![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/zimna_wojna_werki1578.JPG\")
<\/span><\/p>\n\u0141ukasz \u017bal na planie filmu Zimna wojna<\/em>, 2018 r., re\u017c. Pawe\u0142 Pawlikowski, fot. \u0141ukasz B\u0105k, \u017ar\u00f3d\u0142o: \u0141ukasz \u017bal<\/span><\/p>\n Widzia\u0142e\u015b jakie\u015b r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy filmami kole\u017canek i koleg\u00f3w? <\/b><\/p>\n Wydaje mi si\u0119, \u017ce moje kole\u017canki cz\u0119\u015bciej czerpa\u0142y z rzeczywisto\u015bci, stara\u0142y si\u0119 odnale\u017a\u0107 pewn\u0105 magi\u0119 i nieoczywisto\u015b\u0107, z\u0142apa\u0107 moment, prawd\u0119 w zastanej sytuacji. My faceci bardziej kreowali\u015bmy. Mo\u017ce to banalne, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce moi koledzy bardziej szli w doskonalenie rzemios\u0142a, technologii, a kole\u017canki raczej w eksploracj\u0119 obrazu, poszukiwania r\u00f3\u017cnych rozwi\u0105za\u0144 plastycznych.<\/b><\/p>\n Co masz na my\u015bli, m\u00f3wi\u0105c \u201enieoczywisto\u015b\u0107\u201d?<\/b><\/p>\n My\u015bl\u0119, \u017ce w dokumencie rzeczywisto\u015b\u0107 to jest sfotografowanie tej szczeg\u00f3lnej kombinacji, momentu, pory dnia, emocji na twarzy bohatera, w filmie fabularnym natomiast \u2013 jest to wykreowanie tej rzeczywisto\u015bci, takie pouk\u0142adanie wszystkich element\u00f3w, \u017ce ich synchronizacja przyniesie pewn\u0105 jako\u015b\u0107, nie tylko popchnie histori\u0119 do przodu, ale stworzy te\u017c nastr\u00f3j, opowie lub przeka\u017ce emocje bohatera, pozwoli spojrze\u0107 w pewnym sensie jego oczami. Nie wiem tak naprawd\u0119, czy to jest kobiece, czy m\u0119skie \u2013 moim zdaniem to nie ma p\u0142ci. Wydaje mi si\u0119 te\u017c, \u017ce w tej kwestii kobietom jest czasem \u0142atwiej, gdy\u017c spogl\u0105dacie na rzeczywisto\u015b\u0107 bardziej sercem ni\u017c umys\u0142em.<\/p>\n Czy dostrzegasz r\u00f3\u017cnic\u0119 w pracy z kobietami i m\u0119\u017cczyznami na planie filmowym?<\/b><\/p>\n Nie.<\/p>\n Dlaczego wi\u0119c plany filmowe s\u0105 jednak tak zmaskulinizowane?<\/b><\/p>\n Nie wiem. Mo\u017ce dlatego, \u017ce jest to praca ci\u0119\u017cka, wymagaj\u0105ca fizycznie. Ale teraz sprz\u0119t si\u0119 zmienia, lampy ledowe s\u0105 bardzo lekkie i powinny si\u0119 tym samym ko\u0144czy\u0107 tego typu wym\u00f3wki, \u017ce \u201ekobieta poradzi sobie gorzej, a facet lepiej, bo jest silniejszy\u201d. Mnie osobi\u015bcie z kobietami bardzo dobrze si\u0119 pracuje. Ostatnio pracowa\u0142em z kobiet\u0105 gaferk\u0105 i nie pami\u0119tam, kiedy tak dobrze mi si\u0119 z kim\u015b pracowa\u0142o. Dogadywali\u015bmy si\u0119 bez s\u0142\u00f3w.<\/p>\n Cz\u0119sto rozmawiam te\u017c z kobietami i s\u0142ysz\u0119, jakie musia\u0142y by\u0107 zdeterminowane, \u017ceby zafunkcjonowa\u0107 w bran\u017cy filmowej, na planie, \u017ceby przekona\u0107 do siebie ca\u0142o\u015b\u0107 produkcji, by postawiono w\u0142a\u015bnie na nie. Kiedy o tym my\u015bl\u0119, przypomina mi si\u0119 czas realizacji Idy <\/i>(re\u017c. Pawe\u0142 Pawlikowski, 2013), kiedy tak po prostu si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o ze wzgl\u0119du na zdrowie Ryszarda Lenczewskiego, \u017ce jego obowi\u0105zki przesz\u0142y ca\u0142kowicie na mnie. Pami\u0119tam, jak na ka\u017cdym kroku by\u0142em sprawdzany przez niekt\u00f3rych, i wiem, \u017ce musia\u0142em udowadnia\u0107 swoj\u0105 warto\u015b\u0107 i wa\u017cno\u015b\u0107 na tym planie. Wielu patrzy\u0142o na mnie jak na debiutanta, bo rzeczywi\u015bcie \u2013 cho\u0107 mia\u0142em przed Id\u0105<\/i> wiele do\u015bwiadcze\u0144 zawodowych \u2013 na papierze nim by\u0142em, nie pracowa\u0142em nigdy przedtem przy projekcie tego kalibru. Wiedzia\u0142em, \u017ce jak gdzie\u015b pope\u0142ni\u0119 b\u0142\u0105d, to mnie zjedz\u0105, \u017ce to jest moja \u201eszansa \u017cycia\u201d. I gdy my\u015bl\u0119 o tym, co ja wtedy czu\u0142em, i zestawiam to z sytuacj\u0105 wielu kobiet, kt\u00f3re spotykaj\u0105 si\u0119 z tym na co dzie\u0144, a wiem to z rozm\u00f3w z nimi, ogarnia mnie smutek. A i tak pewnie nie jestem sobie w stanie w pe\u0142ni wyobrazi\u0107, jak kobietom w \u015bwiecie filmowym mo\u017ce by\u0107 trudno na co dzie\u0144, ile dodatkowej energii musz\u0105 wk\u0142ada\u0107, \u017ceby co\u015b udowodni\u0107.<\/p>\n Wydaje ci si\u0119, \u017ce m\u0119\u017cczy\u017ani my\u015bl\u0105 o tym, \u017ce s\u0105 m\u0119\u017cczyznami, kiedy pracuj\u0105 na planie filmowym? Zastanawiaj\u0105 si\u0119 \u201ew og\u00f3le\u201d i \u201ena co dzie\u0144\u201d nad swoj\u0105 p\u0142ci\u0105?