Nie oznacza to jednak, \u017ce spos\u00f3b obrazowania m\u0119\u017cczyzn w kinie popularnym, spe\u0142niaj\u0105cym przede wszystkim funkcj\u0119 ludyczn\u0105, nie zas\u0142uguje na uwag\u0119. Przeciwnie, analiza film\u00f3w, kt\u00f3re z \u0142atwo\u015bci\u0105 trafiaj\u0105 pod strzechy i kszta\u0142tuj\u0105 wyobra\u017cenia Polak\u00f3w na tematy spo\u0142eczne, jest istotnym krokiem na drodze do zrozumienia dominuj\u0105cych w kraju wzorc\u00f3w m\u0119sko\u015bci oraz pozycji, jak\u0105 zajmuj\u0105 wobec nich nienormatywne formy ekspresji p\u0142ciowej i alternatywne systemy warto\u015bci. Bez wzgl\u0119du na szeroko\u015b\u0107 geograficzn\u0105 media maj\u0105 niezwyk\u0142\u0105 si\u0142\u0119 oddzia\u0142ywania, kt\u00f3ra pozwala im wp\u0142ywa\u0107 na postawy przyjmowane przez ich odbiorc\u00f3w. Kino gatunkowe, ale r\u00f3wnie\u017c, jak zauwa\u017ca Peter J. Kareithi, reklamy, teledyski i medialne wyobra\u017cenia na temat sportowc\u00f3w i wojskowych, dostarczaj\u0105 widzom symbolicznych wizerunk\u00f3w m\u0119sko\u015bci, cz\u0119sto powi\u0105zanych z agresj\u0105 i przemoc\u0105. Staj\u0105 si\u0119 one, zw\u0142aszcza dla m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn, standardem \u201eprawdziwej m\u0119sko\u015bci\u201d, na podstawie kt\u00f3rego oceniaj\u0105 samych siebie<\/a><\/i>[2]<\/a>. Poj\u0119cie hegemonicznej m\u0119sko\u015bci, do kt\u00f3rego odnosi si\u0119 w swoich badaniach Kareithi, wskazuje na dominacj\u0119 konkretnych jej modeli, okre\u015blanych w relacji do kobieco\u015bci oraz innych form m\u0119sko\u015bci, postrzeganych jako podrz\u0119dne ze wzgl\u0119du na wiek lub orientacj\u0119 seksualn\u0105. Wsp\u00f3\u0142autorka tego terminu Raewyn Connell odnotowuje, \u017ce hegemoniczna m\u0119sko\u015b\u0107 cho\u0107 statystycznie nie jest norm\u0105, to z pewno\u015bci\u0105 jest normatywna<\/a><\/i>[3]<\/a>. Do ugruntowania jej pozycji w danej kulturze przyczyniaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy innymi media. Na polskie wyobra\u017cenie o tym, co to znaczy by\u0107 m\u0119\u017cczyzn\u0105, wp\u0142yw maj\u0105 zatem chocia\u017cby dominuj\u0105ce w kinie popularnym od dekad narracje.<\/p>\n G\u0142osowanie portfelem \uff0d Polak idzie do kina<\/b><\/p>\n By wskaza\u0107, kt\u00f3re filmy docieraj\u0105 do najwi\u0119kszej liczby widz\u00f3w \u2013 a co za tym idzie, maj\u0105 potencja\u0142 kszta\u0142towania ich \u015bwiatopogl\u0105du \u2013 nale\u017cy przyjrze\u0107 si\u0119 wynikom finansowym najpopularniejszych polskich i zagranicznych produkcji. Podsumowania liczby sprzedanych na dany film bilet\u00f3w, publikowane mi\u0119dzy innymi na stronie Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich, nie daj\u0105 oczywi\u015bcie ca\u0142o\u015bciowego obrazu (trzeba liczy\u0107 si\u0119 z wci\u0105\u017c powszechnym w kraju piractwem), lecz mo\u017cna w nich dostrzec bardzo konkretne uwarunkowania rynku filmowego i trendy odbiorcze. Wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce nar\u00f3d coraz ch\u0119tniej wybiera si\u0119 do kina na rodzime produkcje: w 2018 roku trzy najcz\u0119\u015bciej ogl\u0105dane w kinach filmy powsta\u0142y w Polsce, wyprzedzaj\u0105c w liczbie sprzedanych bilet\u00f3w chocia\u017cby ameryka\u0144ski hit Bohemian Rhapsody <\/i>(re\u017c. Bryan Singer, 2018)<\/a>[4]<\/a>. Dlatego tak wa\u017cne jest po\u015bwi\u0119cenie uwagi krajowemu kinu popularnemu, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142o realnie konkurowa\u0107 z dzie\u0142ami hollywoodzkimi. Cho\u0107 kino ameryka\u0144skie wci\u0105\u017c pozostaje niedo\u015bcignionym standardem produkcyjnym i komercyjnym, to nie jest ono ju\u017c dla polskiego widza jedyn\u0105 opcj\u0105.<\/p>\n Lektura kinowych statystyk z ostatnich pi\u0119ciu lat potwierdza postawion\u0105 we wst\u0119pie tez\u0119 o ograniczonym potencjale komercyjnym film\u00f3w re\u017cyserowanych przez kobiety. Najwi\u0119kszym sukcesem na tym polu mo\u017ce si\u0119 pochwali\u0107 Maria Sadowska, kt\u00f3rej Sztuka kochania. Historia Michaliny Wis\u0142ockiej <\/i>(2017) <\/i>przyci\u0105gn\u0119\u0142a do kin a\u017c 1,8 miliona widz\u00f3w. Od tamtej pory \u017cadnej re\u017cyserce nie uda\u0142o si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107 tego wyczynu. Ponadto w ci\u0105gu ostatnich dw\u00f3ch lat w zestawieniu dziesi\u0119ciu najpopularniejszych polskich film\u00f3w w og\u00f3le zabrak\u0142o tych wyre\u017cyserowanych przez kobiety, cho\u0107 to w\u0142a\u015bnie rok 2018 przyni\u00f3s\u0142 takie tytu\u0142y jak Monument <\/i>(re\u017c. Jagoda Szelc, 2018) <\/i>czy Fuga <\/i>(re\u017c. Agnieszka Smoczy\u0144ska, 2018). Podczas Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni dyskutowano w\u00f3wczas o potrzebie walki o r\u00f3wnouprawnienie w bran\u017cy filmowej, a wi\u0119c w\u0142a\u015bciwie o w\u0142\u0105czeniu kobiecego punktu widzenia do tej perspektywy, przez kt\u00f3r\u0105 patrzymy na \u015bwiat<\/a><\/i>[5]<\/a>.<\/p>\n Na podobne problemy frekwencyjne nie narzekaj\u0105 m\u0119scy tw\u00f3rcy, tacy jak Wojciech Smarzowski czy W\u0142adys\u0142aw Pasikowski, kt\u00f3rych dzie\u0142a regularnie goszcz\u0105 w zestawieniach najbardziej kasowych polskich film\u00f3w danego roku. Wyj\u0105tkowym przypadkiem jest oczywi\u015bcie Patryk Vega, kt\u00f3remu ju\u017c dwukrotnie (w 2016 i 2019 roku) uda\u0142o si\u0119 umie\u015bci\u0107 w jednym roku a\u017c po dwa filmy w \u201ez\u0142otej dziesi\u0105tce\u201d.<\/p>\n Niezwyk\u0142a popularno\u015b\u0107 film\u00f3w Vegi jest bezpo\u015brednio zwi\u0105zana z drugim zjawiskiem, jakie unaocznia przegl\u0105d statystyk. W polskim kinie od kilku lat obowi\u0105zuje wyra\u017any gatunkowy duopol \uff0d w krajowym box office<\/i> rz\u0105dz\u0105 bowiem niepodzielnie komedie romantyczne i kino policyjno-gangsterskie. Chc\u0105c zrozumie\u0107, co w polskiej duszy gra, nale\u017cy przyjrze\u0107 si\u0119 w\u0142a\u015bnie tym skrajnie odmiennym formu\u0142om gatunkowym i modelom m\u0119sko\u015bci, kt\u00f3re proponuj\u0105.