{"id":2237,"date":"2021-12-30T19:00:16","date_gmt":"2021-12-30T18:00:16","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/?p=2237"},"modified":"2021-12-31T17:44:57","modified_gmt":"2021-12-31T16:44:57","slug":"zaden-prorok-nie-jest-mile-widziany-we-wlasnej-ojczyznie-zarys-krytycznofilmowej-recepcji-trzech-kolorow-krzysztofa-kieslowskiego-w-polsce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/zaden-prorok-nie-jest-mile-widziany-we-wlasnej-ojczyznie-zarys-krytycznofilmowej-recepcji-trzech-kolorow-krzysztofa-kieslowskiego-w-polsce\/","title":{"rendered":"\u017baden prorok nie jest mile widziany we w\u0142asnej ojczy\u017anie? Zarys krytycznofilmowej recepcji „Trzech kolor\u00f3w” Krzysztofa Kie\u015blowskiego w Polsce"},"content":{"rendered":"\n

Jego posta\u0107 wesz\u0142a na sta\u0142e do naszych my\u015bli. A nawet sn\u00f3w.<\/p>Tadeusz Sobolewski, Kie\u015blowski. Twarz\u0105 w twarz<\/em>, \u201eKino\u201d 1997, nr 3, s. 4. [1]<\/sup> <\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

\"\"

Trzy kolory. Bia\u0142y<\/em>. Autor: Piotr Jaxa. Prawa: Piotr Jaxa \/ Fundacja Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej In Situ<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Kie\u015blowski, pomimo niezwykle z\u0142o\u017conego i ambiwalentnego odbioru jego tw\u00f3rczo\u015bci przez licznych komentator\u00f3w czy krytyk\u00f3w, pozostaje wed\u0142ug Marka Haltofa re\u017cyserem, kt\u00f3rego dzie\u0142a odcisn\u0119\u0142y pi\u0119tno na ca\u0142ej \u015bwiatowej kinematografii [2]<\/sup>. W naszym kraju nadal stanowi inspiracj\u0119\u00a0dla nowego pokolenia filmowc\u00f3w[3]<\/sup>, za\u015b za granic\u0105 pozostaje najbardziej rozpoznawalnym tw\u00f3rc\u0105 postkomunistycznego kina polskiego<\/em>[4]<\/sup>. Cho\u0107 dzi\u015b \u2013 r\u00f3wno \u0107wier\u0107 wieku po \u015bmierci Kie\u015blowskiego oraz 80 lat od jego urodzin \u2013 trudno m\u00f3wi\u0107 o os\u0142abieniu fascynacji jego postaci\u0105, zasadny wydaje si\u0119 dylemat dotycz\u0105cy powod\u00f3w aktualno\u015bci jego film\u00f3w we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie. Czy o owej atrakcyjno\u015bci stanowi\u0105 moralno-etyczne refleksje, czy te\u017c lepiej broni si\u0119 dzi\u015b kontemplacyjna formu\u0142a jego dzie\u0142? W poszukiwaniu odpowiedzi na tego typu pytania warto zainteresowa\u0107 si\u0119 krytycznofilmow\u0105 recepcj\u0105 ostatnich obraz\u00f3w tego wielkiego mistrza, wyprodukowanych ju\u017c we Francji. Ta wyj\u0105tkowa perspektywa pozwala spojrze\u0107 na jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 oczami dziennikarzy publikuj\u0105cych swoje teksty na pocz\u0105tku lat 90., a wi\u0119c zanurzonych w \u015bwiecie wchodz\u0105cym w now\u0105 epok\u0119. Opinie i dyskusje krytyk\u00f3w, nawet te nieprzychylne, m\u00f3wi\u0105 wiele o odbiorze film\u00f3w Kie\u015blowskiego i sprawiaj\u0105, \u017ce namys\u0142 nad nimi jest ci\u0105gle potrzebny.<\/p>\n\n\n\n

Trzy kolory<\/em> zdaj\u0105 si\u0119\u00a0najbardziej kontrowersyjnym dzie\u0142em Kie\u015blowskiego, mocno polaryzuj\u0105cym niegdy\u015b szalenie pozytywnie nastawione do re\u017cysera \u015brodowisko rodzimych krytyk\u00f3w. Skrajnie r\u00f3\u017cne reakcje na filmy Trzy kolory. Niebieski <\/em>(1993), Trzy kolory.<\/em> Bia\u0142y<\/em> (1994) i Trzy kolory. Czerwony <\/em>(1994) pokazuj\u0105, jak wa\u017cnym wydarzeniem by\u0142a ich premiera. Wst\u0119pny opis dyskursu, kt\u00f3ry wytworzy\u0142\u00a0si\u0119\u00a0wok\u00f3\u0142 tych film\u00f3w, okre\u015blanych przez Tadeusza Sobolewskiego jako \u201epo\u015bmiertne\u201d i przepe\u0142nionych przeczuciem artysty o swojej w\u0142asnej \u015bmierci[5]<\/sup>, to tak\u017ce pr\u00f3ba odpowiedzi na pytanie o przyczyn\u0119 niezaprzeczalnej\u00a0popularno\u015bci owych dzie\u0142 na Zachodzie i ich szorstkie przyj\u0119cie w Polsce. \u00d3w dysonans sygnalizowany by\u0142 ju\u017c wcze\u015bniej przez Tadeusza Lubelskiego, przywo\u0142uj\u0105cego niech\u0119\u0107 polskiej krytyki do Dekalogu<\/em> (1988) i jego ogromn\u0105 popularno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d francuskiej inteligencji[6]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W skr\u00f3cie: czy Kie\u015blowski intryguje bardziej z uwagi na uniwersalno\u015b\u0107 jego ostatnich francuskich film\u00f3w, czy te\u017c z powodu swojego egzotycznego i peryferyjnego (wzgl\u0119dem kulturalnego centrum Europy) artystycznego rodowodu?[7]<\/sup> Z uwagi na rozleg\u0142o\u015b\u0107 wszystkich tych zagadnie\u0144 tekst stanowi zaledwie przyczynek do bardziej pog\u0142\u0119bionej analizy. Ma na celu zasygnalizowanie g\u0142\u00f3wnych trop\u00f3w w polskiej recepcji Trzech kolor\u00f3w<\/em> oraz wskazanie najbardziej interesuj\u0105cych artyku\u0142\u00f3w krytycznofilmowych, jakie pojawi\u0142y si\u0119 na ten temat.pry<\/p>\n\n\n\n

Z ziemi polskiej do francuskiej<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na wst\u0119pie nale\u017cy przyjrze\u0107 si\u0119 atmosferze, w jakiej tw\u00f3rca Przypadku<\/em> kr\u0119ci\u0142\u00a0Trzy kolory<\/em>. Miros\u0142aw Przylipiak twierdzi, \u017ce Kie\u015blowski przez ca\u0142y okres swojej dzia\u0142alno\u015bci (\u2026) by\u0142 nie ofiar\u0105, lecz faworytem polskiej krytyki filmowej. Pisano o nim zawsze bardzo du\u017co, najcz\u0119\u015bciej przychylnie<\/em> [8]<\/sup>. Nale\u017cy jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce owa przychylno\u015b\u0107 trwa\u0142a tylko do pewnego momentu \u2013 premiery filmu Bez ko\u0144ca<\/em> (1984), w kt\u00f3rym Kie\u015blowski wbrew oczekiwaniom krytyk\u00f3w i innych polskich re\u017cyser\u00f3w nie rozliczy\u0142 si\u0119 jednoznacznie z okresem stanu wojennego. By\u0142o to bowiem dzie\u0142o o silnej wymowie metafizyczno-filozoficznej. Z kolei rozpocz\u0119cie przez niego zagranicznego etapu kariery pog\u0142\u0119bi\u0142o t\u0119 nieufno\u015b\u0107. Teza Przylipiaka sprawdza si\u0119 wi\u0119c jedynie cz\u0119\u015bciowo. W innym miejscu filmoznawca z Uniwersytetu Gda\u0144skiego stwierdza za\u015b, \u017ce ju\u017c premiery Kr\u00f3tkiego filmu o zabijaniu<\/em> (1987) oraz Kr\u00f3tkiego filmu o mi\u0142o\u015bci <\/em>(1988) zapocz\u0105tkowa\u0142y \u00f3w nowy etap w tw\u00f3rczo\u015bci Kie\u015blowskiego, kt\u00f3ry zwi\u0105zany by\u0142 z demonstracyjnym odwr\u00f3ceniem si\u0119\u00a0od polityki oraz zwrotem ku opisowi prywatno\u015bci ludzkiej<\/em> [9]<\/sup>. To w\u0142a\u015bnie ta wolta mi\u0119dzy innymi zadecydowa\u0142a o tym, \u017ce kolejne produkcje tego uznanego polskiego re\u017cysera spotka\u0142y si\u0119 z mieszanymi opiniami na gruncie rodzimej krytyki. <\/p>\n\n\n\n

Pierwsz\u0105 zagraniczn\u0105 pozycj\u0105 w filmografii Kie\u015blowskiego, a zarazem oczywistym punktem odniesienia dla nas jest obraz Podw\u00f3jne \u017cycie Weroniki <\/em>(1991), kt\u00f3ry cho\u0107 przyj\u0119ty generalnie dobrze, sprawi\u0142 jednak recenzentom niema\u0142o k\u0142opot\u00f3w jako dzie\u0142o trudne, dotycz\u0105ce spraw, kt\u00f3re trudno si\u0119 werbalizuje, w dodatku sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z ulotnych nastroj\u00f3w i atmosfery<\/em> [10]<\/sup>. Ta nieprecyzyjno\u015b\u0107 i nieuchwytno\u015b\u0107 francuskich film\u00f3w Kie\u015blowskiego, kt\u00f3rych symbolika i znaczenie pozostaj\u0105 szczeg\u00f3lnie tajemnicze i nieograniczone<\/em> [11]<\/sup>, jest jednym z najwa\u017cniejszych wyr\u00f3\u017cnik\u00f3w jego zagranicznej tw\u00f3rczo\u015bci, zaraz po wspomnianym ju\u017c radykalnym skierowaniu oka kamery na to, co dzieje si\u0119 g\u0142\u0119boko wewn\u0105trz duszy cz\u0142owieka. Cho\u0107 mog\u0142o wydawa\u0107 si\u0119 niemo\u017cliwe, aby polscy krytycy nie byli w stanie doceni\u0107 (nie licz\u0105c ciekawych odczyta\u0144 opartych na kategorii kiczu[12]<\/sup>, cz\u0119sto chwalonej warstwy audialnej i samej wizualno\u015bci) Podw\u00f3jnego \u017cycia Weroniki<\/em>, okazuje si\u0119, \u017ce w\u015br\u00f3d komentator\u00f3w filmu dominowa\u0142y opinie podkre\u015blaj\u0105ce: brak tre\u015bci, pustk\u0119 dzie\u0142a, zbytni\u0105\u00a0ba\u015bniowo\u015b\u0107 i przes\u0142odzenie tematu, a nawet zarzucano Kie\u015blowskiemu mistyfikacj\u0119[13]<\/sup>. W kontek\u015bcie tych zarzut\u00f3w bardzo prawdopodobna wydaje si\u0119 teza postawiona przez Przylipiaka w 1997 roku na \u0142amach \u201eKina\u201d, dotycz\u0105ca stereotypowego i powtarzanego wywodu w polskiej prasie pocz\u0105tku lat 90.: \u015bwiat Kie\u015blowskiego wielbi; Polacy go nie lubi\u0105, nie ceni\u0105, nie rozumiej\u0105; ja natomiast (tj. autor danego artyku\u0142u) rozumiem i uwielbiam. Tym prostym sposobem autor za jednym zamachem wyra\u017ca zbrzydzenie polsk\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 i udowadnia swoj\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 duchow\u0105 do lepszego, zachodniego \u015bwiata<\/em>[14]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Ta krzywdz\u0105ca perspektywa, bardzo dosadnie przedstawiona przez krytyka, mo\u017ce zosta\u0107 dzi\u015b zweryfikowana poprzez por\u00f3wnanie jej z podej\u015bciem zagranicy do Podw\u00f3jnego \u017cycia Weroniki<\/em> \u2013 jak si\u0119 okazuje, tak\u017ce niejednoznacznym. Ren\u00e9 Pr\u00e9dal, opisuj\u0105c reakcje \u015brodowiska tamtejszych krytyk\u00f3w, zwraca uwag\u0119 na nieufno\u015b\u0107, a p\u00f3\u017aniej wrogo\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 dziennikarze czasopisma \u201eCahiers du Cin\u00e9ma\u201d obdarzyli Kie\u015blowskiego na starcie jego mi\u0119dzynarodowej kariery. W roku 1993, kiedy mia\u0142 premier\u0119 film Niebieski<\/em>:<\/p>\n\n\n\n