<\/b><\/p>\n My\u015bl\u0119, \u017ce raczej nie. Szczerze m\u00f3wi\u0105c, ja te\u017c si\u0119 do tej pory za bardzo nie zastanawia\u0142am nad tym, co to jest \u201em\u0119skie spojrzenie\u201d w kinie.<\/p>\n Jest ono w\u0142a\u015bciwie dominuj\u0105ce i tak stare jak historia ca\u0142ej kinematografii\u2026<\/b><\/p>\n No w\u0142a\u015bnie! Je\u015bli tak postawi\u0107 spraw\u0119, to owo \u201em\u0119skie spojrzenie\u201d by\u0142oby r\u00f3wnoznaczne z \u201enormalnym spojrzeniem\u201d. Nawet si\u0119 nie zastanawia\u0142em nad tym, czy jest co\u015b takiego jak \u201em\u0119skie spojrzenie\u201d, bo jestem tak do niego przyzwyczajony, bo ono dominuje w kinie, jest wsz\u0119dzie. Ale s\u0105 te\u017c wyj\u0105tki, kt\u00f3re \u0142ami\u0105 takie sztywne podzia\u0142y. We\u017amy na przyk\u0142ad debiut Olgi Chajdas, film Nina<\/i> (2018). Z pewno\u015bci\u0105 jest to kino, kt\u00f3re mo\u017cna okre\u015bli\u0107 \u2013 i tak zreszt\u0105 by\u0142o okre\u015blane \u2013 mianem kina kobiecego. Jest to film o bardzo wyrazistej fakturze zdj\u0119\u0107, film bardzo zmys\u0142owy. Czy w trakcie seansu kto\u015b zastanawia\u0142 si\u0119 nad p\u0142ci\u0105 operatora\/operatorki zdj\u0119\u0107? Czy ostatecznie zmienia co\u015b fakt, \u017ce operatorem by\u0142 m\u0119\u017cczyzna? Wa\u017cna jest historia, bohaterki, prze\u017cycia, jakie wynikaj\u0105 z tego filmu.<\/p>\n Kiedy przypominam sobie teraz etiudy moich kole\u017canek ze studi\u00f3w \u2013 du\u017co w nich by\u0142o cielesno\u015bci, zmys\u0142owo\u015bci, nago\u015bci, ale te\u017c m\u0119skiej nago\u015bci. I tak mi ju\u017c zosta\u0142o po studiach, \u017ce moje pierwsze skojarzenie z tzw. kinem kobiecym odsy\u0142a w\u0142a\u015bnie do film\u00f3w, w kt\u00f3rych kobiety przede wszystkim pochylaj\u0105 si\u0119 tam nad swoimi sprawami. M\u00f3wi\u0105 o sobie w pierwszej osobie.<\/p>\n A kt\u00f3re kobiety w \u015bwiecie kina lub fotografii zachwyca\u0142y ci\u0119 swoim spojrzeniem na \u015bwiat i by\u0142y w stanie wy\u0142uska\u0107 z obserwowanej rzeczywisto\u015bci owo \u201emagiczne co\u015b\u201d?<\/b><\/p>\n W odniesieniu do fotografii z pewno\u015bci\u0105 Francesca Woodman i Nan Goldin. Pami\u0119tam, jak ogromnym prze\u017cyciem by\u0142o dla mnie zobaczenie wystawy zdj\u0119\u0107 Nan Goldin. Jak bardzo mnie to wzbogaci\u0142o \u2013 to by\u0142o dla mnie totalne odkrycie, szok. Do tej pory jest ona dla mnie bardzo wa\u017cn\u0105 artystk\u0105, do kt\u00f3rej prac lubi\u0119 powraca\u0107.<\/p>\n Je\u015bli chodzi o kobiety operatorki\u2026 Uwa\u017cam, \u017ce Monika Lenczewska i Jolanta Dylewska robi\u0105 \u015bwietne zdj\u0119cia i ogromnie je ceni\u0119. Tak samo moj\u0105 przyjaci\u00f3\u0142k\u0119 ze studi\u00f3w Monik\u0119 Koteck\u0105, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie kinem dokumentalnym. Z zachwytem spogl\u0105dam na to, co robi Rachel Morrison. Ze wzgl\u0119du na wsp\u00f3ln\u0105 nominacj\u0119 do Oscar\u00f3w [nominacja za film Mudbound<\/i>] i zbli\u017cony czas premier naszych film\u00f3w bardzo cz\u0119sto si\u0119 spotykali\u015bmy na r\u00f3\u017cnych imprezach i festiwalach. Mia\u0142em cz\u0119sto okazj\u0119 z ni\u0105 porozmawia\u0107. Robi\u0142a ostatni film z ma\u0142ym dzieckiem, musia\u0142a to super zorganizowa\u0107. Szczeg\u00f3lnie teraz, kiedy siedz\u0119 na wsi sam z moim synem, sprz\u0105tam, gotuj\u0119 i pracuj\u0119 zdalnie, widz\u0119, jakie jest to trudne!<\/p>\n Filmografia Rachel Morrison i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 film\u00f3w, nad kt\u00f3rymi pracowa\u0142a, jest po prostu niesamowita. Ostatnio robi\u0142a zdj\u0119cia do filmu Seberg<\/i> (re\u017c. Benedict Andrews, 2019) o Jean Seberg, kt\u00f3r\u0105 wszyscy pami\u0119tamy przede wszystkim z wyst\u0119pu u Jeana-Luca Godarda w Do utraty tchu<\/i> (1960). I powiem ci, \u017ce najlepsze w tym filmie \u2013 opr\u00f3cz kreacji Kristen Stewart \u2013 by\u0142y w\u0142a\u015bnie zdj\u0119cia. Z jednej strony odnajdziemy w filmografii Morrison zdj\u0119cia do widowiskowej i hitowej Czarnej Pantery<\/i> (re\u017c. Ryan Coogler, 2018), z drugiej za\u015b \u2013 by\u0142a odpowiedzialna za \u015bwietny dokument o Ninie Simone. Morrison potrafi dopasowa\u0107 si\u0119 do r\u00f3\u017cnych schemat\u00f3w produkcyjnych, r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w produkcji.