{"id":220,"date":"2020-11-09T00:00:00","date_gmt":"2020-11-08T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2020\/11\/09\/z-perspektywy-na-przyklad-brak-czulosci-kilka-tez-o-krajobrazowaniu-wsi-polskiej\/"},"modified":"2021-05-29T14:14:38","modified_gmt":"2021-05-29T13:14:38","slug":"z-perspektywy-na-przyklad-brak-czulosci-kilka-tez-o-krajobrazowaniu-wsi-polskiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/z-perspektywy-na-przyklad-brak-czulosci-kilka-tez-o-krajobrazowaniu-wsi-polskiej\/","title":{"rendered":"Na przyk\u0142ad brak czu\u0142o\u015bci. Kilka tez o krajobrazowaniu wsi polskiej"},"content":{"rendered":"

1. <\/i><\/strong><\/p>\n

<\/i><\/strong>Na przyk\u0142ad brak czu\u0142o\u015bci i wszystko, co z niego wynika: poszarpane szkice, niedba\u0142e opisy, tak zwana niemo\u017cno\u015b\u0107 porozumienia. Si\u0119 i wobec, tam i z powrotem; brak czu\u0142o\u015bci staje si\u0119 moj\u0105 tez\u0105, staje si\u0119 moj\u0105 niezdrow\u0105, wytr\u0105caj\u0105c\u0105 z r\u00f3wnowagi obsesj\u0105, kiedy idzie o reprezentacje krajobraz\u00f3w lokalnych w najnowszych filmach polskich.<\/p>\n

<\/p>\n

Twarz<\/em>, 2017 r., re\u017c. Ma\u0142gorzata Szumowska, fot. Bartosz Mrozowski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Kino \u015awiat<\/span><\/p>\n

Powtarzam je zatem, nie po kolei, raz jeszcze. Twarz<\/i> (2017) Ma\u0142gorzaty Szumowskiej, Sekret<\/i> (2012) Przemys\u0142awa Wojcieszka, Cich\u0105 noc<\/i> (2018) Piotra Domalewskiego, Dzikie r\u00f3\u017ce<\/i> (2019) Anny Jadowskiej, Demona<\/i> (2015) Marcina Wrony. Niekt\u00f3re po dwa razy. Na przyk\u0142ad Pokot <\/i>(2017) Agnieszki Holland, Wie\u017c\u0119. Jasny dzie\u0144<\/i> (2017) Jagody Szelc, Z daleka widok jest pi\u0119kny<\/i> (2011) Anny i Wilhelma Sasnal\u00f3w. Nawet Ciemno, prawie noc<\/i> (2019, re\u017c. Borys Lankosz) powtarzam. Tym razem bez seriali, filtr: pe\u0142nometra\u017cowo\u015b\u0107 z krajobrazem poza centrum \u2013 je\u015bli uzna\u0107 za nie Warszaw\u0119 lub Krak\u00f3w, cho\u0107 to do\u015b\u0107 banalne. Mniej: bohater, kt\u00f3ry si\u0119 tam udaje, bo zawsze jest tak, \u017ce to kto\u015b patrz\u0105cy z zewn\u0105trz, od dziecka nauczony, jak rozr\u00f3\u017cnia\u0107 miejskie od wiejskiego. Sw\u00f3j, ale jakby niezbyt.<\/p>\n

Miasto to wygodne wn\u0119trze pa\u0144stwowego nawiasu. Poza nim, przynajmniej w filmowym \u015bwiecie, niewiele: wie\u017ca ko\u015bcio\u0142a i krajobraz pe\u0142en wzniesie\u0144, z ma\u0142\u0105 osad\u0105 na horyzoncie. Dwie ulice, lokalny sklep spo\u017cywczy (\u017cadna tam \u017babka w kolorze seledynowym, a fe), zgrabny placyk z jedn\u0105 tablic\u0105 og\u0142osze\u0144 (\u017cadnych wanien z kolumnad\u0105, \u0142ab\u0119dzi z opon i obdrapanych plakat\u00f3w wyborczych sprzed miesi\u0119cy, fe podw\u00f3jne). Wszystko w odcieniach przedwio\u015bnia, ewentualnie rozmoczonego lata \u2013 ale bez \u017cywych barw, niech b\u0119dzie swojsko i bezpiecznie: depresyjno-nostalgicznie.<\/p>\n