m\u0142odzi redaktorzy wyczuwaj\u0105 u Kie\u015blowskiego pozosta\u0142o\u015bci pewnego manieryzmu estetycznego, \u0142\u0105cz\u0105cego si\u0119\u00a0z oczywist\u0105 duchowo\u015bci\u0105; kojarzy im si\u0119 to z j\u0105trz\u0105cymi znakami pocz\u0105tk\u00f3w kina autorskiego uwielbianego przez redaktor\u00f3w \u017c\u00f3\u0142tej serii \u201eCahiers\u201d \u2013 A. Bazina, F. Truffauta, J. Rivette\u2019a, E. Rohmera\u2026, a kt\u00f3re obecnej ekipie wydaj\u0105 si\u0119 ju\u017c nie do przyj\u0119cia. Mo\u017cna si\u0119 wi\u0119c doszukiwa\u0107 w tych krytykach obawy przed powrotem do \u201eprzestarza\u0142ego\u201d ju\u017c podej\u015bcia do kina, wywodz\u0105cego si\u0119 z okresu sprzed strukturalizmu i narratologii<\/em>[15]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W d\u0142u\u017cszej perspektywie okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Kie\u015blowski nie potwierdzi\u0142 (przynajmniej nie w ca\u0142o\u015bci) l\u0119ku redaktor\u00f3w \u201eCahiers du Cin\u00e9ma\u201d, a kilka innych pism francuskich wypowiada\u0142o si\u0119\u00a0o nim dosy\u0107 przychylnie[16]<\/sup>. Trudno jednak m\u00f3wi\u0107 o tym, aby przyst\u0119puj\u0105c do realizacji Trzech kolor\u00f3w<\/em>, Kie\u015blowski by\u0142 tw\u00f3rc\u0105 zawsze i wsz\u0119dzie chwalonym \u2013 bardziej pasuje do niego miano \u201eniezrozumia\u0142ego artysty, krocz\u0105cego swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105\u201d. Nie doceniano go w pe\u0142ni ani za granic\u0105, ani w Polsce. Honor zwr\u00f3cono mu za\u015b po latach, czego przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 nag\u0142e \u201enawr\u00f3cenie si\u0119\u201d Tadeusza Sobolewskiego:<\/p>\n\n\n\n

Powiedzia\u0142em kiedy\u015b, rozmawiaj\u0105c o \u201eWeronice\u201d, \u017ce nie rozumiem jego intencji. Za\u0142atwi\u0142 mnie jednym zdaniem: to przecie\u017c film o tobie. Zawsze chcia\u0142, \u017ceby pisz\u0105c o jego filmach szuka\u0107 w sobie. Dotyka\u0142 jakiej\u015b pustki, ale pustka nie jest ostateczn\u0105 prawd\u0105 tych film\u00f3w \u2013 ich prawd\u0105 jest potrzeba g\u0142\u0119bokiego kontaktu z odbiorc\u0105, uto\u017csamienia si\u0119 z nim, wymiany r\u00f3l. Kie\u015blowski przerzuca\u0142 na swoich widz\u00f3w mo\u017cliwo\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bcia, kt\u00f3rego sam nie zaznawa\u0142, tak jak S\u0119dzia z \u201eCzerwonego\u201d, jak Julia z \u201eNiebieskiego\u201d, kt\u00f3ra przekazuje kochance swego zmar\u0142ego m\u0119\u017ca klucze do domu<\/em>[17]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Osobiste wyznanie Sobolewskiego, kt\u00f3ry wcze\u015bniej nie by\u0142 przekonany do Podw\u00f3jnego \u017cycia Weroniki<\/em> [18]<\/sup>, a p\u00f3\u017aniej zmieni\u0142 zdanie, stanowi syntez\u0119 drogi, jak\u0105\u00a0odbywa\u0142y w krytycznym obiegu ostatnie dzie\u0142a Kie\u015blowskiego. Z perspektywy czasu trzeba jednak nadmieni\u0107, \u017ce wspomniany film by\u0142 tylko preludium do spektakularnej eskalacji wizji tw\u00f3rcy Przypadku<\/em>, a co za tym idzie, prawdziwej medialnej zawieruchy wok\u00f3\u0142 jej realizacji.<\/p>\n\n\n\n

W przeddzie\u0144 wielkiej premiery<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Maj\u0105ce swoj\u0105 premier\u0119 na pocz\u0105tku lat 90. Trzy kolory<\/em> wzbudzi\u0142y jeszcze wi\u0119ksze emocje \u2013 zar\u00f3wno krytyk\u00f3w, jak i widz\u00f3w. Z pewno\u015bci\u0105 dzie\u0142o to przes\u0142oni\u0142o nieco inne dokonania Kie\u015blowskiego oraz stanowi\u0142o pr\u00f3b\u0119 uniwersalizacji jego stylu filmowego[19]<\/sup>, lecz warto rozpatrywa\u0107 je tak\u017ce jako przed\u0142u\u017cenie polskiej kariery i warto\u015bciowe uzupe\u0142nienie jego dotychczasowych do\u015bwiadcze\u0144 artystycznych.<\/p>\n\n\n\n

W 1990 roku, czyli jeszcze przed premier\u0105 Podw\u00f3jnego \u017cycia Weroniki<\/em>, na \u0142amach \u201eKina\u201d Boles\u0142aw Micha\u0142ek pisa\u0142, \u017ce Kie\u015blowski \u0142\u0105czy w swoich dzie\u0142ach prostot\u0119 tematu z odpowiedni\u0105 g\u0142\u0119bi\u0105\u00a0psychologiczn\u0105 i dodatkowo t\u0119 materi\u0119 inkrustuje jeszcze elementami metafizycznymi<\/em> [20]<\/sup>. Ten celny opis po pojawieniu si\u0119 Trzech kolor\u00f3w<\/em> wystarczy\u0142oby nieco zmodyfikowa\u0107, k\u0142ad\u0105c wi\u0119kszy nacisk na wymienione jako ostatnie kwestie duchowe, kt\u00f3re (je\u015bli przyjmiemy jako prawdopodobn\u0105 sugesti\u0119 Przylipiaka o dr\u0119cz\u0105cym zachodnie spo\u0142ecze\u0144stwo g\u0142odzie czego\u015b transcendentnego[21]<\/sup>) mog\u0142y by\u0107 aspektem decyduj\u0105cym o ogromnej popularno\u015bci trylogii poza Polsk\u0105. Dodatkowo, w przywo\u0142anym fragmencie tekstu Micha\u0142ka uderza fakt, \u017ce krytyk bazowa\u0142 w swojej refleksji przede wszystkim na Dekalogu<\/em>, co pokazuje, jak cz\u0119sto komentatorzy Kie\u015blowskiego upraszczali jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107. W ko\u0144cu ju\u017c w tym dziele mamy do czynienia z metafizyk\u0105, tyle \u017ce wyp\u0142ywaj\u0105c\u0105 z codzienno\u015bci i szarej przestrzeni blokowiska, a nie \u015bwiate\u0142 zachodnich miast. Symptomy bardziej duchowego zwrotu u Kie\u015blowskiego mo\u017cna by\u0142o zatem zobaczy\u0107 ju\u017c wcze\u015bniej (za pierwszy tego typu film uwa\u017cany jest Bez ko\u0144ca<\/em>), lecz krytycy najwyra\u017aniej nie docenili tych przes\u0142anek, co prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119\u00a0w p\u00f3\u017aniejszym czasie na ich ogromne zaskoczenie.<\/p>\n\n\n\n

Annette Insdorf zwraca uwag\u0119 na oburzenie, jakie wywo\u0142a\u0142 w\u015br\u00f3d recenzent\u00f3w przer\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci werdykt jury Festiwalu Filmowego w Cannes w 1994 roku, kiedy to Czerwony<\/em> zosta\u0142 zignorowany i przegra\u0142 konkurs g\u0142\u00f3wny w bezpo\u015brednim starciu z Pulp Fiction<\/em> (1994) Quentina Tarantino, jednocze\u015bnie zyskuj\u0105c du\u017ce uznanie za Oceanem:<\/p>\n\n\n\n

