{"id":219,"date":"2020-11-09T00:00:00","date_gmt":"2020-11-08T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2020\/11\/09\/pokaz-mi-czego-nie-widzialem-opowiedz-mi-o-czym-nie-slyszalem-z-marianem-marzynskim-rozmawia-anna-taszycka\/"},"modified":"2021-05-29T14:14:38","modified_gmt":"2021-05-29T13:14:38","slug":"pokaz-mi-czego-nie-widzialem-opowiedz-mi-o-czym-nie-slyszalem-z-marianem-marzynskim-rozmawia-anna-taszycka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/pokaz-mi-czego-nie-widzialem-opowiedz-mi-o-czym-nie-slyszalem-z-marianem-marzynskim-rozmawia-anna-taszycka\/","title":{"rendered":"Poka\u017c mi, czego nie widzia\u0142em \u2013 opowiedz mi, o czym nie s\u0142ysza\u0142em. Z Marianem Marzy\u0144skim rozmawia Anna Taszycka"},"content":{"rendered":"

Mo\u017ce zaczniemy od tego, \u017ce pracowa\u0142 Pan jako wyk\u0142adowca w Rhode Island School of Design w USA. Kiedy to by\u0142o i jak d\u0142ugo trwa\u0142o<\/b>?<\/b><\/p>\n

To by\u0142o w latach 1972\u20131976. Do mojego przyjazdu by\u0142a tam fotografia i raczkuj\u0105cy film. Pojawi\u0142em si\u0119 jako pierwszy nauczyciel filmowiec.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Marian Marzy\u0144ski, Rhode Island School of Design, 1973 r., w tle, na \u015bcianie powi\u0119kszone klatki z dokumentu \u201eBy\u0107\u201d, kt\u00f3re by\u0142y wykorzystywane do analizy monta\u017cu filmowego, \u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum Mariana Marzy\u0144skiego<\/span><\/p>\n

Czego Pan uczy\u0142 student<\/b>\u00f3<\/b>w? Czy by\u0142y to zaj\u0119cia praktyczne, czy teoretyczne? Sp\u0119dza\u0142 Pan z nimi czas w monta\u017cowni czy raczej \u201ena ulicy\u201d w poszukiwaniu temat<\/b>\u00f3<\/b>w? Jak wygl\u0105da\u0142 ten proces? Innymi s\u0142owy: jak uczy\u0142 Pan swoich student<\/b>\u00f3<\/b>w w tamtym okresie robi\u0107 filmy? Co by\u0142o dla Pana wa\u017cne? Co chcia\u0142 Pan im przekaza\u0107<\/b>?<\/b><\/p>\n

