Ty, drogi Czytelniku, nie masz tyle szcz\u0119\u015bcia \u2013 nie b\u0119dzie listy przeboj\u00f3w, b\u0119dzie nieudany tekst, bieda-eksplikacja nieuchwytnego fenomenu. Nie ma nic bardziej \u017cenuj\u0105cego ni\u017c wys\u0142uchanie i\u00a0powt\u00f3rzenie dwa razy tego samego \u017cartu z\u00a0r\u00f3wn\u0105 \u015bwie\u017co\u015bci\u0105 i\u00a0zaanga\u017cowaniem, a\u00a0ja, ni\u017cej lub, w\u00a0zale\u017cno\u015bci od fantazji \u0142amacza, wy\u017cej podpisana, w\u00a0ten spos\u00f3b w\u0142a\u015bnie rozpocz\u0119\u0142am sw\u00f3j referat na konferencji \u201eWysz\u0142o, jak wysz\u0142o. Pora\u017cka i\u00a0s\u0142abo\u015b\u0107 w\u00a0kulturze Europy \u015arodkowej w\u00a0latach 1970\u20132000\u201d w\u00a0maju 2015 roku.<\/p>\n
Pora\u017cka powszechnie rozumiana jest jako co\u015b niepo\u017c\u0105danego<\/i> \u2013 pisali organizatorzy konferencji \u2013 to przegrana, zaw\u00f3d, rozczarowanie, \u015bwiadectwo s\u0142abo\u015bci, u\u0142omno\u015bci i\u00a0niedopasowania<\/a><\/i>[2]<\/a>. Zauwa\u017cali przy tym, \u017ce pytanie o\u00a0pora\u017ck\u0119 jest zawsze pytaniem o\u00a0to, co definiujemy jako sukces \u2013 a\u00a0wi\u0119c rozwa\u017cania nad pora\u017ck\u0105, konfrontacja z\u00a0tym, co nieudane, s\u0142abe, nietrafione, prowadzi do postawienia pyta\u0144 o\u00a0warunki mo\u017cliwo\u015bci \u2013 i\u00a0niemo\u017cliwo\u015bci \u2013 osi\u0105gni\u0119cia sukcesu, o\u00a0graniczne kryteria decyduj\u0105ce o\u00a0tym, co uznajemy za \u201eudane\u201d, \u201emocne\u201d, \u201ezwie\u0144czone powodzeniem\u201d<\/a><\/i>[3]<\/a>. Refleksja nad tym, co \u201enieudane\u201d i\u00a0\u201eniedopasowane\u201d do zwyci\u0119skiej narracji, otwiera przestrze\u0144 namys\u0142u nad alternatywnymi wizjami przysz\u0142o\u015bci i\u00a0mniejszo\u015bciowymi narracjami znikaj\u0105cymi zwykle pod pisan\u0105 przez zwyci\u0119zc\u00f3w histori\u0105 \u201eprzez wielkie H\u201d<\/a><\/i>[4]<\/a>. Wyznaczenie ram czasowo-przestrzennych konferencji na \u201eostatni\u0105 \u0107wiartk\u0119\u201d XX wieku dyskretnie, lecz stanowczo, zdefiniowa\u0142o punkt odniesienia: to \u015brodkowoeuropejskie koncepcje i\u00a0produkcje kulturalne s\u0105 tymi, kt\u00f3re rzekomo nie wytrzymuj\u0105 konfrontacji z\u00a0Zachodem: mog\u0105 tylko imitowa\u0107, powiela\u0107, udawa\u0107 albo okazywa\u0107 si\u0119 przebrzmia\u0142e i\u00a0skazane na kl\u0119sk\u0119 w\u00a0procesie dziejowym, i\u00a0jako takie przywo\u0142ywane s\u0105 ewentualnie z\u00a0nostalgicznym u\u015bmiechem, jako wzruszaj\u0105ce podr\u00f3bki, kulawe analogie, surogaty i\u00a0substytuty.<\/p>\n Kazimierz Kaczor,\u00a0<\/span>Jan Serce<\/em>, 1981 r., re\u017c. Rados\u0142aw Piwowarski, fot. Henryk W\u0142och, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n W tym kontek\u015bcie serial Rados\u0142awa Piwowarskiego doskonale nadaje si\u0119 do analizy jako produkcja pora\u017ckowa, kl\u0119ska jest bowiem wpisana nie tylko w\u00a0jego temat \u2013 opowie\u015b\u0107 o\u00a0zawodach mi\u0142osnych \u017cyciowego nieudacznika \u2013 ale te\u017c w\u00a0losy samej produkcji, kt\u00f3ra boryka\u0142a si\u0119 z\u00a0organizacyjnymi i\u00a0logistycznymi k\u0142opotami, a\u00a0gdy wreszcie zosta\u0142a uko\u0144czona i\u00a0wyemitowana, spotka\u0142a si\u0119 z\u00a0nieprzychylnym przyj\u0119ciem krytyk\u00f3w, z\u00a0odrzuceniem i\u00a0niezrozumieniem.<\/p>\n Trzeba mo\u017ce od razu zacz\u0105\u0107 od usprawiedliwie\u0144. Przywo\u0142ywane tutaj kategorie pora\u017cki, s\u0142abo\u015bci, obciachu i\u00a0niezr\u0119czno\u015bci s\u0105 nie tylko uwodz\u0105ce, ale i\u00a0wykazuj\u0105 pewne tendencje totalitarne: daj\u0105 si\u0119 bardzo rozszerza\u0107 i\u00a0staj\u0105 si\u0119 zwodniczo pojemne, prowokuj\u0105 do tego, by sobie pofolgowa\u0107 formalnie i\u00a0stylistycznie, zach\u0119caj\u0105 do wyst\u0105pie\u0144 b\u0142aze\u0144skich i\u00a0\u017cenuj\u0105cych lapsus\u00f3w, ale te\u017c do dzia\u0142a\u0144 subwersywnych i\u00a0ironicznych, do pozbawionej regu\u0142 gry z\u00a0kampem, kiczem i\u00a0cudzys\u0142owem, a\u00a0tak\u017ce ze zwodnicz\u0105 siostr\u0105 nasz\u0105 Ironi\u0105. Przynale\u017c\u0105 jednocze\u015bnie nie tyle do sfery intelektualnej klarowno\u015bci co do obszaru emocjonalnych intuicji i\u00a0cielesnych odczu\u0107. A\u00a0wi\u0119c, poczucie zak\u0142opotania i\u00a0za\u017cenowania, zawstydzenia z\u00a0drugiej r\u0119ki i\u00a0niezr\u0119czno\u015bci niech b\u0119dzie nie tylko przedmiotem refleksji, ale i\u00a0towarzystwem emocjonalnym. B\u0119dziemy obcowa\u0107 z\u00a0przebogatym katalogiem pora\u017cek. B\u0119d\u0105 to pora\u017cki z\u00a0porz\u0105dku wewn\u0105trzfabularnego, krytyczno-recepcyjnego, estetycznego (obrazy s\u0142abe), ale tak\u017ce moje pora\u017cki jako interpetatora nieumiej\u0105cego znale\u017a\u0107 odpowiednich narz\u0119dzi analitycznych dla tego, co dzieje si\u0119 na ekranie, i\u00a0tego, co dzieje si\u0119 we mnie jako widzu. Justyna Jaworska, kt\u00f3ra jest wra\u017cliwo\u015bciow\u0105 patronk\u0105 tamtego referatu i\u00a0tego tekstu, powiedzia\u0142a kiedy\u015b, \u017ce najbardziej frapuj\u0105ce i\u00a0fascynuj\u0105ce s\u0105 dla nas te zjawiska, kt\u00f3rych nie potrafimy ugry\u017a\u0107 i\u00a0o kt\u00f3rych nie potrafimy si\u0119 sensownie wypowiedzie\u0107.<\/p>\n Wyliczank\u0119 kl\u0119sk zacznijmy od manifestacji (czy raczej \u2013 postmanifestacji) programowej. Oddajemy g\u0142os re\u017cyserowi Rados\u0142awowi Piwowarskiemu: My w\u00a0roku 1978 wymy\u015blili\u015bmy sobie bohatera \u201ena przek\u00f3r\u201d \u00f3wczesnym wzorcom \u2013 my\u015bl\u0119, \u017ce kontekst tzw. propagandy sukcesu jest tutaj bardzo wa\u017cny \u2013 Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry si\u0119 nie przepycha \u0142okciami do kariery. Nie ma sukces\u00f3w, a\u00a0wprost przeciwnie: przegrywa i\u00a0g\u0142\u0119boko prze\u017cywa swoje pora\u017cki. Mnie taki cz\u0142owiek zawsze b\u0119dzie interesowa\u0142 bardziej ni\u017c typ zwyci\u0119zcy<\/a><\/i>[5]<\/a>.<\/i> Jan Serce by\u0142 wi\u0119c antybohaterem rozmy\u015blnie i\u00a0programowo, a\u00a0jego tw\u00f3rcy kontestowali zar\u00f3wno gierkowsk\u0105 \u201epropagand\u0119 sukcesu\u201d, jak i\u00a0pochylali si\u0119 z\u00a0trosk\u0105 nad cz\u0142owiekiem pozbawionym bohaterskich predylekcji. I\u00a0tutaj nast\u0105pi\u0142a kolejna pora\u017cka: okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pomys\u0142 ten nie by\u0142 dopasowany do oczekiwa\u0144 odbiorc\u00f3w. Serial zbiera\u0142 mia\u017cd\u017c\u0105ce recenzje zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d krytyk\u00f3w \u2013 co wydaje mi si\u0119 szczeg\u00f3lnie ciekawe jako symptom ich nieporadzenia sobie z\u00a0osobliw\u0105 propozycj\u0105 estetyczn\u0105 i\u00a0konwencj\u0105 serialu \u2013 jak i\u00a0w\u015br\u00f3d widz\u00f3w, kt\u00f3rzy najwyra\u017aniej oczekiwali \u2013 rokiem emisji by\u0142 1982 i\u00a0Jan Serce<\/i> by\u0142 wtedy jedyn\u0105 nowo\u015bci\u0105 w\u00a0telewizji \u2013 czego\u015b innego. Sam Piwowarski zdaje si\u0119 znajdowa\u0107 pewn\u0105 masochistyczn\u0105 uciech\u0119 w\u00a0nostalgizacji pora\u017cki swojego dzie\u0142a. Zaprenumerowa\u0142em w\u00a0sp\u00f3\u0142dzielni Glob wycinki na has\u0142o <\/i>Jan Serce \u2013 <\/i>opowiada Piotrowi K. Piotrowskiemu na \u0142amach ksi\u0105\u017cki Kultowe seriale. \u2013 Przez dwa czy trzy miesi\u0105ce codziennie przychodzi\u0142y do mnie publikacje, w\u00a0kt\u00f3rych czyta\u0142em, \u017ce jestem najmniej zdolnym facetem w\u00a0kraju, \u017ce to jest najgorszy serial, \u017ce to jest g\u2026<\/a><\/i>[6]<\/a>.<\/i><\/p>\n Na recepcj\u0119 serialu m\u00f3g\u0142 wp\u0142yn\u0105\u0107 rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy okresem jego powstawania a\u00a0czasem emisji. Jana Serce<\/i> zacz\u0119to wymy\u015bla\u0107 pod koniec lat 70., zdj\u0119cia ruszy\u0142y we wrze\u015bniu roku 1980 i\u00a0cho\u0107 Piwowarski deklaruje, \u017ce safandu\u0142a Janek by\u0142 wyzwaniem rzuconym gierkowskiej propagandzie sukcesu, to przecie\u017c lata 70. by\u0142y w\u00a0polskim kinie i\u00a0telewizji dekad\u0105 kina obyczajowego (jeszcze b\u0119dzie o\u00a0tej lekko protekcjonalnej etykietce) i\u00a0wielkich melodramat\u00f3w, r\u00f3\u017cnorodnie zmagaj\u0105cych si\u0119 z\u00a0problemami relacji mi\u0119dzyludzkich \u2013 od Trzeba zabi\u0107 t\u0119 mi\u0142o\u015b\u0107<\/i> (re\u017c. Janusz Morgenstern, 1972) po Con amore<\/i> (re\u017c. Jan Batory, 1976); cz\u0119sto efektownych, rozbuchanych wizualnie, od Tr\u0119dowatej<\/i> (re\u017c. Jerzy Hoffman, 1976), poprzez musicalowe kino si\u0119gaj\u0105ce po dekoracje dwudziestolecia, po Ari\u0119 dla atlety<\/i> (re\u017c. Filipa Bajon, 1979). Jan Serce<\/i>, ze swoj\u0105 wspania\u0142\u0105, barokow\u0105, niezno\u015bnie za d\u0142ug\u0105<\/b> sekwencj\u0105 scen z\u00a0Balu Nadziei w\u00a0odcinku Mgie\u0142ka<\/i>, m\u00f3g\u0142by by\u0107 frapuj\u0105cym zwie\u0144czeniem tego nurtu, emitowany by\u0142 jednak dopiero w\u00a0roku 1982, w\u00a0stanie wojennym, kiedy publiczno\u015b\u0107 oczekiwa\u0142a ju\u017c innych bohater\u00f3w i\u00a0innych rodzaj\u00f3w opowie\u015bci ni\u017c emocjonalne perypetie bezradnego romantyka.