Kehr by\u0142 jednym z krytyk\u00f3w, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105c o Czerwonym, rozp\u0142ywali si\u0119 w zachwytach: nazwa\u0142 on trylogi\u0119 \u201eepik\u0105 pojednania\u201d i wychwala\u0142 fragmenty, w kt\u00f3rych \u201eKie\u015blowski sprawia, \u017ce mamy wra\u017cenie, jakby ca\u0142e dzie\u0142o zmierza\u0142o w kierunku jakiego\u015b pojedynczego punktu, w kierunku jednej wielkiej kulminacji\u201d. Obok tytu\u0142u najlepszego filmu zagranicznego, przyznawanego przez Zwi\u0105zek Krytyk\u00f3w Filmowych oraz Nowojorskie Ko\u0142o Krytyk\u00f3w Filmowych, Czerwony otrzyma\u0142 trzy nominacje do nagrody Akademii Filmowej \u2013 dla najlepszego re\u017cysera, najlepszego scenariusza adaptowanego i za najlepsze zdj\u0119cia \u2013 taki zaszczyt rzadko spotyka filmowc\u00f3w z zagranicy<\/em>[22]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Te niew\u0105tpliwe sukcesy, przeplatane rozczarowaniami i pozostawiaj\u0105ce gorzki posmak, prowadz\u0105 do wniosku, \u017ce kino Kie\u015blowskiego cz\u0119sto wzbudza\u0142o emocje i skutkowa\u0142o licznymi dyskusjami na jego temat. Co szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce, \u015bwiadomo\u015b\u0107 przeci\u0119tnego zachodniego krytyka na temat wcze\u015bniejszej tw\u00f3rczo\u015bci autora Amatora<\/em> czy z\u0142o\u017conych kontekst\u00f3w kulturowych by\u0142a w\u00f3wczas podobna do tej, jak\u0105 mieli publikuj\u0105cy w latach 90. polscy komentatorzy. Trudno zatem m\u00f3wi\u0107 o przewadze merytorycznej rodzimych krytyk\u00f3w nad zagranicznymi. Dla niekt\u00f3rych polskich dziennikarzy tamtego czasu (Przylipiak wymienia dla przyk\u0142adu Krzysztofa Teodora Toeplitza czy Zdzis\u0142awa Pietrasika) ch\u0142odny odbi\u00f3r nowych dzie\u0142 Kie\u015blowskiego na rodzimym podw\u00f3rku okaza\u0142 si\u0119 przyczynkiem do (czasem przesadzonych) stereotypowych rozwa\u017ca\u0144 o Polakach, nierozumiej\u0105cych wielkiej sztuki zachodniego kina. Z kolei w innych artyku\u0142ach powtarzana niczym refren jest fraza o ci\u0119\u017ckim losie proroka we w\u0142asnym kraju<\/em>[23]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Przywo\u0142ywany ju\u017c wielokrotnie Tadeusz Sobolewski, znany jako piewca tw\u00f3rczo\u015bci Kie\u015blowskiego, wyznaje w swoim tek\u015bcie z 1997 roku poruszaj\u0105c\u0105 prawd\u0119 dotycz\u0105c\u0105 jego osobistych relacji z re\u017cyserem:<\/p>\n\n\n\n

Chcia\u0142em by\u0107 jak najbli\u017cej niego, ale z drugiej strony nie umia\u0142em pozby\u0107\u00a0si\u0119 napi\u0119cia, czy nawet pewnego l\u0119ku, jaki ogarnia\u0142 podczas rozm\u00f3w z nim. Czu\u0142em wewn\u0119trzny op\u00f3r przed \u201eWeronik\u0105\u201d, \u201eNiebieskim\u201d, \u201eBia\u0142ym\u201d (na sw\u00f3j u\u017cytek zaakceptowa\u0142em dopiero film \u201eCzerwony\u201d), cho\u0107 mog\u0142em si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce te w\u0142a\u015bnie filmy prowadz\u0105 w g\u0142\u0105b niego<\/em>[24]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Nieufno\u015b\u0107 i podejrzliwo\u015b\u0107 wobec mi\u0119dzynarodowej kariery tw\u00f3rcy Bez ko\u0144ca<\/em> wynika\u0142a r\u00f3wnie\u017c z kwestii artystycznych i stricte<\/em> filmowych, co znakomicie uchwyci\u0142 Haltof, twierdz\u0105c, \u017ce spore grono krytyk\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

docenia \u201eKie\u015blowskiego realist\u0119\u201d bardziej ni\u017c \u201eKie\u015blowskiego dojrza\u0142ego metafizyka\u201d. [\u2026] Byli bardzo zawiedzeni, kiedy zamieni\u0142 realistyczn\u0105, niemal dokumentaln\u0105\u00a0obserwacj\u0119 ludzi i \u015bwiata na filmy wype\u0142nione tym, co uwa\u017cali za fa\u0142szywe tropy, epizodyczne w\u0105tki, cz\u0119sto enigmatycznie opowiedziane sceny, maj\u0105ce niewielki wp\u0142yw na fabu\u0142\u0119 filmu. Nawet ci, kt\u00f3rzy dot\u0105d wspierali Kie\u015blowskiego, byli zak\u0142opotani t\u0105 \u201epowierzchown\u0105 metafizyk\u0105\u201d i podkre\u015blali rzekom\u0105\u00a0banalno\u015b\u0107 jego \u201efrancuskich film\u00f3w\u201d. Byli tak\u017ce zdumieni faktem, \u017ce Kie\u015blowski zyska\u0142 mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0119, nietypowo dla polskiego tw\u00f3rcy \u2013 bez odwo\u0142ywania si\u0119 do polskiej historii i mitologii<\/em>[25]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Przywo\u0142ane spostrze\u017cenia wskazuj\u0105 jednoznacznie na to, \u017ce publiczno\u015b\u0107 za granic\u0105 doceni\u0142a kino Kie\u015blowskiego za co\u015b zupe\u0142nie innego ni\u017c polscy odbiorcy. Wed\u0142ug bada\u0144 Arkadiusza Lewickiego s\u0105 tylko dwa sposoby, aby nasza rodzima produkcja mia\u0142a szans\u0119 na zdobycie popularno\u015bci: pierwszym jest sprawienie, aby film nie eksponowa\u0142 zbyt mocno geograficznego pochodzenia swojego autora; drugim za\u015b fakt, \u017ce za sterami stoi kto\u015b posiadaj\u0105cy ju\u017c wyrobion\u0105\u00a0mark\u0119 na Zachodzie[26]<\/sup>. Oba te wymogi spe\u0142ni\u0142 na prze\u0142omie lat 80. i 90. Kie\u015blowski podbijaj\u0105c now\u0105 widowni\u0119, ale jednocze\u015bnie zra\u017caj\u0105c do siebie ju\u017c wcze\u015bniej pozyskane w ojczy\u017anie \u015brodowiska. Kierunek obrany przez re\u017cysera dla niekt\u00f3rych komentator\u00f3w m\u00f3g\u0142 by\u0107 szokuj\u0105cy, na co wskazuj\u0105 cytowane opracowania. Aby lepiej pozna\u0107 argumenty wysuwane przez polskich dziennikarzy i filmoznawc\u00f3w pisz\u0105cych o Kie\u015blowskim, trzeba przyjrze\u0107 si\u0119\u00a0konkretnym tekstom, a nast\u0119pnie zobaczy\u0107, jak podzielone by\u0142o grono krytyk\u00f3w tamtego okresu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Trzy kolory. Niebieski. <\/em>Autor: Piotr Jaxa. Prawa: Piotr Jaxa \/ Fundacja Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej In Situ<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Rozmowy pe\u0142ne niepokoju<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jeszcze w trakcie ostatniego etapu kr\u0119cenia Trzech kolor\u00f3w<\/em>, polska krytyka by\u0142a bardzo pozytywnie nastawiona do przedsi\u0119wzi\u0119cia re\u017cysera \u2013 na dow\u00f3d warto przytoczy\u0107 decyzje redakcji dw\u00f3ch pism filmowych: \u201eKina\u201d i \u201eFilmu na \u015awiecie\u201d, kt\u00f3re zdecydowa\u0142y si\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0107 Kie\u015blowskiemu numery tematyczne. W tym ostatnim dominowa\u0142y teksty raczej analityczno-interpretacyjne (dotycz\u0105ce wcze\u015bniejszej tw\u00f3rczo\u015bci re\u017cysera), lecz naszej uwadze nie powinna umkn\u0105\u0107 publikacja scenariusza do Czerwonego<\/em>, autorstwa Kie\u015blowskiego i Krzysztofa Piesiewicza[27]<\/sup>. Jest to o tyle istotne, \u017ce w z\u0142o\u017conym g\u0142\u00f3wnie z wywiad\u00f3w z tw\u00f3rcami Trzech kolor\u00f3w<\/em> oraz notek z planu, wrze\u015bniowym wydaniu \u201eKina\u201d z 1993 roku, dziennikarze odwo\u0142uj\u0105 si\u0119\u00a0 w\u0142a\u015bnie do tego opublikowanego scenariusza trylogii, wyci\u0105gaj\u0105c niepokoj\u0105ce wnioski oparte na jego wnikliwej lekturze.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Skorupska w rozmowie z autorem zdj\u0119\u0107 do Czerwonego<\/em>, S\u0142awomirem Idziakiem, wskazuje na w\u0105t\u0142o\u015b\u0107 akcji i brak dramaturgii scenariusza[28]<\/sup>. W podobnym tonie wypowiada\u0142 si\u0119 Andrzej Ko\u0142ody\u0144ski, kt\u00f3ry przeprowadzaj\u0105c wywiad z autorem zdj\u0119\u0107 do Bia\u0142ego<\/em>, Edwardem K\u0142osi\u0144skim, zastanawia\u0142 si\u0119 nad konsekwencjami odej\u015bcia Kie\u015blowskiego od realizmu rejestracyjnego na rzecz zbytniej fikcyjno\u015bci topografii miast, okre\u015blaj\u0105c je sceneri\u0105 zlepion\u0105\u00a0z obrazk\u00f3w r\u00f3\u017cnych miejsc<\/em>[29]<\/sup>. Z kolei Sobolewski w rozmowie z samym re\u017cyserem zauwa\u017cy\u0142 r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy Bia\u0142ym<\/em> i Czerwonym<\/em>, z kt\u00f3rych ten pierwszy operuje czytelnym w\u0105tkiem komediowym; drugi za\u015b opiera si\u0119 na skomplikowanej \u0142amig\u0142\u00f3wce, mo\u017cliwej do rozszyfrowania wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki wielowymiarowej strukturze[30]<\/sup>. Ten sam autor rozmawia\u0142 r\u00f3wnie\u017c z Krzysztofem Piesiewiczem chwil\u0119 przed canne\u0144sk\u0105 premier\u0105 ostatniego segmentu tryptyku i pr\u00f3bowa\u0142 go sprowokowa\u0107, przywo\u0142uj\u0105c opinie, wedle kt\u00f3rych arty\u015bci, tworz\u0105c Trzy kolory<\/em>, popadli w bana\u0142 i naiwno\u015b\u0107. W odpowiedzi lekko oburzony podniesieniem tych kwestii scenarzysta stwierdzi\u0142, \u017ce razem z Kie\u015blowskim byli w pe\u0142ni \u015bwiadomi odwo\u0142ywania si\u0119\u00a0do:<\/p>\n\n\n\n

marze\u0144 najprostszych. Cz\u0119sto niezwi\u0105zanych z tzw. wiekiem dojrza\u0142ym. Co z tego, \u017ce by\u0107 mo\u017ce komunikujemy si\u0119 z licealistk\u0105? Krytyka wci\u0105\u017c \u017c\u0105da od nas idei, to znowu oczekuje wi\u0119kszej \u201eaktywno\u015bci\u201d, zaj\u0119cia stanowiska itp. (\u2026) My m\u00f3wimy o rzeczach elementarnych, dbaj\u0105c o prawd\u0119 psychologiczn\u0105 (\u2026) Polska krytyka wci\u0105\u017c uparcie \u017c\u0105da od nas, by\u015bmy byli \u201ebli\u017cej \u017cycia\u201d. To s\u0105 sentymenty przesz\u0142o\u015bci. Chce od nas my\u015blenia kategoriami zbiorowo\u015bci. Tymczasem my odwo\u0142ujemy si\u0119 do innej, ukrytej wsp\u00f3lnoty (\u2026) dobrych ludzi, kt\u00f3rzy nie stoj\u0105 w pierwszym szeregu zdobywc\u00f3w d\u00f3br, ale te\u017c nie t\u0119skni\u0105 do nowej utopii, nowej ideologii, nowego totalitaryzmu. Ci ludzie kochaj\u0105 Juli\u0119, bohaterk\u0119 \u201eNiebieskiego\u201d, bo chcieliby by\u0107 tacy, jak ona<\/em>[31]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142owa Piesiewicza maj\u0105 sw\u00f3j ci\u0119\u017car oraz uderzaj\u0105 niejako w samo centrum zarzut\u00f3w formu\u0142owanych przez krytyk\u0119 wobec Trzech kolor\u00f3w<\/em>. Zawiera si\u0119 w nich gorycz, poczucie niezrozumienia, a nawet kontratak przeciwko komentatorom myl\u0105cym si\u0119 (wed\u0142ug Piesiewicza) w ocenie ich pracy. Szkoda, \u017ce Sobolewski (zapewne z powodu wcze\u015bniej przygotowanej struktury pyta\u0144) nie wchodzi w dyskusj\u0119 z rozm\u00f3wc\u0105. Reakcja Piesiewicza ujawnia jednak pewne kwestie, kt\u00f3re w\u015br\u00f3d krytyk\u00f3w wzbudza\u0142y najwi\u0119kszy niepok\u00f3j i obawy. P\u00f3\u017aniej zosta\u0142y one na \u0142amach innych publikacji znacznie precyzyjniej sformu\u0142owane.<\/p>\n\n\n\n

