u00f3tkie, niemal efemeryczne animacje Kozy oferuj\u0105 wiele ciekawych rozpozna\u0144 dotycz\u0105cych pozycji m\u0119\u017cczyzn i kobiet po transformacji.<\/p>\n

Cykl Erotyczne zwierzenia<\/i> imituje programy telewizyjne, w kt\u00f3rych zwykli bohaterowie dziel\u0105 si\u0119 swoimi \u017cyciowymi do\u015bwiadczeniami. Ka\u017cdy odcinek wita widz\u00f3w czo\u0142\u00f3wk\u0105, w kt\u00f3rej r\u00f3\u017cowe serce pulsuje na tle obracaj\u0105cego si\u0119 powoli wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi tytu\u0142u wygenerowanego krojem, imituj\u0105cym wytworn\u0105 kaligrafi\u0119. Zap\u0119tlona md\u0142a melodia, przywodz\u0105ca na my\u015bl przyt\u0142umiony d\u017awi\u0119k syntezatorowego ch\u00f3ru, w oprawie s\u0142odkiego r\u00f3\u017cu wprowadza b\u0142ogi nastr\u00f3j. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 historii spina klamr\u0105 g\u0142os narratora, kt\u00f3ry \u2013 opr\u00f3cz przeczytania tytu\u0142u serii i odcinka \u2013 najpierw przedstawia bohater\u00f3w, m\u00f3wi\u0105c na przyk\u0142ad: Lato to okres wypoczynku, rozlu\u017anienia i mi\u0142o\u015bci. Poznajmy wi\u0119c histori\u0119 pani Wac\u0142awy, kt\u00f3ra opowie nam o swojej urlopowej przygodzie<\/a><\/i>[22]<\/a>, a potem ko\u0144czy film mora\u0142em.<\/p>\n

Tym, co od razu zwraca uwag\u0119, jest wyra\u017ana przewaga kobiet w\u015br\u00f3d g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w programu. Opr\u00f3cz odcink\u00f3w Marzenie pi\u0119knego montera<\/i> i Kr\u00f3l Disco<\/i> m\u0119\u017cczy\u017ani zwykle s\u0105 na drugim planie, co nie oznacza, \u017ce nie pe\u0142ni\u0105 wa\u017cnych r\u00f3l, jako \u017ce osi\u0105 wszystkich historii s\u0105 relacje heteronormatywne<\/a>[23]<\/a>. Kobiety opowiadaj\u0105 o swoich cielesnych, zmys\u0142owych doznaniach. Z drugiej jednak strony to m\u0119ski podmiot, narrator, zawsze ma ostatnie s\u0142owo i prawo do umieszczenia opowie\u015bci w okre\u015blonym dyskursie. Napi\u0119cie mi\u0119dzy szczero\u015bci\u0105 intymnego wyznania a formatuj\u0105c\u0105, neutralizuj\u0105c\u0105 potencja\u0142 nagiej historii wypowiedzi\u0105 \u201eprowadz\u0105cego program\u201d magistra Jana Kozy stanowi o sile wymowy film\u00f3w i jest w Erotycznych zwierzeniach<\/i> zasad\u0105 wart\u0105 g\u0142\u0119bszej analizy.<\/p>\n

Pisz\u0105c o seksualno\u015bci, Foucault odrzuca powszechne i umocowane w tradycji zachodniej nauki przekonanie, jakoby by\u0142a ona czym\u015b naturalnym, bli\u017cszym nagiemu do\u015bwiadczeniu, do kt\u00f3rego musimy dotrze\u0107, by m\u00f3c wyrazi\u0107 prawd\u0119 o podmiocie. Seksualno\u015b\u0107, jak dowodzi filozof, stanowi skomplikowany rodzaj konstruktu spo\u0142ecznego. Aby pozna\u0107 jego mechanizmy i zrozumie\u0107, w jaki spos\u00f3b na jego tworzenie wp\u0142yn\u0119\u0142a w\u0142adza, musimy zag\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 w histori\u0119. Wyznanie, zgodnie z za\u0142o\u017ceniami Foucaulta, by\u0142o jedn\u0105 z kluczowych praktyk s\u0142u\u017c\u0105cych wykszta\u0142ceniu si\u0119 nowoczesnej seksualno\u015bci. \u0179r\u00f3de\u0142 tej praktyki autor doszukuje si\u0119 w tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej pokuty. W dobie kontrreformacji podr\u0119czniki do pokuty coraz wi\u0119ksze znaczenie nadawa\u0142y wyznawaniu pokus cielesnych, jednocze\u015bnie jednak zaleca\u0142y, by wyznaj\u0105c grzechy, pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 j\u0119zykiem wyg\u0142adzonym, okr\u0119\u017cnym<\/a>[24]<\/a>. Znalezienie odpowiedniego j\u0119zyka do m\u00f3wienia o tym, co powinno by\u0107 ukryte, powoduje do dzi\u015b niema\u0142e konfuzje. Napi\u0119cie mi\u0119dzy wyjawianiem a odkrywaniem sfery seksualnej na przyk\u0142adzie kinematografii pokazuje Linda Williams<\/a>[25]<\/a>. Jednym z wa\u017cnych rozr\u00f3\u017cnie\u0144, na kt\u00f3re zwraca uwag\u0119 autorka, jest podzia\u0142 na erotyk\u0119 i pornografi\u0119. (Ten podzia\u0142 na dobre i z\u0142e przedstawienie seksu od\u017cywa r\u00f3wnie\u017c w dyskusji na temat nago\u015bci i seksu w polskim kinie okresu transformacji<\/a>[26]<\/a>). Scenom seksu przygl\u0105da si\u0119 w kontek\u015bcie znaczenia danego aktu dla fabu\u0142y. W tym skrupulatnym badaniu seks poddany zostaje niemal takiemu samemu rygorowi, jak w omawianych przez Foucaulta bur\u017cuazyjnych formach po\u017cycia ma\u0142\u017ce\u0144skiego.<\/p>\n

Chocia\u017c wyznania seksualne stanowi\u0105 o\u015b ca\u0142ego cyklu Kozy, to w \u017cadnym odcinku problem j\u0119zyka nie nabiera tak du\u017cego znaczenia jak w Niezapomnianej nocy<\/i>. G\u0142\u00f3wna bohaterka, pani Rybacka, opowiada, jak pewnego dnia po powrocie z pracy m\u0105\u017c zaproponowa\u0142 jej seks. Towarzyszymy w tej opowie\u015bci bohaterce od przyj\u015bcia do mieszkania, poprzez sam akt p\u0142ciowy, a\u017c po powr\u00f3t do kuchni, w kt\u00f3rej przygotowuje obiad.<\/p>\n