By\u0142y to zaj\u0119cia praktyczne, ale pomieszane z teori\u0105. Gdy nauczycielem jest filmowiec, trudno oddzieli\u0107 warsztat od teorii \u2013 zawsze patrzy si\u0119 przez pryzmat w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci. Mia\u0142em r\u00f3wnie\u017c jeden kurs zbli\u017cony to filmoznawstwa, nazywa\u0142 si\u0119 \u201eAnaliza filmowa\u201d i polega\u0142 na krytycznej ocenie klasycznych hollywoodzkich film\u00f3w, na przyk\u0142ad W samo po\u0142udnie<\/i> (High Noon<\/i>, re\u017c. Fred Zinnemann, 1952), kt\u00f3re studenci musieli ogl\u0105da\u0107 wielokrotnie: raz pod k\u0105tem scenariusza, innym razem re\u017cyserii, potem zdj\u0119\u0107, d\u017awi\u0119ku, scenografii. Brali\u015bmy taki film na \u201est\u00f3\u0142 operacyjny\u201d i kroili\u015bmy na kawa\u0142ki, wyszukuj\u0105c niekonsekwencje i b\u0142\u0119dy. Od czasu do czasu przeprowadzali\u015bmy te\u017c analizy ameryka\u0144skich dokument\u00f3w z udzia\u0142em re\u017cyser\u00f3w. Wizyt\u0119 Richarda Leacocka poprzedzi\u0142a analiza jego filmu Primary <\/i>(1960). Mieli\u015bmy r\u00f3wnie\u017c na stole filmy braci Alberta i Davida Maysles Grey Gardens<\/i> (1975), jeden z najlepszych przyk\u0142ad\u00f3w ameryka\u0144skiego direct cinema<\/i> lat 70. XX wieku, a tak\u017ce ich Salesman<\/i> (1969). Je\u017celi uda\u0142o si\u0119 filmowca nam\u00f3wi\u0107 na pokazanie \u201ebebech\u00f3w\u201d, nie by\u0142o nic lepszego. Raz nawet analizowali\u015bmy film polski (nie pami\u0119tam ju\u017c jaki) z udzia\u0142em aktorki El\u017cbiety Czy\u017cewskiej, kt\u00f3ra mieszka\u0142a w Nowym Jorku. Przyjecha\u0142 te\u017c Krzysztof Zanussi, nie z filmem, a na rozmow\u0119 o polskim kinie.<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu sp\u0119dza\u0142em na wyszukiwaniu ze studentami pomys\u0142\u00f3w na ich filmy. Od czasu do czasu spotykali\u015bmy si\u0119 na zdj\u0119ciach, by\u0142y te\u017c d\u0142ugie godziny ogl\u0105dania ich materia\u0142\u00f3w i jeszcze d\u0142u\u017csze po\u015bwi\u0119cone na monta\u017c, bo jak pisa\u0142 Wsiewo\u0142od Pudowkin: Film to monta\u017c<\/i>. Robili\u015bmy du\u017co film\u00f3w, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych koncentrowa\u0142y si\u0119 zaj\u0119cia. Przychodzili na nie ci, kt\u00f3rzy w tym czasie nie byli zaj\u0119ci kr\u0119ceniem, to znaczy wi\u0119kszo\u015b\u0107 grupy. Najwa\u017cniejszy jednak stawa\u0142 si\u0119 post\u0119p w produkcji, kt\u00f3rej proces by\u0142 otwarty. Zlikwidowa\u0142em stopnie, zaliczenia dostawali wszyscy, najwa\u017cniejsza by\u0142a tw\u00f3rcza \u201eiluminacja\u201d, do kt\u00f3rej ka\u017cdy dochodzi\u0142 we w\u0142asny spos\u00f3b i w swoim czasie. Jest to chyba najlepszy spos\u00f3b edukacji, nauczyciel nie mo\u017ce by\u0107 policjantem.<\/p>\n

Ka\u017cdy film studencki to by\u0142 osobny \u201ekurs\u201d, przeprowadzi\u0142em bowiem ma\u0142\u0105 rewolucj\u0119: dot\u0105d ka\u017cdy student udawa\u0142 producenta i robi\u0142 film w tajemnicy przed innymi, teraz proces tw\u00f3rczy film\u00f3w by\u0142 otwarty dla innych student\u00f3w, producentem by\u0142em ja, a oni moimi scenarzystami, re\u017cyserami, operatorami, jak w studio filmowym. Nauczy\u0142em si\u0119 tego od Jerzego Bossaka w warszawskiej Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych.<\/p>\n

W rozmowie z Marcinem Gi\u017cyckim wspomina Pan, \u017ce walczy\u0142 Pan z podzia\u0142em na film dokumentalny i fabularny. Powiedzia\u0142 Pan: Je\u015bli robi\u0142em filmy dokumentalne, to tylko dlatego, \u017ce wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce mia\u0142em lepsze historie do opowiedzenia przez dokument<\/i>. To mo\u017ce zadam bardziej og<\/b>\u00f3<\/b>lne pytanie: czym powinien si\u0119 charakteryzowa\u0107 udany film dokumentalny?<\/b><\/p>\n

Poka\u017c mi, czego nie widzia\u0142em \u2013 opowiedz mi, o czym nie s\u0142ysza\u0142em.<\/p>\n

Miko<\/b>\u0142aj Jazdon pisze o Panu, co przywo\u0142ane zostaje w ksi\u0105\u017cce Kino-ja. \u017bycie w kadrach filmowych<\/i>, \u017ce swoim filmem Powr<\/i><\/b>\u00f3<\/i><\/b>t statku<\/i><\/b> (1963) wprowadzi\u0142 Pan na polski grunt nurt <\/b>cin\u00e9ma-v\u00e9rit\u00e9. <\/i><\/b>Prosz\u0119 opowiedzie\u0107 o tym filmie. W jaki spos\u00f3b by\u0142 kr\u0119cony? Czy w tamtym czasie w Polsce by\u0142o si\u0119 na bie\u017c\u0105co z nowinkami ze \u015bwiata filmu dokumentalnego? <\/b><\/p>\n