W omawianym numerze \u201eKina\u201d uderza r\u00f3wnie\u017c to, jak wysoko zosta\u0142a Kie\u015blowskiemu zawieszona poprzeczka. Producent Trzech kolor\u00f3w<\/em> Marin Karmitz w rozmowie ze Stanis\u0142awem Latkiem i ponownie Sobolewskim por\u00f3wnuje polskiego re\u017cysera do Roberto Rosselliniego, Ingmara Bergmana czy Samuela Becketta oraz wskazuje, \u017ce nale\u017cy on do nielicznych wielkich postaci \u015bwiatowego kina artystycznego w czasach upadku narodowych kinematografii[32]<\/sup>. Wszystko to dowodzi, \u017ce Kie\u015blowski mierzy\u0142 si\u0119 u kresu swojej kariery z wielk\u0105\u00a0presj\u0105 i wymaganiami, zar\u00f3wno ze strony krytyk\u00f3w, jak i producenta trylogii. Zreszt\u0105 w tym kontek\u015bcie bardzo ciekawie brzmi przedmowa Sobolewskiego do tego samego numeru pisma, w kt\u00f3rym przywo\u0142uje on s\u0142owa Krzysztofa Zanussiego m\u00f3wi\u0105cego o potrzebie zaistnienia w publicznym dyskursie krytyki filmowej, kt\u00f3ra umia\u0142aby wydobywa\u0107 sensy czy nawet wskazywa\u0107 kinu drog\u0119. (\u2026) Trzeba tylko zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na podstawowy fakt: \u017ceby chcie\u0107 zag\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119\u00a0w poszczeg\u00f3lne sensy realizowanych dzi\u015b film\u00f3w, trzeba wierzy\u0107 w sens ca\u0142o\u015bci<\/em>[33]<\/sup>. Pragnienie zrozumienia idei Kie\u015blowskiego i osadzenia wymykaj\u0105cych si\u0119 prostej ocenie Trzech kolor\u00f3w<\/em> w cz\u0119sto uproszczonych ramach krytycznofilmowej dyskusji by\u0142o wi\u0119c bardzo silne, lecz prawdziwa burza mia\u0142a dopiero nadej\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

I\u2026 burza nadesz\u0142a<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, w pa\u017adzierniku 1993 roku w \u201eKinie\u201d ukaza\u0142a si\u0119 recenzja Niebieskiego<\/em>, autorstwa Sobolewskiego, pt: Lot na uwi\u0119zi<\/em>[34]<\/sup>. To, co najbardziej intryguje w tym tek\u015bcie, to brak wyrazistej puenty, z kt\u00f3rej mo\u017cna by wywnioskowa\u0107, jaka jest rzeczywista ocena filmu i stosunek do\u0144 krytyka. Zamiast tego Sobolewski docenia walory wizualne, zwracaj\u0105c szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na rol\u0119 przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku w stwarzaniu wra\u017cenia transcendentalno\u015bci przedstawienia filmowego, oraz por\u00f3wnuje\u00a0 Kie\u015blowskiego do Andrieja Tarkowskiego. Przy tym drugim spostrze\u017ceniu dodaje, \u017ce niekt\u00f3rzy pisarze, wypowiadaj\u0105c si\u0119 na temat \u0142\u0105cz\u0105cej tych dw\u00f3ch filmowc\u00f3w poetyki (polegaj\u0105cej na dostrzeganiu w banalnych sytuacjach wy\u017cszych idei), okre\u015blaj\u0105 swoje odczucia z podejrzan\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105 (\u2026) jako \u201emetafizyczne\u201d <\/em>[35]<\/sup>. Zdradza nieco tym samym swoj\u0105 w\u0142asn\u0105\u00a0podejrzliwo\u015b\u0107 co do realnej warto\u015bci tych chwyt\u00f3w, aby zaraz potem okre\u015bli\u0107 Niebieskiego<\/em> jako film najczarniejszy, najbardziej ironiczny, zimny jak niebieski kryszta\u0142<\/em>[36]<\/sup> spo\u015br\u00f3d wszystkich odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119, wed\u0142ug niego, do chrze\u015bcija\u0144skiego misterium (z Tarkowskim na czele). Podobnie pisa\u0142 zreszt\u0105 kilka lat p\u00f3\u017aniej o pierwszej cz\u0119\u015bci Trzech kolor\u00f3w<\/em>, \u017ce dzie\u0142o to wydaje si\u0119 dotkni\u0119ciem ciemno\u015bci, \u015bwiadectwem depresji, zarazem pr\u00f3b\u0105 wydobycia si\u0119 z niej<\/em>[37]<\/sup>. Brak w tej recenzji konkretnej oceny wynika ze specyfiki samego filmu, kt\u00f3ry stanowi\u0142 w warstwie swojego przes\u0142ania zagadk\u0119 trudn\u0105 do rozwi\u0105zania.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli Niebieski<\/em> by\u0142 szokiem dla komentator\u00f3w tw\u00f3rczo\u015bci Kie\u015blowskiego, to Bia\u0142y<\/em> jawi si\u0119 jako obraz mocno zaburzaj\u0105cy perspektyw\u0119 patrzenia na p\u00f3\u017an\u0105\u00a0dzia\u0142alno\u015b\u0107 tego re\u017cysera. Dowodz\u0105 tego podobne w swojej wymowie teksty rozsiane po r\u00f3\u017cnych czasopismach. Bo\u017cena Janicka na \u0142amach \u201eKina\u201d pisze, \u017ce film ten w przeciwie\u0144stwie do Niebieskiego<\/em> wydaje si\u0119 (\u2026) o wiele bardziej przenikliwy i interesuj\u0105cy. Kie\u015blowski umie ciekawiej zobaczy\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107. Wtedy, kiedy si\u0119 jej przygl\u0105da<\/em>[38]<\/sup>. Dalej stwierdza nawet, \u017ce autor Przypadku<\/em> wr\u00f3ci\u0142 wreszcie na znane sobie tory, skupiaj\u0105c si\u0119 na postaciach oraz wartkiej akcji, obserwuj\u0105c \u015bwiat i wyci\u0105gaj\u0105c z tej czynno\u015bci b\u0142yskotliwe wnioski. Janicka uwa\u017ca, \u017ce Kie\u015blowski jest re\u017cyserem sprawdzaj\u0105cym si\u0119\u00a0w opowiadaniu o rzeczywisto\u015bci, a nie w wykorzystywaniu tanich sztuczek do poruszania si\u0119\u00a0w przestrzeniach niedookre\u015blonych[39]<\/sup>. Zreszt\u0105 krytyczka sugeruje, \u017ce ka\u017cde kolejne (znane jej w tamtym momencie) dzie\u0142o tryptyku pozostawia widza z nadziej\u0105 na istnienie jakiego\u015b dobra: wolno\u015bci lub r\u00f3wno\u015bci. Janicka twierdzi, \u017ce Niebieski<\/em> oraz Bia\u0142y<\/em> neguj\u0105 prawdziwo\u015b\u0107 tych warto\u015bci (odpowiednio pierwszy zaprzecza istnieniu wolno\u015bci, drugi za\u015b odrzuca poj\u0119cie r\u00f3wno\u015bci), proponuj\u0105c pe\u0142n\u0105 nadziei tez\u0119 o funkcjonowaniu braterstwa, kt\u00f3re jest przedmiotem refleksji w Czerwonym<\/em>. Janicka obawia si\u0119 zaprzeczenia w finale tryptyku ostatniej z wymienionych warto\u015bci, co potencjalnie mo\u017ce stworzy\u0107 zamkni\u0119te ko\u0142o, po kt\u00f3rym widz b\u0119dzie nieustannie kr\u0105\u017cy\u0107 w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie o prawdziwo\u015b\u0107 tych za\u0142o\u017ce\u0144[40]<\/sup>. Uwagi autorki ujawniaj\u0105 atmosfer\u0119 niezrozumienia, jaka powsta\u0142a wok\u00f3\u0142 kontrowersyjnego Bia\u0142ego<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Trzy kolory. Bia\u0142y<\/em>. Autor: Piotr Jaxa. Prawa: Piotr Jaxa \/ Fundacja Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej In Situ<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W tym samym numerze opublikowana zosta\u0142a tak\u017ce recenzja Sobolewskiego, kt\u00f3ry by\u0142 stanowczy w ocenie \u2013 druga cz\u0119\u015b\u0107 trylogii jawi si\u0119 mu jako tw\u00f3r zawieszony gdzie\u015b pomi\u0119dzy metafizycznym etapem kariery Kie\u015blowskiego, a jego wcze\u015bniejszymi dzie\u0142ami nastawionymi na historie o prostych ludziach. Zauwa\u017ca brak odpowiedniej przeciwwagi dla p\u0119dz\u0105cej akcji w formie prze\u017cy\u0107 wewn\u0119trznych bohatera, jak to mia\u0142o miejsce w Niebieskim<\/em> \u2013 Karol Zbigniewa Zamachowskiego jest bowiem bardziej instrumentem fabu\u0142y ni\u017c pe\u0142nowymiarow\u0105 postaci\u0105. Poza autorefleksj\u0105 Kie\u015blowskiego nad w\u0142asnymi filmami z lat 70. Sobolewski nie znajduje w Bia\u0142ym<\/em> wielu element\u00f3w godnych uwagi. Swoj\u0105 recenzj\u0119 ko\u0144czy tylko jednym stwierdzeniem, \u017ce to \u201ekomedia ze \u015bci\u015bni\u0119tym gard\u0142em\u201d[41]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Tylko nieco cieplej o drugiej cz\u0119\u015bci Trzech kolor\u00f3w<\/em> pisano na \u0142amach \u201eFilmu\u201d w lutym 1994 roku. W artykule zatytu\u0142owanym Tylko Dominique<\/em> powt\u00f3rzono zasygnalizowane ju\u017c wcze\u015bniej w\u0105tki z zagadnieniem braku r\u00f3wno\u015bci na czele, dodano do refleksji kwesti\u0119 niszcz\u0105cej si\u0142y pieni\u0105dza, lecz co najwa\u017cniejsze, podkre\u015blono istotny wp\u0142yw do\u015bwiadcze\u0144 prawniczo-kryminalnych Piesiewicza na ostateczny kszta\u0142t scenariusza. Wprowadzi\u0142 on bowiem do mi\u0142osnej historii atmosfer\u0119 gangsterskiego p\u00f3\u0142\u015bwiatka, co wed\u0142ug autora tekstu tworzy niepotrzebny chaos. W podsumowaniu wyczuwalna jest konfuzja recenzenta, kt\u00f3ry m\u00f3wi, \u017ce Bia\u0142y<\/em> jest filmem o tym i o tamtym, i o kilku innych rzeczach. Dobrze to czy \u017ale?<\/em> [42]<\/sup>. Odpowiedzi brak, co wyznacza dosy\u0107 jasno skal\u0119 mieszanych uczu\u0107, jakie wywo\u0142a\u0142 seans tej polsko-francuskiej produkcji.<\/p>\n\n\n\n