<\/p>\n

Erotyczne zwierzenia<\/em>, odc. Niezapomniana noc<\/em>, 1996 r., realizacja: Jan Koza\u00a0
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum autora, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Ju\u017c sam tytu\u0142 konfrontuje nas z problemem, jak wypada m\u00f3wi\u0107 o seksie. Niezapomniana noc<\/i> swoim brzmieniem roztacza przed nami wizj\u0119 romantycznych uniesie\u0144. Jej ukryta perwersyjno\u015b\u0107 tkwi w napi\u0119ciu, o kt\u00f3rym pisze Foucault. Tytu\u0142 wyra\u017anie zdradza nam g\u0142\u00f3wny seksualny temat odcinka, a jednocze\u015bnie o samym akcie nie m\u00f3wi wprost. Ukryty za metafor\u0105 seks, wtopiony jest w romantyczny dyskurs, skrywa si\u0119 pod os\u0142on\u0105 nocy, jak w wyciemnieniu nast\u0119puj\u0105cym po poca\u0142unku w klasycznym hollywoodzkim melodramacie<\/a>[27]<\/a>. Ca\u0142y podst\u0119p Kozy polega na obaleniu oczekiwa\u0144, kt\u00f3re rozbudzi\u0142 wst\u0119pem. Co dzieje si\u0119 po przyj\u015bciu bohaterki do mieszkania? Rozebrali\u015bmy si\u0119 z m\u0119\u017cem i po\u0142o\u017cyli do \u0142\u00f3\u017cka, po czym on sprawnie wprowadzi\u0142 cz\u0142onka w m\u0105 pochw\u0119. Po\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na mnie i rozpocz\u0105\u0142 ruchy frykcyjne, rytmicznie dra\u017cni\u0105c moj\u0105 \u0142echtaczk\u0119. Czu\u0142am nadchodz\u0105cy orgazm. M\u0105\u017c mia\u0142 w\u0142a\u015bnie ejakulacj\u0119 i poczu\u0142am, jak wype\u0142nia mnie jego sperma. Ma\u0142\u017conek zasapany wyci\u0105gn\u0105\u0142 cz\u0142onka i zacz\u0105\u0142 rytmicznie chrapa\u0107<\/i>. Zderzaj\u0105c romantyczne konotacje niesione przez zapowied\u017a \u201eniezapomnianej nocy\u201d z prozaicznym aktem seksualnym, Koza osi\u0105ga wyra\u017any efekt komiczny. Czujemy, \u017ce j\u0119zyk, kt\u00f3rym pos\u0142uguje si\u0119 kobieta, nie pasuje do obietnicy cielesnych rozkoszy. Ten przywodz\u0105cy na my\u015bl dyskurs medyczny ci\u0105g zda\u0144 obiektywizuje akt seksualny, wypiera z niego emocje. Mechaniczny opis kopulacji zako\u0144czonej ejakulacj\u0105 sytuuje si\u0119 po przeciwnej stronie znanych z romantycznych powie\u015bci, bogatych w metafory przedstawie\u0144 seksualnych zbli\u017ce\u0144. Subiektywne doznanie zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 orgazmu nie jest te\u017c widoczne na twarzy kobiety.<\/p>\n

Animacja zastosowana przez Koz\u0119 jest oszcz\u0119dna. Ca\u0142a sekwencja, od przyj\u015bcia pani Rybackiej do domu, przez przygotowanie do seksu i sam akt, a\u017c po jego zako\u0144czenie, rozgrywa si\u0119 dos\u0142ownie w o\u015bmiu niemal statycznych kadrach (z czego dwa zostaj\u0105 powt\u00f3rzone). Z jednej strony obraz nie pokazuje nam wszystkiego \u2013 zacytowany wy\u017cej fragment monologu wybrzmiewa na tle dw\u00f3ch animowanych kadr\u00f3w, kr\u00f3tko widocznego portretu nagiej pary ma\u0142\u017conk\u00f3w i pokazanego d\u0142u\u017cej obrazu kopulacji \u2013 z drugiej za\u015b strony obraz zdaje si\u0119 \u201em\u00f3wi\u0107\u201d znacznie wi\u0119cej. W kadrach Niezapomnianej nocy<\/i>, niezale\u017cenie od pozbawionego opis\u00f3w przemocy monologu bohaterki, mo\u017cemy dostrzec symptomy rozgrywaj\u0105cego si\u0119 w tle ma\u0142\u017ce\u0144skiego dramatu.<\/p>\n

Ju\u017c kadr, w kt\u00f3rym pan Rybacki proponuje \u017conie seks, mo\u017ce budzi\u0107 niepok\u00f3j. Widok m\u0119\u017cczyzny z wykrzywion\u0105 dziwnym grymasem twarz\u0105, przywo\u0142uj\u0105cego palcem do siebie kobiet\u0119, nie przypomina w niczym szarmanckiego zaproszenia do prze\u017cycia romantycznych uniesie\u0144. Kolejny kadr z kobiet\u0105, kt\u00f3ra masuj\u0105c obola\u0142e \u0142ydki, przystaje na propozycj\u0119 m\u0119\u017ca, mo\u017ce budzi\u0107 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, na ile jej dyspozycja jest w og\u00f3le uwzgl\u0119dniana przez partnera. Niepewno\u015b\u0107 co do rodzaju relacji mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami towarzyszy\u0107 nam mo\u017ce tak\u017ce, gdy widzimy ich nagich uj\u0119tych centralnie, jakby pozuj\u0105cych do dziwacznego naturalistycznego portretu. Podczas gdy kobieta stoi wyprostowana, wzrok kieruj\u0105c w stron\u0119 g\u00f3rnej granicy kadru, co nadaje jej postawie dumy i godno\u015bci, jej ma\u0142\u017conek patrzy z przekrzywion\u0105 g\u0142ow\u0105 z ukosa, prosto w oczy nam, widzom. Zapalony papieros w jego d\u0142oni zdaje si\u0119 dodatkowo wskazywa\u0107 na nonszalancj\u0119, z jak\u0105 traktuje to, co ma zaraz nast\u0105pi\u0107. Kluczowy jednak jest sam kadr przedstawiaj\u0105cy seks. Kobieta le\u017cy na \u0142\u00f3\u017cku niczym trup. Jej nieobecna twarz nie wyra\u017ca \u017cadnych uczu\u0107, z pewno\u015bci\u0105 nie odczytamy z niej nadchodz\u0105cego orgazmu, o kt\u00f3rym m\u00f3wi. Jedyna ruchoma cz\u0119\u015b\u0107 kadru to poruszaj\u0105ce si\u0119 w g\u00f3r\u0119 i w d\u00f3\u0142 po\u015bladki m\u0119\u017cczyzny.<\/p>\n