Robi\u0105c Powr\u00f3t statku<\/i>, nie my\u015bla\u0142em o przenoszeniu zachodniej \u201enowinki\u201d, nie wierz\u0119, \u017ce zapatrzenie si\u0119 w innego filmowca daje rezultaty. Ten film wyszed\u0142 z mojego dziennikarstwa (wcze\u015bniej zrobi\u0142em reporta\u017c radiowy z przyjazdu \u201eBatorego\u201d do Gdyni, a p\u00f3\u017aniej reporta\u017c telewizyjny na \u017cywo z gdy\u0144skiego nabrze\u017ca \u2013 z kolejnego rejsu). Robi\u0105c film, wiedzia\u0142em, \u017ce musz\u0119 si\u0119 zbli\u017cy\u0107, jak nikt dot\u0105d, do ludzi po obu stronach \u017celaznej kurtyny, kt\u00f3r\u0105 chcia\u0142em zerwa\u0107, przynajmniej na te dwadzie\u015bcia minut projekcji filmowej. Dostrzeg\u0142o to jury Festiwalu Film\u00f3w Kr\u00f3tkometra\u017cowych w Krakowie, gdzie w 1964 roku dosta\u0142em podw\u00f3jne Grand Prix, w konkursie polskim i mi\u0119dzynarodowym. W jury by\u0142 mi\u0119dzy innymi Richard Leacock, nieznany mi wtedy ameryka\u0144ski tw\u00f3rca direct cinema<\/i>, kt\u00f3ry dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej odwiedzi\u0142 moich student\u00f3w w Rhode Island School of Design.<\/p>\n

<\/p>\n

Powr\u00f3t statku<\/em>, 1963 r., re\u017c. Marian Marzy\u0144ski, \u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum FINA<\/span><\/p>\n

Jacy s\u0105 Pana mistrzowie dokumentu z przesz\u0142o\u015b<\/b>ci?<\/b><\/p>\n

Francuskie cin<\/i>\u00e9<\/i>ma-v\u00e9rit\u00e9<\/i> \u2013 Jean Rouch, Edgar Morin, Chris Marker, odkrywcy cz\u0142owieka na ulicy. Pewne wp\u0142ywy polskiej \u201eczarnej serii\u201d dokument\u00f3w z lat 50. XX wieku, ale nie \u017caden konkretny filmowiec. Nikt ze wsp\u00f3\u0142czesnych mi polskich dokumentalist\u00f3w lat 60., ale gdybym nie wyjecha\u0142, to chyba najbli\u017cszy by\u0142by mi Krzysztof Kie\u015blowski, z kt\u00f3rym mija\u0142em si\u0119 w drzwiach WFD: ja wychodzi\u0142em, on wchodzi\u0142. R\u00f3wnie\u017c jego przej\u015bcie do fabu\u0142y doskonale rozumiem \u2013 w dokumencie pewnych rzeczy nie da\u0142o si\u0119 powiedzie\u0107, a mo\u017ce nie tyle w dokumencie, ile w Polsce tamtych czas\u00f3w? Gdybym zosta\u0142, te\u017c bym chyba poszed\u0142 t\u0105 drog\u0105, ale trafiaj\u0105c na grunt zachodni, odkry\u0142em w dokumencie wi\u0119cej ni\u017c w fabule, moje filmy s\u0105 takimi w\u0142a\u015bnie fabularnymi (w sensie akcji, dramaturgii, struktury) dokumentami.<\/p>\n

Jazdon przypisuje te\u017c Panu, znowu jako pionierowi, si\u0119gni\u0119cie po metod\u0119 autobiograficzn\u0105 na gruncie dokumentu. Jak do tego dosz\u0142o, dlaczego skierowa\u0142 Pan kamer\u0119 na siebie?<\/b><\/p>\n

Zrobi\u0142bym to ju\u017c dawniej, w Polsce, gdyby by\u0142o to mo\u017cliwe, ale dopiero w Ameryce mog\u0142em powiedzie\u0107 publicznie, \u017ce jestem \u017bydem. Reakcja na takie wyznanie zach\u0119ci\u0142a mnie do opowiadania o sobie, a to przenios\u0142o si\u0119 z prze\u017cy\u0107 wojennych dziecka uratowanego w Holocau\u015bcie \u2013 do innych temat\u00f3w.<\/p>\n

