![\"ok\u0142adka](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/angielski\/ford_okladka.jpg\")
<\/b><\/p>\n <\/b><\/p>\n
Micha\u0142 Danielewicz, Ford. Re\u017cyser<\/i>, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2019<\/p>\n
\u201ePowie\u015b\u0107\u201d \u2013 takie w\u0142a\u015bnie okre\u015blenie przysz\u0142o mi na my\u015bl podczas lektury ksi\u0105\u017cki Micha\u0142a Danielewicza Ford. Re\u017cyser<\/i>, jednej z trzech nominowanych do Nagrody im. Boles\u0142awa Micha\u0142ka za najlepsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 filmoznawcz\u0105 2019 roku. Danielewicz nagrody nie otrzyma\u0142, ale jego publikacja zosta\u0142a doceniona. Jej forma sk\u0142ania do zastanowienia nie tylko nad tym, czym ta pozycja jest, ale tak\u017ce \u2013 czym nie jest. Nie jest niew\u0105tpliwie monografi\u0105. Jak dotychczas Ford doczeka\u0142 si\u0119 jednej monografii popularnej pi\u00f3ra Stanis\u0142awa Janickiego, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 pod tytu\u0142em Aleksander Ford<\/i> w 1967 roku w serii X Muza nak\u0142adem Wydawnictw Artystycznych i Filmowych. Po 1989 roku, kiedy doczekali\u015bmy si\u0119 wysypu monografii re\u017cyser\u00f3w pierwszej i drugiej ligi, nowej interpretacji tw\u00f3rczo\u015bci Forda wci\u0105\u017c nie by\u0142o. Zastanawiaj\u0105ce, zwa\u017cywszy, \u017ce chodzi o re\u017cysera, kt\u00f3ry przez lata by\u0142 postaci\u0105 numer jeden polskiej kinematografii, jej \u201ecarem\u201d, jak go z\u0142o\u015bliwie czasem nazywano.<\/p>\n
![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-2484-1814-1500x.jpg\")
<\/p>\n
Aleksander Ford na planie filmu Krzy\u017cacy<\/em>, 1960 r., fot. Tadeusz Kubiak, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Micha\u0142 Danielewicz nie zamierza\u0142 pisa\u0107 o filmach Forda, lecz o nim samym. \u015aci\u015ble rzecz bior\u0105c, pisze o wszystkich filmach tw\u00f3rcy, tak\u017ce tych, kt\u00f3re nie powsta\u0142y, ale nie poddaje ich analizie i interpretacji ani nie ocenia z w\u0142asnego punktu widzenia. Filmy Forda to z regu\u0142y dzie\u0142a maj\u0105ce swoj\u0105 histori\u0119 i w\u0142a\u015bnie o tych historiach jest w ksi\u0105\u017cce mowa. Autor pisze o tym, jak dosz\u0142o do ich powstania, albo dlaczego nie zosta\u0142y zrealizowane, jakie by\u0142y zamys\u0142y i intencje Forda, jaki by\u0142 stosunek do nich czynnik\u00f3w odpowiedzialnych za polityk\u0119 kulturaln\u0105, jak zosta\u0142y przyj\u0119te przez w\u0142adz\u0119, krytyk\u0119 i publiczno\u015b\u0107, jaka pozycja im przypad\u0142a w ocenie historyk\u00f3w. Historie te s\u0105 nader interesuj\u0105ce i je\u017celi czytelnicy mojej generacji mog\u0105 po cz\u0119\u015bci zna\u0107 je i pami\u0119ta\u0107, to kolejne generacje \u2013 ju\u017c nie.