<\/p>\n Sebastian Fabija\u0144ski, Olga Bo\u0142\u0105d\u017a, Kobiety mafii<\/em>, 2018 r., re\u017c. Patryk Vega, fot. Robert Pa\u0142ka, \u017ar\u00f3d\u0142o: Kino \u015awiat<\/span><\/p>\n W centrum niniejszych rozwa\u017ca\u0144 znajd\u0105 si\u0119 filmy sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na kinowe uniwersum Patryka Vegi, z\u0142\u0105czone podobnym stylem, wymow\u0105 ideologiczn\u0105 i pojawiaj\u0105cym si\u0119 w nich sta\u0142ym zespo\u0142em aktorskim. Re\u017cyser, kt\u00f3ry do tematyki policyjno-gangsterskiej powr\u00f3ci\u0142 dopiero w kilka lat po sukcesie pierwszego Pitbulla <\/i>(2005), dzi\u015b dyktuje zasady gry pozosta\u0142ym tw\u00f3rcom tzw. m\u0119skiego kina. Bez wzgl\u0119du na to, czy Vega rozbudowuje swoje kasowe sagi (Pitbull, Kobiety mafii<\/i>), czy tworzy jednostrza\u0142owy, indywidualny utw\u00f3r (Botoks<\/i>, <\/i>2017), powraca wci\u0105\u017c do tych samych zagadnie\u0144. Re\u017cyser swoj\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119ci\u0142 punktowaniu systemowych bol\u0105czek, a bohaterami swoich film\u00f3w cz\u0119sto czyni osoby wykonuj\u0105ce zawody zaufania publicznego. Policjanci, lekarze, ratownicy medyczni, politycy \uff0d ka\u017cda z wymienionych grup ma u Vegi co\u015b na sumieniu, a nier\u00f3wny podzia\u0142 w\u0142adzy skutecznie parali\u017cuje normaln\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 tych s\u0142u\u017cb. Ekran zaludniaj\u0105 zahartowane przez los postaci: zar\u00f3wno m\u0119\u017cczy\u017ani, jak i kobiety nie stroni\u0105 od przemocy i nieczystych zagra\u0144. Vega powiela przy tym liczne stereotypy na temat p\u0142ci, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do utrwalenia opresyjnych wzorc\u00f3w osobowych.<\/p>\n Pojawiaj\u0105 si\u0119 jednak w\u0105tki i bohaterowie, kt\u00f3rzy do tego porz\u0105dku nie przystaj\u0105 i potencjalnie mog\u0105 doprowadzi\u0107 do podwa\u017cenia status quo<\/i>. Ich obecno\u015b\u0107 w wybranych filmach nie czyni jednak z Vegi progresywnego tw\u00f3rcy, lecz raczej dowodzi jego niezwyk\u0142ego wyczulenia na zapotrzebowania wsp\u00f3\u0142czesnej publiczno\u015bci. \u015awiat film\u00f3w Vegi r\u00f3\u017cni si\u0119 nieco od wizji, do kt\u00f3rych w ostatnich dekadach przyzwyczaili nas rodzimi re\u017cyserzy kina akcji. \u201ePrawdziwi twardziele\u201d skrywaj\u0105cy pod poz\u0105 macho nieprzepracowany b\u00f3l psychiczny, jak o bohaterach film\u00f3w Pasikowskiego z lat 90. pisa\u0142a Gra\u017cyna Stach\u00f3wna<\/a>[6]<\/a>, nie s\u0105 ju\u017c jedyn\u0105 opcj\u0105. Vega, wbrew powszechnej opinii na temat jego tw\u00f3rczo\u015bci i licznych problem\u00f3w zwi\u0105zanych z jej ideow\u0105 wymow\u0105, wprowadza do polskiego kina policyjno-gangsterskiego nowe typy postaci, nieznacznie zmieniaj\u0105ce wyobra\u017cenie na temat silnego m\u0119\u017cczyzny. Jest oczywi\u015bcie za wcze\u015bnie, by m\u00f3wi\u0107 o realnej odnowie gatunku, jednak tendencja otwarcia na inno\u015b\u0107 jest ju\u017c zauwa\u017calna.<\/p>\n Po przeciwnej stronie gatunkowego spektrum znajduj\u0105 si\u0119 kasowe serie komedii romantycznych, takie jak Listy do M. <\/i>(2011\u20132017) czy Planeta Singli <\/i>(2016\u20132019). Zainicjowane przez re\u017cysera Mitj\u0119 Okorna dwie filmowe sagi z powodzeniem przenosz\u0105 na polski grunt sprawdzone schematy znane z zachodnich produkcji i \u015bwi\u0119c\u0105 triumfy w\u015br\u00f3d lokalnej publiczno\u015bci. Po seansie pierwszej cz\u0119\u015bci List\u00f3w do M.<\/i> Tadeusz Lubelski by\u0142 nawet sk\u0142onny stwierdzi\u0107, \u017ce uwierzy\u0142 na dobre w polskie kino popularne<\/a><\/i>[7]<\/a>. Komedie romantyczne, inaczej ni\u017c filmy policyjno-gangsterskie, prezentuj\u0105 bardziej r\u00f3\u017cnorodne modele m\u0119sko\u015bci. Ich punktem wsp\u00f3lnym wydaje si\u0119 by\u0107 gotowo\u015b\u0107 bohater\u00f3w do zmiany w\u0142asnego post\u0119powania, a nawet do podwa\u017cenia zinternalizowanych wzorc\u00f3w m\u0119sko\u015bci. Wraz z rozwojem akcji postawy protagonist\u00f3w ulegaj\u0105 stopniowej przemianie i staj\u0105 si\u0119 bardziej zgodne z zachodnimi wyobra\u017ceniami na temat nowoczesnej m\u0119sko\u015bci.<\/p>\n R\u00f3wnie\u017c modelowi odbiorcy poszczeg\u00f3lnych gatunk\u00f3w filmowych znacz\u0105co si\u0119 od siebie r\u00f3\u017cni\u0105. Filmy Patryka Vegi skierowane s\u0105 przede wszystkim do m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn i mog\u0105 mie\u0107 wp\u0142yw na kszta\u0142towanie ich to\u017csamo\u015bci \uff0d niejeden widz po seansie zacznie marzy\u0107 o statusie \u201etwardziela\u201d, jakim ciesz\u0105 si\u0119 filmowi bohaterowie. Zak\u0142adanymi odbiorczyniami komedii romantycznych s\u0105 za\u015b przede wszystkim kobiety. Ich oczekiwania wobec prawdziwych m\u0119\u017cczyzn s\u0105 kszta\u0142towane przez filmowe wizerunki m\u0119sko\u015bci, z kt\u00f3rymi obcuj\u0105. A zatem, skoro re\u017cyserami niemal wszystkich najbardziej kasowych polskich film\u00f3w s\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani, nale\u017cy uzna\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie oni maj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, by za pomoc\u0105 kina wp\u0142ywa\u0107 na realne \u017cyciowe postawy publiczno\u015bci, niezale\u017cnie od p\u0142ci. Kobiety znajduj\u0105 si\u0119 wi\u0119c w polskim kinie na pozycji podw\u00f3jnie nieuprzywilejowanej \uff0d nie maj\u0105 szansy same kszta\u0142towa\u0107 filmowego przekazu, a ten, kt\u00f3ry jest powszechnie dost\u0119pny, cz\u0119sto umniejsza rol\u0119 \u017ce\u0144skich postaci i podporz\u0105dkowuje je m\u0119\u017cczyznom.