Co chce nam powiedzie\u0107 kobieta? Pod\u0105\u017caj\u0105c za rozpoznaniem Foucaulta, mo\u017cemy widzie\u0107 w jej seksualnym do\u015bwiadczeniu przejaw uciele\u015bnionego efektu dzia\u0142ania w\u0142adzy. W rozdziale Prawo \u015bmierci i w\u0142adza nad \u017cyciem<\/i> francuski my\u015bliciel wyr\u00f3\u017cnia dwa bieguny, w ramach kt\u00f3rych nowoczesna w\u0142adza roztoczy\u0142a swe panowanie nad ludzkim \u017cyciem. Jeden z nich stanowi\u0142a dyscyplina cia\u0142a, pojmowanego jako maszyna, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by\u0142o regulowa\u0107, urabia\u0107 metodami tresury, wzmacnia\u0107 jego u\u017cyteczno\u015b\u0107; drugi biegun stanowi\u0142y regulacje ludno\u015bciowe, dzia\u0142ania zwi\u0105zane z kontrol\u0105 populacji, przystosowanie mas do nowoczesnego spo\u0142ecze\u0144stwa i rozwijaj\u0105cego si\u0119 systemu kapitalistycznego<\/a>[28]<\/a>. Kobieta, wcielaj\u0105c w sw\u00f3j j\u0119zyk dyskurs naukowy, kt\u00f3rym wszak pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 tak\u017ce poradniki dotycz\u0105ce \u017cycia erotycznego, by wspomnie\u0107 najpopularniejsz\u0105 w Polsce Sztuk\u0119 kochania<\/i> Michaliny Wis\u0142ockiej<\/a>[29]<\/a>, obiektywizuje cia\u0142o, dyscyplinuje je. Poszczeg\u00f3lne elementy sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na akt seksualny w jej wypowiedzi zostaj\u0105 skrz\u0119tnie rozdzielone. Zachodni dyskurs seksualno\u015bci czyni z nas uwa\u017cnych obserwator\u00f3w w\u0142asnych cia\u0142, ich nabrzmia\u0142ych organ\u00f3w, wydzielin. Zdyscyplinowane cia\u0142o \u017cona oddaje swojemu m\u0119\u017cowi, niezale\u017cnie od w\u0142asnego stanu. Cia\u0142o i seks s\u0142u\u017cy podtrzymaniu normatywnej relacji ma\u0142\u017ce\u0144skiej, w kt\u00f3rej kobieta us\u0142uguje. W filmie Kozy dobitnie podkre\u015bla to fakt, \u017ce w istocie nie dowiadujemy si\u0119, czy bohaterka dost\u0105pi\u0142a orgazmicznej rozkoszy. Wiemy natomiast, \u017ce po tym, jak szczytowa\u0142 jej m\u0105\u017c, posz\u0142a gotowa\u0107 obiad. Z drugiej jednak strony kobieta ko\u0144czy swoj\u0105 opowie\u015b\u0107 stwierdzeniem: To by\u0142a cudowna niespodzianka<\/i>. Kiedy narrator dodaje p\u00f3\u017aniej: Pa\u0144stwo Rybaccy jeszcze przez wiele lat wspomina\u0107 b\u0119d\u0105 te cudowne chwile<\/i>, ukazuje si\u0119 nam charakter seksualnego po\u017cycia ma\u0142\u017ce\u0144skiego bohater\u00f3w. Kobieta, wychowana w spos\u00f3b nak\u0142adaj\u0105cy ograniczenia na manifestowanie ch\u0119ci wsp\u00f3\u0142\u017cycia, musi czeka\u0107, a\u017c partner zaproponuje jej seks. W tej sytuacji nawet jeden tak ma\u0142o romantyczny, odarty z poezji akt mo\u017ce stanowi\u0107 \u201eniezapomnian\u0105 noc\u201d. Rysunki Kozy, kt\u00f3re wcze\u015bniej przeanalizowa\u0142em, znacznie silniej ni\u017c same s\u0142owa pokazuj\u0105 pani\u0105 Ryback\u0105 jako ofiar\u0119 m\u0119\u017ca, a w szerszym kontek\u015bcie \u2013 pewnego heteronormatywnego wzorca zwi\u0105zku. Dyskurs formatuje i ustanawia cia\u0142o kobiety, ma wp\u0142yw na jej do\u015bwiadczenie przyjemno\u015bci i trwanie w relacji.<\/p>\n

Narracja pacyfikuj\u0105ca wyw\u00f3d kobiet jeszcze silniej uwidocznia si\u0119 w dw\u00f3ch innych filmach cyklu, Przemianie Andrzeja<\/i> i Rodzinnym interesie<\/i>. W Przemianie Andrzeja<\/i> poznajemy histori\u0119 kobiety, kt\u00f3rej ukochany po \u015blubie wpada w alkoholizm. Wkr\u00f3tce nadu\u017cywaniu alkoholu towarzyszy bicie. Spirala przemocy osi\u0105ga jednak sw\u00f3j zaskakuj\u0105cy kres wraz z zaj\u015bciem kobiety w ci\u0105\u017c\u0119. Bohaterka opowiada o kolejnej przemianie tytu\u0142owego Andrzeja, tym razem w zatroskanego i kochaj\u0105cego ojca. Film ko\u0144czy wypowied\u017a narratora: Do\u015bwiadczenie cudu prokreacji odmienia ka\u017cdego. Cieszymy si\u0119, \u017ce pa\u0144stwo Karczy\u0144scy podzielili si\u0119 z nami tymi wspania\u0142ymi chwilami, jakie daje macierzy\u0144stwo<\/i>.<\/p>\n

<\/p>\n

Erotyczne zwierzenia<\/em>, odc. Przemiana Andrzeja<\/em>, 1996 r., realizacja: Jan Koza
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum autora, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Kr\u00f3tka animacja zbudowana jest na silnych kontrastach mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi scenami. Zaraz po sekwencji weselnych ta\u0144c\u00f3w widzimy g\u0142\u00f3wn\u0105 bohaterk\u0119, kt\u00f3ra zaci\u0105gaj\u0105c si\u0119 papierosem, rozpoczyna relacj\u0119 z ma\u0142\u017ce\u0144skiej gehenny. Uderzaj\u0105cy jest beznami\u0119tny ton, jakim najpierw ona, p\u00f3\u017aniej za\u015b on opowiadaj\u0105 o toksycznym zwi\u0105zku. Zw\u0142aszcza sucha relacja m\u0119\u017cczyzny, pozbawiona ozdobnik\u00f3w, koncentruj\u0105ca si\u0119 na faktach, przywodzi na my\u015bl odczytane z kartki zeznanie z procesu s\u0105dowego: Bi\u0107 zacz\u0105\u0142em \u017con\u0119, jak zrz\u0119dzi\u0107 zacz\u0119\u0142a, \u017ce ca\u0142\u0105 pensj\u0119 przepijam. Pierwszy raz to tylko pi\u0119\u015bci\u0105 w twarz jej da\u0142em. Potem poszed\u0142em si\u0119 upi\u0107. Potem ju\u017c bi\u0142em codziennie, jak wraca\u0142em do domu pijany<\/i>. Historia ko\u0144czy si\u0119 pozornym happy endem i groteskowym mora\u0142em. Nic nie wskazuje na to, by agresor wyci\u0105gn\u0105\u0142 wnioski ze swojego post\u0119powania. Nie spotka\u0142a go \u017cadna kara, nie ma te\u017c pewno\u015bci, \u017ce koszmar domowej przemocy nie powr\u00f3ci. Rodzin\u0119 opuszczamy po s\u0142owach kobiety, kt\u00f3ra zwierza si\u0119, \u017ce w kolejnym roku postara si\u0119 z m\u0119\u017cem o nast\u0119pne dziecko. W tym przygn\u0119biaj\u0105cym modelu macierzy\u0144stwo oznacza po prostu brak przemocy, wi\u0105\u017ce poczucie bezpiecze\u0144stwa kobiety z rodzeniem kolejnych dzieci. \u201eWspania\u0142e chwile, jakie daje macierzy\u0144stwo\u201d, dos\u0142ownie wydaj\u0105 si\u0119 chwilami wyszarpanymi z przesyconej opresj\u0105 egzystencji.<\/p>\n