Konsternacj\u0119, w jak\u0105 wprawi\u0142a krytyk\u00f3w druga cz\u0119\u015b\u0107 Trzech kolor\u00f3w<\/em>, bardzo dobrze opisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c\u00a0Piotr Lis w tek\u015bcie pt. Ch\u0142\u00f3d<\/em>. Zauwa\u017ca on, \u017ce dezorientacja ta wynika przede wszystkim z nag\u0142ej zmiany podej\u015bcia Kie\u015blowskiego, kt\u00f3ry zamiast kontynuowa\u0107 swoje pr\u00f3by zajrzenia z kamer\u0105 do wn\u0119trza ludzkiej duszy, robi film sensacyjny i oderwany od wprowadzonej w Dekalogu<\/em>, Podw\u00f3jnym \u017cyciu Weroniki<\/em> czy Niebieskim<\/em> poetyki metafizycznej. Autor podkre\u015bla r\u00f3wnie\u017c drastyczne odej\u015bcie od realizmu, skierowanie przez Kie\u015blowskiego swoich krok\u00f3w na \u015bcie\u017ck\u0119 niby chaplinowskiej komedii. Z kolei wspomniany ju\u017c zarzut pustki przenikaj\u0105cej Trzy kolory<\/em> doprecyzowuje terminem ch\u0142odu[43]<\/sup>, kt\u00f3rego w filmie raczej nie ma, cho\u0107 du\u017co si\u0119 o nim m\u00f3wi<\/em>[44]<\/sup>. Zdanie to sugeruje, \u017ce autor stawia zarzut o nies\u0142owno\u015b\u0107 Kie\u015blowskiego, kt\u00f3ry o pewnych rzeczach m\u00f3wi cz\u0119sto, lecz zazwyczaj ich nie pokazuje. Finalnie jednak Lis skupia si\u0119 ca\u0142kowicie na analizie dzie\u0142a i jego interpretacji, przez co wydaje si\u0119, \u017ce rezygnuje z wyra\u017cenia opinii. Jest to wi\u0119c kolejny tekst, kt\u00f3ry powinni\u015bmy zaliczy\u0107 do puli artyku\u0142\u00f3w zdystansowanych wobec wymowy tryptyku Kie\u015blowskiego.<\/p>\n\n\n\n

Ciekawy wydaje si\u0119 w kontek\u015bcie Bia\u0142ego<\/em> tak\u017ce artyku\u0142 Oskara Soba\u0144skiego, kt\u00f3ry pochyli\u0142 si\u0119\u00a0nad specyfik\u0105 wynik\u00f3w finansowych ca\u0142ej kolorowej trylogii[45]<\/sup>. Zwraca on uwag\u0119 na dysproporcj\u0119 mi\u0119dzy liczb\u0105 widz\u00f3w uczestnicz\u0105cych w seansach Niebieskiego<\/em> i Czerwonego<\/em>, a tych kt\u00f3rzy wybrali si\u0119 na \u015brodkow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dzie\u0142a. Bez wzgl\u0119du na miejsce wy\u015bwietlania film\u00f3w (Francja, W\u0142ochy) Bia\u0142y<\/em> mia\u0142 zawsze trzykrotnie mniejsz\u0105 widowni\u0119 od reszty. Soba\u0144ski upatruje w tym niech\u0119ci zagranicznych odbiorc\u00f3w do koprodukcji o zbyt wyeksponowanym obcym pierwiastku, kt\u00f3ry z ca\u0142\u0105\u00a0pewno\u015bci\u0105\u00a0mo\u017cna znale\u017a\u0107 w \u015brodkowej cz\u0119\u015bci tryptyku. By\u0142 on w ko\u0144cu mieszanin\u0105 niejednorodn\u0105, co sugeruje, \u017ce dezorientacja krytyk\u00f3w nie by\u0142a tylko ich subiektywnymi spostrze\u017ceniami.<\/p>\n\n\n\n

Wydaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 krytyk\u00f3w jest zgodna co do tego, kt\u00f3ry epizod wchodz\u0105cy w sk\u0142ad Trzech kolor\u00f3w<\/em> jest najlepszy. Czerwony<\/em>, ten najbardziej filozoficzny oraz ko\u0144cz\u0105cy tak trylogi\u0119, jak i ca\u0142\u0105 karier\u0119 Kie\u015blowskiego film, doczeka\u0142 si\u0119 w wakacyjnym numerze \u201eKina\u201d z 1994 roku, a\u017c dw\u00f3ch krytycznych opracowa\u0144 \u2013 jedno autorstwa wspomnianego ju\u017c Piotra Lisa, drugie Marii Kornatowskiej. Tekst Lisa jest pe\u0142en uznania i zawiera pochlebn\u0105 opini\u0119 na temat projekcji fina\u0142owej cz\u0119\u015bci Trzech kolor\u00f3w<\/em>, z kt\u00f3rej autor wyszed\u0142 pora\u017cony jego wielko\u015bci\u0105 i g\u0142\u0119bi\u0105<\/em>[46]<\/sup>. W artykule znale\u017a\u0107 mo\u017cemy wiele podj\u0119tych trop\u00f3w interpretacyjnych oraz konstatacj\u0119 odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 do ca\u0142ej tw\u00f3rczo\u015bci Kie\u015blowskiego, i\u017c mo\u017ce by\u0107 ona postrzegana jako sp\u00f3jna\u00a0ca\u0142o\u015b\u0107<\/em>[47]<\/sup>. Dalej por\u00f3wnuje Czerwonego<\/em> do pozosta\u0142ych cz\u0119\u015bci francuskiej trylogii uznaj\u0105c j\u0105 za najwa\u017cniejsz\u0105. Wydaje si\u0119\u00a0gor\u0119tszy od Niebieskiego i bogatszy w znaczenia od Bia\u0142ego<\/em>[48]<\/sup>. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do Carla Junga, pokazuje, jak konsekwentnie Kie\u015blowski w swojej przygodzie z kinem odchodzi od bezkrytycznej wiary w rzeczywisto\u015b\u0107 na rzecz tego, co intuicyjne i duchowe (Lis u\u017cywa tutaj nawet okre\u015blenia \u201ekobiece\u201d[49]<\/sup>). Wskazuje na to, \u017ce Kie\u015blowskiemu sko\u0144czy\u0142y si\u0119 filmowe narz\u0119dzia, poniewa\u017c dotar\u0142\u00a0tam, sk\u0105d \u017caden artysta nie wraca z prostymi odpowiedziami. Pustka pozostaj\u0105ca w cz\u0142owieku po seansie Trzech kolor\u00f3w<\/em> nie jest wi\u0119c dla tego krytyka ko\u0144cem poszukiwa\u0144, lecz ich pocz\u0105tkiem \u2013 podr\u00f3\u017c\u0105 trudn\u0105 i nieprzyjemn\u0105, ale wart\u0105 odbycia.<\/p>\n\n\n\n

W podobnie pozytywnym tonie wypowiada si\u0119 Kornatowska, m\u00f3wi\u0105c o rozwoju, jaki specyficzna forma opowiadania Kie\u015blowskiego o metafizyce odnotowa\u0142a od startu trylogii do jej fina\u0142u \u2013 brak intensywno\u015bci operatorskiej, czy liczne puste przestrzenie zosta\u0142y odpowiednio wype\u0142nione, a \u015bwiat przedstawiony nie nu\u017cy odbiorcy, lecz wci\u0105ga w g\u0119stniej\u0105c\u0105\u00a0atmosfer\u0119 jak w labirynt<\/em>[50]<\/sup>. Do tego autorka tekstu podkre\u015bla (dezawuuj\u0105c pod tym wzgl\u0119dem Niebieskiego<\/em>) subtelno\u015b\u0107 wykorzystania koloru oraz zdobywa si\u0119 na odwa\u017cn\u0105\u00a0opini\u0119 o Czerwonym<\/em>, kt\u00f3ry jest wed\u0142ug niej najdojrzalszym i najciekawszym artystycznie filmem Kie\u015blowskiego (\u2026) Wybitny dokumentalista doszed\u0142 drog\u0105 artystycznej ewolucji do wniosku, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 ekranowa jest tworem ca\u0142kowicie arbitralnym i subiektywnym. Czyst\u0105 kreacj\u0105<\/em>[51]<\/sup>. W refleksji krytycznofilmowej powraca wi\u0119c po raz kolejny teza o rozwoju tw\u00f3rczo\u015bci re\u017cysera Amatora<\/em> jako o czym\u015b znacznie bardziej naturalnym, ni\u017c mog\u0142o si\u0119 w pierwszej chwili wydawa\u0107. Kornatowska w oparciu o solidn\u0105 ocen\u0119 filmoznawcz\u0105 pozwala sobie na ujawnienie pewnej dozy sympatii do Kie\u015blowskiego, czego nie mo\u017cna powiedzie\u0107 o innych krytykach tamtego okresu.<\/p>\n\n\n\n