<\/p>\n Wizje m\u0119sko\u015bci kreowane przez polskie kino popularne opieraj\u0105 si\u0119 na utrwalonych w narodowej kulturze wzorcach, maj\u0105cych r\u00f3wnie\u017c d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119 obecno\u015bci na naszych ekranach. W post\u0119powaniu filmowych bohater\u00f3w mo\u017cna jednak w ostatnich latach dostrzec nieznaczne zmiany, kontestuj\u0105ce zastany porz\u0105dek i spos\u00f3b my\u015blenia o m\u0119sko\u015bci. Pojawia si\u0119 zatem pytanie o dostrzegalne we wsp\u00f3\u0142czesnym polskim kinie gatunkowym sygna\u0142y przemian w obrazowaniu m\u0119sko\u015bci. Nale\u017cy si\u0119 zastanowi\u0107, czy rzeczywi\u015bcie obecnie mamy do czynienia z realn\u0105 szans\u0105 otwarcia rodzimej kinematografii na alternatywne, niehegemoniczne wzorce m\u0119sko\u015bci, czy te\u017c jest za wcze\u015bnie na snucie tak optymistycznych scenariuszy.<\/p>\n M\u0119\u017cczy\u017ani z przesz\u0142o\u015bci\u0105<\/b><\/p>\n Szukaj\u0105c korzeni wsp\u00f3\u0142czesnego polskiego kina i dominuj\u0105cych w nim wzor\u00f3w m\u0119sko\u015bci, nie spos\u00f3b nie odnie\u015b\u0107 si\u0119 do lat 90. i zachodz\u0105cych w\u00f3wczas przemian. Transformacja ustrojowa i towarzysz\u0105ce jej przekszta\u0142cenia spo\u0142eczno-kulturowe nie pozosta\u0142y bez wp\u0142ywu na stan polskiej sztuki filmowej, kt\u00f3ra musia\u0142a odnale\u017a\u0107 si\u0119 w nowej rzeczywisto\u015bci. Z niepewno\u015bci\u0105 i nag\u0142\u0105 utrat\u0105 poczucia kontroli mierzyli si\u0119 r\u00f3wnie\u017c bohaterowie powstaj\u0105cych w\u00f3wczas film\u00f3w. Najcz\u0119\u015bciej przywo\u0142ywanym przyk\u0142adem filmu, na kt\u00f3rym do\u015bwiadczenie systemowej reformy odcisn\u0119\u0142o swoje pi\u0119tno, s\u0105 Psy <\/i>(1992) <\/i>W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego. Kultowa posta\u0107 Franza Maurera, konfrontuj\u0105cego si\u0119 z nowymi realiami by\u0142ego oficera SB, sta\u0142a si\u0119 przedmiotem licznych filmoznawczych analiz. W granym przez Bogus\u0142awa Lind\u0119 Maurerze dostrze\u017cono bowiem reprezentatywnego bohatera polskiego kina doby transformacji, kt\u00f3ry dzielnie przeciwstawia si\u0119 zdegradowanej rzeczywisto\u015bci<\/a><\/i>[8]<\/a> i pokazuje, jak przezwyci\u0119\u017ca\u0107 towarzysz\u0105ce \u00f3wczesnym m\u0119\u017cczyznom l\u0119ki i wyzwania. Jak zauwa\u017ca Izabela Kalinowska, Maurer i inni silni m\u0119\u017cczy\u017ani z film\u00f3w Pasikowskiego cz\u0119\u015b\u0107 swojej frustracji i bezsilno\u015bci przenosz\u0105 w obszar relacji damsko-m\u0119skich i tam pr\u00f3buj\u0105 odzyska\u0107 namiastki kontroli. W ich \u015bwiecie przedmiotowe, cz\u0119sto bardzo brutalne traktowanie kobiet stanowi spos\u00f3b na podtrzymywanie z\u0142udzenia przywr\u00f3conej sobie pozycji si\u0142y<\/a><\/i>[9]<\/a>. Podobnym kodeksem post\u0119powania kieruje si\u0119 wielu innych bohater\u00f3w filmowych tamtego okresu, a przyk\u0142ady tego typu postaci mo\u017cna mno\u017cy\u0107. Nie ka\u017cda jednak mia\u0142a szans\u0119, by na sta\u0142e zapisa\u0107 si\u0119 w zbiorowej pami\u0119ci Polak\u00f3w i pom\u00f3c ugruntowa\u0107 spo\u0142eczne wyobra\u017cenie na temat m\u0119sko\u015bci. \u017bywotno\u015b\u0107 postaci Maurera w narodowej wyobra\u017ani dowodzi si\u0142y przekonywania, jak\u0105 mia\u0142o w\u00f3wczas (i wci\u0105\u017c ma) gatunkowe kino Pasikowskiego.<\/p>\n Bogus\u0142aw Lina na planie filmu Psy,<\/em> 1992 r., re\u017c. W\u0142adys\u0142aw Pasikowski, fot. Roman Sumik, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Z pok\u0142osiem wizerunk\u00f3w m\u0119sko\u015bci obecnych w kinie lat 90. polska kinematografia mierzy si\u0119 do dzi\u015b. Wcze\u015bnie dostrze\u017cono ich kompensacyjny charakter i zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce z powszechno\u015bci takich wzorc\u00f3w osobowych w mediach, nie tylko na gruncie polskim. Zachodni socjologowie ju\u017c w latach 70. alarmowali, \u017ce nierealistyczne wymagania stawiane m\u0119\u017cczyznom i niemo\u017cliwe do wype\u0142nienia role spo\u0142eczne s\u0105 dla nich ograniczaj\u0105ce i opresyjne<\/a>[10]<\/a>. Do podobnych wniosk\u00f3w dochodzi r\u00f3wnie\u017c Ewa Mazierska, kt\u00f3ra opieraj\u0105c si\u0119 na przyk\u0142adach mi\u0119dzy innymi z kina policyjno-gangsterskiego, analizuje kryzys m\u0119sko\u015bci w polskim filmie postkomunistycznym. Jej spostrze\u017cenia, cho\u0107 sformu\u0142owane kilkana\u015bcie lat temu, wci\u0105\u017c s\u0105 aktualne i przydatne w badaniu wsp\u00f3\u0142czesnego kina popularnego. Dla autorki kluczowym poj\u0119ciem jest kryzys m\u0119sko\u015bci, kt\u00f3ry definiuje za Rogerem Horrocksem jako poczucie braku szcz\u0119\u015bcia, kontroli i \u017cyciowej satysfakcji, kt\u00f3re mo\u017ce prowadzi\u0107 do agresji wobec innych m\u0119\u017cczyzn oraz przemocy i nienawi\u015bci wobec kobiet<\/a>[11]<\/a>. Jedynie praca i realna przemiana postaw m\u0119\u017cczyzn mo\u017ce \u00f3w kryzys ukr\u00f3ci\u0107 i da\u0107 im szans\u0119 na lepsze, szcz\u0119\u015bliwsze \u017cycie.<\/p>\n Nie napawa optymizmem fakt, \u017ce tekst opisuj\u0105cy m\u0119skich bohater\u00f3w kina lat 90. pozostaje tak \u015bwie\u017cy i adekwatny w kontek\u015bcie dzisiejszych wizerunk\u00f3w m\u0119sko\u015bci w kinie polskim. Wspomniane ju\u017c zmiany, jakie zasz\u0142y w postawach filmowych postaci w ci\u0105gu ostatnich trzydziestu lat, s\u0105 zauwa\u017calne, lecz wci\u0105\u017c znikome. Motywy, na kt\u00f3rych skupia\u0142a si\u0119 Mazierska, a wi\u0119c nostalgia za \u201ez\u0142otym wiekiem m\u0119sko\u015bci\u201d, strach i agresja m\u0119skich bohater\u00f3w wobec kobiet oraz zanikanie patriarchatu we wsp\u00f3\u0142czesnych rodzinach<\/a><\/i>[12]<\/a>, nadal rz\u0105dz\u0105 rodzimymi fabu\u0142ami. M\u0119scy bohaterowie wci\u0105\u017c wpadaj\u0105 w spiral\u0119 nostalgii, kt\u00f3ra z biegiem lat jedynie si\u0119 zacie\u015bnia, a t\u0119sknota dotyczy ju\u017c nie tylko dawnych romantycznych, bohaterskich wzorc\u00f3w, lecz r\u00f3wnie\u017c filmowych twardzieli z lat 90. w stylu Franza Maurera.