<\/b><\/p>\n I tym w\u0142a\u015bnie powinien si\u0119 w moim przekonaniu charakteryzowa\u0107 dobry operator czy operatorka \u2013 \u017ce potrafi si\u0119 odnale\u017a\u0107 w tak r\u00f3\u017cnych sytuacjach. I by\u0107 w tym kreatywnym. Na taki sukces sk\u0142ada si\u0119 wiele czynnik\u00f3w \u2013 determinacja, talent, umiej\u0119tno\u015bci, troch\u0119 szcz\u0119\u015bcia. Umiej\u0119tno\u015b\u0107 odnalezienia si\u0119 w trudnej sztuce negocjacji z produkcj\u0105. Wiadomo, \u017ce producent chce zap\u0142aci\u0107 jak najmniej, a ty chcesz osi\u0105gn\u0105\u0107 jak najlepszy efekt. Wa\u017cna jest zatem umiej\u0119tno\u015b\u0107 zrozumienia, z kim si\u0119 pracuje, wprowadzenia na plan sporej dawki empatii, nawi\u0105zania relacji z re\u017cyserem. Proponowanie mu fajnych rzeczy, wyczucie tego, co jest jego mocn\u0105 stron\u0105, i wspieranie go tam, gdzie ma jakie\u015b braki.<\/p>\n W kontek\u015bcie re\u017cyser\u00f3w bardzo cz\u0119sto przezroczysto\u015b\u0107 stylu postrzega si\u0119 negatywnie. Czy bycie przezroczystym mo\u017ce by\u0107 natomiast atutem w twoim zawodzie? Czy w og\u00f3le mo\u017cna by\u0107 przezroczystym w \u015bwiecie kina? Mo\u017cna si\u0119 oczy\u015bci\u0107 z nalecia\u0142o\u015bci, r\u00f3\u017cnych manier czy te\u017c po prostu ze wspomnie\u0144 pochodz\u0105cych z innych plan\u00f3w filmowych i wsp\u00f3\u0142pracy?<\/b><\/p>\n Ka\u017cdy film wymaga innej formy i w\u0142a\u015bnie o to chodzi, \u017ceby ka\u017cdy film by\u0142 inny, ale \u017ceby czu\u0107 by\u0142o, \u017ce zosta\u0142y sfotografowane przez t\u0119 sam\u0105 osob\u0119. Na styl sk\u0142ada si\u0119 spos\u00f3b interpretowania \u015bwiata poprzez \u015bwiat\u0142o, ruch, kolor, kompozycj\u0119. Nie nazwa\u0142bym stylem tego, \u017ce kto\u015b robi takie same zdj\u0119cia do wszystkich film\u00f3w. To bez sensu. Ja bym nie przecenia\u0142 te\u017c nas, operator\u00f3w, bo przecie\u017c ca\u0142a historia, koncepcja wychodz\u0105 od re\u017cysera. Dodatkowo jest jeszcze wiele os\u00f3b \u2013 scenografowie, kostiumografowie, charakteryzatorzy \u2013 kt\u00f3re tworz\u0105 ten obraz, a bardzo cz\u0119sto ca\u0142y splendor przypada nam. A to przecie\u017c re\u017cyser, pisz\u0105c scenariusz, wymy\u015bli\u0142, jak ta scena ma wygl\u0105da\u0107, wyobrazi\u0142 sobie lokacj\u0119.<\/p>\n Moja praca to te\u017c jest pewna wypadkowa tego, co zosta\u0142o wymy\u015blone wcze\u015bniej, i tego, co powstaje na planie. Trzeba tak wszystko przygotowa\u0107, aby to, co si\u0119 wydarzy, wydarzy\u0142o si\u0119 w we w\u0142a\u015bciwym kierunku, ale nie narzuca\u0107 sobie gotowych rozwi\u0105za\u0144. By\u0107 otwartym.<\/p>\n Pochodz\u0119 z dokumentu, zawsze najpi\u0119kniejsze by\u0142y dla mnie takie momenty, gdy zamiast za\u0142o\u017conej rejestracji udawa\u0142o si\u0119 z\u0142apa\u0107 kawa\u0142ek \u017cycia, pewnej prawdy, nieoczywistej, przypadkowej, dwuznacznej. My\u015bl\u0119, \u017ce w filmie opr\u00f3cz ca\u0142ego przygotowania fascynuje mnie w\u0142a\u015bnie to. Dlatego tak bardzo lubi\u0119 prac\u0119 z Paw\u0142em Pawlikowskim, u niego na planie jest szansa prze\u017cy\u0107 tak\u0105 filmow\u0105 medytacj\u0119.<\/p>\n \u0141ukasz \u017bal i re\u017cyser Pawe\u0142 Pawlikowski na planie filmu Zimna wojna<\/em>, 2018 r., fot. \u0141ukasz B\u0105k, \u017ar\u00f3d\u0142o: \u0141ukasz \u017bal<\/span><\/p>\n Jak reagowa\u0142e\u015b na te, czasem z\u0142o\u015bliwe i \u017cartobliwe, komentarze okre\u015blaj\u0105ce Zimn\u0105 wojn\u0119<\/i> (2018) jako Id\u0119 2<\/i> i sugeruj\u0105ce, \u017ce z Pawlikowskim w\u0142a\u015bciwie powt\u00f3rzyli\u015bcie, \u017ceby pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 cytatem, \u201eoscarowy trick\u201d?<\/b><\/p>\n Zupe\u0142nie mnie to obesz\u0142o, aczkolwiek spodziewa\u0142em si\u0119, \u017ce mog\u0105 by\u0107 takie g\u0142osy. Wiedzia\u0142em, \u017ce zrobili\u015bmy zupe\u0142nie inny film. Spotkali\u015bmy si\u0119 z Paw\u0142em i zgodzili\u015bmy si\u0119 na to, \u017ce to b\u0119dzie zn\u00f3w czarno-bia\u0142y film, ale jednak w ca\u0142kowicie innym kontra\u015bcie, z bardziej dynamiczn\u0105 kamer\u0105, kt\u00f3ra te\u017c b\u0119dzie prowadzona z r\u0119ki. Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 Zimnej wojny<\/i> to bardziej obserwacja i dokumentacja tych czas\u00f3w i tego \u015bwiata. Ale jak wchodzi do niego Zula \u2013 to ona odpala kamer\u0119, wprowadza ruch. Moim zdaniem wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce Zimna wojna<\/i> jest swego rodzaju ewolucj\u0105 wzgl\u0119dem Idy<\/i>.