<\/p>\n Romantyka, w\u00a0kt\u00f3rego wcieli\u0142 si\u0119 Kazimierz Kaczor, \u015bwie\u017co po rozkochaniu w\u00a0sobie widowni rol\u0105 zaradnego Leona Kurasia w\u00a0Polskich drogach.<\/i> Sam Piwowarski t\u0142umaczy\u0142 si\u0119 w\u00a0wywiadzie dla \u201eFilmu\u201d, \u017ce w\u00a0roku 1982 Jan Serce <\/i>to dla niego \u201esprawa prehistoryczna\u201d, \u017ce ten serial zrobi\u0142 kto\u015b inny, a\u00a0kto\u015b inny dzisiaj o\u00a0nim rozmawia<\/i>, \u017ce teraz potrzebny jest bohater cwaniak, bardziej Kazimierz Kaczor jako Kura\u015b z\u00a0\u201ePolskich dr\u00f3g\u201d ni\u017c jako Jan Serce<\/a><\/i>[7]<\/a>, cho\u0107 po latach wyznawa\u0142, \u017ce Serce by\u0142 pisany \u201epod Kaczora\u201d w\u0142a\u015bnie w\u00a0kontrze do postaci Kurasia<\/a>[8]<\/a>. Kaczor-Serce zosta\u0142 szybko spseudonimowany jako \u201eJasio Dupa\u201d, cho\u0107, jak to cz\u0119sto bywa, w\u00a0kpinie kry\u0142a si\u0119 czu\u0142o\u015b\u0107, a\u00a0kanalarz z\u00a0Woli, mimo krytycznego dystansu, zyska\u0142 grono wiernych fan\u00f3w, kt\u00f3rzy sw\u0105 sympati\u0119 wyra\u017cali listami do odtw\u00f3rcy g\u0142\u00f3wnej roli<\/a>[9]<\/a>. Ciekawe zreszt\u0105, \u017ce Kazimierz Kaczor pami\u0119ta te w\u0142a\u015bnie listy i\u00a0tworz\u0105ce si\u0119 pod wp\u0142ywem serialu \u201eKluby Samotnych Serc imienia Jana Serce\u201d, a\u00a0nie wspomina o\u00a0negatywnej recepcji dzie\u0142a, w\u00a0kt\u00f3rej z\u00a0pewn\u0105 lubo\u015bci\u0105 zdaje si\u0119 pogr\u0105\u017ca\u0107 re\u017cyser. Do \u017celaznego repertuaru anegdot o\u00a0tej recepcji nale\u017cy ta, z\u00a0recenzj\u0105 z\u00a0koszali\u0144skiego \u201eG\u0142osu Fryzjera\u201d (\u201eczy czego\u015b takiego\u201d), gdzie napisano, \u017ce jest to beznadziejny serial, w\u00a0dodatku bohaterowie s\u0105 \u017ale ostrzy\u017ceni<\/a><\/i>[10]<\/a>, kt\u00f3r\u0105 przytacza Piwowarski we wzmiankowanej wy\u017cej ksi\u0105\u017cce Piotrowskiego<\/a>[11]<\/a>. Rozdzia\u0142 o\u00a0Janie Serce jest tam w\u00a0og\u00f3le kopalni\u0105 pora\u017ckowych anegdot z\u00a0okresu produkcji serialu. I\u00a0tak na przyk\u0142ad metaperferyjno\u015b\u0107 (o\u00a0peryferyjno\u015bci b\u0119dzie za chwil\u0119) i\u00a0dialektyczny splot dw\u00f3ch kana\u0142\u00f3w w\u00a0kulturze polskiej: ekipa zosta\u0142a \u201ezes\u0142ana\u201d na zdj\u0119cia do \u0141odzi, cho\u0107 przecie\u017c to bardzo warszawski serial o\u00a0kanalarzu z\u00a0Woli. Ale Warszawa by\u0142a dla Wajdy, Kawalerowicza\u2026 Takich dupk\u00f3w jak my wysy\u0142ali do \u0141odzi. A\u00a0i tak mieli\u015bmy szcz\u0119\u015bcie, \u017ce nie do Wroc\u0142awia<\/a><\/i>[12]<\/a>. Szcz\u0119\u015bcie podw\u00f3jne, bo okaza\u0142o si\u0119, \u017ce \u0141\u00f3d\u017a dysponuje przestronnymi i\u00a0wygodnymi kana\u0142ami: Kana\u0142y w\u00a0\u0141odzi by\u0142y bardzo solidnie wykonane przez tamtejszych fabrykant\u00f3w: wysokie, przestronne, mo\u017cna by\u0142o wej\u015b\u0107 z\u00a0kamer\u0105 i\u00a0kr\u0119ci\u0107. Wcze\u015bniej obawia\u0142em si\u0119 tych zdj\u0119\u0107 w\u00a0kana\u0142ach, podpytywa\u0142em, jak Wajda sobie radzi\u0142 przy filmie \u201eKana\u0142\u201d. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce kana\u0142y dla Wajdy wybudowano w\u00a0hali nr 1\u00a0w \u0141odzi. W\u00a0sumie warunki pracy w\u00a0kana\u0142ach by\u0142y zupe\u0142nie zno\u015bne i\u00a0nawet nie \u015bmierdzia\u0142o. Czasem tylko p\u0142yn\u0119\u0142a niebieska, czerwona albo zielona woda z\u00a0farbiarni<\/a><\/i>[13]<\/a>.<\/i><\/p>\n Albo \u017ce kobieta upadaj\u0105ca \u2013 fryzjerka Danusia, grana przez Ew\u0119 Szykulsk\u0105, mia\u0142a by\u0107 zrobiona \u201ena rudego wampa\u201d, ale fryzjer-pora\u017cka (co\u015b nas prze\u015bladuj\u0105 ci fryzjerzy) spali\u0142 w\u0142osy aktorki na platynowy blond<\/a>[14]<\/a>. Albo o\u00a0Himilsbachu krzycz\u0105cym pod Pa\u0142acem Kultury: Nie b\u0119d\u0119 gra\u0142 tego g\u00f3wna!<\/a><\/i>[15]<\/a>. To jakby pierwszy poziom serialowych pora\u017cek: opowie\u015b\u0107 o\u00a0trudno\u015bciach realizacyjnych (zes\u0142anie do \u0141odzi jako pokazanie tw\u00f3rcom i\u00a0tematyce ich miejsca w\u00a0filmowej i\u00a0telewizyjnej hierarchii), ma\u0142ych wpadkach na planie (nieudolny fryzjer rujnuj\u0105cy w\u0142osy Szykulskiej), k\u0142opotach z\u00a0niesfornymi aktorami. Serial o\u00a0przygodach poczciwego safandu\u0142y boryka\u0142 si\u0119 od samego pocz\u0105tku z\u00a0perypetiami, a\u00a0przynajmniej tak zosta\u0142o to p\u00f3\u017aniej opowiedziane \u2013 tworz\u0105c legend\u0119 \u201epora\u017ckowej\u201d opowie\u015bci, dla kt\u00f3rej pora\u017cka i\u00a0s\u0142abo\u015b\u0107 by\u0142y zar\u00f3wno tematem, splotem okoliczno\u015bci zewn\u0119trznych przy jej powstawaniu, jak i\u00a0dominant\u0105 recepcji \u2013 dzie\u0142o zosta\u0142o uznane za \u201enieudane\u201d.<\/p>\n Korow\u00f3d kl\u0119sk, czyli \u201eog\u00f3lny walczyk\u201d<\/b><\/p>\n Czas teraz na enumeracj\u0119, multiplikacj\u0119 i\u00a0kumulacj\u0119 pora\u017cek i\u00a0k\u0142opot\u00f3w samego bohatera, zawieraj\u0105c\u0105 si\u0119 w\u00a0jego zwi\u0119z\u0142ym przedstawieniu. Co cecha, to klops. Oto Jan Serce (nazwisko znacz\u0105ce), kanalarz z\u00a0Woli. Profesja te\u017c znacz\u0105ca: nie do\u015b\u0107, \u017ce robotnik, to jeszcze kanalarz, naddatek absurdu i\u00a0dodatkowe \u201eupodlenie\u201d bohatera. Upodlenie, kt\u00f3re odbije si\u0119 oczywi\u015bcie szlachetno\u015bci\u0105, ale nie uprzedzajmy fakt\u00f3w. Na razie mo\u017cemy powt\u00f3rzy\u0107 zdumienie re\u017cysera, kt\u00f3ry wymy\u015blaj\u0105c swemu bohaterowi zaw\u00f3d, odkry\u0142, \u017ce nie by\u0142o jeszcze serialu o\u00a0robotniku, i\u00a0przyj\u0105\u0107 jego deklaracj\u0119 o\u00a0zami\u0142owaniu do absurdu \u2013 kanalarz, jako ten, kt\u00f3ry \u017cyje pod ziemi\u0105 i\u00a0szuka mi\u0142o\u015bci na powierzchni, mia\u0142 dope\u0142ni\u0107 \u201eantybohatersko\u015bci\u201d Jana Serce<\/a>[16]<\/a>. Poza tym Serce ma czterdzie\u015bci lat, co samo w\u00a0sobie nie jest zbyt przyjemne, zw\u0142aszcza na prze\u0142omie lat 70. i\u00a080., kiedy si\u0119 jest, no tak, zdecydowanie ju\u017c starym<\/b> kawalerem, poza tym mieszka z\u00a0matk\u0105, poza tym \u2013 szuka, bez przesadnego powodzenia, prawdziwej mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n Nie obejdzie si\u0119 bez przegl\u0105du postaci jego kochanek: dosz\u0142ych i\u00a0niedosz\u0142ych, skazanych i\u00a0skazuj\u0105cych na kl\u0119sk\u0119 uczuciow\u0105. Nie dlatego, \u017ceby\u015bmy za wszelk\u0105 cen\u0119 chcieli streszcza\u0107 fabu\u0142\u0119, ale dlatego, \u017ce ich katalog to kolejne exempla<\/i> i\u00a0wariacje na temat wci\u0105\u017c nowych wymiar\u00f3w ludzkiej w\u00a0og\u00f3le, m\u0119skiej w\u00a0szczeg\u00f3le, mi\u0119dzyludzkiej z\u00a0zasady, niezr\u0119czno\u015bci, nieporadno\u015bci, s\u0142abo\u015bci i\u00a0zak\u0142opotania. Wi\u0119c na pocz\u0105tek Lusia (Hanna Stank\u00f3wna) \u2013 randka i\u00a0znajomo\u015b\u0107 zaaran\u017cowana przez matki obojga: kt\u00f3\u017c nie pami\u0119ta przygniataj\u0105cego ci\u0119\u017caru przymusowych swat\u00f3w rodzicielskich, tutaj tym wi\u0119kszego, \u017ce swatany Janek ma, jak si\u0119 rzek\u0142o, lat czterdzie\u015bci, Lusia za\u015b jest jego kole\u017cank\u0105 z\u00a0dzieci\u0144stwa. Pocz\u0105tkowe zak\u0142opotanie i\u00a0wzajemne uprzedzenia zostaj\u0105 jednak prze\u0142amane, co nie znaczy, \u017ce p\u00f3\u017aniej nie ma niezr\u0119czno\u015bci \u2013 s\u0105 jej ca\u0142e oceany i\u00a0nie s\u0105 to oceany przyjemne do ogl\u0105dania, bo towarzysz\u0105ce bohaterom poczucie zak\u0142opotania udziela si\u0119 widzom. Janek i\u00a0Lusia postanawiaj\u0105 si\u0119 pobra\u0107 (do\u015b\u0107 szybko, ale taki ju\u017c jest modus operandi<\/i> tych niepoprawnych romantyk\u00f3w), przechodz\u0105c po drodze niezr\u0119czno\u015b\u0107 randek zbiorowych, melancholi\u0119 niedzielnego dancingu, za\u017cenowanie nieskonsumowanej nocy przed\u015blubnej w\u00a0hotelu Victoria (na przeszkodzie staj\u0105 perypetie natury formalnej \u2013 portierka nie chce zameldowa\u0107 niema\u0142\u017conk\u00f3w) i\u00a0dojmuj\u0105cy smutek hotelowej architektury wn\u0119trz (tapczan w\u00a0kulturze polskiej to temat na osobny esej), uniemo\u017cliwiaj\u0105cej w\u00a0zasadzie jakiekolwiek zbli\u017cenie. Do ma\u0142\u017ce\u0144stwa te\u017c zreszt\u0105 nie dochodzi, dochodzi natomiast do wieczoru kawalerskiego, kt\u00f3ry \u2013 nieco przemoc\u0105 \u2013 organizuj\u0105 Jankowi koledzy w\u00a0bidermajerowsko-buduarowo-polskim \u201egabinecie dla nowo\u017ce\u0144c\u00f3w\u201d w\u00a0podmiejskiej willi, lej\u0105c w\u00f3dk\u0119 i\u00a0wyg\u0142aszaj\u0105c niezno\u015bnie banalne, g\u0142\u0119boko m\u0105dre, absolutnie niewywrotne komuna\u0142y na temat mi\u0142o\u015bci i\u00a0ma\u0142\u017ce\u0144stwa.