<\/p>\n Dzieje si\u0119 tak z kilku powod\u00f3w. Po pierwsze, mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce wywo\u0142any zmian\u0105 ustrojow\u0105 kryzys m\u0119sko\u015bci nie zosta\u0142 w pe\u0142ni przepracowany i w kolejnych latach jedynie si\u0119 wzmaga\u0142. Ponadto, r\u00f3wnie\u017c obecna sytuacja spo\u0142eczno-polityczna jest przez wielu m\u0119\u017cczyzn postrzegana jako kryzysowa. Towarzyszy im wci\u0105\u017c poczucie zagro\u017cenia i niepewno\u015bci wynikaj\u0105ce z zachodz\u0105cych w Polsce i na \u015bwiecie przemian. M\u0119\u017cczy\u017ani na pewno odczuwaj\u0105 problem z odnalezieniem si\u0119 w redefiniowanym dzi\u015b kontrakcie p\u0142ci <\/i>\uff0d zauwa\u017ca Wojciech \u015amieja. \uff0d Tradycyjne role m\u0119skie i kobiece kruszej\u0105, \u017cadne zakl\u0119cia i modlitwy tego nie powstrzymaj\u0105<\/a><\/a><\/i>[13]<\/a>. Akcje spo\u0142eczne maj\u0105ce na celu popraw\u0119 jako\u015bci \u017cycia kobiet i grup mniejszo\u015bciowych wci\u0105\u017c bywaj\u0105 postrzegane jako atak na pozycj\u0119 bia\u0142ego m\u0119\u017cczyzny w zachodnim spo\u0142ecze\u0144stwie. Niekt\u00f3rym m\u0119\u017cczyznom towarzyszy prze\u015bwiadczenie, \u017ce prawa innych grup spo\u0142ecznych s\u0105 rozszerzane kosztem ich w\u0142asnych przywilej\u00f3w. D\u0105\u017cenia r\u00f3wno\u015bciowe spotykaj\u0105 si\u0119 w Polsce nie tylko z oporem spo\u0142ecznym, ale i z niech\u0119ci\u0105 ze strony rz\u0105dz\u0105cych. W obliczu post\u0119puj\u0105cej polaryzacji i radykalizacji pogl\u0105d\u00f3w tak\u017ce tw\u00f3rcy filmowi s\u0105 niekiedy zmuszeni, by opowiedzie\u0107 si\u0119 po jednej ze stron konfliktu. Dotyczy on r\u00f3wnie\u017c realizacji bardziej lub mniej tradycyjnych wzorc\u00f3w m\u0119sko\u015bci. Mazierska ju\u017c w 2003 roku opisywa\u0142a \u201enowych m\u0119\u017cczyzn\u201d, czyli bohater\u00f3w filmowych, kt\u00f3rzy wy\u0142amuj\u0105 si\u0119 ze schemat\u00f3w twardej m\u0119skiej dominacji. To w nich badaczka pok\u0142ada\u0142a nadziej\u0119 na odmian\u0119 wizerunku m\u0119sko\u015bci w polskim kinie.<\/p>\n Dzisiejsze produkcje wci\u0105\u017c s\u0105 pe\u0142ne bohater\u00f3w kieruj\u0105cych si\u0119 archaicznym kodeksem post\u0119powania, zbudowanym na mizoginii, homofobii i fizycznej przemocy. Stara gwardia zaczyna powoli odchodzi\u0107 w zapomnienie, lecz cz\u0119\u015b\u0107 z\u0142ych nawyk\u00f3w pozostaje. Cho\u0107 jej miejsce zajmuj\u0105 bardziej nowocze\u015bni m\u0119\u017cczy\u017ani, cz\u0119sto balansuj\u0105 oni na kraw\u0119dzi mi\u0119dzy starymi i nowymi wzorcami post\u0119powania.<\/p>\n Niereformowalne pokolenie<\/b><\/p>\n Przedstawiciele minionego porz\u0105dku i anachronicznych wyobra\u017ce\u0144 na temat m\u0119sko\u015bci wci\u0105\u017c cz\u0119sto maj\u0105 we wsp\u00f3\u0142czesnym polskim kinie twarz Bogus\u0142awa Lindy. Na przestrzeni dekad grywa\u0142 on u Krzysztofa Kie\u015blowskiego, Agnieszki Holland oraz Andrzeja Wajdy, zdobywaj\u0105c z czasem pozycj\u0119 jednego z najbardziej rozpoznawalnych i uznanych polskich aktor\u00f3w. W ostatnich latach sta\u0142 si\u0119 natomiast dy\u017curnym ojcem polskiego kina \uff0d w takiej roli pojawi\u0142 si\u0119 nie tylko w dw\u00f3ch filmach Patryka Vegi, ale r\u00f3wnie\u017c w trzeciej ods\u0142onie komediowej Planety Singli<\/i>. Mimo r\u00f3\u017cnic wynikaj\u0105cych z odmiennej przynale\u017cno\u015bci gatunkowej tych produkcji postawa granych przez Lind\u0119 ojc\u00f3w niezmiennie nosi znamiona schemat\u00f3w my\u015blowych rodem z lat 90., kiedy dla wielu bohater\u00f3w filmowych rola ojca wydawa\u0142a si\u0119 zupe\u0142nie nieadekwatna<\/a><\/i>[14]<\/a>. Grzechy tamtego okresu, takie jak zepchni\u0119cie \u017cycia rodzinnego na dalszy plan czy brak g\u0142\u0119bszych wi\u0119zi emocjonalnych z potomstwem, powracaj\u0105 po latach w postaciach dzisiejszych pi\u0119\u0107dziesi\u0119cio- i sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciolatk\u00f3w, kt\u00f3rzy wci\u0105\u017c nie radz\u0105 sobie z ojcostwem.<\/p>\n To do tej grupy zaliczaj\u0105 si\u0119 bohaterowie grani przez Lind\u0119 w filmach Patryka Vegi. Pierwszym efektem ich wsp\u00f3\u0142pracy by\u0142 Pitbull. Nowe porz\u0105dki <\/i>(2016), w kt\u00f3rym aktor wciela si\u0119 w posta\u0107 szefa mafii mokotowskiej. M\u0119\u017cczyzna trzyma swoj\u0105 nielegaln\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w tajemnicy przed najbli\u017cszymi, a wkr\u00f3tce porzuca \u017con\u0119 dla m\u0142odej Czeczenki, kt\u00f3r\u0105 przyw\u0142aszcza sobie jako \u201etrofeum\u201d po zamordowanym mafijnym rywalu. Gangster pozostaje wierny jedynie pragnieniu zemsty \uff0d chce pom\u015bci\u0107 kalectwo syna, b\u0119d\u0105ce wynikiem brutalnego starcia kiboli sprzed lat. Dzia\u0142ania, kt\u00f3re podejmuje grany przez Lind\u0119 bohater, maj\u0105 jednak niewiele wsp\u00f3lnego z realn\u0105 trosk\u0105 o dziecko, lecz s\u0142u\u017c\u0105 przede wszystkim dalszemu budowaniu w\u0142asnej legendy w przest\u0119pczym p\u00f3\u0142\u015bwiatku.