Przeje\u017cd\u017camy tamt\u0119dy cz\u0119sto, lecz jakby pobie\u017cnie. Nic dziwnego, kto by chcia\u0142 tam mieszka\u0107; od burej palety barw robi si\u0119\u00a0niedobrze, nawet b\u0142oto jest tu wzi\u0119te ze stocka. Przykazanie pierwsze: \u017caluzji nie rozchyla\u0107, nie wpuszcza\u0107 do pomieszcze\u0144 \u015bwiat\u0142a, nie rzuca\u0107 na t\u0119 wiejsk\u0105 niespokojno\u015b\u0107 ani promienia s\u0142o\u0144ca. \u015awiat\u0142o jest dobre na poczt\u00f3wki, ale nie filmowe, nie te z Polski. No dalej, udowodnijmy sobie po raz kolejny, \u017ce jeste\u015bmy brzydsi, ni\u017c jeste\u015bmy. Przykazanie drugie: zag\u0119szczenie rozczarowa\u0144 ma by\u0107 wprost proporcjonalne do liczby wiejskich mieszka\u0144c\u00f3w i zachwyt\u00f3w na zagranicznych festiwalach filmowych.<\/p>\n

I jeszcze jedno: niech film zaczyna si\u0119\u00a0wjazdem w nieznane, samochodem sun\u0105cym w\u0105sk\u0105 drog\u0105 przez las lub pole, od cywilizacji w stron\u0119 nieodkrytego<\/b>.<\/p>\n

O tak. Tak musi si\u0119 zacz\u0105\u0107 ka\u017cdy polski film.<\/p>\n

2.\u00a0<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Moja filmoznawcza przeprowadzka na prowincj\u0119 jest stopniowa i metodyczna, obliczona w (o ma\u0142o co) procentach, wyliczona w (nieomal\u017ce) punktach. Teza numer dwa: polska wie\u015b zza okna i polska wie\u015b filmowa maj\u0105 elementy wsp\u00f3lne, je\u015bli nie jakie\u015b, to chocia\u017c jakiekolwiek: czerpi\u0105 z siebie wzajemnie, przenikaj\u0105 si\u0119 symbiotycznie, rezonuj\u0105, cho\u0107 cz\u0119sto przypadkiem. Teza numer dwa to \u015bmia\u0142o\u015b\u0107 i \u017cyczenie. Przeczuwam, \u017ce relacja ta oka\u017ce si\u0119 paso\u017cytnicza: \u017ce kamera b\u0119dzie komarem, przysiad\u0142ym na rozros\u0142ym cielsku prowincji i wysysaj\u0105cym z niej \u017cycie, kt\u00f3re przecie\u017c <\/i>jest, musi by\u0107 wewn\u0105trz. <\/i>Zostan\u0105 ograne klisze i poro\u015bni\u0119te lasem horyzonty, skserowane jedne od drugich jak ulotki filmowe.<\/p>\n