Spory, sprzeczki i ostre s\u0142owa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00a0W sierpniu 1994 roku w \u201eFilmie\u201d ukaza\u0142a si\u0119 krytyka Trzech kolor\u00f3w<\/em> autorstwa Mateusza Wernera. W\u00f3wczas m\u0142ody dziennikarz opar\u0142 sw\u00f3j tekst o wymownym tytule Kolorowa pustka<\/em> na kilku elementach: wskazaniu, co by\u0142o najwi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0105 Kie\u015blowskiego w przesz\u0142o\u015bci i jak re\u017cyser stworzy\u0142 w swojej trylogii wy\u0142\u0105cznie pozory g\u0142\u0119bi, wpisaniu tych do\u015bwiadcze\u0144 w szerszy problem, z jakim w latach 90. (a mo\u017ce i te\u017c dzisiaj) boryka si\u0119 kino artystyczne oraz na pr\u00f3bie odpowiedzi na pytanie o zasadno\u015b\u0107 kr\u0119cenia pustych film\u00f3w dla mas[52]<\/sup>. Wed\u0142ug Wernera, najwi\u0119kszym atutem fabu\u0142 Kie\u015blowskiego od zawsze by\u0142a bliska dokumentalizmowi obserwacja rzeczywisto\u015bci; fakt, \u017ce re\u017cyser przypadkowo wy\u0142awia\u0142 z t\u0142umu bohater\u00f3w swojej opowie\u015bci, zanurzonych w czasem zwodniczo banalnej codzienno\u015bci. Potrafi\u0142 pokaza\u0107 w tym \u015bwiecie g\u0142\u0119bi\u0119, kt\u00f3rej cho\u0107 zazwyczaj nie dotykamy, to wiemy o jej istnieniu. Trzy kolory<\/em> s\u0105 w tym kluczu mistyfikacj\u0105, autoparodi\u0105 jego charakterystycznego stylu \u2013 Werner pokazuje, \u017ce w te porozrzucane po kolorowych sceneriach symbole, podnios\u0142y klimat, a nawet emocje i duchowo\u015b\u0107 wymalowane na twarzach anielskich aktorek, po prostu nie wierzy. Zarzuca Kie\u015blowskiemu robienie kina sprawiaj\u0105cego wra\u017cenie ambitnego, kt\u00f3re w rzeczywisto\u015bci pozbawione jest g\u0142\u0119bszego wymiaru. Wykazuje, \u017ce\u00a0 re\u017cyser sprytnie uatrakcyjnia pozornie nudn\u0105\u00a0codzienno\u015b\u0107, dzi\u0119ki kreowaniu postaci ze spo\u0142ecznych elit (muzycy) czy przedstawianiu wielkich wydarze\u0144 (katastrofy morskie, spektakularne kariery prostaczk\u00f3w). Twierdzi, \u017ce Trzy kolory<\/em> s\u0105\u00a0dowodem na machinacj\u0119 Kie\u015blowskiego, kt\u00f3ry odszed\u0142 od prawdy o \u015bwiecie w kierunku prawdopodobie\u0144stwa wydarze\u0144. To, co dla Kornatowskiej, Sobolewskiego lub Lisa by\u0142o zalet\u0105, dla Wernera stanowi b\u0142\u0105d w systemie. Na koniec krytyk pokazuje jednak drugie dno omawianego problemu \u2013 okazuje si\u0119, \u017ce spos\u00f3b ukszta\u0142towania narracji i refleksji Trzech kolor\u00f3w<\/em> wynika nie tylko z winy re\u017cysera, ale r\u00f3wnie\u017c \u00f3wczesnego stanu mentalnego masowej widowni, kt\u00f3ra chc\u0105c uchodzi\u0107 za inteligentn\u0105 i wra\u017cliw\u0105<\/em>[53]<\/sup> zadowala si\u0119 wy\u0142\u0105cznie namiastk\u0105 prawdziwej g\u0142\u0119bi, niby znanym z plato\u0144skiej jaskini cieniem oryginalnej idei. Gorzka konstatacja Wernera mo\u017ce by\u0107 trudna do zaakceptowania ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015b\u0107, ale trudno odm\u00f3wi\u0107 jej w wielu miejscach merytorycznej si\u0142y. Na pewno jego tekst stanowi jeden z najistotniejszych (je\u015bli nie najwa\u017cniejszy) g\u0142os w ca\u0142ej recepcji Trzech kolor\u00f3w<\/em>. Jest precyzyjny, ostry i bogaty w argumenty.<\/p>\n\n\n\n

Na tezach Wernera dyskusja si\u0119\u00a0jednak nie sko\u0144czy\u0142a. Rok 1995 stanowi\u0142 jej przed\u0142u\u017cenie w najlepszym tego s\u0142owa znaczeniu. Na \u0142amach \u201eDialogu\u201d oraz \u201eKina\u201d dosz\u0142o bowiem wtedy do dw\u00f3ch spor\u00f3w o Kie\u015blowskiego i jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107. W pierwszym z wymienionych miesi\u0119cznik\u00f3w mo\u017cna by\u0142o zapozna\u0107 si\u0119 z bardzo pochlebn\u0105 opini\u0105 Gra\u017cyny Stach\u00f3wny, kt\u00f3ra Trzy kolory<\/em> rozpatrywa\u0142a praktycznie wy\u0142\u0105cznie w kategoriach sukcesu (zar\u00f3wno finansowego, jak i artystycznego). Upatrywa\u0142a w tych filmach szans\u0119 na przeciwstawienie si\u0119 przejmuj\u0105cej kontrol\u0119 nad kinem hollywoodzkiej kapitalistycznej machinie, doceni\u0142a metafizyczny zwrot Kie\u015blowskiego oraz zachwyca\u0142a si\u0119 niejednoznaczn\u0105\u00a0wymow\u0105 jego ostatnich obraz\u00f3w, k\u0142ad\u0105c nacisk na zbawcze dla europejskiego widza liczne w\u0105tki egzystencjalne i duchowe[54]<\/sup>. Przeciwko uznanej filmoznawczyni stan\u0105\u0142 Krzysztof Wolicki, kt\u00f3ry nazwa\u0142 postaw\u0119 Stach\u00f3wny egzaltacj\u0105, niejako powt\u00f3rzy\u0142 argument o porzuceniu dokumentalnego stylu wytoczony wcze\u015bniej przez Wernera i kilku innych krytyk\u00f3w oraz bardzo cierpko wypowiedzia\u0142\u00a0si\u0119 o samych filmach. Najcz\u0119\u015bciej podnoszon\u0105\u00a0kwesti\u0105 by\u0142a chaotyczno\u015b\u0107 fabu\u0142y lub jej szcz\u0105tkowo\u015b\u0107; w kontek\u015bcie Czerwonego<\/em> Wolicki m\u00f3wi\u0142 natomiast, \u017ce z ca\u0142ego filmu trzyma si\u0119 jedna, rozbita na par\u0119 fragment\u00f3w sekwencja spotka\u0144 bohaterki z emerytowanym s\u0119dzi\u0105 (\u2026) Reszta jest doklejk\u0105<\/em>[55]<\/sup>. Reakcja publicysty politycznego na artyku\u0142 Stach\u00f3wny jest \u015bwietnym przyk\u0142adem na to, \u017ce Kie\u015blowski by\u0142 tw\u00f3rc\u0105 jedynym w swoim rodzaju. Porusza\u0142 dziennikarzy o r\u00f3\u017cnych zainteresowaniach i r\u00f3\u017cnej proweniencji, a pojawienie si\u0119 w tek\u015bcie Wolickiego argument\u00f3w zaistnia\u0142ych na \u0142amach wielu czasopism filmowych tylko potwierdza zasi\u0119g dyskusji, kt\u00f3ra toczy\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 Trzech kolor\u00f3w<\/em>. \u201eDialog\u201d jest w ko\u0144cu miesi\u0119cznikiem po\u015bwi\u0119conym dramaturgii wsp\u00f3\u0142czesnej, wi\u0119c nie dotyczy bezpo\u015brednio filmu, a i tak znalaz\u0142o si\u0119 w nim miejsce na tego typu starcia.<\/p>\n\n\n\n