<\/p>\n W Idzie<\/i> zosta\u0142e\u015b \u2013 nazywaj\u0105c rzeczy po imieniu \u2013 wrzucony na g\u0142\u0119bok\u0105 wod\u0119. Czy mia\u0142e\u015b na planie takie chwile, w kt\u00f3rych czu\u0142e\u015b, \u017ce \u201eto jest to\u201d, ten niepowtarzalny moment, kt\u00f3ry sprawia, \u017ce kochasz swoj\u0105 prac\u0119.<\/b><\/p>\n Zaraz po szkole robi\u0142em filmy dla korporacji, spoty do sieci\u2026 By\u0142a to praca bardziej komercyjna, kt\u00f3ra nie mia\u0142a wiele wsp\u00f3lnego z powodem, dla kt\u00f3rego poszed\u0142em na te studia. Z Id\u0105<\/i> przysz\u0142a rafinacja procesu tw\u00f3rczego. Czu\u0142em si\u0119 na planie tego filmu ponownie jak student \u2013 zn\u00f3w si\u0119 pojawi\u0142 g\u0142\u00f3d emocji, ch\u0119\u0107 tworzenia.<\/p>\n \u015awietne jest te\u017c to, \u017ce Pawlikowski stawia na proces. Na to, aby w tym wykreowanym, bardzo precyzyjnie skomponowanym s\u0301wiecie uchwycic\u0301 pewna\u0328 prawde\u0328, kt\u00f3ra nie tylko pojawi sie\u0328 w aktorach i emocjach, ale zawrze sie\u0328 i sprze\u0328gnie na wszystkich p\u0142aszczyznach. Mimo ca\u0142ego precyzyjnego przygotowania pozostawalis\u0301my bardzo otwarci na to, co przyniesie film. Mielis\u0301my s\u0301wiadomos\u0301c\u0301, z\u0307e plan jest miejscem, gdzie spotyka sie\u0328 potencja\u0142 aktor\u00f3w, tw\u00f3rc\u00f3w i przestrzeni. W wyniku tego spotkania dzia\u0142y sie\u0328 rzeczy, kt\u00f3rych nie da sie\u0328 wczes\u0301niej przygotowac\u0301, one powstawa\u0142y w tym konkretnym czasie, na planie. Gdzie, tak jak w dokumencie, zarejestruje sie\u0328 kawa\u0142ek z\u0307ycia, a wszystkie elementy z\u0142oz\u0307a\u0328 sie\u0328 w jedna\u0328 ca\u0142os\u0301c\u0301. Drugi i trzeci plan nie by\u0142y tylko t\u0142em dla pierwszoplanowej akcji, ale by\u0142y tak samo istotne, bo wsp\u00f3lnie z aktorami tworzy\u0142y kompletny obraz s\u0301wiata, o kt\u00f3rym chcielis\u0301my opowiedziec\u0301.<\/p>\n Waz\u0307ne jest to, aby w tej materii, kt\u00f3r\u0105 sie\u0328 tworzy, cia\u0328gle na nowo kopac\u0301, szukac\u0301, czasami robic\u0301 krok wstecz. Tak naprawd\u0119 nie od razu wiedzieli\u015bmy, jak zrobi\u0107 niekt\u00f3re sceny, cho\u0107 oczywi\u015bcie by\u0142y opisane w scenariuszu \u2013 wymy\u015blali\u015bmy je wst\u0119pnie, a potem pozwalali\u015bmy, aby si\u0119 rozwija\u0142y. Czasami zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce mia\u0142em poczucie katastrofy, ale potem zrozumia\u0142em, \u017ce my z tego na pewno wyjdziemy z jeszcze lepszym rozwi\u0105zaniem. Cz\u0119sto to rozwi\u0105zanie ju\u017c na planie samo do nas przychodzi\u0142o. Z pocz\u0105tkowego stresu rodzi\u0142y si\u0119 pi\u0119kne rzeczy. To samo przy Zimnej wojnie<\/i>. Praca z Pawlikowskim to w\u0142a\u015bnie by\u0142y takie \u201ecodzienne ol\u015bnienia\u201d, ale te\u017c proces, praca na \u201e\u017cywej filmowej materii\u201d.<\/p>\n Czy m\u00f3g\u0142by\u015b mi przedstawi\u0107 przyk\u0142ad takiej w\u0142a\u015bnie sytuacji pocz\u0105tkowo bez wyj\u015bcia, kt\u00f3r\u0105 zmieniali\u015bcie?<\/b><\/p>\n Niech pomy\u015bl\u0119\u2026 Dobrym i zarazem trudnym przyk\u0142adem by\u0142aby scena przes\u0142uchania Feliksa przez Wand\u0119. Rozgrywa si\u0119 w wiejskim domu. Spotykamy si\u0119 rano, zaczynamy uk\u0142ada\u0107 \u015bwiat\u0142o, Pawe\u0142 robi pr\u00f3by z aktorami\u2026 I nagle okazuje si\u0119, \u017ce co\u015b nie dzia\u0142a. Ta scena nie dzia\u0142a. I razem z Paw\u0142em to czujemy. Przeprosili\u015bmy wszystkich po kt\u00f3rej\u015b tam nieudanej pr\u00f3bie i zdecydowali\u015bmy si\u0119 wszystko inscenizacyjnie zmieni\u0107. Przebudowali\u015bmy \u015bwiat\u0142o, zmienili\u015bmy inscenizacj\u0119. Pami\u0119tam szczeg\u00f3lnie te spojrzenia elektryk\u00f3w\u2026 Powsta\u0142a ostatecznie bardzo pi\u0119kna scena sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z trzech plakat\u00f3w \u2013 obraz Idy, obraz Wandy przes\u0142uchuj\u0105cej Feliksa, obraz \u017cony Feliksa. Nie ma w og\u00f3le szerokiego planu, tylko trzy obrazy koncentruj\u0105ce si\u0119 na postaciach. I pocz\u0105tkowo by\u0142y nerwy, kombinowanie, ale kiedy p\u00f3jdzie si\u0119 za swoim instynktem, da si\u0119 z siebie wszystko, spr\u00f3buje innego rozwi\u0105zania i to si\u0119 uda \u2013 wtedy przychodzi olbrzymia satysfakcja. Pocz\u0105tkowo mo\u017ce wygl\u0105da to na krok w ty\u0142, a potem robi\u0105 si\u0119 z tego trzy kroki do przodu. Stawka jest bardzo wysoka \u2013 nie b\u0119dzie mo\u017cna tego p\u00f3\u017aniej poprawi\u0107, bo to w takiej formie b\u0119dzie istnie\u0107 na zawsze.