Czy zna Pan tw\u00f3rczo\u015b\u0107 czeskiej dokumentalistki Heleny T\u0159e\u0161t\u00edkovej? W niekt\u00f3rych swoich filmach przez wiele lat powraca\u0142a do swoich bohater\u00f3w, czego efektem s\u0105 niezwyk\u0142e portrety filmowe. <\/b>Pan przez trzydzie\u015bci lat kr\u0119ci\u0142 film o swojej c<\/b>\u00f3<\/b>rce. Czy od pocz\u0105tku planowa\u0142 Pan zrobienie o niej filmu dokumentalnego, czy te\u017c po prostu postanowi\u0142 Pan wykorzysta\u0107 domowe archiwum i z niego stworzy\u0107 film? Jak do filmu odnios\u0142a si\u0119 sama bohaterka?<\/b><\/p>\n

Nie znam T\u0159e\u0161t\u00edkovej. \u017byj\u0119 w odleg\u0142ym \u015bwiecie, Europa jest tylko moim wspomnieniem, ale brzmi to jak moja w\u0142asna filozofia: rejestrowa\u0107 obrazy z ludzkiego \u017cycia przez jak najd\u0142u\u017cszy okres, a potem wraca\u0107 do nich w innych filmach. Tak by\u0142o z filmem Anya<\/i>: najpierw by\u0142a Anya at 5<\/i>, potem Anya at 7<\/i>, a potem Anya at 10<\/i> \u2013 wreszcie ca\u0142y film. Anya uwa\u017ca, \u017ce jest to film nie o niej, a o bohaterce filmowej o tym samym imieniu. To dla mnie dow\u00f3d, \u017ce ta teoria o zacieraniu si\u0119 gatunk\u00f3w dokumentu i fabu\u0142y dzia\u0142a.<\/p>\n

Wa<\/b>\u017cn\u0105 rol\u0119 w Pana tw<\/b>\u00f3<\/b>rczo\u015bci odgrywa kwestia to\u017csamo\u015bci. W jaki spos<\/b>\u00f3b forma i tre<\/b>\u015b\u0107 <\/b>film\u00f3<\/b>w opowiadaj\u0105cych o to\u017csamo\u015bci ze sob\u0105 wsp\u00f3\u0142graj\u0105? Czy najpierw pojawia si\u0119 bohater\/bohaterowie, czy mo\u017ce ma Pan pomys\u0142 <\/b>na form<\/b>\u0119 opowie\u015bci i szuka dla niej bohatera?<\/b><\/p>\n

Pomys\u0142 na opowie\u015b\u0107, a potem szukanie bohatera to trick fabularny, rzadko sprawdzaj\u0105cy si\u0119 w dokumencie. Ja zawsze zaczynam od \u017cywego cz\u0142owieka, takich \u017cywych bohater\u00f3w mam na li\u015bcie dziesi\u0119\u0107 razy wi\u0119cej, ni\u017c powsta\u0142o moich film\u00f3w. Losy ludzkie s\u0105 unikalne, a jednak podobne do siebie, decyduj\u0105c si\u0119 na film, wybieram unikalno\u015b\u0107, o niekt\u00f3rych moich niedosz\u0142ych bohaterach film\u00f3w teraz zaczynam pisa\u0107.<\/p>\n

Czy gdy kr\u0119ci\u0142 Pan w 2003 roku film o Gombrowiczu Ja, Gombro<\/i>, my\u015bl\u0105c o formie tego dokumentu, inspirowa\u0142 si\u0119 <\/b>Pan tw\u00f3<\/b>rczo\u015bci\u0105 pisarza?<\/b><\/p>\n

Ten film jest odpowiedzi\u0105 na prowokacj\u0119 Gombro, kt\u00f3ry pisa\u0142, \u017ce interesuje go czytelnik, kt\u00f3ry chcia\u0142by go zje\u015b\u0107, delektowa\u0107 si\u0119 nim albo go zwymiotowa\u0107, byleby go zgryz\u0142. To by\u0142em ja. Opowiedzia\u0142em o czytelniku, dla kt\u00f3rego on sta\u0142 si\u0119 ojcem duchowym. Pani Gombrowiczowa stwierdzi\u0142a, \u017ce nie jest to film o jej m\u0119\u017cu, ale o jakim\u015b panu Marzy\u0144skim. I mia\u0142a racj\u0119.<\/p>\n

A wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie jakich dokumentalist<\/b>\u00f3<\/b>w Pan ceni? Mo\u017ce inaczej: czy interesuje Pana wsp\u00f3\u0142czesny film dokumentalny? Je\u015bli tak, to jaki?<\/b><\/p>\n