<\/p>\n Bogus\u0142aw Linda, Kobiety mafii<\/em>, 2018 r., re\u017c. Patryk Vega, fot. Robert Pa\u0142ka, \u017ar\u00f3d\u0142o: Kino \u015awiat<\/span><\/p>\n W odmiennej sytuacji znajduje si\u0119 Padrino, kolejny gangster, grany przez Lind\u0119 w Kobietach mafii <\/i>(2018). \u017byje on jedynie z nastoletni\u0105 c\u00f3rk\u0105, \u015bni\u0105c\u0105 o karierze muzycznej; matka dziecka pozostaje nieobecna przez ca\u0142y film. Ojciec nie szcz\u0119dzi dziewczynie \u015brodk\u00f3w finansowych i s\u0142\u00f3w wsparcia, a gdy trzeba, potrafi te\u017c zmusi\u0107 j\u0105 do odwyku. Kiedy nastolatka w finale umiera, Padrino przyp\u0142aca to wylewem. Mi\u0142o\u015b\u0107 do c\u00f3rki nie leczy jednak gangstera z mizoginii. Inne kobiety traktuje protekcjonalnie i przedmiotowo, a buduj\u0105ca w\u0142asn\u0105 mafijn\u0105 pot\u0119g\u0119 Daria (Agnieszka Dygant) otwarcie zarzuca mu seksizm. W finale kobieta przejmuje kontrol\u0119 nad znaczn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 narkotykowego podziemia, wyzbywaj\u0105c si\u0119 po drodze kobieco\u015bci i dostosowuj\u0105c do regu\u0142 m\u0119skiego \u015bwiata. Jak wiele innych bohaterek Vegi przechodzi ona przemian\u0119 z szarej myszki w atrakcyjn\u0105 kobiet\u0119, co umo\u017cliwia jej osi\u0105gni\u0119cie sukcesu. Wygrana w mafijnych porachunkach obejmuje r\u00f3wnie\u017c przej\u0119cie prawnej opieki nad synem innego gangstera. Zgodnie z przestarza\u0142ymi schematami warto\u015b\u0107 kobiety zostaje wi\u0119c bezpo\u015brednio powi\u0105zana z jej atrakcyjno\u015bci\u0105 fizyczn\u0105 oraz macierzy\u0144stwem.<\/p>\n Na marginesie warto odnotowa\u0107, \u017ce bohater grany przez Bogus\u0142awa Lind\u0119 w trzeciej ods\u0142onie Planety Singli <\/i>jedynie nieznacznie r\u00f3\u017cni si\u0119 od jego kreacji w filmach Vegi. Posta\u0107 powracaj\u0105cego po latach ojca, podobnie jak opisani powy\u017cej gangsterzy, w tajemnicy przed bliskimi prowadzi podw\u00f3jne \u017cycie. W przededniu \u015blubu syna bohater stara si\u0119 odzyska\u0107 utracon\u0105 pozycj\u0119 g\u0142owy rodziny, jednocze\u015bnie usi\u0142uj\u0105c zachowa\u0107 swobod\u0119 i niezale\u017cno\u015b\u0107. W naszpikowanym odniesieniami do polskiej kultury lat 80. i 90. kulminacyjnym starciu jego postawa przegrywa z bardziej nowoczesnym modelem m\u0119sko\u015bci, reprezentowanym przez jego syn\u00f3w.<\/p>\n Pisz\u0105c o filmie \u015awiadek koronny<\/i>, Bogunia-Borowska zauwa\u017ca, \u017ce twardziele pocz\u0105tku XXI wieku s\u0105 bogatsi o swoje zwi\u0105zki z dzie\u0107mi i kobietami, kt\u00f3re nie s\u0105 ju\u017c tylko przedmiotami<\/a><\/i>[15]<\/a>. W przypadku postaci granych przez Lind\u0119 u Vegi ta obserwacja sprawdza si\u0119 tylko cz\u0119\u015bciowo: dzieci s\u0105 dla gangster\u00f3w warto\u015bci\u0105 i motorem dzia\u0142a\u0144, nawet je\u015bli g\u00f3r\u0119 bierze czasem w\u0142asny interes, lecz kobiety nie mog\u0105 liczy\u0107 z ich strony na prawdziwy szacunek. Filmy Vegi wype\u0142niaj\u0105 raczej postaci hybrydy, o kt\u00f3rych wspomina\u0142a Mazierska, b\u0119d\u0105ce skrzy\u017cowaniem mi\u0119dzy nowym, troskliwym m\u0119\u017cczyzn\u0105 a starym mizoginikiem<\/a><\/i>[16]<\/a>. Re\u017cyser ma \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce musi cho\u0107by w niewielkim stopniu zmieni\u0107 zastane schematy, by uatrakcyjni\u0107 swoje produkcje. Zatwardziali w niech\u0119ci do kobiet bohaterowie nie s\u0105 jednak sk\u0142onni do zmiany, dlatego bardziej progresywnych postaw trzeba b\u0119dzie szuka\u0107 w\u015br\u00f3d przedstawicieli m\u0142odszego pokolenia.<\/p>\n Gdzie ci (nowi) m\u0119\u017cczy\u017ani?<\/b><\/p>\n Kino policyjno-gangsterskie, nie tylko to wychodz\u0105ce spod r\u0119ki Patryka Vegi, zmianom jest niezwykle niech\u0119tne. Na motyw przemiany i dorastania m\u0119skich bohater\u00f3w, od dawna nap\u0119dzaj\u0105cy fabu\u0142y licznych komedii romantycznych, w filmach akcji mo\u017cna trafi\u0107 o wiele rzadziej. O sta\u0142o\u015bci m\u0119skich wizerunk\u00f3w w tym rodzaju kina mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadczy\u0107 fakt, \u017ce spostrze\u017cenia badaczek sprzed kilkunastu lat wci\u0105\u017c mo\u017cna z powodzeniem aplikowa\u0107 do najnowszych produkcji.<\/p>\n Pr\u00f3\u017cno wi\u0119c szuka\u0107 w kinie Vegi radykalnych przemian wzgl\u0119dem podobnych tytu\u0142\u00f3w z ko\u0144ca ubieg\u0142ego stulecia. M\u0119sko\u015b\u0107 w filmach kontrowersyjnego re\u017cysera jest na sta\u0142e zwi\u0105zana z przemoc\u0105, mizogini\u0105 i homofobi\u0105, brak te\u017c w nich miejsca na alternatywne wzorce post\u0119powania. Pod\u0105\u017canie t\u0105 jasno wytyczon\u0105 gatunkow\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 k\u0142\u00f3ci si\u0119 z kreowanym przez Veg\u0119 wizerunkiem publicznym. Re\u017cyser pragnie by\u0107 postrzegany jako tw\u00f3rca niepokorny i antysystemowy, zdolny realnie zaszkodzi\u0107 establishmentowi. Wywrotowy charakter jego tw\u00f3rczo\u015bci jest jednak fikcj\u0105, a stosowana przez Veg\u0119 retoryka nie jest w polskim dyskursie publicznym \u017cadnym novum<\/i>. Dobitnym przyk\u0142adem nik\u0142ej si\u0142y ra\u017cenia jego dzie\u0142 jest Polityka <\/i>(2019), kt\u00f3r\u0105 w ubieg\u0142ym roku obejrza\u0142y niemal dwa miliony widz\u00f3w. Przed premier\u0105 zapowiadano, \u017ce jest to \u201efilm, kt\u00f3ry wstrz\u0105\u015bnie Polsk\u0105\u201d, szybko okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce niczego na polskiej scenie politycznej nie zmieni.