Pisz\u0105c o mechanizmie obecnym w wyznaniu, Foucault zauwa\u017ca, \u017ce dominuj\u0105ca pozycja nie przypada jednak w udziale temu, kto m\u00f3wi (jest on bowiem zmuszony), lecz temu, kto s\u0142ucha i milczy; nie temu, kto zna odpowied\u017a i jej udziela, lecz temu, kto pyta i nie musi wiedzie\u0107. Wreszcie \u00f3w dyskurs wp\u0142ywa nie na odbiorc\u0119, lecz na tego, komu go wydarto<\/a><\/i>[30]<\/a>. Narrator sankcjonuje domow\u0105 przemoc, podsumowuj\u0105c wstrz\u0105saj\u0105ce wyznanie banalnym, wzi\u0119tym jakby z naiwnej czytanki frazesem. Jest po stronie w\u0142adzy, dla kt\u00f3rej los poszczeg\u00f3lnych jednostek nie jest szczeg\u00f3lnie istotny, wa\u017cniejsze jest raczej trwanie pewnego heteronormatywnego dyskursu dotycz\u0105cego warto\u015bci rodziny jako funkcjonalnej jednostki spo\u0142ecznej i reprodukcyjna rola, jak\u0105 ta jednostka spe\u0142nia, powi\u0119kszaj\u0105c populacj\u0119. Kobieta, mimo \u017ce zwierza si\u0119 ze swoich intymnych do\u015bwiadcze\u0144, nie mo\u017ce liczy\u0107 na interwencj\u0119. W\u0142adza manifestuj\u0105ca si\u0119 w postaci narratora wpisuje niepokoj\u0105ce wyznanie w konserwatywny model, pomijaj\u0105c pojawiaj\u0105ce si\u0119 w opowie\u015bci traumatyczne do\u015bwiadczenie kobiety.<\/p>\n

W Rodzinnym interesie<\/i> narrator nie tylko broni rodziny na przek\u00f3r widocznym w filmie patologicznym relacjom, ale dodatkowo jej do\u015bwiadczenie wpisuje w kapitalistyczny model \u201eod pucybuta do milionera\u201d. Wyrzucona z pracy po sprywatyzowaniu fabryki kobieta zostaje bez \u015brodk\u00f3w do \u017cycia. Jak m\u00f3wi przed kamer\u0105, nikt nie chce zatrudni\u0107 osoby w jej wieku. Kiedy dodatkowo bezrobocie dotyka jej m\u0119\u017ca, a skromne pa\u0144stwowe zasi\u0142ki nie starczaj\u0105 na utrzymanie dzieci, chwyta si\u0119 ostatniej deski ratunku i postanawia zosta\u0107 prostytutk\u0105. Zach\u0119cony finansowym powodzeniem kobiety m\u0105\u017c wkr\u00f3tce zostaje sutenerem i sugeruje najstarszej c\u00f3rce, by po sko\u0144czeniu szko\u0142y posz\u0142a w \u015blady matki.<\/p>\n

<\/p>\n

Erotyczne zwierzenia<\/em>, odc. Rodzinny interes<\/em>, 1996 r., realizacja: Jan Koza
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum autora, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

P\u0142ciowa nier\u00f3wnowaga warunkuje wyb\u00f3r r\u00f3l przez cz\u0142onk\u00f3w znajduj\u0105cej si\u0119 w kryzysie rodziny. To kobieta bierze na siebie ryzyko zwi\u0105zane z ewentualnymi chorobami czy nadu\u017cyciami przemocowych klient\u00f3w, wreszcie ewentualny ostracyzm, jaki w spo\u0142ecze\u0144stwie dotyka prostytutki. M\u0119\u017cczyzna przyjmuje na siebie rol\u0119 zarz\u0105dcy cia\u0142a \u017cony i c\u00f3rki. Feministka Luce Irigaray stawia tez\u0119, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo i kultura oparte s\u0105 na wymianie kobiet<\/a>[31]<\/a>. Cia\u0142o kobiety, w uj\u0119ciu autorki, nie nale\u017cy nigdy do niej, jest niejako towarem s\u0142u\u017c\u0105cym do utrzymywania relacji mi\u0119dzy m\u0119\u017cczyznami w patriarchalnym \u015bwiecie. Kluczowe w koncepcji autorki jest zaadaptowanie marksistowskiego modelu wytwarzania towaru do opisu podzielonego p\u0142ciowo spo\u0142ecze\u0144stwa. Z jednej strony mamy podmiot wytw\u00f3rc\u0119 \u2013 m\u0119\u017cczyzn\u0119, patriarch\u0119, z drugiej przedmiot wymiany towarowej \u2013 kobiet\u0119. Pisz\u0105c o przechodzeniu warto\u015bci kobiety od naturalnej do spo\u0142ecznej, Irigaray wyr\u00f3\u017cnia trzy figury kobiece: matk\u0119, dziewic\u0119 i prostytutk\u0119. Skupmy si\u0119 na tej ostatniej. Francuska badaczka nawi\u0105zuje do marksistowskiego rozr\u00f3\u017cnienia na warto\u015b\u0107 u\u017cytkow\u0105 i wymienn\u0105 towaru. W przypadku cia\u0142a prostytutki relacja ta jest do\u015b\u0107 skomplikowana: Jako\u015bci kobiecego cia\u0142a s\u0105 tutaj u\u017cyteczne. Jednak\u017ce posiadaj\u0105 warto\u015b\u0107 jedynie jako przyswojone przez m\u0119\u017cczyzn\u0119 i s\u0142u\u017c\u0105ce \u2013 w ukryty spos\u00f3b \u2013 za miejsce relacji mi\u0119dzy m\u0119\u017cczyznami<\/a><\/i>[32]<\/a>. W Rodzinnym interesie<\/i> sytuacja jest wyj\u0105tkowa ze wzgl\u0119du na spos\u00f3b, w jaki narusza tabu zwi\u0105zane z prostytucj\u0105 i funkcjonowaniem rodziny, celowo wzbudzaj\u0105c pewien dysonans. Model, w kt\u00f3rym to m\u0105\u017c pomaga swojej \u017conie dobra\u0107 odpowiedni\u0105 bielizn\u0119, by skuteczniej wabi\u0107 ni\u0105 zamo\u017cnych klient\u00f3w, jest rzadko spotykany w tekstach kultury. Figura sutenera handluj\u0105cego cia\u0142em w\u0142asnej \u017cony burzy lokowany w rodzinie wymiar \u201e\u015bwi\u0119to\u015bci\u201d, jednocze\u015bnie pokazuje w\u0142adz\u0119, jak\u0105 patriarcha rozpo\u015bciera nad kobietami.<\/p>\n