3.\u00a0<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Po fazie gniewu przychodz\u0105 negocjacje. Mo\u017ce to teza jest z\u0142a? Mo\u017ce nie warto wymaga\u0107? Od wszystkich chcesz prawdy wymaga\u0107, g\u0142upia? A mo\u017ce pro\u015bciej stwierdzi\u0107, \u017ce u progu 2020 roku polska miasto-wie\u015b<\/a>[1]<\/a> jest (jeszcze) niewyra\u017calna \u2013 i zako\u0144czy\u0107 temat? Przecie\u017c to, w wi\u0119kszo\u015bci, zupe\u0142nie dobre filmy. I prowincja w nich przecie\u017c sensowna, charyzmatyczna, nawet je\u015bli brzydka, to fotogeniczna, spodoba si\u0119 widzom. Mo\u017cna by te widoczki nawet pogrupowa\u0107, cho\u0107 to szkolny podzia\u0142: wie\u015b jako trauma (przypadek Sekretu<\/i> i dybuki nie-miejsc w Demonie<\/i>; w Pok\u0142osiu <\/i>ziemia mokra i zimna od \u015bmierci), wie\u015b jako resentyment lub subtelny zarzut (w nawias wpadaj\u0105 Cicha noc<\/i> i Dzikie r\u00f3\u017ce<\/i>), w ko\u0144cu \u2013 wie\u015b jako ostoja sacrum<\/i>, miejsce szczeg\u00f3lne, bo duchowe (czym wiejska chata bogata: i Bo\u017ce Cia\u0142o <\/i>[2019, re\u017c. Jan Komasa] <\/i>si\u0119 tu upchnie, i Szelc, i Wron\u0119; gdzie\u015b si\u0119 ta ca\u0142a duchowo\u015b\u0107 musi kry\u0107, skoro nie ma jej ju\u017c przy placu Zbawiciela). Wymiar powrot\u00f3w na prowincj\u0119 jest teraz o tyle ciekawy, \u017ce brak w nim nostalgii i idealizacji miejsc dzieci\u0144stwa (to Adam z Cichej nocy<\/i>, ale i <\/b>Marta w Bo\u017cym Ciele<\/i>, kt\u00f3ra w ko\u0144cowej sekwencji wyje\u017cd\u017ca z Ja\u015blisk rozklekotanym PKS-em, wierz\u0105c, \u017ce za wiejsk\u0105 g\u00f3rk\u0105 na pewno kwitnie \u017cycie); z wizyt\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 te\u017c poczucie rozczarowania, zakl\u0119tej gdzie\u015b w ziemi \u2013 cho\u0107 zdarza si\u0119, \u017ce i wyzwalaj\u0105cej \u2013 pu\u0142apki<\/a>[2]<\/a> (przyjazd z emigracji m\u0119\u017ca Ewy w Dzikich r\u00f3\u017cach<\/i> lub \u2013 znowu \u2013 Adama u Domalewskiego). Nale\u017cy te\u017c rozdzieli\u0107 grub\u0105 lini\u0105 wie\u015b od natury; \u201ewie\u015bniacy\u201d nie s\u0105\u00a0czuli na pi\u0119kno i urokliwe widoki (szczeg\u00f3lnie ci z Pokotu<\/i>). Wra\u017cliwi s\u0105 przybysze. Albo dziwacy.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie, nikt nie obiecywa\u0142, \u017ce co\u015b b\u0119dzie na tym polu do odkrycia. Krajobrazowanie<\/a>[3]<\/a>, kt\u00f3re mnie interesuje, to mniej lub bardziej \u015bwiadomy proces kreowania przestrzeni; ciekawi mnie, jak mo\u017cna manipulowa\u0107 kolektywnym spojrzeniem, umieszczaj\u0105c w polu widzenia tylko okre\u015blone elementy (uznajmy odwa\u017cnie, \u017ce jednak ka\u017cdy z nas troch\u0119 inaczej postrzega \u015bwiat wok\u00f3\u0142, tak\u017ce w sensie materialnym).<\/p>\n

Kiedy\u015b mo\u017ce wyda si\u0119 na ten temat artyku\u0142 naukowy w tonie pe\u0142nym powagi, tymczasem mam tylko to: s\u0142owa z\u0142o\u015bci i nienasycenie.<\/p>\n