<\/p>\n Po Lusi jest Mgie\u0142ka (Jadwiga Jankowska-Cie\u015blak), poznana na dorocznym Balu Nadziei organizowanym przez Biuro Matrymonialne \u201eSwatka\u201d i\u00a0rozpoznana jako Ta Jedyna. D\u0142uga, zbyt d\u0142uga sekwencja z\u00a0tego balu, brawurowo prowadzonego przez rezolutn\u0105, za\u017cywn\u0105 wodzirejk\u0119 (Barbara Karwas, wybitna naturszczyczka) w\u00a0rytm \u201eog\u00f3lnego walczyka\u201d i\u00a0pijanego poloneza to dla mnie co\u015b w\u00a0rodzaju estetyczno-epistemicznej deklaracji programowej serialu. Co tam si\u0119 nie dzieje! Wizualny przepych podszyty jest kiczem, wymuszona integracja (jeste\u015bmy wszak na imprezie klubu matrymonialnego) pog\u0142\u0119bia tylko poczucie wyobcowania i\u00a0nieadekwatno\u015bci. Oprawione w\u00a0ramy z\u00a0Mickiewicza g\u0142\u0119boko prawdziwe bana\u0142y o\u00a0mi\u0142o\u015bci; s\u0142ynne zawo\u0142anie \u201enikt z\u00a0tego balu nie wyjdzie samotny\u201d; przyodziane w\u00a0tiulowo-szyfonowe sukienki i\u00a0u\u0142a\u0144skie czaka dziewcz\u0119ta-sierotki z\u00a0Domu Dziecka nr 13 zajmuj\u0105ce si\u0119 \u201ekorespondencj\u0105 waszych serc\u201d; kotyliony (\u201edow\u00f3d wp\u0142aty\u201d) i\u00a0serpentyny; \u015bwiece i\u00a0cekiny; du\u017ce kobiety o\u00a0sztucznych rz\u0119sach spowite popielatymi futrami, mali m\u0119\u017cczy\u017ani o\u00a0\u015bmiesznych w\u0105sach; bujne kszta\u0142ty striptizerki-studentki medycyny zapracowuj\u0105cej \u201ena ko\u017cuszek\u201d; jest nawet bia\u0142a myszka, a\u00a0przede wszystkim walczyk, \u201epanie prosz\u0105 pan\u00f3w do walca\u201d, \u201epanowie w\u0119\u017cykiem\u201d, \u201epanie ta\u0144cz\u0105 na jednej nodze\u201d, \u201eca\u0142uj\u0105 pan\u00f3w w\u00a0lewe ucho\u201d, \u201eczemu pani nie ta\u0144czy?\u201d, i\u00a0znowu \u201eog\u00f3lny walczyk\u201d i\u00a0\u201ewalcujemy\u201d w\u00a0barkowo-groteskowo-fantasmagorycznej scenerii zarz\u0105dzanej przez chrypliwie wzruszone okrzyki wodzirejki o\u00a0farbowanej grzywce. \u201eMam ogromn\u0105 ochot\u0119 \u2013 na tw\u0105 w\u0105tpliw\u0105 cnot\u0119\u201d, \u201enie da ci ojciec, nie da ci matka tego, co da ci \u2013 Biuro Swatka\u201d \u2013 podaje wodzirejka nieporadne rymy, a\u00a0walcuj\u0105cy niemrawo skanduj\u0105. Wodzirejka jest figur\u0105 opresji, a\u00a0Bal Nadziei, b\u0119d\u0105c balem mi\u0142o\u015bci, jest te\u017c balem przemocy. Przemocy subtelnej i\u00a0dotkliwej zarazem, zn\u00f3w odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do do\u015bwiadcze\u0144 dzieci\u0119cych \u2013 przemocy, kt\u00f3rej zazna\u0142 ka\u017cdy przymuszony do g\u0142upiej zabawy albo kt\u00f3r\u0105 zna ka\u017cdy neurotyk wrzucony w\u00a0wir dobrze zorganizowanego wesela. Przemocy partycypacji, przymusu \u0142\u0105czenia si\u0119 w\u00a0pary, absurdu obiegowych narracji romantycznych, po\u0142\u0105czenia prza\u015bno\u015bci (momentami jest troch\u0119 jak w\u00a0Pali si\u0119, moja panno<\/i> Milo\u0161a Formana) i\u00a0autentycznego wzruszenia sentymentaln\u0105 muzyk\u0105. W\u00a0tej scenerii Janek i\u00a0Mgie\u0142ka \u201eodnajduj\u0105 si\u0119\u201d, ale odnajduj\u0105 we wsp\u00f3lnym zak\u0142opotaniu, wsp\u00f3lnej \u017cenadzie, wsp\u00f3lnym poczuciu niezno\u015bno\u015bci sytuacji. Koszmar bycia wy\u0142owionym z\u00a0t\u0142umu i\u00a0zmuszonym do trzymania si\u0119 za r\u0119ce paradoksalnie umo\u017cliwia im wsp\u00f3ln\u0105 ucieczk\u0119 i, jak by to uj\u0119\u0142a Marta Piwi\u0144ska, rozpoznanie si\u0119<\/a><\/i>[17]<\/a>.<\/p>\n Ale \u017ceby melodramat m\u00f3g\u0142 uzyska\u0107 sw\u0105 przepisan\u0105 prawami gatunku dramaturgi\u0119 i\u00a0kompozycj\u0119, a\u00a0serial obyczajowy wyzyska\u0107 nowe obszary mi\u0119dzyludzkich k\u0142opot\u00f3w bycia razem w\u00a0\u015bwiecie, Mgie\u0142ka musi zosta\u0107 utracona zaraz po tym, jak zostaje odnaleziona. Nasz bohater szuka jej po dworcach, poci\u0105gach, stacjach kolejki podmiejskiej, szuka maniakalnie, w\u00a0transie, szuka do utraty tchu, do wyczerpania i\u00a0uczuciowego delirium, do apatii i\u00a0depresji. Nie znajduje. Na razie nie znajduje \u2013 nast\u0119puje wi\u0119c przewrotka i\u00a0zmiana konwencji (nie pierwsza i\u00a0nie ostatnia), z\u00a0moralitetu serio do opery raczej buffo. Oto samotna matka, rzekoma nimfomanka o\u00a0omdlewaj\u0105cych gestach, chropawym g\u0142osie i\u00a0bujnych piersiach \u2013 brawurowa Ewa Szykulska, obarczona synem Jankiem i\u00a0\u2013 jak si\u0119 wkr\u00f3tce oka\u017ce \u2013 m\u0119\u017cem, podobnie jak sam Jan Serce nieudacznym. Skoro Danusia jest matk\u0105, to mo\u017ce przystaniemy na malutk\u0105 dygresj\u0119 o\u00a0figurze matki w\u00a0serialu i\u00a0w tw\u00f3rczo\u015bci Piwowarskiego. Danusia i\u00a0jej syn (nazywany Sow\u0105) przypominaj\u0105 troch\u0119 Krystyn\u0119 (Jand\u0119 oczywi\u015bcie) i\u00a0Rafa\u0142a z\u00a0Kochank\u00f3w mojej mamy<\/i> (re\u017c. Rados\u0142aw Piwowarski, 1986): podobny splot erotycznej wybuja\u0142o\u015bci, kampowego przegi\u0119cia i\u00a0specyfiki relacji matczyno-synowskich. W\u00a0serialu Jan Serce<\/i> to w\u0142a\u015bnie relacja Janka z\u00a0matk\u0105 jest kluczowa, cho\u0107 wsp\u00f3\u0142cze\u015bni psychoterapeuci zdiagnozowaliby j\u0105 pewnie jako toksyczn\u0105 i\u00a0niezdrow\u0105. Z\u00a0perspektywy logiki wra\u017cliwo\u015bci wewn\u0105trzserialowej jest ona jednak g\u0142\u0119boka, czu\u0142a, prawdziwa i\u00a0mocna. Charakterystyczne, \u017ce w\u00a0cyklu filmowym \u201e\u015awi\u0119ta Polskie\u201d, pomy\u015blanym jako cykl film\u00f3w \u201eo wsp\u00f3\u0142czesnej tematyce psychologicznej i\u00a0moralnej\u201d po\u0142\u0105czonych motywem jednego z\u00a0tytu\u0142owych polskich \u015bwi\u0105t, Piwowarski zabiera si\u0119 za Dzie\u0144 Matki<\/a>[18]<\/a>, powtarzaj\u0105c swoje ulubione figury starszych owdowia\u0142ych kobiet (tu: Danuta Szaflarska) i\u00a0topos matczynej mi\u0142o\u015bci. Ogrywanie motywu relacji z\u00a0matk\u0105 czytam jak \u0107wiczebne pole eksploracji tego, co s\u0142abe, kruche, wymagaj\u0105ce opieki i\u00a0bezinteresowno\u015bci, wcielaj\u0105ce idea\u0142 pietas<\/i>, po\u0142\u0105czenia mi\u0142o\u015bci, czu\u0142o\u015bci i\u00a0troskliwej lito\u015bci.<\/p>\n Koniec dygresji, wracamy do przegl\u0105du perypetii Janka. Epizod z\u00a0Danusi\u0105 to wosk, \u015bwiece, barokowe obrazy, siermi\u0119\u017cny przepych wn\u0119trz, jedwabne peniuary, tytu\u0142owe (dla odcinka) pieszczoty o\u00a0lekkim zabarwieniu erotycznym (do tytu\u0142u serialu dokumentalnego z\u00a0pocz\u0105tku XXI wiek nawi\u0105zuj\u0119 nieprzypadkowo: podobny poziom niewygody ogl\u0105dania, podobne eksploracje rewir\u00f3w erotyki niezno\u015bnej<\/a>[19]<\/a>) i\u00a0zako\u0144czone ma\u0142\u0105 katastrof\u0105 zderzenie z\u00a0m\u0119sko\u015bci\u0105 numer dwa, czyli z\u00a0m\u0119\u017cem Danusi.<\/p>\n Interludium \u2013 m\u0119sko\u015b\u0107 jako katastrofa <\/b><\/p>\n Anonimowy <\/b>autor opis\u00f3w poszczeg\u00f3lnych odcink\u00f3w serialu w\u00a0witrynie \u201eFilm polski\u201d nazywa m\u0119\u017ca Danusi, pana Uliasza (Stanis\u0142aw Brudny), z\u00a0nieco grubosk\u00f3rn\u0105 protekcjonalno\u015bci\u0105 \u201ema\u0142ym, smutnym, przegranym cz\u0142owieczkiem\u201d. Stanis\u0142aw Brudny jest rzeczywi\u015bcie m\u0119\u017cczyzn\u0105 niewielkim, a\u00a0spotkanie tych dw\u00f3ch niewielkich m\u0119sko\u015bci doprowadza do niewielkiej katastrofy, sm\u0119tnie za\u015bwiadczaj\u0105cej o\u00a0kl\u0119sce m\u0119sko\u015bci jako takiej. Ojciec Sowy powraca do domu Danusi po latach roz\u0142\u0105ki i\u00a0zastaje tam Jana Serce, kt\u00f3ry ju\u017c si\u0119 zadomowi\u0142. Dochodzi najpierw do konfrontacji, potem do nieudanej pr\u00f3by zrzucenia pana Uliasza ze schod\u00f3w, wreszcie do ust\u0119pstwa. Wcze\u015bniej jednak podejrzliwy Janek czyni swej zmys\u0142owej Danusi brutalne sceny zazdro\u015bci i\u00a0jest to, jak si\u0119 pewnie domy\u015blacie, niezbyt przyjemne do ogl\u0105dania. Pr\u00f3ba przekroczenia roli safandu\u0142y, nieudacznika i\u00a0wra\u017cliwca ko\u0144czy si\u0119 wybuchem przemocy i\u00a0arogancji, nast\u0119puje nieoczekiwane (a\u00a0mo\u017ce nawet niezaplanowane?) p\u0119kni\u0119cie, kt\u00f3re ukazuje pos\u0119pn\u0105 podszewk\u0119 wszystkich m\u0119skich r\u00f3l w\u00a0m\u0119sko-damskim \u015bwiecie. I, rzecz jasna, robi si\u0119 bardzo niezr\u0119cznie, jak to zazwyczaj, kiedy mi\u0142y ch\u0142opiec w\u00a0ko\u0144cu si\u0119 wkurzy. Jan Serce jest nieudacznikiem, bo nie potrafi zdobywa\u0107<\/b> kobiet: nie prezentuje i\u00a0nie praktykuje typu m\u0119sko\u015bci zwyci\u0119skiej, ale jednocze\u015bnie w\u00a0chwili pr\u00f3by i\u00a0konfrontacji re\u017cyser (mimowolnie?) pokazuje przemocow\u0105 podszewk\u0119 \u015bwiata opartego na p\u0142ciowych antagonizmach. M\u0119ska dominacja, jak pisa\u0142 Pierre Bourdieu, jest obci\u0105\u017ceniem nie tylko dla wykluczanych z\u00a0m\u0119skiej wsp\u00f3lnoty: kobiet, homoseksualist\u00f3w, dzieci, ale i\u00a0dla samych m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rych m\u0119sko\u015b\u0107 definiuje si\u0119 jako zdolno\u015b\u0107 reprodukcyjn\u0105, zar\u00f3wno seksualn\u0105, jak i\u00a0spo\u0142eczn\u0105 oraz jako sk\u0142onno\u015b\u0107 do stosowania przemocy<\/a>[20]<\/a>. Jak zauwa\u017ca, id\u0105c za my\u015bl\u0105 Bourdieu, Sebastian Jagielski: Nazbyt gorliwa koncentracja na m\u0119skich warto\u015bciach niesie ze sob\u0105 permanentny niepok\u00f3j, czy uda si\u0119 ukry\u0107 w\u0142asn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107. M\u0119sko\u015b\u0107 bowiem musi zosta\u0107 potwierdzona przez innych m\u0119\u017cczyzn, a\u00a0owo potwierdzenie wyra\u017ca si\u0119 zwykle w\u00a0aktach przemocy. M\u0119sko\u015b\u0107 zale\u017cy od werdykt\u00f3w ferowanych przez m\u0119sk\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119, kt\u00f3r\u0105 tworz\u0105 wy\u0142\u0105cznie \u201eprawdziwi m\u0119\u017cczy\u017ani\u201d<\/a><\/i>[21]<\/a>.