<\/p>\n Wiele rozwi\u0105za\u0144 scenograficznych w Idzie<\/i> wypracowali\u015bmy te\u017c z Marcelem S\u0142awi\u0144skim i Kasi\u0105 Soba\u0144sk\u0105 ju\u017c na planie, bardzo spontanicznie. Ca\u0142a ekipa czu\u0142a niezwyk\u0142o\u015b\u0107 tego, co si\u0119 dzieje. Przy Zimnej wojnie<\/i> znali\u015bmy si\u0119 ju\u017c lepiej, byli\u015bmy te\u017c lepiej przygotowani, ale i tak w procesie tworzenia du\u017co dzia\u0142o si\u0119 \u201etu i teraz\u201d. W og\u00f3le mam wra\u017cenie, \u017ce styl danego filmu wykluwa si\u0119 w\u0142a\u015bnie do dziesi\u0119ciu dni zdj\u0119ciowych. I w\u0142a\u015bnie na pocz\u0105tku trzeba by\u0107 szczeg\u00f3lnie uwa\u017cnym. To jest fascynuj\u0105cy moment pracy nad filmem. Tak naprawd\u0119 \u2013 mimo przygotowa\u0144 wcze\u015bniejszych i scenariusza \u2013 nie wiesz do ko\u0144ca, jaki film chcesz zrobi\u0107, bo zawsze mo\u017ce co\u015b na planie zaskoczy\u0107, zawsze wkrada si\u0119 przypadkowo\u015b\u0107. To szukanie kadr\u00f3w, ustawianie fundament\u00f3w \u015bwiata, o kt\u00f3rym chce si\u0119 powiedzie\u0107, ustawianie aktor\u00f3w w tej przestrzeni\u2026 Mieszaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne energie, r\u00f3\u017cne osobowo\u015bci \u2013 od szwenkiera, przez scenografa, a\u017c do re\u017cysera.<\/p>\n \u0141ukasz \u017bal i re\u017cyser Pawe\u0142 Pawlikowski na planie filmu Zimna wojna<\/em>, 2018 r., fot. \u0141ukasz B\u0105k, \u017ar\u00f3d\u0142o: \u0141ukasz \u017bal<\/span><\/p>\n Kiedy my\u015bli si\u0119 zw\u0142aszcza o Zimnej wojnie<\/i>, mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce jest to film utkany z r\u00f3\u017cnych cytat\u00f3w filmowych i kod\u00f3w kulturowych. Odbija si\u0119 w filmie Pawlikowskiego kawa\u0142 historii kina \u2013 od Otto Premingera, przez Andrzeja Wajd\u0119, Andrieja Tarkowskiego, Wojciecha J. Hasa, Jerzego Skolimowskiego, a\u017c po francuskich nowofalowc\u00f3w. Ogl\u0105daj\u0105c Zimn\u0105 wojn\u0119<\/i>, czujesz jej filmowy rodow\u00f3d, jej osadzenie w sztuce. Mi\u0142o\u015bniczkom i mi\u0142o\u015bnikom kina te skojarzenia pojawiaj\u0105 si\u0119 przed oczami samoistnie. Jak to si\u0119 wszystko sk\u0142ada w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 w trakcie przygotowa\u0144 i realizacji filmu? Czy wchodzisz na plan ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce t\u0119 parti\u0119 zdj\u0119\u0107 b\u0119dziesz stylizowa\u0107 w taki w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b, inspiruj\u0105c si\u0119 takim tw\u00f3rc\u0105?<\/b><\/p>\n To s\u0105 \u015bwiaty zrodzone z wyobra\u017ani Pawlikowskiego, pe\u0142ne jego wspomnie\u0144, bardzo osobiste i \u015bwiadcz\u0105ce o jego audiowizualnej erudycji. W Idzie<\/i> wa\u017cn\u0105 referencj\u0105 wizualn\u0105 by\u0142y archiwalia, filmy Szko\u0142y Polskiej, ale te\u017c \u017by\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem<\/i> (1962) Godarda. Francja wr\u00f3ci\u0142a ze zdwojon\u0105 si\u0142\u0105 w Zimnej wojnie<\/i>, i to nie tylko pod k\u0105tem inspiracji, ale te\u017c inscenizacji. Pary\u017c jest wa\u017cnym etapem rozwoju opowie\u015bci filmowej, pewnym symbolem. W og\u00f3le bardzo du\u017co wychodzi\u0142o ju\u017c na poziomie samego scenariusza. Szczeg\u00f3lnie \u017ce Pawe\u0142 jest taki bardzo \u201eobrazowy\u201d \u2013 on ju\u017c my\u015bli obrazem, kiedy pisze. Przed rozpocz\u0119ciem zdj\u0119\u0107 spotykali\u015bmy si\u0119 przez siedem miesi\u0119cy z pewnymi przerwami. Ogl\u0105dali\u015bmy filmy, studiowali\u015bmy materia\u0142y archiwalne z Mazowsza czy z Berlina, zdj\u0119cia z epoki\u2026 Budowali\u015bmy jak\u0105\u015b fundamentaln\u0105 dla nas baz\u0119 w tym okresie dokumentacji, kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie trawili\u015bmy przez nasz\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107, do\u015bwiadczenie \u017cyciowe, zawodowe. Ale wiem, \u017ce to by\u0142y wa\u017cne inspiracje dla nas. Pierwszym filmem, kt\u00f3ry obejrzeli\u015bmy do Zimnej<\/i> wojny<\/i>, by\u0142o Zwierciad\u0142o<\/i> (1975) Tarkowskiego. Ten powiew wiatru wprowadzaj\u0105cy w ruch traw\u0119! Jeden obraz, a ile niesie ze sob\u0105 emocji. Tarkowski uczy najlepiej kreowania metafizyki w kinie. Albo zdj\u0119cia Ralpha Gibsona, Helmuta Newtona, je\u015bli chodzi o du\u017cy kontrast, ziarno, o to, \u017ceby faktura zdj\u0119\u0107 by\u0142a bardziej chropowata. Te referencje wizualne, czasami cytaty, r\u00f3\u017cne inspiracje \u2013 to wszystko razem si\u0119 kot\u0142uje, zaz\u0119bia i wychodzi w twojej pracy i wizji.