4.<\/strong><\/p>\n

Metoda na wyprowadzanie w pole jest ca\u0142kiem skuteczna: robi\u0105 to kolejno Szumowska, Domalewski, Szelc, Komasa. Co\u015b wi\u0119c w tym musi by\u0107; jaka\u015b fascynacja musi ich tam ci\u0105gn\u0105\u0107. Przy Twarzy<\/i> tej pierwszej mo\u017cna by\u0142o jeszcze si\u0119 awanturowa\u0107, \u017ce to stronniczo\u015b\u0107 i degraduj\u0105ca miejskocentryczno\u015b\u0107 spojrzenia \u2013 co wszyscy\u015bmy zgodnie po berli\u0144skiej premierze krzyczeli; przy filmie Komasy ju\u017c wszyscy id\u0105 pokornie w \u015bwi\u0105tecznym pochodzie, akceptuj\u0105c, \u017ce przecie\u017c Ja\u015bliska to \u201enajbardziej konserwatywna wie\u015b w Polsce\u201d<\/a>[4]<\/a>, nie mo\u017ce by\u0107 inaczej. Dajmy jej zatem jeden g\u0142os, jedno spojrzenie, jedno wyznanie i jeden brak w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n

Jakie\u015b to \u015bliskie.<\/p>\n

Mam wra\u017cenie, \u017ce rodzimi tw\u00f3rcy upodobali sobie \u015blizganie \u2013 i w tym sensie filmowanie krajobraz\u00f3w polskich sta\u0142o si\u0119 istnym \u0142y\u017cwiarstwem w\u015br\u00f3d sztuk: kamera prze\u015blizguje si\u0119 po pozamiejskich pejza\u017cach, czasami <\/i>na moment zawieszaj\u0105c na nich wzrok, ale w tym patrzeniu <\/b>brakuje rzeczywistego widzenia<\/b>. <\/i>To taki wizualny copy-paste, <\/i>czerpi\u0105cy <\/i>ze zbiorowego imaginarium, kt\u00f3re zosta\u0142o ukszta\u0142towane przez sielanki Reja, ballady romantyk\u00f3w, socrealizm PRL-u; krajobrazowy copywriting, prowadz\u0105cy do spreparowania komfortowego (przynajmniej dla niekt\u00f3rych) stereotypu. Jakby filmowcy niezbyt chcieli si\u0119 k\u0142opota\u0107 pytaniem \u201edlaczego\u201d (co \u2013 do pewnego stopnia \u2013 jestem w stanie zrozumie\u0107; sama cz\u0119sto wol\u0119 go nie zadawa\u0107). To ju\u017c przegadany przyk\u0142ad, ale powt\u00f3rz\u0119, bo rymuje si\u0119 z produkcjami najnowszymi: czy Ma\u0142gorzata Szumowska, kr\u0119c\u0105c Twarz<\/i>, <\/i>nie mog\u0142a przesta\u0107 si\u0119 siebie pyta\u0107, dlaczego ludzie wci\u0105\u017c uparcie trwaj\u0105 przy\u00a0przydomowym zabijaniu prosiak\u00f3w, dlaczego chc\u0105 stawia\u0107 absurdalne, gigantyczne pomniki? Czy scenarzysta Bo\u017cego Cia\u0142a<\/i> Mateusz Pacewicz g\u0142owi\u0142 si\u0119 nad tym, dlaczego opisywana przez niego wie\u015b Ja\u015bliska przynale\u017cy do jednego z najbardziej konserwatywnych region\u00f3w w Polsce? Czy chcia\u0142 wyt\u0142umaczy\u0107, jaki l\u0119k ka\u017ce ludziom sta\u0107 w cieniu jednej m\u00f3wi\u0105cej osoby,\u00a0trzyma\u0107 si\u0119 kurczowo tradycyjnych warto\u015bci? Nie s\u0105dz\u0119; chcia\u0142 po prostu stworzy\u0107 wyraziste t\u0142o dla efektownej fabularnie historii o samozwa\u0144czym ksi\u0119dzu, kt\u00f3rego religijno\u015b\u0107 okazuje si\u0119 bardziej szczera i dojrzalsza ni\u017c wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w Ja\u015blisk razem wzi\u0119tych. Denerwuje mnie to i smuci, bo to niesprawiedliwe. Dla tylu ludzi. Okrutnie miejskie \u2013 i w tym znaczeniu \u201emiejskie\u201d ma brzmie\u0107 jak obelga, zwi\u0105zana z punktem widzenia przes\u0105czonym warto\u015bciuj\u0105c\u0105 perspektyw\u0105.<\/p>\n