<\/p>\n Po\u017cary serca \u2013 ci\u0105g dalszy <\/b><\/p>\n To jeszcze nie koniec. Po samotnej matce nast\u0119puje dla odmiany nimfetka i\u00a0lolitka (Joanna Pacu\u0142a) bardziej \u201elolitowata\u201d od samej Lolity. Ostentacyjnie niedojrza\u0142a emocjonalnie, po niezdanych egzaminach, z\u00a0ogromnym lizakiem (tak, tak, niestety), w\u00a0kolorowych ubraniach, uwodzi infantylnie i\u00a0nieporadnie, cho\u0107 zawzi\u0119cie. Oczywi\u015bcie figura nimfetki musi budzi\u0107 niepok\u00f3j, zw\u0142aszcza \u017ce dzi\u015b chyba lepiej ni\u017c trzydzie\u015bci pi\u0119\u0107 lat temu wiemy, jak bardzo problematyczne s\u0105 relacje pe\u0142noletnich z\u00a0nieletnimi i\u00a0jak bardzo uwik\u0142any w\u00a0patriarchalny i\u00a0seksistowski paradygmat jest sam kulturowy konstrukt uwodzicielskiego podlotka, wobec kt\u00f3rego bezradna staje si\u0119 dojrza\u0142a m\u0119sko\u015b\u0107<\/a>[22]<\/a>. Ta wiedza dodatkowo pot\u0119guje dyskomfort ogl\u0105dania epizod\u00f3w z\u00a0Pacu\u0142\u0105, bo w\u00a0\u015bwiecie przedstawionym serialu Gabi pojawia si\u0119 jednak jako jedna z\u00a0wielu \u201etyp\u00f3w kobiecych\u201d, na r\u00f3wnych prawach, jej nieletnio\u015b\u0107 i\u00a0\u201elolitowato\u015b\u0107\u201d nie s\u0105 jako\u015b szczeg\u00f3lnie sproblematyzowane \u2013 a\u00a0jednocze\u015bnie, jako niepokoj\u0105ca nimfetka w\u0142a\u015bnie, s\u0142u\u017cy temu, by jeszcze bardziej uwypukli\u0107 Jankow\u0105, czy te\u017c mo\u017ce m\u0119sk\u0105 w\u00a0og\u00f3le, beznadziejno\u015b\u0107, niemo\u017cno\u015b\u0107, nieporadno\u015b\u0107 komunikacyjn\u0105 w\u00a0gatunku tw\u00f3rczo\u015bci s\u0142ownej, jakim jest flirt.<\/p>\n Anna Nehrebecka i\u00a0Kazimierz Kaczor, Jan Serce<\/em>, 1981 r., re\u017c. Rados\u0142aw Piwowarski, Potem jest Ma\u0142gosia, \u017cona najlepszego przyjaciela Janka, Piotra. Janek podkochuje si\u0119 w\u00a0niej przez ca\u0142y serial, w\u00a0ko\u0144cu to Anna Nehrebecka (\u017ceby by\u0142a podobna do Maryni z\u00a0Po\u0142anieckich<\/i>, zdradza si\u0119 Serce podczas rejestracji w\u00a0biurze matrymonialnym \u201eSwatka\u201d), \u017cona idealna, ciep\u0142a, czu\u0142a, inteligentna, z\u00a0poczuciem humoru, idealnie balansuj\u0105ca pomi\u0119dzy matczyn\u0105 troskliwo\u015bci\u0105 a\u00a0kobiecym seksapilem. Janek z\u0142o\u015bci si\u0119 na Piotra, \u017ce ten nie docenia Ma\u0142gosi, a\u00a0je\u015bli zdobywa si\u0119 na odwag\u0119, by od skrywanych uczu\u0107 przej\u015b\u0107 do szale\u0144czych czyn\u00f3w, to tylko dlatego, \u017ce sam Piotr przygruchuje sobie m\u0142odsz\u0105 kochank\u0119, prze\u017cywaj\u0105c romans czterdziestolatka. Oczywi\u015bcie nieudany, wi\u0119c Janek musi rycersko \u201eodda\u0107\u201d Ma\u0142gosi\u0119 i\u00a0wyczerpany tym wszystkim dostaje zawa\u0142u, jedzie do sanatorium, popada w\u00a0depresj\u0119. W\u00a0mi\u0119dzczyasie choruje jego mama \u2013 dowiedziawszy si\u0119 o\u00a0tym, Janek ucieka z\u00a0sanatorium, szuka gor\u0105czkowo matki, ona za\u015b przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 ostatniego odcinka umiera na szarym, brudnym korytarzu szpiala na Nowogrodzkiej. I\u00a0robi si\u0119 ju\u017c tak \u017ale, tak smutno, tak najgorzej, \u017ce nie mo\u017cna wytrzyma\u0107. Ostatni odcinek, du\u017co d\u0142u\u017cszy ni\u017c poprzednie (90 minut, pozosta\u0142e oscyluj\u0105 wok\u00f3\u0142 godziny), to zreszt\u0105 kolejna przewrotka konwencyjna. Moralitet si\u0119 wype\u0142nia, czu\u0142y realizm przechodzi w\u00a0fantasmagori\u0119, obrazy s\u0105 ju\u017c jawnie ba\u015bniowe, ale szcz\u0119\u015bliwe zako\u0144czenie odwlekane wytrwale, cierpliwo\u015b\u0107 i\u00a0wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 widza testuje si\u0119 bezlito\u015bnie: zn\u00f3w trans, zm\u0119czenie, wyczerpanie, wi\u0119c kiedy nast\u0119puje jednak \u2013 nie tak znowu spodziewany \u2013 happy end, ma on raczej temperatur\u0119 b\u0142ogiego ukojenia ni\u017c \u017cywio\u0142owej ekstazy.<\/p>\n Obrazy s\u0142abo\u015bci: peryferyjno\u015b\u0107<\/b> i\u00a0\u015bmier\u0107<\/b><\/p>\n Justyna Jaworska, przetwarzaj\u0105c propozycj\u0119 \u201emy\u015bli s\u0142abej\u201d Gianniego Vattimo, proponuje kategori\u0119 \u201es\u0142abych obraz\u00f3w\u201d, kt\u00f3re z\u00a0czu\u0142o\u015bci\u0105 portretuj\u0105 to, co kruche, marginalne, nie do ko\u0144ca normatywne, s\u0105 \u201eprzygodne\u201d, pozostaj\u0105ce poza kanonem uznanych reprezentacji jako u\u0142omne<\/a><\/i>[23]<\/a>. Obraz s\u0142aby jest rozpoznany jako \u015bmieszny, brzydki, \u017ca\u0142osny, kiczowy lub kampowy, ekscentryczny, nienormatywny. Je\u015bli sukces jest normatywno\u015bci\u0105, to pora\u017cka jest queerowaniem sukcesu, nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce Jaworska przywo\u0142uje kategori\u0119 queeru w\u00a0odniesieniu do s\u0142abych obraz\u00f3w: Cho\u0107 w\u00a0klasycznym, \u015bcis\u0142ym rozumieniu dotyczy ono polityki seksualnych \u201eodmie\u0144c\u00f3w\u201d i\u00a0wi\u0105\u017ce si\u0119 z\u00a0nienormatywn\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 p\u0142ciow\u0105, to id\u0105c tropem Vattimo, mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce \u201ekruche, u\u0142omne\u201d i\u00a0marginalne albo marginalizowane obrazy wytwarzane przez kultury nieheteronormatywne funkcjonowa\u0142yby na podobie\u0144stwo my\u015bli, kt\u00f3ra nie uzurpuje sobie prawa do racji albo bywa tej racji pozbawiana \u2013 kt\u00f3ra dobrowolnie wycofuje si\u0119 do pobocznego nurtu lub zostaje do niego zepchni\u0119ta i\u00a0\u201ezostawia jedynie \u015blad\u201d. My\u015bl s\u0142aba odpowiada\u0142aby estetyce, a\u00a0bardziej jeszcze polityce <\/i>queer szczeg\u00f3lnie tam, gdzie czyni z\u00a0w\u0142asnej s\u0142abo\u015bci styl albo temat, gdzie co\u015b dzi\u0119ki temu kwestionuje lub demaskuje, a\u00a0wi\u0119c tam, gdzie bywa subwersywna. I\u00a0to raczej bez ostentacji<\/a><\/i>[24]<\/a>. <\/i>Obok queeru<\/i> pojawia si\u0119 w\u00a0tek\u015bcie Justyny Jaworskiej, wci\u0105\u017c przetwarzaj\u0105cej kategorie Vattimo, okre\u015blenie pietas<\/i>, maj\u0105ce oznacza\u0107 wsp\u00f3\u0142czucie dla s\u0142abo\u015bci i\u00a0sko\u0144czono\u015bci<\/a><\/i>[25]<\/a>.<\/p>\n My\u015bl \u201emocna\u201d, podobnie jak \u201emocna\u201d reprezentacja, nie potrzebuje pietas, bo sama sobie wystarcza i\u00a0obywa si\u0119 bez sentyment\u00f3w <\/i>\u2013 pisze Jaworska. \u2013 \u201eObraz s\u0142aby\u201d zatem niekoniecznie mia\u0142by moc symboliczn\u0105 czy perswazyjn\u0105, za to dzia\u0142a\u0142by na emocje; by\u0142by to obraz, kt\u00f3ry na przyk\u0142ad wzrusza, budzi wstr\u0119t albo rozbraja. Podkre\u015bla s\u0142abo\u015b\u0107, a\u00a0jednocze\u015bnie si\u0119 za ni\u0105 ujmuje<\/a><\/i>[26]<\/a>.<\/p>\n R\u00f3\u017cnorodne wymiary s\u0142abo\u015bci, zak\u0142opotania, pora\u017cki i\u00a0wszystkiego, co kruche, ulotne i\u00a0budz\u0105ce politowanie (lub lito\u015b\u0107), wydobywane s\u0105 w\u00a0serialu Piwowarskiego w\u00a0r\u00f3wnej mierze za pomoc\u0105 obraz\u00f3w, dialog\u00f3w, jak i\u00a0samej konstrukcji \u015bwiata przedstawionego. Zastanawiam si\u0119, jak nazwa\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 relacj\u0119 serialu z\u00a0tzw. realiami, stosunek \u201eprawdy czasu\u201d do \u201eprawdy ekranu\u201d \u2013 \u201erealizm magiczny\u201d to okre\u015blenie zbyt mocno kojarz\u0105ce si\u0119 z\u00a0konkretnym pr\u0105dem literackim, \u017cebym mog\u0142a si\u0119 tak \u0142atwo wykpi\u0107, ale rzeczywisto\u015b\u0107 jest tu podszyta ju\u017c to jakim\u015b melancholijnym absurdem, ju\u017c to wizyjn\u0105 ba\u015bniowo\u015bci\u0105. Z\u00a0jednej strony mocne osadzenie w\u00a0spo\u0142eczno-historycznym kontek\u015bcie, realizm detali a\u017c do boazerii na \u015bcianach pa\u0144stwa Krukowskich i\u00a0czerwieni kraciastej ceraty w\u00a0ich kuchni, z\u00a0drugiej \u2013 delikatne opary absurdu, znacz\u0105ce operowanie kolorem, melancholijny oddech narracji, ale przede wszystkim \u2013 celowe ustawienie si\u0119 z\u00a0boku.