<\/p>\n Piotr Stramowski, Sebastian Fabija\u0144ski, Kobiety mafii<\/em>, 2018 r., re\u017c. Patryk Vega, fot. Robert Pa\u0142ka, \u017ar\u00f3d\u0142o: Kino \u015awiat<\/span><\/p>\n Vega ideologicznie sytuuje si\u0119 zwykle tam, gdzie mu si\u0119 to najbardziej op\u0142aca. W niekt\u00f3rych kwestiach \u015bwiatopogl\u0105dowych bliskie s\u0105 mu propozycje partii rz\u0105dz\u0105cej, lecz problem m\u0119sko\u015bci postrzega on odmiennie. W polskim kinie historycznym mno\u017c\u0105 si\u0119 obecnie przyk\u0142ady wizerunk\u00f3w \u201eprawdziwej m\u0119sko\u015bci\u201d, zgodnej z promowanymi przez rz\u0105d konserwatywnymi, patriotycznymi postawami. Wojciech \u015amieja ju\u017c kilka lat temu zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce militarne formy m\u0119sko\u015bci mog\u0105 powr\u00f3ci\u0107 na pozycje hegemoniczne<\/a><\/i>[17]<\/a> dzi\u0119ki rosn\u0105cej popularno\u015bci kultu \u201e\u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych\u201d. Cho\u0107 bohaterowie kina Vegi ho\u0142duj\u0105 tradycyjnym wyobra\u017ceniom na temat m\u0119sko\u015bci, daleko im do dyscypliny i sk\u0142onno\u015bci do po\u015bwi\u0119ce\u0144, kt\u00f3re le\u017c\u0105 u podstaw \u017co\u0142nierskiego etosu. Gangsterzy i policjanci z film\u00f3w re\u017cysera to samolubni indywiduali\u015bci, kt\u00f3rych wi\u0119cej \u0142\u0105czy, ni\u017c dzieli. U Vegi niemal wszystkim bohaterom przy\u015bwieca ch\u0119\u0107 w\u0142asnego zysku, nawet je\u015bli zostaje on osi\u0105gni\u0119ty nielegalnymi metodami. Nieprzypadkowe jest podobie\u0144stwo tych postaci do bohater\u00f3w polskiego kina wczesnych lat 90., kt\u00f3rzy na r\u00f3\u017cne sposoby bogacili si\u0119 na reformie gospodarczej.<\/p>\n Spo\u015br\u00f3d wszystkich bohater\u00f3w nowego kina Vegi najbli\u017cszy modelowi \u201enowego m\u0119\u017cczyzny\u201d zdaje si\u0119 by\u0107 Majami (Piotr Stramowski), g\u0142\u00f3wny bohater dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci sagi Pitbull<\/i>. M\u0142ody policjant z irokezem w pracy nie stroni wprawdzie od przemocy, ale w \u017cyciu prywatnym okazuje si\u0119 wyj\u0105tkowo troskliwy. Wchodz\u0105c w zwi\u0105zek z Olk\u0105, matk\u0105 dw\u00f3ch c\u00f3rek, skupia si\u0119 przede wszystkim na zdobyciu sympatii dziewczynek. Przejmuje rol\u0119 ich nieobecnego ojca, a po pewnym czasie wraz z partnerk\u0105 podejmuje decyzj\u0119 o powi\u0119kszeniu rodziny. Tak\u017ce w pracy ma na uwadze dobro dzieci, kt\u00f3re cz\u0119sto staj\u0105 si\u0119 niewinnymi ofiarami mafijnych porachunk\u00f3w. Majami jest swojej m\u0119sko\u015bci niezwykle pewny, wi\u0119c nie boi si\u0119 czynno\u015bci uznawanych w jego kr\u0119gach za \u201eniem\u0119skie\u201d \uff0d nie tylko bawi si\u0119 z dzie\u0107mi, ale i wybiera si\u0119 na manicure w ramach policyjnego rekonesansu. Mazierska zauwa\u017ca, \u017ce w latach 90. re\u017cyserzy promowali mizoginizm, czyni\u0105c obiektem identyfikacji widz\u00f3w m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy nienawidz\u0105 kobiet<\/a>[18]<\/a>. Dlatego te\u017c posta\u0107 grana przez Stramowskiego jest istotna \uff0d to jedyny bohater, kt\u00f3ry w policyjno-gangsterskich hitach Vegi reprezentuje nieco bardziej nowoczesne wzorce m\u0119sko\u015bci ni\u017c pozosta\u0142e postaci, ho\u0142duj\u0105ce t\u0119\u017cy\u017anie fizycznej lub bezmy\u015blnej przemocy.<\/p>\n W Botoksie<\/i>, bodaj najbardziej konserwatywnym i moralistycznym z dotychczasowych film\u00f3w Vegi, re\u017cyser zdecydowa\u0142 si\u0119 obsadzi\u0107 Sebastiana Fabija\u0144skiego w roli Marka, transp\u0142ciowego m\u0119\u017cczyzny. Gdyby bohater ten zosta\u0142 potraktowany powa\u017cnie, m\u00f3g\u0142by przyczyni\u0107 si\u0119 do otwarcia gatunku na to\u017csamo\u015bci wykraczaj\u0105ce poza heteroseksualn\u0105, cisp\u0142ciow\u0105 norm\u0119. Re\u017cyser marnuje jednak potencja\u0142 tej postaci, sprowadzaj\u0105c j\u0105 do karykatury, komediowego przerywnika mi\u0119dzy drastycznymi i szokuj\u0105cymi scenami<\/a><\/i>[19]<\/a>. Znaj\u0105c z innych film\u00f3w Vegi jego podej\u015bcie do nieheteronormatywnych bohater\u00f3w, trudno uwierzy\u0107 w dobre intencje re\u017cysera, nawet je\u015bli stara si\u0119 zasugerowa\u0107 traumatyczn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 Marka i uczyni\u0107 z niego powiernika jednej z g\u0142\u00f3wnych bohaterek. Jednocze\u015bnie bowiem wk\u0142ada w jego usta homofobiczne bluzgi (na pytanie, czy jest homofobem, m\u0119\u017cczyzna odpowiada: \u201eNie, ale nienawidz\u0119 ciot\u201d) i ka\u017ce powtarza\u0107 frazesy o embrionach umieraj\u0105cych podczas procedury in vitro. Jedna z recenzentek s\u0142usznie zauwa\u017ca, \u017ce film bardziej ni\u017c poziomem artystycznym pora\u017ca jednak swoim wyd\u017awi\u0119kiem spo\u0142ecznym<\/a><\/i>[20]<\/a>, poniewa\u017c utrwala w\u015br\u00f3d du\u017cej grupy odbiorc\u00f3w niebezpieczne stereotypy. Botoks <\/i>nie jest pod tym wzgl\u0119dem w karierze Vegi wyj\u0105tkiem \uff0d w wi\u0119kszo\u015bci nowych film\u00f3w tego re\u017cysera pojawiaj\u0105 si\u0119 w\u0105tki queerowe. Nie jest to jednak ten rodzaj reprezentacji medialnej, o jak\u0105 zabiega spo\u0142eczno\u015b\u0107 LGBTQ+, poniewa\u017c bezustannie wi\u0105\u017ce on homoseksualizm z b\u00f3lem i degradacj\u0105. Poza tym homofobia jest sta\u0142ym elementem \u015bwiata film\u00f3w Vegi \uff0d s\u0142owo \u201epeda\u0142\u201d pozostaje najwi\u0119ksz\u0105 obelg\u0105 i pewnym sposobem na zranienie m\u0119skich uczu\u0107. W czasach, gdy hierarchowie ko\u015bcielni m\u00f3wi\u0105 o \u201et\u0119czowej zarazie\u201d, a politycy przestrzegaj\u0105 przed \u201eideologi\u0105 gender\u201d, powielanie homofobicznych stereotyp\u00f3w nie jest przejawem odwagi czy antysystemowej niepoprawno\u015bci, lecz po prostu nieuzasadnionym atakiem na grupy spo\u0142ecznie nieuprzywilejowane.<\/p>\n A zatem, cho\u0107 w filmach Vegi pojawiaj\u0105 si\u0119 m\u0119\u017cczy\u017ani, kt\u00f3rym zdarza si\u0119 podwa\u017cy\u0107 niekt\u00f3re z najbardziej archaicznych, utartych stereotyp\u00f3w p\u0142ciowych, nigdy nie dochodzi do prawdziwej przemiany. Dla re\u017cysera priorytetem pozostaje bowiem sprzedanie produktu, czego \u0142atwiej dokona\u0107, gdy nie rzuca si\u0119 wyzwa\u0144 przekonaniom na temat m\u0119sko\u015bci, kt\u00f3re odbiorcy uwa\u017caj\u0105 za naturalne i oczywiste. Hegemoniczna m\u0119sko\u015b\u0107 \u017cywi si\u0119 tego typu popularnymi przekazami medialnymi, s\u0142u\u017c\u0105cymi jedynie jej umocnieniu. Wy\u0142amanie si\u0119 z obowi\u0105zuj\u0105cego schematu gatunkowego niesie ze sob\u0105 ryzyko, a od innowacji wa\u017cniejsza bywa dobra frekwencja kinowa.