<\/p>\n

Ciemno, prawie noc<\/em>, 2019 r., re\u017c. Borys Lankosz, fot. Adam Golec\/Aurum Film, \u017ar\u00f3d\u0142o: Kino \u015awiat<\/span><\/p>\n

\u015acie\u017cka na skr\u00f3ty wydaje si\u0119 zatem drog\u0105 najcz\u0119\u015bciej ucz\u0119szczan\u0105. W efekcie mam wra\u017cenie, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesna wie\u015b staje si\u0119 raczej opozycj\u0105 do tego co miejskie ni\u017c osobnym, wyrazistym podmiotem. Jakby tw\u00f3rcy nie chcieli jej widzie\u0107 takiej, jaka jest po prostu: omijaj\u0105 wzrokiem niedoko\u0144czone place budowy, hipermarkety, \u017cycie, normalno\u015b\u0107.<\/i> Nie wiadomo do ko\u0144ca, co z tym fantem zrobi\u0107 \u2013 miejska wie\u015b to przecie\u017c \u015bwie\u017cy produkt, ma raptem trzydzie\u015bci lat. Tw\u00f3rcy decyduj\u0105 si\u0119 wi\u0119c na na\u0142o\u017cenie filtru historycznej nostalgii, sielanki<\/a>[5]<\/a> lub, wr\u0119cz przeciwnie, efektownej demonizacji, gdzie przepita ludno\u015b\u0107 zatrzyma\u0142a si\u0119 w rozwoju. Krajobraz wiejski traktuje si\u0119 jako plastyczn\u0105 materi\u0119, efektowny naddatek, ale rzadko jako obraz znacz\u0105cy co\u015b sam w sobie. Cz\u0119sto broni si\u0119 to na poziomie artystycznej kreacji, i to nawet w takim filmie jak Ciemno, prawie noc<\/i>: <\/i>raczej nieudanym, cho\u0107 pr\u00f3buj\u0105cym t\u0119 prowincj\u0119 w oryginalny spos\u00f3b mi\u0119tosi\u0107, wykrzywi\u0107, przerobi\u0107 na ba\u015b\u0144 \u2013 a to przynajmniej pomys\u0142owe. Spo\u015br\u00f3d wymienionych film\u00f3w broni\u0142abym te\u017c krajobraz\u00f3w Dzikich r\u00f3\u017c<\/i>; <\/i>s\u0142owa, kt\u00f3rymi film ten jest opowiadany, obrazy, jakimi jest pokazywany, s\u0105 nas\u0105czone mniejsz\u0105 ilo\u015bci\u0105 warto\u015bciuj\u0105cych przymiotnik\u00f3w. U Jadowskiej naprawd\u0119 mo\u017cna uwierzy\u0107 w pozamiejskie widoki: wie\u015b jest zawalonym gratami placem budowy, podmiejsk\u0105 osad\u0105, do kt\u00f3rej mo\u017cna dojecha\u0107 rozklekotanym autobusem MPK.<\/p>\n