<\/p>\n Peryferyjno\u015b\u0107 \u015bwiata przedstawionego pocz\u0105tkowo zaskakuje, szybko jednak uk\u0142ada si\u0119 w\u00a0sp\u00f3jny, cho\u0107 nienachalny program. Nie ma tu nowoczesno\u015bci, s\u0105 ogr\u00f3dki dzia\u0142kowe i\u00a0Piotrk\u00f3w Trybunalski. Bohaterowie mieszkaj\u0105 w\u00a0kamienicach, we wn\u0119trzach urz\u0105dzonych w\u00a0stylu raczej przedwojennym, mieszcza\u0144skich, \u201eci\u0119\u017ckich\u201d i\u00a0wype\u0142nionych sprz\u0119tami pokrytymi patyn\u0105 tyle\u017c kurzu, co smutku. Blok\u00f3w i\u00a0blokowisk jest niewiele, a\u00a0je\u015bli s\u0105 \u2013 s\u0105 znacz\u0105ce. W\u00a0bloku w\u0142a\u015bnie mieszka Piotr, najlepszy przyjaciel Janka, m\u0105\u017c Ma\u0142gosi \u2013 i\u00a0to on jest z\u00a0pozoru tym, kt\u00f3remu wszystko si\u0119 udaje, tylko \u017ce on w\u0142a\u015bnie nie potrafi tego doceni\u0107. Je\u015bli chodzi o\u00a0kwestie mi\u0142o\u015bci, Piotr nic nie rozumie<\/b>, cho\u0107, a\u00a0mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce m\u00f3wi o\u00a0niej j\u0119zykiem racjonalnym, nowoczesnym dyskursem popularnopsychologicznym. A\u00a0kiedy Jan Serce wyprowadza si\u0119 od mamy i\u00a0zamieszkuje w\u00a0bloku, to wtedy w\u0142a\u015bnie zaczyna si\u0119 kumulacja jego problem\u00f3w i\u00a0rozpad \u015bwiata. Tam, gdzie mieszka\u0142 z\u00a0matk\u0105, by\u0142 ogr\u00f3d, w\u00a0ogrodzie starsza pani w\u00a0fotelu, troskliwie otulona kocami przez \u017cyczliwych s\u0105siad\u00f3w, go\u0142\u0119bnik. O\u00a0go\u0142\u0119bniku wspominam nie tylko dla urody detalu, jest to bowiem detal znacz\u0105cy. Go\u0142\u0119bnik to brikola\u017cowe urz\u0105dzenie z\u00a0marginesu, symbol przymierza ludzkich i\u00a0nie-ludzkich mieszka\u0144c\u00f3w miasta, troskliwe i\u00a0czu\u0142e oswajanie otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci. Nie mniej wa\u017cne s\u0105 ogr\u00f3dki dzia\u0142kowe \u2013 przestrzenie prywatno\u015bci i\u00a0majsterkowania, drobnego przekszta\u0142cania i\u00a0oswajania \u015bwiata. Poza tym: przedmie\u015bcia i\u00a0kana\u0142y, peryferie i\u00a0stacje kolejki dojazdowej. Przestrzenie peryferyjne zaludniane s\u0105 przez peryferyjne postacie, postacie s\u0142abe, postacie, powiedzmy ju\u017c j\u0119zykiem samego re\u017cysera \u2013 antybohaterskie: wdowy, starych kawaler\u00f3w, robotnik\u00f3w, zakonnik\u00f3w, kiepskich hazardzist\u00f3w z\u00a0okolic toru wy\u015bcig\u00f3w konnych na S\u0142u\u017cewcu, figury troch\u0119 \u201eniedzisiejsze\u201d i\u00a0troch\u0119 \u201enie\u017cyciowe\u201d. Janek i\u00a0jego koledzy kibicuj\u0105 Polonii Warszawa, klubowi w\u00f3wczas pora\u017ckowemu i\u00a0nieco peryferyjnemu, ale wymagaj\u0105cemu, czy te\u017c testuj\u0105cemu pewn\u0105 wierno\u015b\u0107 \u2013 a\u00a0wszechstronnie rozumiana wierno\u015b\u0107 to warto\u015b\u0107 najwa\u017cniejsza w\u00a0aksjologicznym uniwersum serialu. Zastanawiam si\u0119, czy ten peryferyjny \u015bwiat mo\u017cna by nazwa\u0107 mieszcza\u0144skim, czy raczej \u2013 drobnomieszcza\u0144skim, w\u00a0tym sensie, w\u00a0jakim drobnomieszcza\u0144stwo (prefiks \u201edrobno-\u201d nabiera tu nowego \u017cycia, bardzo \u0142adnie wsp\u00f3\u0142gra z\u00a0maglowanymi przez nas kategoriami krucho\u015bci, u\u0142omno\u015bci, czu\u0142o\u015bci) by\u0142oby stylem \u017cycia peryferyjnym, czy nienachalnie kontestacyjnym wobec preferowanych b\u0105d\u017a b\u0119d\u0105cych przedmiotem aspiracji, styl\u00f3w \u017cycia w\u00a0dojrza\u0142ej PRL. Kanalarz Serce jako kontra dla in\u017cyniera Karwowskiego, a\u00a0w \u015bwiecie przedstawionym \u2013 dla swojego przyjaciela Piotra z\u00a0blokowiska. I\u00a0wcale nie jest nie do pogodzenia bycie robotnikiem i\u00a0drobnomieszczaninem jednocze\u015bnie. A\u00a0skoro jeste\u015bmy ju\u017c przy skompromitowanych i\u00a0przewarto\u015bciowywanych kategoriach, to mo\u017ce warto przywo\u0142a\u0107 kategori\u0119 biedermeieru. I\u00a0nie tylko z\u00a0powodu wzmiankowanych tu ju\u017c \u201ebiedermajerowskich\u201d wn\u0119trz willi na Jelonkach.<\/p>\n Traktuj\u0105c biedermeier jako zagadnienie z\u00a0historii mentalno\u015bci, a\u00a0nie sztuki, Jacek Kubiak we wst\u0119pie do zbioru Spory o\u00a0biedermeier<\/i> pokazuje histori\u0119 przemian znaczeniowych niemieckiego przymiotnika bieder<\/i>. Od \u201epotrzebny, u\u017cyteczny\u201d, poprzez \u201edzielny, odwa\u017cny\u201d, nabra\u0142o ono odcienia lekcewa\u017c\u0105cego, zacz\u0119\u0142o oznacza\u0107 uczciwo\u015b\u0107 prostack\u0105, nieokrzesan\u0105, naiwn\u0105. I\u00a0tak po roku 1848 nie spos\u00f3b by\u0142o wym\u00f3wi\u0107 \u201ebieder\u201d bez odcienia ironii<\/a><\/i>[27]<\/a>. Kubiak por\u00f3wnuje perypetie s\u0142\u00f3w bieder i\u00a0Biedermann <\/i>do przyg\u00f3d semantycznych naszego \u201ecz\u0142owieka poczciwego\u201d i\u00a0ta analogia wydaje mi si\u0119 tutaj bardzo por\u0119czna. Bo Jan Serce by\u0142by poczciwy w\u00a0tym w\u0142a\u015bnie podw\u00f3jnym sensie: jako poczciwina i\u00a0safandu\u0142a oraz jako cz\u0142owiek g\u0142\u0119boko szlachetny i\u00a0spolegliwy zarazem. Rozumienie p\u00f3\u017aniejsze wybija si\u0119 na plan pierwszy, skrywaj\u0105c rozumienie wcze\u015bniejsze, z\u00a0kt\u00f3rym si\u0119 dope\u0142nia. Ale nie chodzi tylko o\u00a0samego Janka. Ca\u0142e jego najbli\u017csze otoczenie: matka i\u00a0jej wierny adorator pan Julian, koledzy Janka i\u00a0koledzy pana Juliana, zdaje si\u0119 by\u0107 jakby przenikni\u0119te duchem stifterowskiego \u201e\u0142agodnego prawa\u201d \u2013 das sanfte Gesetz \u2013 <\/i>kt\u00f3re mo\u017cna okre\u015bli\u0107 tak\u017ce jako \u0142askawe, b\u0142ogie, ciche<\/i> i\u00a0kt\u00f3re rz\u0105dzi wsz\u0119dzie, gdzie mieszkaj\u0105 ludzie ko\u0142o ludzi, i\u00a0pokazuje si\u0119, gdy ludzie dzia\u0142aj\u0105 wobec ludzi<\/a><\/i>[28]<\/a>. Ca\u0142a ta peryferyjna wsp\u00f3lnota mo\u017ce si\u0119 czasem wzajemnie denerwowa\u0107 i\u00a0d\u0105sa\u0107, ale przepe\u0142niona jest wzajemn\u0105 troskliwo\u015bci\u0105, szacunkiem i\u00a0wierno\u015bci\u0105. A\u00a0je\u015bli, id\u0105c za wywodami Kubiaka prezentuj\u0105cego dorobek my\u015bli niemieckiej, potraktujemy biedermeier jako skromne szcz\u0119\u015bcie znalezione w\u00a0ograniczeniu, w\u00a0domowych rado\u015bciach, w\u00a0obcowaniu z\u00a0poufa\u0142ym gronem przyjaci\u00f3\u0142<\/i>, jako troskliwe zbieranie i\u00a0ocalanie<\/i> przedmiot\u00f3w nie ze wzgl\u0119du na pazerno\u015b\u0107, ale na szacunek do ich emocjonalnej warto\u015bci, jako piel\u0119gnowanie<\/i> wci\u0105\u017c zagro\u017conego najbli\u017cszego otoczenia, je\u015bli pos\u0142yszymy zawart\u0105 w\u00a0biedermeierowskiej wizji \u015bwiata nut\u0119 czynnej rezygnacji<\/a><\/i>[29]<\/a>, to uda nam si\u0119 mo\u017ce na\u015bwietli\u0107 nowe sensy serialowej peryferyjno\u015bci i\u00a0lepiej zrozumie\u0107 Lebensgefuhl<\/i> bohater\u00f3w Jana Serce<\/i>. Zw\u0142aszcza je\u015bli dorzucimy do tego kontekst \u015brodkowoeuropejskiej \u201eucieczki w\u00a0prywatno\u015b\u0107\u201d, kt\u00f3ra bardziej mo\u017ce kojarzy si\u0119 z\u00a0czechos\u0142owack\u0105 normalizacj\u0105, ale i\u00a0na gruncie polskim mo\u017cna odnale\u017a\u0107 j\u0105 jako specyficzn\u0105 form\u0119 kontestacji. A\u00a0poniewa\u017c idylla biedermeieru jest wci\u0105\u017c zagro\u017cona, \u201ekrucha\u201d, nietrwa\u0142a<\/a><\/i>[30]<\/a>, przyjrzyjmy si\u0119 jeszcze cieniowi \u015bmierci, kt\u00f3ry od pocz\u0105tku spowija serial. Bardzo szybko dowiadujemy si\u0119, \u017ce ojciec Janka zgin\u0105\u0142 w\u00a0Powstaniu Warszawskim, a\u00a0matka trwa w\u00a0wiernym wdowie\u0144stwie. W\u00a0wiernym, cho\u0107 nie\u015blubnym wdowie\u0144stwie trwa te\u017c pierwsza \u201enarzeczona\u201d Janka \u2013 Lusia, i\u00a0ta wierno\u015b\u0107 jest w\u0142a\u015bnie przyczyn\u0105, dla kt\u00f3rej Janek \u201ezwraca jej s\u0142owo\u201d. Cie\u0144 \u015bmierci wisi te\u017c w\u00a0ostatnim odcinku nad matk\u0105 Janka i\u00a0wcale nie jest oczywiste, \u017ce odpu\u015bci, a\u00a0po drodze kolega Rajmund postanawia umrze\u0107 \u2013 co odsy\u0142a nas z\u00a0powrotem i\u00a0do peryferyjno\u015bci, do kontestacji i\u00a0do ba\u015bniowo-fantastycznej podszewki serialu. Postanawia umrze\u0107, poniewa\u017c musi wyprowadzi\u0107 si\u0119 ze swojego podmiejskiego domu. Odmawia, dom jest rozbierany, Rajmund le\u017cy w\u00a0swoim \u0142\u00f3\u017cku pod go\u0142ym niebem, dooko\u0142a rozbuchana wiosna, drzewa owocowe obsypane drobnym kwieciem. Jest to jedna z\u00a0najpi\u0119kniejszych scen w\u00a0serialu.<\/p>\n Obrazy s\u0142abo\u015bci: wybory obsadowe<\/b><\/p>\n Obrazy s\u0142abo\u015bci i\u00a0wra\u017cliwo\u015bci \u2013 jako og\u00f3lnego klimatu estetyczno-emocjonalnego serialu \u2013 konstruowane s\u0105 tak\u017ce przez wybory obsadowe. Produkcje telewizyjne funkcjonuj\u0105 w\u00a0okre\u015blonym kontek\u015bcie odbiorczym, przepraszam za bana\u0142, ale chodzi mi o\u00a0to, \u017ce pojawiaj\u0105cy si\u0119 na ekranie aktorzy zawsze s\u0105 ogl\u0105dani przez pryzmat innych swoich kreacji, zawsze w\u00a0bachtinowskim dialogu ze swoim emploi. O\u00a0Kazimierzu Kaczorze ju\u017c by\u0142o, wi\u0119c teraz o\u00a0misztrzowskim drugim planie. Przede wszystkim: Wies\u0142aw Michnikowski, wierny absztyfikant matki Janka, posta\u0107 o\u00a0emploi charakterystycznym i\u00a0znacz\u0105cym. Kojarzony g\u0142\u00f3wnie z\u00a0Kabaretem Starszych Pan\u00f3w, ze smutnymi piosenkami o\u00a0mi\u0142o\u015bci, w\u00a0kt\u00f3rych w\u00a0szczeg\u00f3lny spos\u00f3b manifestuje si\u0119 przegrywanie na polu mi\u0142osnych zmaga\u0144, a\u00a0co za tym idzie: s\u0142abo\u015b\u0107, upodlenie, swoista kenoza zakochanego. Bo przecie\u017c zakochany jest zawsze postaci\u0105 jako\u015b samoupadlaj\u0105c\u0105 si\u0119 i\u00a0nikt nie oddaje tego tak dobrze, jak Michnikowski \u015bpiewaj\u0105cy: Bez Ciebie jestem malutki, jak czego\u015b \u0107wier\u0107 albo p\u00f3\u0142<\/i>, albo Ju\u017c k\u0105piesz si\u0119 nie dla mnie, w\u00a0pi<\/i>eszczocie pian\u2026<\/i>. Jest to, oczywi\u015bcie, zabawne, a\u00a0przecie\u017c zarazem g\u0142\u0119boko przejmuj\u0105ce i\u00a0tragiczne. <\/i>Michnikowski m\u00f3g\u0142by te\u017c uchodzi\u0107 za posta\u0107 queerow\u0105, nie tylko dlatego, \u017ce \u015bpiewa\u0142 \u201em\u0119skie\u201d wersje piosenek Kaliny J\u0119drusik, ale te\u017c dlatego, \u017ce by\u0142, po \u201ek\u0142irowemu\u201d \u2013 s\u0142aby, a\u00a0przy tym \u201eprzegi\u0119ty\u201d<\/a>[31]<\/a>. W\u00a0serialu jest dodatkowo \u201eposuni\u0119ty w\u00a0latach\u201d, co jeszcze wzmacnia ten s\u0142abo\u015bciowo-wra\u017cliwo\u015bciowy efekt.