<\/p>\n Podsumowanie<\/b><\/p>\n Autorki cytowanych w tym tek\u015bcie analiz cz\u0119sto wyra\u017ca\u0142y nadziej\u0119, \u017ce zmiana wizerunk\u00f3w m\u0119sko\u015bci w polskim kinie jest mo\u017cliwa i jej nadej\u015bcie pozostaje jedynie kwesti\u0105 czasu. Z perspektywy lat wida\u0107, jak niewiele si\u0119 zmieni\u0142o w sposobie obrazowania m\u0119\u017cczyzn w polskim kinie gatunkowym. Nadal pojawiaj\u0105 si\u0119 w nim te same stereotypy, schematy i motywy fabularne co trzy dekady temu. Trudno jednak ca\u0142kowicie przekre\u015bla\u0107 wiar\u0119, \u017ce odnowa kina popularnego jest mo\u017cliwa \uff0d jej zapowiedzi regularnie pojawiaj\u0105 si\u0119 w najpopularniejszych rodzimych produkcjach.<\/p>\n Przeszkod\u0105 na drodze do zmian mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 monopol wci\u0105\u017c tych samych tw\u00f3rc\u00f3w w polskiej kinematografii. Nie maj\u0105c realnej konkurencji, nie musz\u0105 d\u0105\u017cy\u0107 do oryginalno\u015bci i wpadaj\u0105 w koleiny wci\u0105\u017c tych samych rozwi\u0105za\u0144 dramaturgicznych i typ\u00f3w postaci. Bogus\u0142aw Linda nadal grywa m\u0119\u017cczyzn w kryzysie, niech\u0119tnych kobietom, cho\u0107 dzi\u015b ju\u017c nieco starszych i paraj\u0105cych si\u0119 na boku ojcostwem. Natomiast bohaterowie, kt\u00f3rzy do kina policyjno-gangsterskiego mogliby wnie\u015b\u0107 powiew \u015bwie\u017co\u015bci, cz\u0119sto traktowani s\u0105 po macoszemu lub zwyczajnie wy\u015bmiewani. W komediach romantycznych sytuacja ma si\u0119 nieco lepiej, lecz zmiany r\u00f3wnie\u017c zachodz\u0105 w tym gatunku zbyt opieszale. Nic w tym zreszt\u0105 dziwnego, skoro ich inspiracj\u0105 pozostaj\u0105 ameryka\u0144skie i brytyjskie filmy sprzed kilkunastu lat.<\/p>\n W Polsce to prawie wy\u0142\u0105cznie m\u0119\u017cczy\u017ani tworz\u0105 filmy ciesz\u0105ce si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d widz\u00f3w, bez wzgl\u0119du na gatunek i modelowego odbiorc\u0119 danego dzie\u0142a. W efekcie maj\u0105 oni mo\u017cliwo\u015b\u0107 wp\u0142ywania na spos\u00f3b, w jaki nar\u00f3d postrzega wzorce m\u0119sko\u015bci i kobieco\u015bci. Najcz\u0119\u015bciej decyduj\u0105 si\u0119 jednak na pod\u0105\u017canie utartymi \u015bcie\u017ckami, nawet je\u015bli postawy, jakie proponuj\u0105, nie nad\u0105\u017caj\u0105 za zmieniaj\u0105cymi si\u0119 realiami spo\u0142ecznymi. Powszechna w kinie popularnym mizoginia i homofobia ra\u017c\u0105 coraz bardziej, lecz nie sprawiaj\u0105, \u017ce widownia odwraca si\u0119 od powielaj\u0105cych je film\u00f3w. Odbiorcy s\u0105 bowiem przyzwyczajeni do tego typu ekranowych wizerunk\u00f3w m\u0119\u017cczyzn i kobiet, nie zastanawiaj\u0105 si\u0119 wi\u0119c nad ich konsekwencjami.<\/p>\n Ryzykuj\u0105c naiwno\u015b\u0107, podobnie jak poprzedniczki pisz\u0105ce o m\u0119sko\u015bci w kinie polskim, chc\u0119 jednak wierzy\u0107, \u017ce zmiana jest mo\u017cliwa i staniemy si\u0119 jej \u015bwiadkami ju\u017c nied\u0142ugo.<\/p>\n \u00a0<\/b><\/p>\n <\/a>[1] \u0141. Maciejewski, Pilot w folii<\/i>, \u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d 2017, nr 2. http:\/\/akademiapolskiegofilmu.pl\/pl\/historia-polskiego-filmu\/artykuly\/pilot-w-folii-z-kuba-czekajem-rozmawia-lukasz-maciejewski\/594<\/a> [dost\u0119p: 14.04.2020]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2] P.J. Kareithi, Hegemonic masculinity in media contents<\/i>, [w:] Media and Gender: A Scholarly Agenda for the Global Alliance on Media and Gender<\/i>, red. A.V. Montiel, UNESCO, Pary\u017c 2014, s. 32.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] R.W. Connell, J.W. Messerschmidt, Hegemonic Masculinity: Rethinking the Concept<\/i>, \u201eGender & Society\u201d 2005, nr 19, s. 832.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] A. Wr\u00f3blewska, 2018 w kinach: dane i podsumowanie<\/i>, https:\/\/www.sfp.org.pl\/2016\/wydarzenia,5,28274,0,1,2018-w-kinach-dane-i-podsumowanie.html<\/a> [dost\u0119p: 14.04.2020].\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5] A. Wi\u015bniewska, Platynowych Lw\u00f3w w Gdyni nie musz\u0105 dostawa\u0107 sami faceci<\/i>, \u201eKrytyka Polityczna\u201d 2018, https:\/\/krytykapolityczna.pl\/kultura\/film\/kobiety-kino-rownosc-monika-talarczyk\/<\/a> [dost\u0119p: 14.04.2020].\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[6] G. Stach\u00f3wna, Bohaterowie polskiego kina<\/i>, \u201ePostscriptum Polonistyczne\u201d 2010, nr 1, s. 191.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[7] T. Lubelski, Historia kina polskiego 1895<\/i>\u20132014<\/i>, Universitas, Krak\u00f3w 2015, s. 729.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[8] S. Jagielski, Maskarady m\u0119sko\u015bci. Pragnienie homospo\u0142eczne w polskim kinie fabularnym<\/i>, Universitas, Krak\u00f3w 2013, s. 418.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[9] I. Kalinowska, \u015amier\u0107 inteligenta, czyli o ponowoczesnym kryzysie m\u0119sko\u015bci w kinie polskim<\/i>, [w:] Gender: konteksty<\/i>, red. M. Radkiewicz, Rabid, Krak\u00f3w 2004, s. 197.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[10] T. Carrigan, B. Connell, J. Lee, Toward a New Sociology of Masculinity<\/i>, \u201eTheory and Society\u201d 1985, nr 14, s. 565.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[11] E. Mazierska, Portret m\u0119\u017cczyzny w polskim kinie postkomunistycznym<\/i>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2003, nr 43, s. 183.