<\/p>\n Jedn\u0105 z moich ulubionych scen w Zimnej wojnie<\/i> jest zakr\u0119cony rockandrollowy taniec Joanny Kulig alias Zuli. To bardzo ruchliwa scena ze \u015bwietn\u0105 muzyk\u0105 zestawiona na kontrze ze statyczno\u015bci\u0105 i takim egzystencjalnym smutkiem Tomasza Kota. Do tego ten spektakularny skok w t\u0142um! Jak powstaje taka, na pierwszy rzut oka spontaniczna, scena? <\/b><\/p>\n Wiedzieli\u015bmy, \u017ce to ma by\u0107 scena \u201ez r\u0119ki\u201d, ale zn\u00f3w \u2013 powsta\u0142a po wielu pr\u00f3bach. Nie wiedzieli\u015bmy na pocz\u0105tku, czy uda nam si\u0119 zrobi\u0107 scen\u0119 w jednym uj\u0119ciu. Asia pr\u00f3bowa\u0142a wcze\u015bniej ten taniec z tancerzami, ale sam ostateczny kszta\u0142t powsta\u0142 na planie. Ernest Wilczy\u0144ski z kamer\u0105, Asia ta\u0144czy i szukamy mo\u017cliwie najciekawszej opcji. Oczywi\u015bcie scena ta\u0144ca by\u0142a zapisana w scenariuszu, ale dopiero p\u00f3\u017aniej Pawe\u0142 zadecydowa\u0142, ilu b\u0119dzie statyst\u00f3w, tancerzy, kto zabezpieczy Asi\u0119 w momencie skoku. Ja ustawiam wst\u0119pne \u015bwiat\u0142o i zaczynamy \u0107wiczy\u0107 t\u0119 scen\u0119 a\u017c do momentu znalezienia idealnego rytmu. Asia ta\u0144czy, a kamera razem z ni\u0105. Je\u015bli pami\u0119\u0107 mnie nie myli, by\u0142o przy tej scenie z pi\u0119tna\u015bcie dubli. W og\u00f3le przy Zimnej wojnie<\/i> od pocz\u0105tku by\u0142 pomys\u0142, \u017ceby Zuza wprowadza\u0142a w ruch \u015bwiat przedstawiony. Tak jak ju\u017c m\u00f3wi\u0142em, Zula uruchamia kamer\u0119. Zula to energia, \u017cycie \u2013 z ni\u0105 kamera jest bardziej dzika, cz\u0119\u015bciej jest te\u017c \u201ez r\u0119ki\u201d. Ci\u0119\u017cko nawet nazywa mi si\u0119 pewne kwestie, bo na planie czasami komunikacja werbalna jest ograniczana \u2013 znacze\u0144 si\u0119 szuka czy te\u017c buduje si\u0119 je w\u0142a\u015bnie w obrazie. Rozwi\u0105zanie tkwi w obrazie.<\/p>\n Joanna Kulig na planie filmu Zimna wojna<\/em>, 2018 r., re\u017c. Pawe\u0142 Pawlikowski, fot. \u0141ukasz B\u0105k, \u017ar\u00f3d\u0142o: \u0141ukasz \u017bal<\/span><\/p>\n Jak wygl\u0105da twoja praca w obszarze filmu dokumentalnego? Kiedy wiesz, w jaki spos\u00f3b osi\u0105gn\u0105\u0107 odpowiedni dystans kamery wzgl\u0119dem bohatera czy \u2013 tak jak w Joannie<\/i> (re\u017c. Aneta Kopacz, 2013) \u2013 bohaterki?<\/b><\/p>\n Mam wra\u017cenie, \u017ce to si\u0119 po prostu wydarza na planie, w wyniku procesu budowania relacji mi\u0119dzy lud\u017ami. W przypadku Joanny<\/i> na pocz\u0105tku ten dystans by\u0142 zaznaczony na r\u00f3\u017cne sposoby. Mieli\u015bmy spore obostrzenia. Mogli\u015bmy przychodzi\u0107 tylko na trzy godzinny dziennie, nie mogli\u015bmy si\u0119 jednak zawsze swobodnie kr\u0119ci\u0107 po mieszkaniu. To te\u017c zale\u017ca\u0142o w du\u017cej mierze oczywi\u015bcie do samopoczucia Joanny, od jej zm\u0119czenia. I to by\u0142 proces, podczas kt\u00f3rego si\u0119 poznawali\u015bmy, sp\u0119dzali\u015bmy ze sob\u0105 du\u017co czasu i ta blisko\u015b\u0107 \u2013 kt\u00f3ra potem przek\u0142ada si\u0119 na blisko\u015b\u0107 kamery, blisko\u015b\u0107 spojrzenia \u2013 wytwarza si\u0119 samoistnie. Joanna oswoi\u0142a si\u0119 z nami, a my z ni\u0105 \u2013 to proces dwukierunkowy. Na pocz\u0105tku u\u017cywa\u0142em obiektywu 70-200 i bardzo du\u017co obserwowa\u0142em z daleka. Sytuacja filmowa i sytuacja bohaterki by\u0142y bardzo delikatne. I szczerze, mam wra\u017cenie, \u017ce ja chyba by\u0142em najbardziej tam onie\u015bmielony ze wszystkich. Wiedzieli\u015bmy wszyscy, jaki jest stan zdrowia bohaterki, a widzieli\u015bmy, jak ona i jej otoczenie odwa\u017cnie podchodz\u0105 do tematu \u015bmierci, choroby nowotworowej, chemioterapii.<\/p>\n Ale to te\u017c by\u0142 proces. Czasami godzinami siedzieli\u015bmy w kuchni i po prostu si\u0119 oswajali\u015bmy, cz\u0119sto nic jeszcze nie rejestruj\u0105c. Ten dystans stopniowo si\u0119 zmniejsza\u0142. Trzeba nauczy\u0107 si\u0119 te\u017c drugiego cz\u0142owieka \u2013 pozna\u0107 jego nawyki, mechanizmy zachowa\u0144. Jest w nas zapisana pewnego rodzaju powtarzalno\u015b\u0107, nie uciekniemy od tego. Wi\u0119c jak widzisz, \u017ce sytuacja robi si\u0119 napi\u0119ta albo po prostu czujesz, \u017ce zaraz mo\u017ce wydarzy\u0107 si\u0119 co\u015b ciekawego, to od razu w\u0142\u0105czasz kamer\u0119, czekasz, pilnujesz ostro\u015bci, ustawiasz kadr, \u017ceby by\u0142 dobry. Je\u015bli masz szcz\u0119\u015bcie i dobr\u0105 intuicj\u0119 \u2013 co\u015b si\u0119 wydarzy.