<\/p>\n W\u0142odzimierz Musia\u0142, Jan Himilsbach, Czes\u0142aw Nogacki, Jan Serce<\/em>, 1981 r., re\u017c. Rados\u0142aw Piwowarski, fot. Henryk W\u0142och, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Koledzy Janka \u2013 ci z\u00a0kana\u0142\u00f3w i\u00a0ci z\u00a0dru\u017cyny pi\u0142karskiej \u2013 to bardzo ciekawy splot hierarchii spo\u0142ecznych i\u00a0status\u00f3w klasowych, co jest, w\u00a0konstrukcji \u015bwiata przedstawionego, wa\u017cne jako budulec owej biedermeierowskiej wsp\u00f3lnoty. Ich imiona: Tycjan, Rajmund \u2013 to dodatkowy stempel niesamowito\u015bci i\u00a0niezwyk\u0142o\u015bci, \u201eumagicznienia\u201d serialowej atmosfery. Tycjana gra Czes\u0142aw Nogacki, zdaniem Piotra K. Piotrowskiego \u201eroztrwoniony talent\u201d, kt\u00f3rego wspaniale zapowiadaj\u0105c\u0105 si\u0119 karier\u0119 uniemo\u017cliwi\u0142a jaka\u015b tajemnicza, no w\u0142a\u015bnie, kl\u0119ska czy s\u0142abo\u015b\u0107. Rajmunda \u2013 W\u0142odzimierz Musia\u0142, a\u00a0J\u00f3zefa Kieliszka \u2013 Jan Himilsbach, kt\u00f3ry jest tu po prostu Janem Himilsbachem. A\u00a0zarazem postaci\u0105 jak z\u00a0Jerofiejewa: jako robotnik-kanalarz wyg\u0142asza s\u0105dy i\u00a0monologi, kt\u00f3re s\u0105 zarazem g\u0142\u0119boko filozoficzne, \u017cyciowo m\u0105dre i\u00a0ca\u0142kowicie banalne. Himilsbachowa posta\u0107 Kieliszka jest jakby g\u0142\u00f3wnym medium bezsilno\u015bci i\u00a0indolencji komunikacyjnej, kt\u00f3r\u0105 podszyty jest ca\u0142y serial.<\/p>\n Obrazy s\u0142abo\u015bci: estetyka<\/b><\/p>\n Najciekawsze jednak rzeczy dziej\u0105 si\u0119 tu na poziomie estetycznym, pocz\u0105wszy od niezwyk\u0142ej czo\u0142\u00f3wki autorstwa Cypriana Ko\u015bcielniaka, kt\u00f3rej plakatowo\u015b\u0107 i\u00a0typografia ewokuje jak\u0105\u015b rozbuchan\u0105, krzykliw\u0105 emocjonalno\u015b\u0107, a\u00a0kt\u00f3ra okraszona jest muzyk\u0105 Seweryna Krajewskiego. Muzyk\u0105 niezno\u015bn\u0105, za g\u0142o\u015bn\u0105, wciskaj\u0105c\u0105 flaki w\u00a0serce, to znaczy dokonuj\u0105c\u0105 aktu przemocy emocjonalnej na odbiorcy: troch\u0119 jak w\u00a0filmach Larsa von Triera, i\u00a0pisz\u0119 to ca\u0142kiem serio. Chcesz si\u0119 obroni\u0107, zdystansowa\u0107 emocjonalnie, ob\u015bmia\u0107, ale reakcja jest cielesna, jeste\u015b bezradny. I\u00a0tak przez ca\u0142y serial, kt\u00f3ry operuj\u0105c \u201es\u0142abymi obrazami\u201d, scenografi\u0105 w\u00a0z\u0142ym gu\u015bcie, barokowo-kampowymi rekwizytami, wymyka si\u0119 jednocze\u015bnie mo\u017cliwo\u015bciom lektury szyderczej, zdystansowanej.<\/p>\n Godz\u0105c si\u0119 z\u00a0pora\u017ckowo\u015bci\u0105 ka\u017cdej, a\u00a0mojej zw\u0142aszcza, typologii (serial bowiem, jak si\u0119 rzek\u0142o, bardzo miesza konwencje i\u00a0eksperymentuje z\u00a0form\u0105), wyr\u00f3\u017cni\u0142abym dwa typy obraz\u00f3w i\u00a0sprz\u0119\u017conych z\u00a0nimi podk\u0142ad\u00f3w muzycznych: sentymentalny i\u00a0\u2013 u\u017cywam tego s\u0142owa z\u00a0wahaniem i\u00a0raczej intuicj\u0105 ni\u017c metodologiczn\u0105 \u015bcis\u0142o\u015bci\u0105 \u2013 kampowy. Sentymentalny podk\u0142ad muzyczny rozbrzmiewa, kiedy Janek si\u0119 \u201ezakochuje\u201d i\u00a0pojawia si\u0119 \u201ew\u0142a\u015bnie ta\u201d. Zakochania te s\u0105 zawsze bardzo romantyczne, w\u00a0tym sensie, \u017ce piorun, strza\u0142a amora, spojrzenie (nie mamy w\u0105tpliwo\u015bci, jak siln\u0105 moc ma to spojrzenie<\/b>), nag\u0142a epifania \u2013 i\u00a0wariacje na temat Uciekaj moje serce<\/i>, jako epifenomen. Jako podk\u0142ad kampowy wyst\u0119puje Jezioro <\/i>\u0142ab\u0119dzie<\/i>, gdy par\u0119 razy zdarza si\u0119 bohaterowi doznawa\u0107 relacji chwilowo spe\u0142nionej (jak ju\u017c wiemy \u2013 \u201efa\u0142szywie\u201d spe\u0142nionej), i\u00a0wtedy efektu dope\u0142niaj\u0105 barokowe, przerysowane obrazy, kampowe artefakty: kandelabry, popielniczki, pi\u00f3ra, przechy\u0142y kamery. Serial operuje sentymentalnymi obrazami oraz scenami i\u00a0jest to dla mnie jako widza niezno\u015bne<\/b> \u2013 w\u00a0tym sensie, \u017ce po prostu trudne do zniesienia, ale te\u017c niedaj\u0105ce si\u0119 rozbroi\u0107, znie\u015b\u0107 za pomoc\u0105 ironicznego dystansu. Jest to dawka emocji narzucona, trudna do strawienia, budz\u0105ca op\u00f3r ka\u017c\u0105cy szuka\u0107 ucieczki poprzez wy\u015bmianie czy lektur\u0119 szydercz\u0105, ale to uzbrojenie si\u0119 w\u00a0szyderstwo czy uciech\u0119 z\u00a0obcowania z\u00a0kiczem nie sprawdza si\u0119 jako strategia obrony. Obrazy (sceny, przedstawienia, estetyka) emocji s\u0105 tu trudne w\u00a0odbiorze, bo \u201ew tym \u015bwiecie\u201d, je\u015bli chcemy traktowa\u0107 uczucia serio \u2013 a\u00a0Jan Serce jako posta\u0107 i\u00a0Jan Serce<\/i> jako serial chce je traktowa\u0107 serio \u2013 staj\u0105 si\u0119 one, no w\u0142a\u015bnie, niemo\u017cliwe do zniesienia. Poniewa\u017c od razu popadamy te\u017c \u2013 by\u0107 mo\u017ce na zasadzie pokr\u0119tnej reakcji obronnej \u2013 w\u00a0poczucie za\u017cenowania, zak\u0142opotania, \u201eniemo\u017cno\u015bci\u201d.<\/p>\n Serial Jan Serce<\/i> jest wybitnym serialem obyczajowym, co znowu konstatuj\u0119 na prawach bana\u0142u, kt\u00f3ry chc\u0119 rozpracowa\u0107. Bo okre\u015blenie \u201eserial obyczajowy\u201d mo\u017ce by\u0107 odebrane jako etykietka dewaluuj\u0105ca \u2013 co\u015b w\u00a0rodzaju \u201eaktora drugoplanowego\u201d, \u201eHomera drugiej kategorii\u201d czy \u201eliteratury kobiecej\u201d \u2013 czyli czego\u015b z\u00a0zaplecza, czego\u015b, co peryferyjne, uczuciowe, marginalne, z\u00a0porz\u0105dku codzienno\u015bci, mniej istotne ni\u017c przedstawienia polityczne, heroiczne czy co tam jeszcze nasza kultura uznaje za tematy \u201epowa\u017cne\u201d. Ale m\u00f3wi\u0105c o\u00a0Janie Serce<\/i> jako o\u00a0wybitnym serialu obyczajowym, mam na my\u015bli jego wybitn\u0105 zdolno\u015b\u0107 i\u00a0trafno\u015b\u0107 w\u00a0portretowaniu i\u00a0kreowaniu tych poczu\u0107 zak\u0142opotania, za\u017cenowania, ci\u0119\u017cko\u015bci i\u00a0nieporadno\u015bci w\u00a0rozmaitych sytuacjach mi\u0119dzyludzkich \u2013 nie tylko tych erotycznych. Tak\u017ce rodzinnych, kole\u017ce\u0144skich, s\u0142u\u017cbowych, towarzyskich. To, czego nie da si\u0119 odda\u0107 s\u0142owem, a\u00a0tym bardziej ju\u017c steoretyzowa\u0107 dyskursem \u2013 zostaje tu sportretowane, zobrazowane, przekazane przez media, jakimi staj\u0105 si\u0119 cia\u0142a aktor\u00f3w. Dialogi nie maj\u0105 funkcji informacyjnej, nie popychaj\u0105 akcji do przodu, nie zawsze s\u0105 wymian\u0105 my\u015bli \u2013 po\u015bwiadczaj\u0105 raczej rozpad j\u0119zyka, jego nieporadno\u015b\u0107, nieadekwatno\u015b\u0107, skostnienie. Ale skostnienie paradoksalne \u2013 cisza jest kr\u0119puj\u0105ca, pr\u00f3by jej prze\u0142amania za pomoc\u0105 spetryfikowanych formu\u0142 komunikacyjnych \u2013 jeszcze bardziej. W\u00a0og\u00f3le wszystko jest kr\u0119puj\u0105ce, bycie z\u00a0drugim cz\u0142owiekiem to niezwykle kr\u0119puj\u0105ce do\u015bwiadczenie.<\/p>\n Kategoria niezr\u0119czno\u015bci<\/b> jest zapo\u017cyczeniem z\u00a0angielskiego \u201eawkward\u201d i\u00a0by\u0107 mo\u017ce poprzez obcowanie z\u00a0popkultur\u0105 i\u00a0memosfer\u0105 anglosask\u0105 nabiera rozpoznawalno\u015bci w\u00a0naszym kr\u0119gu kulturowym. Coraz trudniej sobie przypomnie\u0107 czasy, gdy \u015bmiali\u015bmy si\u0119 z\u00a0czego\u015b innego ni\u017c wywo\u0142uj\u0105ce za\u017cenowane wzdrygni\u0119cie sceny towarzyskiego dyskomfortu \u2013 <\/i>pisze Adam Kostko w\u00a0eseju po\u015bwi\u0119conym niezr\u0119czno\u015bci<\/a>[32]<\/a>. <\/i>To Amerykanie spopularyzowali fraz\u0119 this awkward moment when\u2026<\/i>, czyli \u201eten niezr\u0119czny moment, gdy\u2026\u201d (tu wstaw dowoln\u0105 niezr\u0119czn\u0105 sytuacj\u0119 towarzysk\u0105 albo w\u00a0og\u00f3le mi\u0119dzyludzk\u0105 \u2013 na przyk\u0142ad, gdy ju\u017c po\u017cegnasz si\u0119 z\u00a0kim\u015b napotkanym na ulicy, a\u00a0okazuje si\u0119, \u017ce idziecie dalej w\u00a0t\u0119 sam\u0105 stron\u0119). Portale rozrywkowe i\u00a0serwisy spo\u0142eczno\u015bciowe stawiaj\u0105 relacyjn\u0105 niesprawno\u015b\u0107 i\u00a0towarzysk\u0105 nieporadno\u015b\u0107 w\u00a0\u015bwietle reflektor\u00f3w, co nie znaczy, \u017ce j\u0105 emancypuj\u0105 \u2013 raczej pochylaj\u0105 si\u0119 nad ni\u0105 z\u00a0empati\u0105. Rozwijaj\u0105 si\u0119 studia nad awkwardem<\/i>, poczucie towarzyskiej niezr\u0119czno\u015bci i\u00a0niemo\u017cno\u015bci odnalezienia si\u0119 w\u00a0spo\u0142ecznych konwencjach staje si\u0119 przedmiotem zainteresowania psycholog\u00f3w, socjolo\u017cek, kulturoznawc\u00f3w. T\u0142umaczenie s\u0142ownikowe przymiotnika \u201eawkward\u201d jest dobrym naprowadzeniem na trudno wyra\u017caln\u0105 specyfik\u0119 tego stanu i\u00a0emocji zarazem. Wed\u0142ug The New Penguin English Dictionary<\/i> awkward<\/i> to \u2013 najpierw przy ciele \u2013 lacking dexterity or skill<\/i>, clumsy, lacking ease or grace<\/i>, ale te\u017c causing embarrassment<\/i>; \u2018an awkward moment\u2019<\/i>, a\u00a0przede wszystkim \u2013 lacking social grace and assurance<\/i>. A\u00a0wi\u0119c od cielesnej niezdarno\u015bci, niezgrabno\u015bci, nieforemno\u015bci (lub jej poczucia \u2013 pytanie \u201eco zrobi\u0107 z\u00a0cia\u0142em?