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[12] Tam\u017ce, s. 182.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[13] E. Wilk, Maczo po polsku<\/i>, \u201ePolityka\u201d 2017, dost\u0119p online: https:\/\/www.polityka.pl\/tygodnikpolityka\/spoleczenstwo\/1703730,2,maczo-po-polsku.read?page=9&moduleId=4686<\/a> [dost\u0119p: 27.05.2020].\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[14] M. Bogunia-Borowska, W poszukiwaniu utraconego ojca. Obraz m\u0119\u017cczyzny i ojca w polskim kinie po transformacji ustrojowej 1989 roku<\/i>, <\/i>[w:] Kalejdoskop genderowy. W drodze do poznania p\u0142ci spo\u0142eczno-kulturowej w Polsce<\/i>, red. K. Slany, B. Kowalska, M. \u015alusarczyk, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Krak\u00f3w 2010, s. 307.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[15] Tam\u017ce, s. 308.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[16] E. Mazierska, dz. cyt., s. 194.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[17] W. \u015amieja, Hegemonia i trauma. Literatura po 1945 roku wobec przemian m\u0119sko\u015bci<\/i>, \u201e\u015al\u0105skie Studia Polonistyczne\u201d 2016, nr 1\u20132, s. 146.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[18] Tam\u017ce, s. 190.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[19] K. Seiler, \u201eBotoks” Patryka Vegi: kampania antyaborcyjna i reklama medycyny estetycznej w kinie<\/i>, \u201eWysokie Obcasy\u201d 2017, https:\/\/www.wysokieobcasy.pl\/wysokie-obcasy\/7,157211,22456135,botoks-patryka-vegi-kampania-antyaborcyjna-i-reklama-medycyny.html<\/a> [dost\u0119p: 14.04.2020].\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[20] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n \u00a0<\/p>\n Gangster w kryzysie. Modele m\u0119sko\u015bci we wsp\u00f3\u0142czesnym polskim kinie gatunkowym<\/b><\/p>\n Artyku\u0142 stanowi pr\u00f3b\u0119 prze\u015bledzenia modeli m\u0119sko\u015bci promowanych we wsp\u00f3\u0142czesnym polskim kinie popularnym, w szczeg\u00f3lno\u015bci w filmach osi\u0105gaj\u0105cych w ostatnich latach najlepsze wyniki frekwencyjne i docieraj\u0105cych do najwi\u0119kszej liczby widz\u00f3w. Na przyk\u0142adzie wybranych dzie\u0142 w re\u017cyserii Patryka Vegi zobrazowany zostaje spos\u00f3b, w jaki polskie kino m\u00f3wi o m\u0119sko\u015bci, z uwzgl\u0119dnieniem gatunku i modelowego odbiorcy danego filmu. Punktem odniesienia s\u0105 r\u00f3wnie\u017c analizy filmoznawcze wizerunk\u00f3w m\u0119sko\u015bci i ojcostwa w rodzimej kinematografii lat 90., kt\u00f3re pomog\u0105 unaoczni\u0107, jakie zmiany dokona\u0142y si\u0119 w tym obszarze w ci\u0105gu ostatnich trzydziestu lat oraz kt\u00f3re postulaty dotychczas nie zosta\u0142y spe\u0142nione.<\/p>\n The Gangster in Crisis. Models of Masculinity in Contemporary Polish Genre Cinema<\/b><\/p>\n The article aims to outline the types of masculinity promoted in contemporary popular Polish cinema, in particular in films that have had the biggest success in the box office in recent years and have reached the widest audience. Based on selected films directed by Patryk Vega, the author hopes to show how Polish cinema addresses the topic of masculinity, in the context of genre and target audience of each film. The analysis of images of masculinity and fatherhood in 90s Polish cinema will serve as a reference point to show what changes have already happened in the past thirty years and what requirements remain to be fulfilled.<\/p>\n S\u0142owa kluczowe:<\/b>\u00a0polskie kino m\u0119\u017cczyzn, kino wsp\u00f3\u0142czesne, kino gatunkowe, m\u0119sko\u015b\u0107, ojcostwo, mizoginia, homofobia, Patryk Vega<\/p>\n Ma\u0142gorzata M\u0105czko<\/b>\u00a0\uff0d studentka filmoznawstwa i wiedzy o nowych mediach na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Prelegentka programu Nowe Horyzonty Edukacji Filmowej w Kinie pod Baranami oraz na licznych og\u00f3lnopolskich studenckich konferencjach filmoznawczych. Publikowa\u0142a w czasopi\u015bmie studenckim o tematyce filmowej \u201e16mm\u201d oraz w \u201eEkranach\u201d. W swojej pracy naukowej zajmuje si\u0119 przede wszystkim zagadnieniem reprezentacji mniejszo\u015bci etnicznych i seksualnych w kinie wsp\u00f3\u0142czesnym.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Polska kinematografia ukocha\u0142a m\u0119\u017cczyzn. To oni najcz\u0119\u015bciej staj\u0105 za kamer\u0105 i pojawiaj\u0105 si\u0119 na ekranie, a panteon najbardziej uznanych rodzimych filmowc\u00f3w to prawie wy\u0142\u0105cznie m\u0119skie grono. R\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d bohater\u00f3w rozbudzaj\u0105cych narodow\u0105 wyobra\u017ani\u0119 pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 postaci kobiecych. Pojawiaj\u0105 si\u0119 oczywi\u015bcie chlubne wyj\u0105tki, a ostatnie lata to okres mozolnych przemian i ostro\u017cnego otwarcia polskiego kina na alternatywne,… Czytaj wi\u0119cej »Gangster w kryzysie. Modele m\u0119sko\u015bci we wsp\u00f3\u0142czesnym polskim kinie gatunkowym<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":739,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[312],"tags":[334,335,336,337,338,339,340,313],"ppma_author":[341],"class_list":["post-226","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2020","tag-homofobia","tag-kino-gatunkowe","tag-kino-wspolczesne","tag-meskosc","tag-mizoginia","tag-ojcostwo","tag-patryk-vega","tag-polskie-kino-mezczyzn"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/kobiety_mafii_433-1024x683.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-2583-84-931x.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/kobiety_mafiiR.Palka_041017-2-1024x576.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/kobiety_mafiiR.Palka_061017-13-1024x576_1.jpg\")
<\/p>\n
<\/p>\n
\n