Drugim z wartych zarysowania spor\u00f3w jest ten, kt\u00f3ry zaistnia\u0142 w czerwcowym numerze \u201eKina\u201d z 1995 roku pomi\u0119dzy Mariol\u0105 Jankun-Dopartow\u0105 a Tadeuszem Sobolewskim. Otrzyma\u0142 on zreszt\u0105 nawet osobn\u0105 rubryk\u0119. Jankun-Dopartowa wraca w swojej refleksji niejako do pocz\u0105tkowych rozwa\u017ca\u0144 ca\u0142ej polskiej krytyki filmowej na temat francuskich film\u00f3w Kie\u015blowskiego \u2013 dlaczego s\u0105 popularniejsze za granic\u0105 ni\u017c w Polsce. Podsumowuje ona r\u00f3wnie\u017c dotychczasowe g\u0142osy opowiadaj\u0105ce si\u0119 po obu stronach konfliktu o Trzy kolory<\/em>: te doceniaj\u0105ce tzw. \u201e\u015bwieck\u0105 metafizyk\u0119\u201d oraz przeciwstawne, okre\u015blaj\u0105ce to zjawisko mianem \u201emetafizyki dla ubogich\u201d[56]<\/sup>. W ko\u0144cu autorka wyra\u017ca swoj\u0105 opini\u0119, zarzucaj\u0105c Kie\u015blowskiemu tandet\u0119, kiczowato\u015b\u0107 przedstawienia filmowego oraz powierzchowno\u015b\u0107 podj\u0119tych w tryptyku rozwa\u017ca\u0144. Opowiada si\u0119\u00a0wi\u0119c jasno po stronie sceptyk\u00f3w oraz powiela ju\u017c znany nam schemat \u2013 Trzech kolor\u00f3w<\/em> jako ca\u0142o\u015bci krytycy nie powa\u017caj\u0105, z wyj\u0105tkiem\u00a0 Czerwonego<\/em>, kt\u00f3ry jak twierdzi Jankun-Dopartowa w du\u017cym stopniu opiera si\u0119 o egzystencjaln\u0105\u00a0prawd\u0119<\/em>[57]<\/sup>. Krytyczka przeciwstawia estetyk\u0119 postmodernistyczn\u0105 Kie\u015blowskiego dzie\u0142om Petera Greenawaya, wskazuj\u0105c, \u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 polskiego re\u017cysera zamiast kreowa\u0107 nowe znaczenia zamyka si\u0119 w kr\u0119gu element\u00f3w znanych i utwierdzonych w sztucznym \u015bwiecie przedstawionym. Autorce Trzy kolory<\/em> przypominaj\u0105\u00a0wyliczank\u0119, w kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wnym wyznacznikiem rozwi\u0105za\u0144 artystycznych jest niczym nie podyktowana losowo\u015b\u0107[58]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Przeciwko Jankun-Dopartowej wyst\u0119puje Sobolewski, kt\u00f3ry ju\u017c na wst\u0119pie stwierdza, \u017ce nawet je\u015bli u Kie\u015blowskiego nie ma \u201eprawdziwej metafizyki\u201d, to ceni go znacznie bardziej ni\u017c Davida Lyncha czy Greenawaya \u2013 przede wszystkim dlatego, \u017ce to z Polakiem wchodzi w prawdziw\u0105 relacj\u0119 tw\u00f3rca-widz[59]<\/sup>. To w\u0142a\u015bnie t\u0119 cech\u0119 Kie\u015blowskiego, umiej\u0119tno\u015b\u0107 uczciwego otworzenia si\u0119 przed odbiorc\u0105 i ukazania wszystkich swoich l\u0119k\u00f3w, stawia Sobolewski ponad wszelkie niedoskona\u0142o\u015bci formalne lub artystyczne wymienione przez Jankun-Dopartow\u0105. Trzy kolory<\/em> staj\u0105 si\u0119 dla niego czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko pl\u0105tanin\u0105 w\u0105tk\u00f3w, problemem p\u0142ytkiej metafizyki czy zbiorem formalnych zabieg\u00f3w wykorzystania koloru w filmie. Sobolewski widzi w tym tryptyku samego Kie\u015blowskiego, kt\u00f3ry jak nigdy wcze\u015bniej otwiera si\u0119 przed swoimi odbiorcami, pokazuj\u0105c co dr\u0119czy go u schy\u0142ku kariery.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Trzy kolory. Czerwony<\/em>. Autor: Piotr Jaxa. Prawa: Piotr Jaxa \/ Fundacja Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej In Situ<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kurz opada<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zaprezentowane wy\u017cej wst\u0119pne zarysowanie mapy tekst\u00f3w wchodz\u0105cych w sk\u0142ad polskiej recepcji Trzech kolor\u00f3w<\/em> to zaledwie przyczynek do bada\u0144 rodzimej krytyki filmowej dotycz\u0105cej tw\u00f3rczo\u015bci Kie\u015blowskiego. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce jest to temat o ogromnym potencjale, warty dalszego pog\u0142\u0119biania i podejmowania nad nim refleksji. Opinie o Trzech kolorach<\/em> stanowi\u0105 bowiem nie tylko dow\u00f3d na kontrowersyjno\u015b\u0107 obranej przez Kie\u015blowskiego pod koniec kariery drogi artystycznej, ale tak\u017ce pokazuj\u0105 niezwyk\u0142e zaanga\u017cowanie krytyki w kszta\u0142towanie polskiej kultury filmowej. Miros\u0142aw Przylipiak pisa\u0142 o tym w kontek\u015bcie bardzo nieprzychylnych opinii w\u0142adzy, opozycji, a nawet Ko\u015bcio\u0142a po premierze Bez ko\u0144ca<\/em>, kt\u00f3re g\u0142\u0119boko dotkn\u0119\u0142y Kie\u015blowskiego i Piesiewicza: Je\u017celi rzeczywi\u015bcie tak by\u0142o, \u017ce krytyka filmowa, uwa\u017cana zazwyczaj za bezsiln\u0105 i bezu\u017cyteczn\u0105, wymusi\u0142a na Kie\u015blowskim zmian\u0119 kursu, to chyba odda\u0142a mu przys\u0142ug\u0119. Filmami w rodzaju \u201eBez ko\u0144ca\u201d \u015bwiata by nie podbi\u0142<\/em>[60]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Z perspektywy czasu wiemy, jak potoczy\u0142a si\u0119 ta historia i \u017ce nie wszyscy byli z tych artystycznych decyzji zadowoleni. W ich tekstach pobrzmiewa niekiedy rozczarowanie, niezrozumienie, a nawet gorycz. Zarzuty za\u015b s\u0105 do siebie w du\u017cej mierze podobne \u2013 zazwyczaj dotycz\u0105 pustki duchowej i nieumiej\u0119tno\u015bci wiarygodnego przekazania widzowi po\u017c\u0105danych tre\u015bci. Wielu krytyk\u00f3w zaskoczonych metafizycznym zwrotem Kie\u015blowskiego (cho\u0107 ten by\u0142 ju\u017c wcze\u015bniej antycypowany przez niego w Bez ko\u0144ca<\/em> i w Dekalogu<\/em>) zwraca\u0142o uwag\u0119 na powierzchowno\u015b\u0107 filmowego wywodu, brak odpowiedniego rytmu fabularnego oraz dosy\u0107 w\u0105t\u0142\u0105 struktur\u0119 dramaturgiczn\u0105. Na podstawie przytoczonych opinii Niebieski<\/em> sprawia wra\u017cenie dzie\u0142a najmniej udanego, za\u015b Bia\u0142y<\/em> i\u015bcie kontrowersyjnego. Jedynie Czerwony<\/em> zdo\u0142a\u0142 unikn\u0105\u0107 mocniejszej krytyki (nie licz\u0105c mo\u017ce b\u0142yskotliwych komentarzy Mateusza Wernera), zachwycaj\u0105c dziennikarzy swoj\u0105 wizualno\u015bci\u0105 i filozoficzn\u0105 atmosfer\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wszelkie negatywne reakcje nie zmieniaj\u0105 jednak faktu, \u017ce dzi\u015b Krzysztof Kie\u015blowski jest niepodwa\u017caln\u0105\u00a0ikon\u0105 zar\u00f3wno polskiego, jak i \u015bwiatowego kina. Sta\u0142 si\u0119 (\u2026) punktem odniesienia dla tych tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy byli na bakier z komercj\u0105 i traktowali popkultur\u0119 z du\u017c\u0105 doz\u0105 nieufno\u015bci (po\u0142\u0105czonej cz\u0119sto z niezrozumieniem)<\/em>[61]<\/sup>. W podobnym tonie pisze o nim Andrzej Gw\u00f3\u017ad\u017a, zwracaj\u0105c uwag\u0119 na to, \u017ce Kie\u015blowski \u017cyje nadal w filmach innych tw\u00f3rc\u00f3w zafascynowanych \u015bwiatem przedstawionym Mistrza, jego postaciami, jego sposobem my\u015blenia i odczuwania; \u017ce nie jest rozdzia\u0142em zamkni\u0119tym<\/em>[62]<\/sup>. Inspirowa\u0142 (i nadal inspiruje) takich artyst\u00f3w jak Tom Tykwer, Danis Tanovi\u0107, Jerzy Stuhr, Greg Zgli\u0144ski, Jean-Pierre Jeunet czy Ma\u0142gorzata Szumowska. Analiza tego zestawienia dostarcza bardzo interesuj\u0105cych wniosk\u00f3w \u2013 kino Kie\u015blowskiego fascynuje bez wzgl\u0119du na narodowo\u015b\u0107 czy kontekst kulturowy. Dzi\u0119ki metafizycznemu zwrotowi w jego tw\u00f3rczo\u015bci i ostatecznemu przej\u015bciu na bardziej uniwersalny j\u0119zyk m\u00f3wienia o \u015bwiecie, nadal pozostaje aktualne i atrakcyjne. W swojej autobiografii re\u017cyser m\u00f3wi\u0105c o motywacji do robienia film\u00f3w, zwraca uwag\u0119 na zwyk\u0142ych widz\u00f3w, kt\u00f3rzy po wyj\u015bciu z kina m\u00f3wi\u0105\u00a0 jak bardzo te obrazy dotkn\u0119\u0142y ich osobi\u015bcie, podaj\u0105c przyk\u0142ad dziewczynki z Pary\u017ca, kt\u00f3ra na jednym ze spotka\u0144 wyzna\u0142a mu, \u017ce dzi\u0119ki Podw\u00f3jnemu \u017cyciu Weroniki<\/em> uwierzy\u0142a w istnienie duszy. Decyzje artysty nie musz\u0105 by\u0107 wi\u0119c zawsze doceniane przez krytyk\u0119, aby ten m\u00f3g\u0142 si\u0119 poczu\u0107 spe\u0142niony.<\/p>\n\n\n\n

[1]<\/sup> T. Sobolewski, Kie\u015blowski. Twarz\u0105 w twarz<\/em>, \u201eKino\u201d 1997, nr 3, s. 4<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/sup> M. Haltof, \u201eCi\u0105gle \u017cywy\u201d. Wp\u0142yw Kie\u015blowskiego na kino polskie w czasach postkomunistycznych<\/em>, \u201ePostscriptum Polonistyczne\u201d 2010, nr 1 (5), s. 91.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/sup> Patrz: S. Smoli\u0144ski, \u201eNic nie musisz\u201d<\/em>, \u201eKino\u201d 2016, nr 9, s. 35-39.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/sup> M. Haltof, dz. cyt., s. 103.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/sup> T. Sobolewski, Kie\u015blowski twarz\u0105 w twarz<\/em>, \u201eKino\u201d 1997, nr 3, s. 4.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/sup> T. Lubelski, Prawdziwy partner. Francuska krytyka o Kie\u015blowskim<\/em>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 1993\/1994, nr 4, s. 118.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/sup> J. Gazda, Zimny kolor wolno\u015bci<\/em>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 1993\/1994, nr 4, s. 90. Gazda wskazuje na to, \u017ce narodowo\u015b\u0107 Kie\u015blowskiego pozwoli\u0142a unikn\u0105\u0107 oskar\u017ce\u0144 o nacjonalizm i uwolni\u0107 barwy francuskiej flagi z wi\u0105\u017c\u0105cych je kontekst\u00f3w historyczno-politycznych. Re\u017cyser, dzi\u0119ki swojej obco\u015bci, odnajduje w nich liczne uniwersalne motywy.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/sup> M. Przylipiak, Monter i studentka, czyli jak by\u0142o naprawd\u0119 z niszczeniem Krzysztofa Kie\u015blowskiego przez polsk\u0105 krytyk\u0119 filmow\u0105<\/em>, \u201eKino\u201d 1997, nr 3, s. 8.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/sup> Ten\u017ce, Filmy fabularne Krzysztofa Kie\u015blowskiego w zwierciadle polskiej krytyki filmowej<\/em>, [w:] Kino Krzysztofa Kie\u015blowskiego<\/em>, red. T. Lubelski, Universitas, Krak\u00f3w 1997, s. 242.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/sup> Ten\u017ce, Kr\u00f3tkie filmy, Dekalog oraz Podw\u00f3jne \u017cycie Weroniki Krzysztofa Kie\u015blowskiego w zwierciadle polskiej krytyki filmowej<\/em>, nr 24, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 1998, s. 157.<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/sup> P. Dziubak, Trzy kolory<\/em>, nr 24, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 1998, s. 94.<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/sup> A. Morstin-Pop\u0142awska, Historia pewnego z\u0142udzenia. Teorie kiczu i \u201ePodw\u00f3jne \u017cycie Weroniki\u201d Krzysztofa Kie\u015blowskiego<\/em>, nr 66, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2009, s. 139-154.<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/sup> Tam\u017ce, s. 158-159.<\/p>\n\n\n\n

[14]<\/sup> Ten\u017ce, Monter i studentka\u2026<\/em>, s. 9.<\/p>\n\n\n\n

[15]<\/sup> R. Pr\u00e9dal, Recepcja krytyczna film\u00f3w Kie\u015blowskiego we Francji<\/em>, t\u0142um. M. \u017burowska, [w:] Kino Krzysztofa Kie\u015blowskiego<\/em>, red. T. Lubelski, Universitas, Krak\u00f3w 1997, s. 260.<\/p>\n\n\n\n

[16]<\/sup> Tam\u017ce, s. 261.<\/p>\n\n\n\n

[16]<\/sup> T. Sobolewski, Kie\u015blowski twarz\u0105\u2026<\/em>, s. 49.<\/p>\n\n\n\n

[17]<\/sup> M. Przylipiak, Kr\u00f3tkie filmy\u2026<\/em>, s. 158. Autor przywo\u0142uje s\u0142owa Sobolewskiego z 1991 roku: \u201ePrzeszkadza mi brak pewno\u015bci, o czym jest ten film\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[18]<\/sup> D. Viren, Non-accidental presence. The reception of Krzysztof Kie\u015blowski in Russia<\/em>, \u201eImages\u201d 2018, vol. XXIV\/no. 33, s. 111. (t\u0142um. M. D.)<\/p>\n\n\n\n