\u201d to jedno z\u00a0najbardziej, by\u0107 mo\u017ce, pal\u0105cych pyta\u0144 skrzy\u017cowania antropologii, filozofii, do\u015bwiadczenia, psychologii, socjologii, a\u00a0przede wszystkim historii i\u00a0tera\u017aniejszo\u015bci obyczaju) do jej spo\u0142ecznego, mi\u0119dzyludzkiego, towarzyskiego ukontekstowienia. K\u0142opoty wynikaj\u0105ce z\u00a0posiadania cia\u0142a w\u00a0przestrzeni potrafi\u0105 by\u0107 niebagatelne, a\u00a0gdy w\u00a0tej przestrzeni znajduje si\u0119 wi\u0119cej cia\u0142 (cho\u0107 najgorzej chyba, gdy dwa) \u2013 k\u0142opoty multiplikuj\u0105 si\u0119 i\u00a0nabieraj\u0105 stupudowych ci\u0119\u017car\u00f3w. Na zwi\u0105zek awkwardu<\/i> z\u00a0cia\u0142em i\u00a0jego k\u0142opotliw\u0105 motoryk\u0105 zwraca te\u017c uwag\u0119 Kostko: the <\/i>-ward of <\/i>awkward is the selfsame <\/i>-ward as in <\/i>forward or <\/i>backward. As for the first syllable, it comes from the Middle English <\/i>awkw, which designated something turned in the wrong direction<\/a><\/i>[33]<\/a>,<\/i> oraz Weronika Parfianowicz w\u00a0przepi\u0119knym eseju o\u00a0za\u017cenowaniu i\u00a0niezr\u0119czno\u015bci w\u00a0kulturze czeskiej, w\u00a0kt\u00f3rej rodzim\u0105, a\u00a0mo\u017ce i\u00a0szerzej \u2013 \u015brodkowoeuropejsk\u0105 wersj\u0105 awkwardu<\/i> jest trapnost<\/i>, o\u00a0kt\u00f3rej za chwil\u0119, tymczasem doprecyzujmy jeszcze ten awkward<\/i>. Parfianowicz pisze, \u017ce to: nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 odnalezienia si\u0119 w\u00a0z\u0142o\u017conym \u015bwiecie spo\u0142ecznych interakcji, norm i\u00a0regu\u0142 codziennego \u017cycia, \u201ezboczenie z\u00a0kursu\u201d pozwalaj\u0105cego na unikni\u0119cie niezr\u0119czno\u015bci w\u00a0kontaktach z\u00a0innymi lud\u017ami \u2013 obcymi i\u00a0znajomymi; to obszar gaf, <\/i>faux pas \u2013 fa\u0142szywych krok\u00f3w. Nieprzypadkowo w\u00a0tej francuskiej formule, podobnie jak w\u00a0s\u0142owie <\/i>awkward, znajdujemy odniesienia do ruchu \u2013 ruchu, kt\u00f3ry \u2013 jak w\u00a0grze \u2013 prowadzi\u0107 mo\u017ce we w\u0142a\u015bciwym kierunku lub zwie\u015b\u0107 na manowce, zmuszaj\u0105c do odczekania kolejki lub pozostawiaj\u0105c na marginesie gier, w\u00a0kt\u00f3rych uczestniczymy na co dzie\u0144 jako cz\u0142onkowie r\u00f3\u017cnych spo\u0142eczno\u015bci<\/a><\/i>[34]<\/a>.<\/p>\n Anglosaskie borykanie si\u0119 z\u00a0awkwardem<\/i> ma zreszt\u0105 d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119 kulturalnych reprezentacji, kt\u00f3rych najbardziej oczywistym, czy mo\u017ce wyrazistym, przedstawicielem by\u0142by neurotyczny, wiecznie zak\u0142opotany sob\u0105 bohater film\u00f3w Woody\u2019ego Allena (a\u00a0w czasach bardziej nam wsp\u00f3\u0142czesnych bohaterowie serialu The Office<\/i>). Figura kulawej analogii wydaje si\u0119 figur\u0105 szczeg\u00f3lnie por\u0119czn\u0105 przy wydobywaniu smutnej dialektyki sukcesu i\u00a0pora\u017cki (c\u00f3\u017c bowiem smutniejszego ni\u017c Pele z\u00a0Klewek, Maradona Karpat, Wenecje P\u00f3\u0142nocy i\u00a0Pary\u017ce Wschodu), ale kiedy my\u015bl\u0119 o\u00a0tym, \u017ce Amerykanie maj\u0105 Woody\u2019ego Allena, a\u00a0Polacy Jana Serce, to sprawa wydaje si\u0119 bardziej skomplikowana ni\u017c kwestie artystyczno-komercyjnego sukcesu jednego i\u00a0sentymentalnego sprotekcjonalizowania drugiego. Ze studi\u00f3w politologicznych pami\u0119tam mgli\u015bcie<\/a>[35]<\/a> teori\u0119 stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, kt\u00f3ra w\u00a0r\u00f3\u017cnicach po\u0142o\u017cenia geograficznego szuka\u0142a przyczyn r\u00f3\u017cnic kultur strategicznych i\u00a0odmiennego podej\u015bcia do zagadnie\u0144 pa\u0144stwa, polityki i\u00a0stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych pomi\u0119dzy pot\u0119gami morskimi (Wielka Brytania i\u00a0USA) a\u00a0krajami Europy kontynentalnej. Pami\u0119tam to mniej wi\u0119cej tak, \u017ce otwarto\u015b\u0107 na morza i\u00a0oceany mia\u0142a powodowa\u0107, \u017ce kraje anglosaskie s\u0105 bardziej \u201epogodne\u201d, \u201elekkie\u201d i\u00a0\u201eliberalne\u201d, nastawione raczej na handel i\u00a0eksploracj\u0119, natomiast skupione na kontynencie kraje Europy \u201epowa\u017cne\u201d, \u201eopresyjne\u201d i\u00a0skazane na walk\u0119 na \u015bmier\u0107 i\u00a0\u017cycie, jak \u017cmije zamkni\u0119te w\u00a0s\u0142oiku.<\/p>\n Zagl\u0105dam do starego podr\u0119cznika, \u017ceby zweryfikowa\u0107 swoje wczesnostudenckie wspomnienia \u2013 \u017cmije w\u00a0s\u0142oiku okazuj\u0105 si\u0119 skorpionami w\u00a0butelce, a\u00a0ca\u0142a teoria wygl\u0105da nieco konkretniej: Historia ostatnich wiek\u00f3w pokazuje, \u017ce po\u0142o\u017cenie geopolityczne pa\u0144stw determinuje ich strategiczne kultury. (\u2026) Walter Russel Mead utrzymuje, \u017ce polityka europejska dotyczy\u0142a \u017cycia i\u00a0\u015bmierci, Francja i\u00a0Niemcy by\u0142y zamkni\u0119te na kontynencie jak skorpiony w\u00a0butelce. By przetrwa\u0107 (\u2026) rozwin\u0119\u0142y armie l\u0105dowe oraz rozbudowany aparat represji i\u00a0kontroli informacji. (\u2026) Monarchistyczna tradycja Europy kontynentalnej doprowadzi\u0142a do prymatu pa\u0144stwa nad spo\u0142ecze\u0144stwem i\u00a0wykszta\u0142cenia si\u0119 pa\u0144stwa autorytarnego, zhierarchizowanego, unitarnego. (\u2026) Z\u00a0kolei ameryka\u0144ski federalizm i\u00a0brytyjski liberalizm le\u017ca\u0142y u\u00a0pod\u0142o\u017ca podzia\u0142u w\u0142adzy i\u00a0upodmiotowienia spo\u0142ecze\u0144stwa<\/a><\/i>[36]<\/a>.<\/p>\n Oczywi\u015bcie mo\u017cemy si\u0119 \u015bmia\u0107 z\u00a0tego, jak w\u00a0prostych, jasnych zdaniach ameryka\u0144scy teoretycy stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych wyja\u015bniaj\u0105 nam skomplikowan\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 spo\u0142eczno-kulturow\u0105 Europy (sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 w\u00a0dodatku z\u00a0dw\u00f3ch pa\u0144stw), oczywi\u015bcie mo\u017cemy kwestionowa\u0107 geopolityk\u0119 i\u00a0determinizm geograficzny jako narz\u0119dzia refleksji nad kultur\u0105, ale metafora \u201eskorpion\u00f3w w\u00a0butelce\u201d przezimowa\u0142a w\u00a0moim m\u00f3zgu a\u017c do teraz i\u00a0wydaje mi si\u0119 metafor\u0105 bardzo sugestywn\u0105 dla wydobycia r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy anglosaskim awkwardem<\/i> a\u00a0polsk\u0105 niezr\u0119czno\u015bci\u0105. I\u00a0kiedy my\u015bl\u0119 o\u00a0skorpionach zamkni\u0119tych w\u00a0butelce, to my\u015bl\u0119, \u017ce niezr\u0119czno\u015b\u0107 rzeczywi\u015bcie nabiera szczeg\u00f3lnego ci\u0119\u017caru gatunkowego w\u00a0Europie \u015arodkowej. To, co w\u00a0Ameryce rozbrajane jest ironi\u0105 i\u00a0dystansem do siebie, w\u00a0Europie \u015arodkowej przybiera wymiar nieusuwalnego problematu egzystencjalnego i\u00a0jak pisze Parfianowicz, trapnost<\/i> staje si\u0119 kategori\u0105 estetyczno-egzystencjaln\u0105<\/a>[37]<\/a>. Kiedy my\u015bl\u0119 o\u00a0skorpionach w\u00a0butelce, my\u015bl\u0119 o\u00a0Teresie z\u00a0Niezno\u015bnej lekko\u015bci bytu, <\/i>w kt\u00f3rej domu \u201enie istnia\u0142 wstyd\u201d i\u00a0kt\u00f3r\u0105 matka torturowa\u0142a za pomoc\u0105 \u201ebezwstydu\u201d. Dom Teresy przypomina\u0142 jej samej ob\u00f3z koncentracyjny, co da\u0142oby si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zmetaforyzowa\u0107 za pomoc\u0105 przywo\u0142anej wy\u017cej wizji opresywnych relacji mi\u0119dzy jednostk\u0105 a\u00a0aparatem pa\u0144stwowym. Teresa nie chce pogodzi\u0107 si\u0119 z\u00a0faktem, \u017ce ludzkie cia\u0142o sika i\u00a0pierdzi <\/i>\u2013 m\u00f3wi\u0142a matka Teresy przy s\u0105siadkach i\u00a0przyjaci\u00f3\u0142kach, puszczaj\u0105c g\u0142o\u015bne b\u0105ki, a\u00a0Teresa by\u0142a purpurowa ze wstydu<\/a><\/i>[38]<\/a>. Zdrada Teresy, czyli \u2013 u\u017cyj\u0119 tego s\u0142owa z\u00a0pe\u0142n\u0105 premedytacj\u0105, \u017ceby zrobi\u0142o nam si\u0119 jeszcze bardziej niezr\u0119cznie \u2013 jej stosunek<\/b> z\u00a0in\u017cynierem, ko\u0144czy si\u0119 w\u0142a\u015bciwie dojmuj\u0105c\u0105 katastrof\u0105 i\u00a0jawi mi si\u0119 jako metonimia i\u00a0emblemat wszystkich \u015brodkowoeuropejskich niezno\u015bnych ci\u0119\u017cko\u015bci egzystencji w\u00a0\u015bwiecie mi\u0119dzyludzkim. Jest tu i\u00a0wulgarna konwencjonalno\u015b\u0107 mieszka\u0144<\/i>, i\u00a0nieszcz\u0119sny tapczan, i\u00a0zimna muszla klozetowa, i\u00a0odraza do cia\u0142a, i\u00a0niezr\u0119czno\u015b\u0107 sytuacji erotycznej. Podobnych zreszt\u0105 upokorze\u0144 na tapczanie doznaje, z\u00a0wyrok\u00f3w tragicznej kondycji \u015bwiata, Agnieszka z\u00a0\u00d3smego dnia tygodnia <\/i>Marka H\u0142aski. Z\u00a0erotyczno-mieszkaniowych k\u0142opot\u00f3w bohater\u00f3w H\u0142aski Woody Allen zrobi\u0142by pewnie jak\u0105\u015b neurotyczn\u0105 anegdot\u0119, gdyby w\u00a0og\u00f3le rozumia\u0142, co to s\u0105 k\u0142opoty mieszkaniowe; ale w\u00a0Europie \u015arodkowej byt jest, wbrew tytu\u0142om, niezno\u015bnie ci\u0119\u017cki.