Nie mo\u017ce umkn\u0105\u0107 nam wymiar klasowy, kt\u00f3ry ci\u0105\u017cy nad sytuacj\u0105 przedstawion\u0105 przez Koz\u0119. Jak pokazuje Magda Szcze\u015bniak, po transformacji to klasa \u015brednia, sprawuj\u0105c dyskursywn\u0105 w\u0142adz\u0119 w kraju, reprezentowa\u0142a normy widzialno\u015bci<\/a>[33]<\/a>. Modernizacja \u201ehomo sovieticus\u201d zmierza\u0107 mia\u0142a w kierunku wytworzenia silnej klasy \u015bredniej. W Rodzinnym interesie<\/i> obserwujemy sprowadzony do groteski proces akumulacji kapita\u0142u, maj\u0105cy poprawi\u0107 klasow\u0105 sytuacj\u0119 rodziny pani Joanny, sytuuj\u0105c j\u0105 w pozycji klasy \u015bredniej. Towarem, kt\u00f3ry podlega obrotowi, jest tu cia\u0142o kobiety (a w przysz\u0142o\u015bci pewnie i jej c\u00f3rki). Koza dobitnie pokazuje nier\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy stronami przep\u0142ywu kapita\u0142u, z jednej strony mamy sytego biznesmena, kt\u00f3ry chwali us\u0142ugi kobiety, z drugiej \u2013 parias\u00f3w systemu: wypchni\u0119t\u0105 na bezrobocie niegdysiejsz\u0105 robotnic\u0119 i jej c\u00f3rk\u0119.<\/p>\n

Narracja pe\u0142ni w filmie funkcj\u0119 pozornego moralitetu. Rodzina pani Joanny staje si\u0119 symbolem tego, \u017ce nawet w najgorszej sytuacji zdeterminowane jednostki maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 osi\u0105gni\u0119cia sukcesu w \u015bwiecie kapitalistycznym. Oczywi\u015bcie, wska\u017anikiem sukcesu w tego typu spo\u0142ecze\u0144stwie jest sukces finansowy. To prawda, \u017ce kobieta m\u00f3wi, i\u017c praca daje jej i pieni\u0105dze, i satysfakcj\u0119. W szczerym dzieleniu si\u0119 szczeg\u00f3\u0142ami \u017cycia prostytutki mogliby\u015bmy te\u017c szuka\u0107 elementu wyzwolenia si\u0119 od tabu, jakie otacza sexworking<\/i>. I chocia\u017c nie wykluczam interpretacji, kt\u00f3ra k\u0142ad\u0142aby nacisk na sprawczo\u015b\u0107 kobiety i jej prawo do czerpania rado\u015bci z p\u0142atnego seksu, to nie mo\u017ce nam znikn\u0105\u0107 z oczu fakt, \u017ce wyb\u00f3r zawodu zostaje Joannie podyktowany przez brutalne prawid\u0142a, na kt\u00f3rych opar\u0142a si\u0119 kapitalistyczna Polska. Przymuszona g\u0142odem kobieta nie ma mo\u017cliwo\u015bci przekwalifikowania si\u0119, zostaje pozostawiona sama sobie, z cia\u0142em jako jedynym towarem, kt\u00f3rym mo\u017ce handlowa\u0107. Tymi, kt\u00f3rzy przede wszystkim mog\u0105 wykorzystywa\u0107 trudn\u0105 sytuacj\u0119 kobiety, s\u0105 spragnieni seksu i posiadaj\u0105cy pieni\u0105dze m\u0119\u017cczy\u017ani. Wymowa filmu, wyra\u017cona w s\u0142owach narratora zestawiaj\u0105cego liberalne slogany z sytuacj\u0105 wymuszonej prostytucji, okazuje si\u0119 mia\u017cd\u017c\u0105c\u0105 krytyk\u0105 systemu, kt\u00f3ry stawia ludzi przed podobnymi wyborami, nie oferuj\u0105c innych narz\u0119dzi awansu spo\u0142ecznego.<\/p>\n

<\/p>\n

Erotyczne zwierzenia<\/em>, odc. Marzenie pi\u0119knego montera<\/em>, 1996 r., realizacja: Jan Koza
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum autora, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artysty<\/span><\/span><\/p>\n

Na sam koniec zostawi\u0142em jeden z dw\u00f3ch film\u00f3w Kozy, w kt\u00f3rych m\u0119\u017cczyzna jest g\u0142\u00f3wnym bohaterem. W Marzeniu pi\u0119knego montera<\/i> poznajemy anegdot\u0119 o hydrauliku, kt\u00f3ry wezwany do naprawy rury w pewnym mieszkaniu, zostaje uwiedziony przez pi\u0119kn\u0105 kobiet\u0119. Koza wyra\u017anie nawi\u0105zuje tu do schematu, kt\u00f3ry zajmuje silne miejsce w kulturze. Przekraczaj\u0105cy pr\u00f3g domu obcy m\u0119\u017cczyzna stanowi zagro\u017cenie dla patriarchalnego porz\u0105dku. \u017barty o mleczarzach czy listonoszach uprawiaj\u0105cych seks z kobietami podczas nieobecno\u015bci ich m\u0119\u017c\u00f3w wyra\u017anie igraj\u0105 z m\u0119skim l\u0119kiem przed kobiec\u0105 seksualno\u015bci\u0105, nad kt\u00f3r\u0105 nie da si\u0119 roztoczy\u0107 pe\u0142nej w\u0142adzy. Co si\u0119 dzieje, kiedy m\u0105\u017c nie ma kontroli nad swoj\u0105 partnerk\u0105? Czy wpajane przez kultur\u0119 normy wystarcz\u0105, by zrezygnowa\u0142a z oddania si\u0119 przystojnemu dostawcy? Nieprzypadkowo i ch\u0119tnie ten model wykorzystuj\u0105 tw\u00f3rcy film\u00f3w pornograficznych. Z jednej strony mamy tu l\u0119k przed zdrad\u0105 ukochanej, z drugiej za\u015b fantazj\u0119 o uleg\u0142ej kobiecie, kt\u00f3ra oddaje si\u0119 za co\u015b tak b\u0142ahego jak dostarczona pizza czy zreperowana rura w \u0142azience. Stateczna \u017cona czy pilnie ucz\u0105ca si\u0119 c\u00f3rka, p\u0142ac\u0105c za us\u0142ug\u0119 cia\u0142em, staje si\u0119 poniek\u0105d pogardzan\u0105 publicznie prostytutk\u0105. Co wi\u0119cej, w bur\u017cuazyjnej fantazji o kobiecie oddaj\u0105cej si\u0119 hydraulikowi b\u0105d\u017a dostawcy jedzenia dochodzi do przekroczenia bariery klasowej \u2013 akt jest rodzajem mezaliansu. Foucault zwraca\u0142 uwag\u0119, jak w epoce nowoczesnej seks sta\u0142 si\u0119 narz\u0119dziem klasy panuj\u0105cej s\u0142u\u017c\u0105cym utwierdzaniu swojej pozycji: Nie tyle stosowano represj\u0119 wobec seksu klas wyzyskiwanych, ile troszczono si\u0119 o cia\u0142o, wigor, d\u0142ugowieczno\u015b\u0107, potomstwo i pokolenia klas \u201epanuj\u0105cych\u201d<\/a><\/i>[34]<\/a>. Obcy m\u0119\u017cczyzna w \u0142\u00f3\u017cku \u017cony pana domu kruszy seksualn\u0105 struktur\u0119 w\u0142adzy, kt\u00f3rej nadano tak du\u017ce znaczenie.<\/p>\n