5. (Teza g\u0142\u00f3wna \u2013 Czu\u0142o\u015b\u0107)<\/strong><\/p>\n

Na przyk\u0142ad czu\u0142y narrator, o kt\u00f3rym nie mog\u0119\u00a0przesta\u0107 my\u015ble\u0107. Niby by\u0142 tu od zawsze, ale ostatnio wyp\u0142yn\u0105\u0142, influencer \u015bwiatopogl\u0105dowy, odk\u0105d Olga Tokarczuk wynios\u0142a go na piedesta\u0142 w swojej mowie noblowskiej (nast\u0119pn\u0105 cnot\u0105 sezonu b\u0119dzie \u201epokora\u201d, zobaczycie). I cho\u0107 moja odpowied\u017a na ten wyk\u0142ad sk\u0142ada\u0142aby si\u0119 z wielu \u201eale\u201d, bo jestem spaczona postmodernistyczn\u0105 ironi\u0105, kt\u00f3rej w s\u0142owach Tokarczuk nie by\u0142o, to w\u0142a\u015bnie owa czu\u0142o\u015b\u0107 zamyka mi usta i zatrzymuje nie w pe\u0142ni zwerbalizowane kontrargumenty. Bo jak to tak, film o ludziach bez czu\u0142o\u015bci? Tego si\u0119 przecie\u017c nie da na wielk\u0105\u00a0skal\u0119<\/a>[6]<\/a>; czu\u0142o\u015b\u0107 spojrzenia jest r\u00f3wnie kluczowa dla literatury, co dla kinematografii. A ju\u017c w og\u00f3le fundamentalna dla krytyki filmowej \u2013 cho\u0107 to inna historia, zdj\u0119ta z obszernej p\u00f3\u0142ki z podpisem \u201efantazja\u201d.<\/p>\n

Odkrycie to by\u0142o jak iluminacja w obliczu pi\u0119trz\u0105cych si\u0119 we mnie pyta\u0144, wybuch nag\u0142ego zrozumienia: a wi\u0119c to tak, to przecie\u017c BARDZO proste.<\/p>\n

St\u0105d kilka mora\u0142\u00f3w, bo \u2013 jak wida\u0107 \u2013 nale\u017cy je powtarza\u0107: czu\u0142o\u015b\u0107 ma moc stwarzania porozumienia, kt\u00f3rego w patrzeniu na wie\u015b brakuje. Jest wol\u0105 wsp\u00f3\u0142odczuwania, nie samym wsp\u00f3\u0142odczuwaniem, co odr\u00f3\u017cnia j\u0105 od empatii; to ona wyzwala spojrzenie z warto\u015bciowania, rozmazuje jego kontury. Czu\u0142o\u015b\u0107 to nie czu\u0142ostkowo\u015b\u0107 ani wsp\u00f3\u0142czucie, tak jak tkliwo\u015b\u0107 to nie wra\u017cliwo\u015b\u0107; etymologicznie termin pochodzi raczej od czujno\u015bci i precyzji, nie uczuciowo\u015bci. Co istotne: spojrzenie pe\u0142ne czu\u0142o\u015bci nadaje godno\u015b\u0107, ma w sobie szacunek.<\/p>\n

W (braku) filmowej czu\u0142o\u015bci jest wi\u0119c pies pogrzebany: jak bowiem rozumie\u0107 odleg\u0142e kultury, inne \u015bwiaty, je\u015bli nie rozumie si\u0119 swej w\u0142asnej, s\u0105siedzkiej przestrzeni? Inaczej \u2013 je\u015bli nie do ko\u0144ca chce si\u0119 j\u0105 rozumie\u0107? W mowie Tokarczuk cz\u0142owiek jest radarem, zdolnym odbiera\u0107 z wszech\u015bwiata komunikaty; jest czu\u0142y jak ta\u015bma filmowa lub radioodbiornik. A je\u015bli tak, to czy nie tym bardziej czu\u0142ym winien by\u0107 artysta-filmowy nadawca, w pewnym sensie \u00f3w czwartoosobowy narrator? To okropnie banalne, niezno\u015bnie naiwne, \u017ce tw\u00f3rc\u0119 powinna cechowa\u0107 ponadprzeci\u0119tna empatia, zmuszaj\u0105ca go do gruntownej pracy badawczej i poszukiwa\u0144, tak\u017ce emocjonalnych; okazuje si\u0119 jednak, \u017ce problem mo\u017ce by\u0107 a\u017c tak oczywisty.<\/p>\n

Najpro\u015bciej chyba zwizualizowa\u0107 t\u0119 r\u00f3\u017cnic\u0119, wyobra\u017caj\u0105c sobie Twarz<\/i> nakr\u0119con\u0105 z czu\u0142o\u015bci\u0105.<\/p>\n