<\/p>\n Niezr\u0119czno\u015b\u0107 to po czesku trapnost<\/i>, a\u00a0sm\u0119tny przymiotnik trapno<\/i> najlepiej mo\u017ce oddaje splot immanentnego za\u017cenowania zwi\u0105zanego z\u00a0sytuacjami erotycznymi i\u00a0pog\u0142\u0119biaj\u0105ce to za\u017cenowanie pr\u00f3by literackich, filmowych czy w\u00a0og\u00f3le kulturowych reprezentacji, kt\u00f3re chyba nieuchronnie (zostawiam pe\u0142en wahania i\u00a0nadziei znak zapytania) popa\u015b\u0107 musz\u0105 albo w\u00a0pretensjonalno\u015b\u0107, albo w\u00a0kicz, albo w\u00a0patos, albo w\u0142a\u015bnie w\u00a0ten niezno\u015bny, bo nie do wytrzymania emocjonalnego, sentymentalizm. Parfianowicz przywo\u0142uje czesk\u0105 badaczk\u0119 Blank\u0119 Cinatlov\u0105, kt\u00f3ra wydobywa relacyjny wymiar tej niezr\u0119czno\u015bci: Trapnost jest ze swej istoty cielesna, nawet przejawia si\u0119 w\u00a0spos\u00f3b cielesny (czerwienienie, j\u0105kanie, pot). <\/i>Trapnost wymaga obecno\u015bci drugiej osoby \u2013 widza, kt\u00f3ry raduje si\u0119 moim zak\u0142opotaniem; \u015bwiadka, kt\u00f3ry z\u0142apie mnie w\u00a0niestosownej, na og\u00f3\u0142 cielesnej sytuacji, w\u00a0kt\u00f3rej swoj\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0107 mo\u017ce nawet niestosowno\u015b\u0107 ubioru […] Tragikomiczno\u015b\u0107 takiej <\/i>trapnosti polega na tym, \u017ce podczas gdy przy\u0142apany z\u00a0przykro\u015bci\u0105 prze\u017cywa to do\u015bwiadczenie, po wielokro\u0107 je przywo\u0142uj\u0105c, a\u00a0jego intensywno\u015bci nie zmniejsza nawet up\u0142yw czasu, \u015bwiadek, kt\u00f3ry go przy\u0142apa\u0142, lekko si\u0119 u\u015bmiechnie, mo\u017ce nawet zabawi cudzym kosztem, po czym natychmiast o\u00a0tym zapomni i\u00a0mo\u017ce czasem tylko przypomni sobie \u015bmieszn\u0105, ale przede wszystkim zupe\u0142nie marginaln\u0105 historyjk\u0119<\/a><\/i>[39]<\/a>. Wydaje mi si\u0119, \u017ce t\u0119 diagnoz\u0119 mo\u017cna jeszcze uzupe\u0142ni\u0107 \u2013 \u015bwiadek \u201eniestosownej, cielesnej sytuacji\u201d r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce podziela\u0107 zak\u0142opotanie, na pewno dzieje si\u0119 tak w\u00a0przypadku \u015bwiadka, kt\u00f3ry jest widzem serialu Piwowarskiego.<\/p>\n Jako sztandarowych wyrazicieli \u015brodkowoueropejskiej \u201etrapnosti\u201d mo\u017cna by przywo\u0142a\u0107 H\u0142ask\u0119 i\u00a0Kunder\u0119, ale tak\u017ce, na nieco tylko innych zasadach, Trymanda<\/a>[40]<\/a>, Formana analizowanego przez Parfianowicz albo Kondratiuka, kt\u00f3rego Dziewczyny do wzi\u0119cia<\/i> brawurowo intepretuje Justyna Jaworska. No i\u00a0Piwowarskiego, mam nadziej\u0119, \u017ce si\u0119 zgodzicie. Zw\u0142aszcza \u017ce wybrana przez niego forma serialowa bardzo dobrze nadaje si\u0119 do wyra\u017cania i\u00a0przekazywania opisywanych tu poczu\u0107 niezr\u0119czno\u015bci i\u00a0za\u017cenowania \u2013 mo\u017cna gra\u0107 powtarzalno\u015bci\u0105 motyw\u00f3w, rozci\u0105gliwo\u015bci\u0105 i\u00a0niezno\u015bn\u0105 \u201eza d\u0142ugo\u015bci\u0105\u201d trudnych scen, prezentowa\u0107 niezdarnie fatyczn\u0105 funkcj\u0119 j\u0119zyka, ale i\u00a0jego rozbrajaj\u0105c\u0105 moc: ograne rytua\u0142y i\u00a0formy komunikacyjno-obyczajowe rozbrajaj\u0105 konfliktowe sytuacje, ale i\u00a0nie pozwalaj\u0105 na wyj\u015bcie ze skostnia\u0142ej magmy j\u0119zyka, jak w\u00a0scenie nieudanego zrzucenia m\u0119\u017ca Danusi ze schod\u00f3w albo podczas herbaty u\u00a0profesora lekarza. A\u00a0jednocze\u015bnie stworzy\u0107 serialow\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 s\u0142abo\u015bci, wra\u017cliwo\u015bci, upokorze\u0144 oraz kl\u0119sk i\u00a0portretowa\u0107 j\u0105 z\u00a0czu\u0142o\u015bci\u0105 i\u00a0empati\u0105. Czy oznacza\u0142oby to emancypacj\u0119 s\u0142abo\u015bci? Niekoniecznie, raczej diagnoz\u0119 sytuacji, rozpoznanie skorpion\u00f3w, \u017cmij, s\u0142oika i\u00a0butelki, ale te\u017c nieusuwalnego pi\u0119kna wpisanego w\u00a0biedermeierowsk\u0105 krucho\u015b\u0107 i\u00a0melancholi\u0119 \u015bwiata. Zamiast \u201ewysz\u0142o, jak wysz\u0142o\u201d \u2013 \u201ejest, jak jest\u201d, co nie znaczy, \u017ce b\u0119dzie nam od tego lepiej.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n <\/a>[1] P.K. Piotrowski, Kultowe seriale<\/i>, Pr\u00f3szy\u0144ski i\u00a0S-ka, Warszawa 2011, s. 227. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2]http:\/\/praktykipoznejnowoczesnosci.blogspot.com\/2015\/01\/konferencja-wyszo-jak-wyszo-epic-fail.html<\/a>.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5] Cyt. za: Jan Serce<\/i>, [w:] Film polski, Internetowa Baza Filmu Polskiego, http:\/\/filmpolski.pl\/fp\/index.php?film=123578<\/a> [dost\u0119p: 12.12.2015].\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[6] P.K. Piotrowski, Kultowe seriale<\/i>, dz. cyt., s. 228.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[7] J. Kozak, W kolejce<\/i>, \u201eFilm\u201d 1982, nr 37.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[8] P.K. Piotrowski, Kultowe seriale<\/i>, dz. cyt., s. 230.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[9] K. Kaczor, Nie tylko polskie drogi. Rozmawia Pawe\u0142 Piotrowicz<\/i>, Wydawnictwo Sine Qua Non, Krak\u00f3w 2013.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[10] Postanowi\u0142am wykona\u0107 sumienn\u0105 kwerend\u0119 i\u00a0si\u0119gn\u0105\u0107 do tego \u201eG\u0142osu Fryzjera\u201d (\u201eczy czego\u015b takiego\u201d). Sumienno\u015b\u0107 sko\u0144czy\u0142a si\u0119 na \u017cmudnym przedzieraniu si\u0119 przez Cyfrowe Katalogi Kartkowe Biblioteki Uniwersyteckiej \u2013 kto raz spr\u00f3bowa\u0142, ten wie, jakich melancholijnych uciech dostarcza cierpliwe przeklikiwanie si\u0119 przez alfabetycznie u\u0142o\u017cone, zeskanowane papierowe, no c\u00f3\u017c, kartki, jak wskazuje sama nazwa katalogu. Nie mo\u017cna po prostu wstuka\u0107 tytu\u0142u, trzeba odnale\u017a\u0107 go na setkach (mo\u017ce tysi\u0105cach?) karteczek pomi\u0119dzy \u2013 w\u00a0tym przypadku \u2013 \u201eGes\u201d a\u00a0\u201eG\u0142o m\u201d. Przeskakiwa\u0107 mo\u017cna o\u00a0jedn\u0105, dziesi\u0119\u0107, dwadzie\u015bcia, pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lub sto karteczek, jest wi\u0119c element \u201ewiedzy i\u00a0ryzyka\u201d, niczym w\u00a0staro\u017cytnym teleturnieju prowadzonym przez nie kogo innego, jak Kazimierza Kaczora. No wi\u0119c: \u201eGesetz-und Verordnungsblatt fur das Konigreich Sachsen\u201d, \u201eGill’s Technological Repository\u201d, \u201eG\u0142os Ewangelicki\u201d, czyli ju\u017c prawie jeste\u015bmy, jeszcze tylko \u201eG\u0142os Ewangelii\u201d, \u201eG\u0142os Faszyst\u00f3w\u201d (tak, tak, Organ Zwi\u0105zku Faszyst\u00f3w Polskich z\u00a0siedzib\u0105 w\u00a0Poznaniu, red. Stefan Kinowski, roczniki 1926\u20131929) i\u00a0wreszcie jest! \u201eG\u0142os Fryzjera\u201d! Organ Ko\u0142a w\u0142a\u015bcicieli zak\u0142ad\u00f3w fryzjerskich. Biblioteka dysponuje niestety tylko czterema numerami z\u00a0rocznika 1921. Potem ju\u017c tylko \u201eG\u0142os Gminy\u201d i\u00a0\u201eGromady Wiejskiej\u201d. Co za pora\u017cka.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[11] P.K. Piotrowski, Kultowe seriale<\/i>, dz. cyt., s. 228.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[12] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[13] Tam\u017ce, s. 231\u2013232.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[14] Tam\u017ce, s. 235.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[15] Tam\u017ce, s. 237.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[16] Tam\u017ce, s. 231.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[17] M. Piwi\u0144ska, Mi\u0142o\u015b\u0107 romantyczna<\/i>, Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w\u2013Wroc\u0142aw 1984, s. 519.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[18] Kr\u00f3lowa chmur<\/i>, re\u017c. Rados\u0142aw Piwowarski, 2003.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[19] Ballada o\u00a0lekkim zabarwieniu erotycznym<\/i>, re\u017c. Jerzy Morawski, Irena Morawska, 2003.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[20] P. Bourdieu, M\u0119ska dominacja<\/i>, prze\u0142. L. Kopciewicz, Oficyna Naukowa, Warszawa 2004.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-2122-119-931x.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-2122-110-931x.jpg\")
<\/p>\n
\nfot. Henryk W\u0142och, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-2122-103-931x.jpg\")
<\/p>\n
\n