<\/p>\n Bardzo mi\u0142o wspominam te momenty, kiedy Joanna mia\u0142a tzw. lepsze dni, lepiej si\u0119 czu\u0142a. Mia\u0142a ochot\u0119 si\u0119 pomalowa\u0107, \u0142adnie si\u0119 ubra\u0107, podkre\u015bli\u0107 swoj\u0105 kobieco\u015b\u0107. Chcia\u0142a si\u0119 czu\u0107 dobrze i \u0142adnie. Dopuszcza\u0142a nas te\u017c ch\u0119tniej do swojego \u015bwiata. Ale to wszystko \u2013 w fabule i szczeg\u00f3lnie w dokumencie \u2013 bazuje na zaufaniu i poszanowaniu dla intymno\u015bci drugiej osoby, kt\u00f3ra przed tob\u0105 si\u0119 ods\u0142ania.<\/p>\n W tym samym czasie, gdy robi\u0142e\u015b z Pawlikowskim Zimn\u0105 wojn\u0119<\/i>, pojawi\u0142a si\u0119 pono\u0107 propozycja od Alfonso Cuarona, zreszt\u0105 przyjaciela Pawlikowskiego, \u017ceby\u015b pracowa\u0142 z nim nad Rom\u0105<\/i> (2018). Tak si\u0119 p\u00f3\u017aniej z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce filmy te rywalizowa\u0142y ze sob\u0105 szczeg\u00f3lnie w USA. Kiedy m\u00f3wisz o tym spojrzeniu dokumentalnym w \u015bwiecie kina fabularnego, my\u015bl\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie pojawi\u0142o si\u0119 u Cuarona, odpowiedzialnego ostatecznie te\u017c za zdj\u0119cia. Co\u015b czuj\u0119, \u017ce Roma<\/i> by\u0142aby idealnym filmem dla ciebie.<\/b><\/p>\n Wiem, ale ju\u017c wtedy z Paw\u0142em zacz\u0119li\u015bmy prac\u0119 i dopiero p\u00f3\u017aniej odezwa\u0142a si\u0119 do mnie asystentka Cuarona. Nie by\u0142o mo\u017cliwo\u015bci zrealizowania obu film\u00f3w. Alfonso przyja\u017ani si\u0119 z Paw\u0142em, poprosi\u0142 go o maila do mnie. By\u0142o to bardzo mi\u0142e.<\/p>\n \u0141ukasz \u017bal na planie filmu Zimna wojna<\/em>, 2018 r., re\u017c. Pawe\u0142 Pawlikowski, fot. \u0141ukasz B\u0105k, \u017ar\u00f3d\u0142o: \u0141ukasz \u017bal<\/span><\/p>\n Jeszcze przed globalnym sukcesem Zimnej<\/i> wojny<\/i> zrealizowa\u0142e\u015b film Dow\u0142atow<\/i> (2018) Aleksieja Germana Jr. Zupe\u0142nie inny filmowy \u015bwiat! <\/b><\/p>\n Praca z Germanem Jr. by\u0142a bardzo ciekawym do\u015bwiadczeniem, zupe\u0142nie innym. German robi filmy w okre\u015blony spos\u00f3b, wida\u0107, \u017ce ma pewne swoje upodobania stylistyczne. Przed prac\u0105 z nim zobaczy\u0142em jego wcze\u015bniejsze filmy, te\u017c filmy zrealizowane przez jego ojca. Bardzo dobre filmy. Ale przychodzi\u0142a do mnie taka my\u015bl w trakcie ogl\u0105dania film\u00f3w m\u0142odszego z German\u00f3w, \u017ce u\u017cywa on w pewnych sytuacjach zbyt d\u0142ugich obiektyw\u00f3w, przez co nie mo\u017cemy wej\u015b\u0107 w pe\u0142ni do tego \u015bwiata, trzyma nas na pewien dystans. Jeste\u015bmy jako widzowie \u201ezbyt na zewn\u0105trz\u201d. Uj\u0119cia cz\u0119sto bardzo podobne do siebie \u2013 d\u0142ugie jazdy, podobna inscenizacja, podobny rytm. I tak pomy\u015bla\u0142em, uczciwie, co ja mog\u0119 wnie\u015b\u0107 do \u015bwiata tego re\u017cysera, kt\u00f3ry ma przecie\u017c sw\u00f3j bardzo wyra\u017any, precyzyjny styl. Szybko poj\u0105\u0142em, \u017ce mog\u0119 tam po prostu wnie\u015b\u0107 troch\u0119 swojego chaosu, przypadkowo\u015bci, takiego \u201easynchronu\u201d. \u017beby to bardziej zbli\u017ca\u0142o si\u0119 form\u0105 do \u201ekawa\u0142ka \u017cycia\u201d i \u017ceby\u015bmy byli bardziej w \u015brodku.<\/p>\n Nie mog\u0119 na koniec ci\u0119 nie zapyta\u0107 o tw\u00f3j najnowszy projekt re\u017cyserowany przez Charliego Kaufmana. To jest dla mnie niesamowite, \u017ce wasze energie spotkaj\u0105 si\u0119 na planie. Jeden z najbardziej genialnych wsp\u00f3\u0142czesnych scenarzyst\u00f3w, kt\u00f3rego re\u017cysersko mogli\u015bmy pozna\u0107 tak naprawd\u0119 dopiero z dw\u00f3ch film\u00f3w \u2013 fabu\u0142y Synekdocha, Nowy Jork<\/i> (2008), kt\u00f3ra mocno podzieli\u0142a krytyk\u00f3w i kinoman\u00f3w swego czasu, oraz animacji Anomalisa<\/i> (2015). Jestem bardzo ciekawa, co wnios\u0142e\u015b do jego \u015bwiata, \u015bwiata szale\u0144stw wyobra\u017ani, \u015bwiata, w kt\u00f3rym \u2013 pozornie \u2013 nie ma ogranicze\u0144 i wszystko jest mo\u017cliwe.