Interesuje mnie ka\u017cdy dokument, kt\u00f3rego tw\u00f3rca zajmuje si\u0119 jednym cz\u0142owiekiem i jego otoczeniem \u2013 przez co najmniej rok. Takich film\u00f3w powstaje w Stanach wiele. Dla niekt\u00f3rych trzydzie\u015bci pi\u0119\u0107 lat temu to ja by\u0142em \u201enowink\u0105\u201d filmow\u0105. W Polsce takim filmowcem jest Wojciech Staro\u0144. Przed zrobieniem swojej Syberyjskiej lekcji<\/i> (1998) nie widzia\u0142 \u017cadnego z moich film\u00f3w. Co potwierdza moj\u0105 opini\u0119, \u017ce nie odkrycia innych filmowc\u00f3w, a w\u0142asne zainteresowanie lud\u017ami jest tym, od czego si\u0119 zaczyna. A potem, \u017ceby powsta\u0142 dobry film, trzeba jeszcze mn\u00f3stwo przeszk\u00f3d pokona\u0107.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/b><\/p>\n

S\u0142owa kluczowe<\/b>: film dokumentalny, direct cinema<\/i>, cin\u00e9ma-v\u00e9rit\u00e9<\/i>, Marian Marzy\u0144ski, edukacja filmowa<\/p>\n

Marian Marzy\u0144ski \u2013<\/b> ur. w 1937 roku w Warszawie. Re\u017cyser film\u00f3w dokumentalnych i program\u00f3w telewizyjnych. W latach 60. XX wieku m.in. wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca popularnego programu Turniej miast<\/i>. W roku 1969 wyemigrowa\u0142 do Danii, a nast\u0119pnie do USA. Re\u017cyser m.in. film\u00f3w: Powr\u00f3t statku<\/i> (1963), Przed turniejem<\/i> (1965), By\u0107<\/i> (1967), Ja, Gombro<\/i> (2003), Anya (In and Out of Focus<\/i>, 2004), Nigdy nie zapomnij k\u0142ama\u0107<\/i> (2012). W 2017 roku ukaza\u0142 si\u0119 w Polsce album ze zdj\u0119ciami z jego film\u00f3w Kino-ja. \u017bycie w kadrach filmowych<\/i>.<\/p>\n

Anna Taszycka <\/b>\u2013 filmoznawczyni, doktor nauk humanistycznych. Adiunkt w Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Jako wyk\u0142adowczyni ma na swoim koncie wsp\u00f3\u0142prac\u0119 m.in. z Instytutem Sztuk Audiowizualnych oraz Wydzia\u0142em Polonistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Gender Studies w Instytucie Bada\u0144 Literackich Polskiej Akademii Nauk, Instytutem Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Gender Studies ISNS Uniwersytetu Warszawskiego oraz krakowsk\u0105 Akademi\u0105 Sztuk Pi\u0119knych. Koordynatorka projektu Akademia Polskiego Filmu w Krakowie i Tychach. Wsp\u00f3\u0142autorka hase\u0142 w Encyklopedii kina <\/i>i Encyklopedii gender<\/i>. Autorka tekst\u00f3w w tomach (Nie)widzialne kobiety kina <\/i>(2018) oraz Nowa kinofilia: przestrzenie i afekty <\/i>(2018).\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mo\u017ce zaczniemy od tego, \u017ce pracowa\u0142 Pan jako wyk\u0142adowca w Rhode Island School of Design w USA. Kiedy to by\u0142o i jak d\u0142ugo trwa\u0142o? To by\u0142o w latach 1972\u20131976. Do mojego przyjazdu by\u0142a tam fotografia i raczkuj\u0105cy film. Pojawi\u0142em si\u0119 jako pierwszy nauczyciel filmowiec. Marian Marzy\u0144ski, Rhode Island School of Design, 1973 r., w tle,… Czytaj wi\u0119cej »Poka\u017c mi, czego nie widzia\u0142em \u2013 opowiedz mi, o czym nie s\u0142ysza\u0142em. Z Marianem Marzy\u0144skim rozmawia Anna Taszycka<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":744,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[260],"tags":[303,304,275,124,305,269],"ppma_author":[115],"class_list":["post-219","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-3-2020","tag-cinema-verite","tag-direct-cinema","tag-edukacja-filmowa","tag-film-dokumentalny","tag-marian-marzynski","tag-narracja-filmowa"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t