Tytu\u0142owe \u201emarzenie\u201d dobrze oddaje fantazyjny charakter sytuacji, w kt\u00f3rej znalaz\u0142 si\u0119 bohater filmu Kozy. W jednym z bodaj najs\u0142ynniejszych esej\u00f3w filmoznawczych Laura Mulvey analizowa\u0142a spos\u00f3b, w jaki konstrukcja kobiecych przedstawie\u0144 s\u0142u\u017cy\u0142a m\u0119skiemu spojrzeniu<\/a>[35]<\/a>. Zwr\u00f3cenie uwagi na schematy przedstawieniowe i funkcj\u0119 pe\u0142nion\u0105 przez obrazy kobiet pozostaje wa\u017cnym aspektem koncepcji feministycznej teoretyczki mimo r\u00f3\u017cnych uwag, jakie krytykuj\u0105cy jej prace zg\u0142aszali. Rozcz\u0142onkowanie kobiecego cia\u0142a, koncentracja na okre\u015blonych jego cz\u0119\u015bciach okazuj\u0105 si\u0119 niezwykle istotne dla gatunku filmu erotycznego, do kt\u00f3rego nawi\u0105zuje Koza. Jednocze\u015bnie autor animacji w warstwie wizualnej wyra\u017anie podejmuje gr\u0119 z erotycznymi przedstawieniami, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 pobudzeniu czytelnik\u00f3w gazetek pornograficznych czy ogl\u0105daj\u0105cych filmy na kasetach VHS \u2013 symbolu kapitalistycznych przemian.<\/p>\n

Cia\u0142a bohater\u00f3w film\u00f3w Kozy s\u0105 dalekie od doskona\u0142o\u015bci. Moment, w kt\u00f3rym tytu\u0142owy \u201epi\u0119kny\u201d monter traci dech w piersiach na widok \u201epi\u0119knej dziewczyny\u201d, rysownik przedstawia w taki spos\u00f3b, by\u015bmy nie przeoczyli \u017cartu tkwi\u0105cego w kontra\u015bcie wizerunku kobiety i zachwytu m\u0119\u017cczyzny. Koza jest wyra\u017anym spadkobierc\u0105 tradycji polskiej animacji, kt\u00f3ra niedobory \u015brodk\u00f3w, zap\u00f3\u017anienie wzgl\u0119dem zachodnich sposob\u00f3w reprezentacji rekompensowa\u0142a pomys\u0142owym wykorzystaniem ograniczonych narz\u0119dzi<\/a>[36]<\/a>. Nawet korzystaj\u0105c z komputerowych technologii, autor raczej wydobywa ich nieprzystawalno\u015b\u0107 do rysunku, jak w scenie ta\u0144ca w odcinku Kr\u00f3l Disco<\/i>, ni\u017c stara si\u0119 nawi\u0105zywa\u0107 do praktyk profesjonalnych zachodnich animator\u00f3w. Nad jego pracami unosi si\u0119 duch \u201eestetyki bylejako\u015bci\u201d<\/a>[37]<\/a>. Scena erotyczna, kt\u00f3ra w ko\u0144cu nast\u0119puje mi\u0119dzy rozochocon\u0105 dziewczyn\u0105 a sprawnym hydraulikiem, ogranicza si\u0119 do portretu poruszaj\u0105cej g\u00f3rn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 cia\u0142a kobiety, kt\u00f3rej nieproporcjonalne kontury przypominaj\u0105 raczej bazgro\u0142 wyrysowany niesprawn\u0105 r\u0119k\u0105 wi\u0119ziennego tatua\u017cysty. Animacja stosowana przez Koz\u0119 przypomina dzia\u0142ania Juliana Antonisza poprzez zap\u0119tlenie wykorzystywanych kilkakrotnie prostych rysunk\u00f3w. Oczywi\u015bcie przyj\u0119ty spos\u00f3b pracy ca\u0142kowicie burzy jakiekolwiek skopofiliczne pragnienia, kt\u00f3re m\u0119skiemu spojrzeniu towarzyszy\u0107 by mog\u0142y przy \u201eprawid\u0142owo\u201d zobrazowanej quasi-pornograficznej fabule. M\u0119ski podmiot szukaj\u0105cy erotycznego spe\u0142nienia zostaje tym samym przez Koz\u0119 wystawiony na po\u015bmiewisko.<\/p>\n

***<\/p>\n

W swoim cyklu Erotyczne zwierzenia<\/i> Jan Koza wyra\u017anie nawi\u0105zywa\u0142 do kojarzonych z transformacj\u0105 prze\u0142omu lat 80. i 90. przekszta\u0142ce\u0144 w polskiej sferze wizualnej dotycz\u0105cych reprezentacji seksu. Obietnica uczestniczenia w erotycznym spektaklu, na wz\u00f3r zachodnich erotyk\u00f3w czy film\u00f3w pornograficznych, kt\u00f3r\u0105 mog\u0142a n\u0119ci\u0107 zmys\u0142owa czo\u0142\u00f3wka serii, by\u0142a jednak przez autora konfrontowana z prozaicznymi, narysowanymi \u201ebyle jak\u201d opowie\u015bciami z kapitalistycznych peryferii. Kontrast mi\u0119dzy zachodnimi obrazami pon\u0119tnych cia\u0142 a rysunkami Kozy pe\u0142ni\u0142 nie tylko funkcj\u0119 humorystyczn\u0105 \u2013 jego filmy mo\u017cemy traktowa\u0107 jako krytyk\u0119 m\u0119skiej dominacji, kt\u00f3ra wcale nie os\u0142ab\u0142a po transformacji.<\/p>\n

Autor czyni bohaterkami swojego cyklu g\u0142\u00f3wnie kobiety, to one, dzi\u0119ki konwencji swobodnej wypowiedzi, mog\u0105 wyznawa\u0107 swe najskrytsze sekrety. Mimo zastosowania pozornie wyzwalaj\u0105cej formy filmy k\u0142ad\u0105 du\u017cy nacisk na pokazanie ujarzmienia bohaterek, ich funkcjonowania w dyskursie, kt\u00f3ry nak\u0142ada sztywne wzory realizacji pragnienia. Kobiety dyscyplinuj\u0105 swe cia\u0142a, by s\u0142u\u017cy\u0107 heteronormatywnym regu\u0142om, rodzinie, w kt\u00f3rej patriarchaln\u0105 w\u0142adz\u0119 ma m\u0119\u017cczyzna. Jedn\u0105 z istotnych warto\u015bci film\u00f3w artysty jest pokazanie napi\u0119cia mi\u0119dzy sytuacj\u0105 kobiet w rodzinach, odczuciami ich samych a dostrzegan\u0105 przez widz\u00f3w beznadziej\u0105 ich sytuacji. Nie jest tak, \u017ce kobiety s\u0105 po prostu zniewolone przez opresj\u0119, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna \u0142atwo odrzuci\u0107. W\u0142adza pokazuje tu swoje pozytywne oblicze w takim znaczeniu, \u017ce sama seksualno\u015b\u0107 kobiet, ich zdolno\u015b\u0107 do realizacji pragnienia jest mo\u017cliwa w obszarze wyznaczonym przez dyskurs. W ko\u0144cu zar\u00f3wno bohaterki Niezapomnianej nocy<\/i>, jak i Przemiany Andrzeja<\/i> czy Rodzinnego interesu<\/i> s\u0105 na sw\u00f3j spos\u00f3b zadowolone.<\/p>\n