6.<\/strong><\/p>\n

Robienia film\u00f3w mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107. Nasuwa si\u0119 wi\u0119c pytanie: a czy mo\u017cna czu\u0142o\u015bci?<\/p>\n

7.<\/strong><\/p>\n

Nie wiem; ka\u017cdy z tych w\u0105tk\u00f3w mo\u017cna by teraz kontynuowa\u0107 osobno. By\u0107 mo\u017ce filmowcy nie znale\u017ali jeszcze sposobu i odpowiedniego j\u0119zyka, aby wyrazi\u0107 co\u015b, co rozwija si\u0119 r\u00f3wnolegle, ale nie przynale\u017cy do filmowej codzienno\u015bci, kt\u00f3rej epicentrum od pocz\u0105tku by\u0142o w mie\u015bcie; kinematografia wywodzi si\u0119 przecie\u017c z technologii, kt\u00f3ra do wsi, w kontek\u015bcie tradycji i historii, nigdy nie przynale\u017ca\u0142a. By\u0107 mo\u017ce utrzymywanie nieprogresywnego status quo <\/i>prowincji to ch\u0119\u0107 odtworzenia przestrzeni komfortu, w epoce, gdy \u015bwiat miast, jak to si\u0119 m\u00f3wi, p\u0119dzi do przodu, a powielanie sielskiego obrazka to ucieczka w pocieszenie. W takim postrzeganiu lokalno\u015b\u0107 staje si\u0119\u00a0nie rzeczywistym miejscem, a toposem; i pewnie potrzeba jeszcze czasu, by Polska lokalna w filmach sta\u0142a si\u0119 po prostu <\/i>nag\u0105, niepodleg\u0142\u0105 przestrzeni\u0105.<\/p>\n