[19]<\/sup> B. Micha\u0142ek, Kie\u015blowski: rysy odr\u0119bne<\/em>, \u201eKino\u201d 1990, nr 2, s. 5.<\/p>\n\n\n\n

[20]<\/sup> M. Przylipiak, Kr\u00f3tkie filmy\u2026<\/em>, s. 164.<\/p>\n\n\n\n

[21]<\/sup> A. Insdorf, Podw\u00f3jne \u017cycie. Podw\u00f3jne szanse<\/em>, t\u0142um. A. Piotrowska, Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2001, s. 198.<\/p>\n\n\n\n

[22]<\/sup> M. Przylipiak, Monter i studentka\u2026<\/em>.,<\/em> s. 8.<\/p>\n\n\n\n

[23]<\/sup> T. Sobolewski, Kie\u015blowski twarz\u0105\u2026<\/em>, s. 5.<\/p>\n\n\n\n

[24]<\/sup> M. Haltof, dz. cyt., s. 92.<\/p>\n\n\n\n

[25]<\/sup> A. Lewicki, Mi\u0119dzynarodowa recepcja kina polskiego<\/em>, nr 95, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2016,  s. 228.<\/p>\n\n\n\n

[26]<\/sup> \u201eFilm na \u015awiecie\u201d 1992, nr 3-4 (388-389).<\/p>\n\n\n\n

[27]<\/sup> K. Skorupska, Pejza\u017c wewn\u0119trzny. M\u00f3wi S\u0142awomir Idziak<\/em>, \u201eKino\u201d 1993, nr 9, s. 33.<\/p>\n\n\n\n

[28]<\/sup> A. Ko\u0142ody\u0144ski, Epitafium dla kina moralnego niepokoju. M\u00f3wi Edward K\u0142osi\u0144ski<\/em>, \u201eKino\u201d 1993, nr 9, s. 30.<\/p>\n\n\n\n

[29]<\/sup> T. Sobolewski, Rozmowa 3 Genewa.<\/em> Za kulisami z Krzysztofem Kie\u015blowskim<\/em>, \u201eKino\u201d 1993, nr 9, s. 16.<\/p>\n\n\n\n

[30]<\/sup> Ten\u017ce, Ponad podzia\u0142ami. Z Krzysztofem Piesiewiczem<\/em>, \u201eKino\u201d 1994, nr 6, s. 12.<\/p>\n\n\n\n

[31]<\/sup> M. Karmitz, Wyznanie wiary producenta<\/em>, (rozmawiali Stanis\u0142aw Latek i Tadeusz Sobolewski), t\u0142um. J. Olendzka, \u201eKino\u201d 1993, nr 9, s. 4-6.<\/p>\n\n\n\n

[32]<\/sup> T. Sobolewski, Artyku\u0142 wst\u0119pny<\/em>, \u201eKino\u201d 1993, nr 9, s. 3.<\/p>\n\n\n\n

[33]<\/sup> Ten\u017ce, Lot na uwi\u0119zi<\/em>, \u201eKino\u201d 1993, nr 10, s. 4-5.<\/p>\n\n\n\n

[34]<\/sup> Tam\u017ce, s. 4.<\/p>\n\n\n\n

[35]<\/sup> Tam\u017ce, s. 5.<\/p>\n\n\n\n

[36]<\/sup> Ten\u017ce, Kie\u015blowski twarz\u0105\u2026<\/em>, s. 5.<\/p>\n\n\n\n

[37]<\/sup> B. Janicka, Kamie\u0144 czy szk\u0142o<\/em>, \u201eKino\u201d 1994, nr 2, s. 8.<\/p>\n\n\n\n

[38]<\/sup> Tam\u017ce, s. 9.<\/p>\n\n\n\n

[39]<\/sup> Tam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

[40]<\/sup> T. Sobolewski, R\u00f3wnanie w d\u00f3\u0142<\/em>, \u201eKino\u201d 1994, nr 2, s. 10.<\/p>\n\n\n\n

[41]<\/sup> J. O., Tylko Dominique<\/em>, \u201eFilm\u201d 1994, nr 2, s. 16.<\/p>\n\n\n\n

[42]<\/sup> A. Kulig, Barwy samotno\u015bci w tryptyku Krzysztofa Kie\u015blowskiego \u201eTrzy kolory\u201d \u2013 Niebieski, Bia\u0142y, Czerwony<\/em>, nr 24, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 1998, s. 108.<\/p>\n\n\n\n

[43]<\/sup> P. Lis, Ch\u0142\u00f3d<\/em>, \u201eKino\u201d 1994, nr 6, s. 16.<\/p>\n\n\n\n

[44]<\/sup> O. Soba\u0144ski, Wo\u017cenie drzewa do lasu<\/em>, \u201eFilm\u201d 1994, nr 8, s. 74.<\/p>\n\n\n\n

[45]<\/sup> P. Lis, Summa<\/em>, \u201eKino\u201d 1994, nr 7-8, s. 26.<\/p>\n\n\n\n

[46]<\/sup> Tam\u017ce, s. 27.<\/p>\n\n\n\n

[47]<\/sup> Tam\u017ce, s. 27-28.<\/p>\n\n\n\n

[48]<\/sup> Tam\u017ce, s. 28.<\/p>\n\n\n\n

[49]<\/sup> M. Kornatowski, Kreacja w czerwieni<\/em>, \u201eKino\u201d 1994, nr 7-8, s. 28.<\/p>\n\n\n\n

[50]<\/sup> Tam\u017ce, s. 29.<\/p>\n\n\n\n

[51]<\/sup> M. Werner, Kolorowa pustka<\/em>, \u201eFilm\u201d 1994, nr 8, s. 73.<\/p>\n\n\n\n

[52]<\/sup> Tam\u017ce, s. 73.<\/p>\n\n\n\n

[53]<\/sup> G. Stach\u00f3wna, \u201eTrzy kolory\u201d \u2013 nasze miejsce w Europie<\/em>, \u201eDialog\u201d 1995, nr 1, s. 105-106.<\/p>\n\n\n\n

[54]<\/sup> K. Wolicki, Raz jeszcze o kolorach<\/em>, \u201eDialog\u201d 1995, nr 4, s. 92-94.<\/p>\n\n\n\n

[55]<\/sup> M. Jankun-Dopartowa, Tr\u00f3jkolorowy transparent: Vive le chaos!<\/em>, \u201eKino\u201d 1995, nr 6, s. 4.<\/p>\n\n\n\n

[56]<\/sup> Tam\u017ce, s. 6.<\/p>\n\n\n\n

[57]<\/sup> Tam\u017ce, s. 7.<\/p>\n\n\n\n

[58]<\/sup> T. Sobolewski, Niepok\u00f3j Kie\u015blowskiego<\/em>, \u201eKino\u201d 1995, nr 6, s. 7-9.<\/p>\n\n\n\n

[59]<\/sup> M. Przylipiak, Monter i studentka\u2026<\/em>, s. 50.<\/p>\n\n\n\n

[60]<\/sup> S. Smoli\u0144ski, dz. cyt., s. 36.<\/p>\n\n\n\n

[61]<\/sup> A. Gw\u00f3\u017ad\u017a, Przedmowa<\/em>, [w:] Kino Kie\u015blowskiego, kino po Kie\u015blowskim<\/em>, red. ten\u017ce, Wydawnictwo Skorpion, Warszawa 2006, s. 3-4.<\/p>\n\n\n\n

[62]<\/sup> K. Kie\u015blowski, Autobiografia<\/em>, Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2012, s. 174-175.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Mateusz Drewniak<\/strong> jest studentem filmoznawstwa i kultury medi\u00f3w na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a tak\u017ce laureatem konkursu grantowego BESTStudentGRANT organizowanego w ramach programu \u201eInicjatywa Doskona\u0142o\u015bci \u2013 Uczelnia Badawcza\u201d (ID-UB). Interesuje si\u0119 krytyk\u0105 filmow\u0105, literatur\u0105 historyczn\u0105 oraz kinem europejskim i ameryka\u0144skim. Regularnie publikuje swoje teksty krytyczne w gazecie studenckiej \u201eFenestra\u201d. Jego debiutancki artyku\u0142 naukowy, po\u015bwi\u0119cony zbiorom filmowym w archiwum TVP, opublikowany zostanie na \u0142amach czasopisma \u201eImages\u201d.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Streszczenie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Artyku\u0142 stanowi przyczynek do bada\u0144 nad polsk\u0105 krytycznofilmow\u0105 recepcj\u0105 Trzech kolor\u00f3w<\/em> Krzysztofa Kie\u015blowskiego. Autor analizuje teksty krytyczne opublikowane na \u0142amach czasopism filmowych, skupiaj\u0105c si\u0119 na przedstawieniu g\u0142\u00f3wnych zarzut\u00f3w stawianych tej trylogii i jej tw\u00f3rcom, a tak\u017ce docieka czy istnieje jaki\u015b klucz \u0142\u0105cz\u0105cy te opinie. Dodatkowo w tek\u015bcie poddano analizie artystyczne konsekwencje decyzji Kie\u015blowskiego o kr\u0119ceniu swoich obraz\u00f3w za granic\u0105 oraz zasygnalizowano najwa\u017cniejsze w\u0105tki pojawiaj\u0105ce si\u0119 w kontek\u015bcie odbioru jego dzie\u0142 poza ojczyzn\u0105.<\/p>\n\n\n\n


The article serves as an introduction to a discussion on Polish critical reception of ThreeColours<\/em> by Krzysztof Kie\u015blowski. The author analyses film reviews and other critical publications which appeared in Polish film journals and magazines in order to explore the views concerning this film trilogy and its creators. The text also aims at seeking a common point of these conflicting opinions. Moreover, the present paper explores artistic consequences of Kie\u015blowski\u2019s decision to make his films abroad and indicates the most significant aspects of foreign reception of his movies.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jego posta\u0107 wesz\u0142a na sta\u0142e do naszych my\u015bli. A nawet sn\u00f3w. Tadeusz Sobolewski, Kie\u015blowski. Twarz\u0105 w twarz, \u201eKino\u201d 1997, nr 3, s. 4. [1] Krzysztof Kie\u015blowski, pomimo niezwykle z\u0142o\u017conego i ambiwalentnego odbioru jego tw\u00f3rczo\u015bci przez licznych komentator\u00f3w czy krytyk\u00f3w, pozostaje wed\u0142ug Marka Haltofa re\u017cyserem, kt\u00f3rego dzie\u0142a odcisn\u0119\u0142y pi\u0119tno na ca\u0142ej \u015bwiatowej kinematografii [2]. W naszym… Czytaj wi\u0119cej »\u017baden prorok nie jest mile widziany we w\u0142asnej ojczy\u017anie? Zarys krytycznofilmowej recepcji „Trzech kolor\u00f3w” Krzysztofa Kie\u015blowskiego w Polsce<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":2328,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1017],"tags":[1050,56,1051],"ppma_author":[1049],"class_list":["post-2237","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2021","tag-krytyk-filmowa","tag-krzysztof-kieslowski","tag-trzy-kolory"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t