Kluczow\u0105 postaci\u0105 w ca\u0142ym cyklu jest narrator. Jego pozorna neutralno\u015b\u0107 jako prowadz\u0105cego program pokazuje nam kolejny spos\u00f3b dzia\u0142ania w\u0142adzy. Przyj\u0119ty przez autora film\u00f3w pseudonim \u201emagister Jan Koza\u201d nie wydaje si\u0119 przypadkowy. Nadanie paranaukowej konotacji wywodom narratora mo\u017ce by\u0107 odbierane jako parodia wypowiedzi intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy pozornie wypowiadaj\u0105c prawdy naukowe, w istocie za\u015b konserwuj\u0105 niesprawiedliwe relacje spo\u0142eczne.<\/p>\n

\n

\u00a0<\/p>\n


<\/p>\n
\n
\n

<\/a>[1] M. Frukacz, Rozmowy o animacji: 24 klatki na sekund\u0119<\/i>, Wydawnictwo Lokator, Krak\u00f3w 2008, s. 93. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] Lista odcink\u00f3w: Kr\u00f3l Disco<\/i>, Ksi\u0105\u017c\u0119 z miasta<\/i>, Mariola, lat 16<\/i>, Marzenie pi\u0119knego montera<\/i>, Niezapomniana noc<\/i>, Prawdziwa mi\u0142o\u015b\u0107, Przemiana Andrzeja<\/i>, Rodzinny interes<\/i>, Urlopowa nami\u0119tno\u015b\u0107<\/i>, Urlopowa nami\u0119tno\u015b\u0107 \u2014 wersja 2<\/i>. Odcinek Urlopowa nami\u0119tno\u015b\u0107<\/i> ukaza\u0142 si\u0119 w dw\u00f3ch wersjach, druga zosta\u0142a poprawiona od strony wizualnej. Rodzinny interes<\/i> oraz Niezapomniana noc<\/i> dost\u0119pne s\u0105 na platformie http:\/\/archiwum.nina.gov.pl<\/a>. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozosta\u0142ych film\u00f3w zosta\u0142a prze\u0142o\u017cona na j\u0119zyk komiksu i w takiej formie dost\u0119pna jest w albumach Erotyczne zwierzenia<\/i> (2003) oraz Wszystko \u017ale<\/i> (2007). Za dost\u0119p do ca\u0142ego cyklu Erotyczne zwierzenia<\/i> chcia\u0142em podzi\u0119kowa\u0107 jego autorowi.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] Np. J. Armata, Coraz wi\u0119cej anonim\u00f3w. Kilka uwag o polskiej animacji<\/i>, \u201eKino\u201d 1996, nr 6, s. 25\u201327.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] Por. M. Gi\u017cycki, Nie tylko Disney. Rzecz o filmie animowanym<\/i>, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 2000; Polski film animowany<\/i>, red. M. Gi\u017cycki, B. Zmudzi\u0144ski, Polskie Wydawnictwo Audiowizualne, Warszawa 2008; P. Sitkiewicz, Polska szko\u0142a animacji<\/i>, S\u0142owo\/obraz terytoria, Gda\u0144sk 2011.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] A. Prodeus, 1991\u20132008. Po prze\u0142omie<\/i>, [w:] Polski film animowany<\/i>, dz. cyt., s. 108.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[6] M. Gi\u017cycki, Dlaczego polska animacja przesta\u0142a k\u0105sa\u0107<\/i>, [w:] Polska animacja w XXI wieku<\/i>, red. M. Kozubek, T. Szczepa\u0144ski, Wydawnictwo PWSFTviT, \u0141\u00f3d\u017a 2017, s. 16.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] Tam\u017ce, s. 19.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] I. Ha\u0142gas, M. Frukacz, Totalne poruszenie. Wsp\u00f3\u0142czesna animacja w Polsce<\/i>, \u201eEkrany\u201d 2015, nr 1, s. 29.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] J. Ranci\u00e8re, Na brzegach politycznego<\/i>, t\u0142um. I. Bojad\u017cijewa, J. Sowa, Korporacja ha!art, Krak\u00f3w 2008, s. 28.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[10] Tam\u017ce, s. 29.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[11] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[12] M. Foucault, Historia seksualno\u015bci<\/i>, t\u0142um. B. Banasiak, T. Komendant, K. Matuszewski, Czytelnik, Warszawa 1995, s. 84.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[13] J. Butler, Psychiczne \u017cycie w\u0142adzy. Teorie ujarzmienia<\/i>, t\u0142um. T. Kaszubski, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2018, s. 13.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[14] I. Kurz, Go\u0142a baba<\/i>, [w:] Kultura wizualna w Polsce. Spojrzenia<\/i>, red. I. Kurz, P. Kwiatkowska, M. Szcze\u015bniak, \u0141. Zaremba, Fundacja B\u0119c! Zmiana, IKP UW, Warszawa 2017.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[15] Por. I. Kalinowska, Seks, polityka i koniec PRL-u: o cielesno\u015bci w polskim kinie lat osiemdziesi\u0105tych<\/i>, [w:] Cia\u0142o i seksualno\u015b\u0107 w kinie polskim<\/i>, red. S. Jagielski, A. Morstin-Pop\u0142awska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Krak\u00f3w 2009; K. Jachymek, Obna\u017cy\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107. Nago\u015b\u0107 i erotyka w kinie polskim czas\u00f3w prze\u0142omu<\/i>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2019, nr 105\u2013106; P. Zwierzchowski, Polityczne konteksty kina popularnego w Polsce w latach 80.<\/i>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2018, nr 103.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[16] K. Jachymek, Obna\u017cy\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107<\/i>\u2026, dz. cyt., s. 64.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[17] I. Kalinowska, Seks, polityka<\/i>\u2026, dz. cyt., s. 77.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[18] O. Drenda, Duchologia polska. Rzeczy i ludzie w latach transformacji<\/i>, Karakter, Krak\u00f3w 2016, s. 169.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[19] G. Fortuna Jr, Elgaz na tle polskiego rynku video<\/i>, \u201ePanoptikum\u201d 2016, nr 15.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[20] J. \u0106wieluch, Podw\u00f3jne \u017cycie magistra Kozy<\/i> (wywiad), \u201ePolityka\u201d 2014, nr 51\/52, s. 146.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[21] Por. G. Stach\u00f3wna, Suczka, Cycofon, Faustyna i inne kobiety w polskim filmie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych<\/i>, [w:] Gender w humanistyce<\/i>, red. M. Radkiewicz, Rabid, Krak\u00f3w 2001; E. Mazierska, Pogr\u0105\u017cony w kryzysie. Portret m\u0119\u017cczyzny w polskim kinie postkomunistycznym<\/i>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2003, nr 43; M. Radkiewicz, \u201eM\u0142ode wilki\u201d polskiego kina. Kategoria gender a debiuty lat 90.<\/i>, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Krak\u00f3w 2006.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[22] Cytat z odcinka Urlopowa nami\u0119tno\u015b\u0107<\/i>.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[23] Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce w powsta\u0142ym kilka lat p\u00f3\u017aniej komiksie Erotyczne zwierzenia<\/i> pojawia si\u0119 ju\u017c historia gejowska, kt\u00f3ra notabene stanowi rodzaj wariacji na temat animowanego odcinka Mariola, lat 16<\/i>.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[24] M. Foucault, Historia seksualno\u015bci<\/i>, dz. cyt., s. 25.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[25] L. Williams, Hard core. Power, Pleasure, and the \u201eFrenzy of the Visible\u201d<\/i>, University of California Press, Berkley\u2013Los Angeles 1999, s. 265.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[26] Por. przytoczone przez Karola Jachymka wyimki z publicystyki tego okresu, K. Jachymek, Obna\u017cy\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107<\/i>\u2026, dz. cyt., s. 64\u201366.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[27] Por. L. Williams, Screening Sex<\/i>, Duke University Press, Durham\u2013London 2008.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[28] M. Foucault, Historia seksualno\u015bci<\/i>, dz. cyt., s. 122.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[29] Warto por\u00f3wna\u0107 opis stosunku seksualnego w ksi\u0105\u017cce Wis\u0142ockiej z opisem bohaterki filmu Kozy. Chocia\u017c Wis\u0142ocka w swojej pracy nieraz nawi\u0105zuje do klasyki literatury, pos\u0142uguje si\u0119 anegdotami z \u017cycia, to akurat we fragmencie analizuj\u0105cym punkt po punkcie etapy stosunku seksualnego gaw\u0119dziarski ton ust\u0119puje miejsca naukowej precyzji.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[30] M. Foucault, Historia seksualno\u015bci<\/i>, <\/i>dz. cyt., s. 61.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[31] L. Irigaray, Rynek kobiet<\/i>, t\u0142um. A. Araszkiewicz, <\/i>\u201ePrzegl\u0105d Filozoficzno-Literacki\u201d 2003, nr 1. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[32] Tam\u017ce, s. 27.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[33] M. Szcze\u015bniak, Normy widzialno\u015bci. To\u017csamo\u015b\u0107 w czasach transformacji<\/i>, Fundacja B\u0119c! Zmiana, IKP UW, Warszawa 2016, s. 46.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[34] M. Foucault, Historia seksualno\u015bci<\/i>, dz. cyt., s. 109.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[35] L. Mulvey, Przyjemno\u015b\u0107 wzrokowa a kino narracyjne<\/i>, t\u0142um. J. Mach, [w:] Panorama wsp\u00f3\u0142czesnej my\u015bli filmowej<\/i>, red. A. Helman, Universitas, Krak\u00f3w 1992.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[36] P. Sitkiewicz, Stary duch w m\u0142odym ciele. Dlaczego polscy animatorzy patrz\u0105 w przesz\u0142o\u015b\u0107?<\/i>, [w:] Polska animacja w XXI wieku<\/i>, dz. cyt., s. 26.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[37] M. Frukacz, Rozmowy o animacji\u2026<\/i>, dz. cyt., s. 95.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Erotyczne zwierzenia<\/i><\/b>\u00a0Jana Kozy, czyli m\u0119ska w\u0142adza po transformacji ustrojowej<\/b><\/p>\n