<\/b><\/p>\n Po Zimnej wojnie<\/i> Kaufman zaprosi\u0142 mnie do wsp\u00f3\u0142pracy, perspektywa kr\u0119cenia w Stanach by\u0142a bardzo intryguj\u0105ca. To zupe\u0142nie inny system pracy, w kt\u00f3rym cz\u0119sto niestety brakuje tego, co ja uwa\u017cam za niezwykle cenne i wzbogacaj\u0105ce dla filmu, czyli czasu. O filmie mog\u0119 na ten moment powiedzie\u0107 niewiele. Wydaje mi si\u0119, \u017ce to jeden z bardziej skomplikowanych projekt\u00f3w, nad kt\u00f3rymi mia\u0142em okazj\u0119 pracowa\u0107. Mieli\u015bmy bardzo ma\u0142o czasu na przygotowanie, tak wi\u0119c by\u0142 to okres bardzo intensywny. Ale zn\u00f3w \u2013 rozmowy z Kaufmanem o \u017cyciu to jedna z lepszych rzeczy, jaka mnie dzi\u0119ki pracy filmowej spotka\u0142a. To fascynuj\u0105cy cz\u0142owiek i jestem pewien, \u017ce jego osobowo\u015b\u0107 odciska wyra\u017ane pi\u0119tno na opowiadanej przez nas historii. Ten film wielu z pewno\u015bci\u0105 zaskoczy.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n S\u0142owa kluczowe:<\/b> polskie kino m\u0119\u017cczyzn, polskie kino najnowsze, sztuka operatorska, Pawe\u0142 Pawlikowski, Ida<\/i>, Zimna wojna<\/i><\/p>\n \u0141ukasz \u017bal<\/b> \u2013 autor zdj\u0119\u0107 dwukrotnie nominowany do Oscara: za zdj\u0119cia do Idy<\/i> i Zimnej<\/i> wojny<\/i> Paw\u0142a Pawlikowskiego. Zimna wojna<\/i> przynios\u0142a r\u00f3wnie\u017c nagrod\u0119 ASC (American Society of Cinematographers), Srebrn\u0105 \u017bab\u0119 na festiwalu Camerimage w 2018 roku, a tak\u017ce nominacj\u0119 do nagrody BAFTA. Wcze\u015bniej pracowa\u0142 nad filmem Dovlatov<\/i> (re\u017c. Aleksiej German Jr.), kt\u00f3ry mia\u0142 swoj\u0105 premier\u0119 na Berlinale 2018, oraz nad filmem Intruz<\/i> (re\u017c. Magnus von Horn), kt\u00f3rego premiera odby\u0142a si\u0119 podczas Quinzaine des R\u00e9alisateurs na festiwalu filmowym w Cannes w 2015 roku. By\u0142 r\u00f3wnie\u017c jednym z dw\u00f3ch operator\u00f3w nominowanej do Oscara animacji Loving Vincent <\/i>(re\u017c. Dorota Kobiela, Hugh Welchman) w 2017 roku. W 2019 roku rozpocz\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Charlie Kaufmanem przy filmie I\u2019m Thinking of Ending Things<\/i>, kt\u00f3rego premiera planowana jest w 2020 roku.<\/p>\n Diana D\u0105browska\u00a0<\/b>\u2013 filmoznawczyni, animatorka kultury.\u00a0Jej teksty i wywiady ukaza\u0142y si\u0119 m.in. w tomach zbiorowych (np.\u00a0Europejskie kino gatunk\u00f3w<\/i>, red. Piotr Kletowski, Wyd. Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego 2016), \u201eStudiach Filmoznawczych\u201d, \u201eMiesi\u0119czniku KINO\u201d, \u201eEkranach\u201d i na wirtualnych \u0142amach \u201eFilmwebu\u201d oraz \u201eKultury Liberalnej\u201d. Od 2019 roku dyrektor artystyczna Festiwalu Filmowego Hommage \u00e0 Kie\u015blowski w Soko\u0142owsku. Laureatka konkursu \u201eKrytyk m\u00f3wi\u201d (FKA 2014), Nagrody im. Leopolda Staffa (2018; za promocj\u0119 kultury w\u0142oskiej ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem kina) oraz II miejsca w konkursie dla m\u0142odych krytyk\u00f3w filmowych im. Krzysztofa M\u0119traka (2020). W 2019 nominowana do nagrody PISF-u w kategorii krytyka filmowa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0141ukaszu, chcia\u0142abym zacz\u0105\u0107 od ma\u0142ej podr\u00f3\u017cy w czasie, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142aby si\u0119 zreszt\u0105 z tematem przewodnim obecnego numeru \u201ePleografu\u201d. Ile by\u0142o dziewczyn na Wydziale Operatorskim w trakcie twoich studi\u00f3w w PWSFTiTV w \u0141odzi? Nie wiem, ile ich by\u0142o na wydziale, u mnie na roku by\u0142y trzy na szesna\u015bcie os\u00f3b. Mieli\u015bmy tak\u0105 grup\u0119 filmow\u0105, kt\u00f3r\u0105 nazwali\u015bmy \u201eMuddy… Czytaj wi\u0119cej »Czy mo\u017cna by\u0107 przezroczystym w \u015bwiecie kina? Z \u0141ukaszem \u017balem rozmawia Diana D\u0105browska<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":741,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[312],"tags":[322,323,313,324,248,325],"ppma_author":[326],"class_list":["post-224","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2020","tag-ida","tag-pawel-pawlikowski","tag-polskie-kino-mezczyzn","tag-polskie-kino-najnowsze","tag-sztuka-operatorska","tag-zimna-wojna"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/zimna_wojna_werki0267.JPG\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/zimna_wojna_werki0079.JPG\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/zimna_wojna_werki1246.JPG\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/0957.jpg\")
<\/p>\n