\n

\u00a0
<\/p>\n
\n
\n

<\/a>[1] W 2010 roku na zlecenie MKiDN przeprowadzono badania, kierowane przez prof. Wojciecha J. Burszt\u0119, nad stanem kultury wsi i\u00a0ma\u0142ych miast w\u00a0Polsce, z kt\u00f3rych wynika\u0142o, \u017ce \u201ena wsi nie ma wsi\u201d. \u00d3w reprodukowany w kulturze popularnej etniczny koloryt w rzeczywisto\u015bci uleg\u0142 zatarciu \u2013 ju\u017c wtedy stwierdzono, \u017ce obraz kr\u00f3w na polach, pia\u0144 koguta i zaprz\u0119\u017conych w konie woz\u00f3w si\u0119 zdezaktualizowa\u0142. Dawni ch\u0142opi stali si\u0119 \u201eproducentami \u017cywno\u015bci\u201d, a obok wsi i miasta pojawi\u0142a si\u0119 trzecia kategoria \u201emiastowsi\u201d, wyodr\u0119bniona przez prof. M. Duchowskiego, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna traktowa\u0107 jako pozamiejskie przestrzenie nierolnicze, z kt\u00f3rych mieszka\u0144cy doje\u017cd\u017caj\u0105 do pobliskich miast, aby tam pracowa\u0107. Por. M. P\u0119czak, Nie ma ju\u017c folkloru na wsi, <\/i>\u201ePolityka\u201d 2011, nr 14 (2801), 2.04.2011, Kultura, s. 90, https:\/\/www.polityka.pl\/tygodnikpolityka\/kultura\/1514336,1,nie-ma-juz-folkloru-na-wsi.read<\/a> [dost\u0119p 15.07.2020]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] Doktor nauk humanistycznych Piotr Za\u0144ko pisa\u0142: Wie\u015b wi\u0105\u017ce si\u0119 z przesz\u0142o\u015bci\u0105, miasto za\u015b z przysz\u0142o\u015bci\u0105, ruch pomi\u0119dzy \u015bwiatami mo\u017cliwy jest tylko w jednym kierunku: ze wsi do miasta, zgodnie z naturalnym biegiem czasu<\/i>. P. Za\u0144ko, Z daleka widok jest pi\u0119kny? Problem z obrazem wsi w literaturze i filmie<\/i>, \u201eCzasopismo Naukowe Antropolog\u00f3w Kultury Wydawnictwa Jagiello\u0144skiego Polisemia\u201d, nr 12, http:\/\/www.polisemia.com.pl\/numery-czasopisma\/NUMER-12014-12\/przemysaw-zako–z-daleka-widok-jest-pikny-problem-z-obrazem-wsi-w-literaturze-i-filmie#_ftn8<\/a> [dost\u0119p 16.01.2020].\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] Termin zdefiniowany przez ameryka\u0144skiego profesora Williama J.T. Mitchella w eseju Imperial landscape. <\/i>Krajobrazowanie to uczynienie z krajobrazu czasownika, czyli dostrze\u017cenie w nim aktywno\u015bci i procesu. To my\u015bl rymuj\u0105ca si\u0119 z funkcjonowaniem samej kamery filmowej, kt\u00f3ra stopniowo \u201eogarnia wzrokiem\u201d filmowane przestrzenie i \u2013 nawet gdy statyczna \u2013 ma na celu zarejestrowanie ruchu (w przeciwie\u0144stwie do np. sztuki fotograficznej). Por. W.J. T. Mitchell, Landscape and Power<\/i>, University of Chicago Press, 2002, https:\/\/sfaiph304.files.wordpress.com\/2012\/08\/landscapeandpower.pdf<\/a> [dost\u0119p 22.11.2019].\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] Por. Jan Komasa: Rzadko pokazujemy, jak ludzie mierz\u0105 si\u0119 z traum\u0105<\/i>, Jan Komasa w rozmowie z Barbar\u0105 Hollender, \u201eRzeczpospolita\u201d, 13.01.2020, https:\/\/www.rp.pl\/Oscary\/310119990-Jan-Komasa-Rzadko-pokazujemy-jak-ludzie-mierza-sie-z-trauma.html<\/a> [dost\u0119p: 16.01.2020].\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5]\u00a0<\/sup>Takie przejaskrawienie jest typowe przede wszystkim dla seriali, kt\u00f3rych tematu tutaj nie poruszam z racji ogranicze\u0144 formalnych.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6]\u00a0<\/sup>Chyba \u017ce to celowy zabieg, jak w Sukcesji <\/i>(Succession, <\/i>2018, prod. HBO).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/b>\u00a0krajobraz, kino polskie, pejza\u017c wiejski<\/p>\n

Joanna Najbor<\/b>\u00a0\u2013 absolwentka dziennikarstwa, filmoznawstwa i romanistyki UJ, wyr\u00f3\u017cniana w konkursach krytycznofilmowych \u2013 m.in. \u201ePowi\u0119kszeniu\u201d Filmwebu i Konkursie o Nagrod\u0119 im. Krzysztofa M\u0119traka. Gra na wiolonczeli. Pochodzi z Zakopanego.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1. Na przyk\u0142ad brak czu\u0142o\u015bci i wszystko, co z niego wynika: poszarpane szkice, niedba\u0142e opisy, tak zwana niemo\u017cno\u015b\u0107 porozumienia. Si\u0119 i wobec, tam i z powrotem; brak czu\u0142o\u015bci staje si\u0119 moj\u0105 tez\u0105, staje si\u0119 moj\u0105 niezdrow\u0105, wytr\u0105caj\u0105c\u0105 z r\u00f3wnowagi obsesj\u0105, kiedy idzie o reprezentacje krajobraz\u00f3w lokalnych w najnowszych filmach polskich. Twarz, 2017 r., re\u017c. Ma\u0142gorzata… Czytaj wi\u0119cej »Na przyk\u0142ad brak czu\u0142o\u015bci. Kilka tez o krajobrazowaniu wsi polskiej<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":748,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[260,252],"tags":[38,306,269,307],"ppma_author":[308],"class_list":["post-220","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-3-2020","category-z-perspektywy","tag-kino-polskie","tag-krajobraz","tag-narracja-filmowa","tag-pejzaz-wiejski"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t