Artyku\u0142 po\u015bwi\u0119cony jest analizie reprezentacji m\u0119skiej w\u0142adzy w animowanym cyklu Jana Kozy\u00a0Erotyczne zwierzenia<\/i>. Wykorzystuj\u0105c elementy teorii Michela Foucaulta, autor bada obecne w filmach kobiece wyznania dotycz\u0105ce sfery seksualnej. Istotne miejsce w analizie zajmuje wyszczeg\u00f3lnienie stosowanych przez Koz\u0119 zabieg\u00f3w podwa\u017caj\u0105cych praktyki przedstawie\u0144 erotycznych tradycyjnie uwik\u0142anych w zwi\u0105zek z m\u0119skim pragnieniem. Jednym z cel\u00f3w jest wydobycie krytycznego potencja\u0142u tkwi\u0105cego w filmach animatora.<\/p>\n

Jan Koza\u2019s\u00a0Erotic Confessions<\/i>: male power after the collapse of the Polish People’s Republic<\/b><\/p>\n

The aim of the essay is the analysis of the representation of male power in Jan Koza\u2019s animated series\u00a0Erotic confessions<\/i>. By using some aspects of Michel Foucault’s theory, author examines the practice of female confessions presented in films. Moreover author tries to describe how Koza plays with male desire traditionally bind with erotic images. One of the main goals is to bring out the movies critical potential.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/b>\u00a0polskie kino m\u0119\u017cczyzn, animacja, transformacja ustrojowa, seksualno\u015b\u0107, m\u0119sko\u015b\u0107, kobieco\u015b\u0107, w\u0142adza, Jan Koza<\/p>\n

Piotr Klonowski\u00a0<\/b>\u2013 doktorant w Instytucie Kultury Polskiej UW. Zajmuje si\u0119 przede wszystkim badaniami komiksu. Publikowa\u0142 m.in. w \u201eEkranach\u201d, \u201eHa!arcie\u201d i \u201eZeszytach Komiksowych\u201d.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 1996 roku na antenie regionalnego kana\u0142u TVP we Wroc\u0142awiu pokazano animowany serial Erotyczne zwierzenia. Ma\u0142o jeszcze w\u00f3wczas znany artysta, ukrywaj\u0105cy si\u0119 pod pseudonimem Jan Koza, sw\u00f3j telewizyjny debiut zawdzi\u0119cza\u0142 wyr\u00f3\u017cnieniu otrzymanemu na festiwalu sztuki video WRO[1]. Tematem dziesi\u0119ciu kr\u00f3tkich odcink\u00f3w m\u0142ody animator uczyni\u0142 seksualne relacje mi\u0119dzy mieszka\u0144cami dopiero co nawr\u00f3conej na kapitalizm Polski[2]. Bohaterowie… Czytaj wi\u0119cej »„Erotyczne zwierzenia” Jana Kozy, czyli m\u0119ska w\u0142adza po transformacji ustrojowej<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":733,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[312],"tags":[49,353,39,337,313,42,354,355],"ppma_author":[356],"class_list":["post-229","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2020","tag-animacja","tag-jan-koza","tag-kobiecosc","tag-meskosc","tag-polskie-kino-mezczyzn","tag-seksualnosc","tag-transformacja-ustrojowa","tag-wladza"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t