<\/p>\n Nad tym, czy Ford. Re\u017cyser<\/i> to biografia, mo\u017cna by d\u0142ugo dyskutowa\u0107. I tak, i nie. Biografie, a ju\u017c zw\u0142aszcza autobiografie znanych tw\u00f3rc\u00f3w filmowych to z regu\u0142y g\u0105szcz zagadek. S\u0105 kreacjami w r\u00f3wnej mierze co dzie\u0142a samych tw\u00f3rc\u00f3w. Wystarczy przypomnie\u0107 casus<\/i> Federica Felliniego czy Erika von Stroheima. Maria Kornatowska, autorka wielokrotnie wznawianej monografii Felliniego, nawet nie pr\u00f3buje u\u015bci\u015bli\u0107 czy korygowa\u0107 rozlicznych wersji jego \u017cyciorysu, kt\u00f3ry re\u017cyser wci\u0105\u017c od nowa zmy\u015bla\u0142. Fellini stworzy\u0142 La Strad\u0119<\/i>, S\u0142odkie \u017cycie<\/i>, Osiem i p\u00f3\u0142<\/i>, ale stworzy\u0142 te\u017c samego siebie, Felliniego mitycznego, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 cz\u0142owieka z krwi i ko\u015bci.<\/p>\n Dociekliwi historycy oczywi\u015bcie nie poprzestaj\u0105 na \u015bwiadectwach samych tw\u00f3rc\u00f3w, lecz si\u0119gaj\u0105 do \u017ar\u00f3de\u0142, archiw\u00f3w, dokument\u00f3w, list\u00f3w, wspomnie\u0144 ludzi, kt\u00f3rzy znali danego autora. Pracowicie dociekaj\u0105, jak by\u0142o \u201enaprawd\u0119\u201d, je\u015bli w og\u00f3le udaje si\u0119 dotrze\u0107 do czego\u015b, co mog\u0142oby uchodzi\u0107 za prawd\u0119.<\/p>\n Danielewicz jest badaczem sumiennym i skrupulatnym, cho\u0107 nie nadaje swojej narracji charakteru wywodu naukowego, wspartego na ka\u017cdym kroku przypisami, odwo\u0142ywaniem si\u0119 do \u017ar\u00f3de\u0142 i opinii autorytet\u00f3w, to przecie\u017c zanim przyst\u0105pi\u0142 do pisania, wykona\u0142 rzeteln\u0105 prac\u0119. Wykorzysta\u0142 materia\u0142y archiwalne, literatur\u0119 przedmiotu, przeprowadzi\u0142 rozmowy m.in. z rodzin\u0105 Forda, osobami znaj\u0105cymi go najbli\u017cej, mia\u0142 te\u017c do dyspozycji transkrypcje rozm\u00f3w, kt\u00f3re udost\u0119pni\u0142 mu Stanis\u0142aw Janicki. Rozmowy te Janicki przeprowadzi\u0142 na potrzeby zrealizowanego przez siebie filmu dokumentalnego z 2002 roku Kochany i nienawidzony. Dramat \u017cycia i \u015bmierci tw\u00f3rcy \u201eKrzy\u017cak\u00f3w\u201d<\/i>. Rozm\u00f3wc\u00f3w by\u0142o bardzo wielu. Dla Danielewicza by\u0142 to materia\u0142 nieoceniony, bowiem wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b, z kt\u00f3rymi rozmawia\u0142 Janicki, ju\u017c nie \u017cy\u0142a, gdy on sam pracowa\u0142 nad ksi\u0105\u017ck\u0105. Jak korzysta\u0142 ze zgromadzonej bazy materia\u0142owej? Sam o tym pisze:<\/p>\n Chc\u0119 te\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce cudzys\u0142\u00f3w w tej ksi\u0105\u017cce u\u017cywany jest jako znak redaktorski \u2013 dla zaznaczenia wypowiedzi i u\u0142atwienia lektury, a nie jako oznaczenie literalnego cytatu. Pisz\u0105c, stara\u0142em si\u0119 zachowa\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 pomi\u0119dzy tym, co sam, przy wsparciu rozm\u00f3wc\u00f3w i r\u00f3\u017cnorakich lektur \u2013 by\u0142em w stanie ze \u017ar\u00f3de\u0142 zrozumie\u0107, a prze\u0142o\u017ceniem tego na wzgl\u0119dnie przejrzyst\u0105 i p\u0142ynn\u0105 opowie\u015b\u0107 o cz\u0142owieku uwik\u0142anym w pi\u0119trowe gry pozor\u00f3w. Koniec ko\u0144c\u00f3w, jako autor ponosz\u0119 wy\u0142\u0105czn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za tre\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki<\/i>.<\/p>\n Ta deklaracja dostatecznie wyja\u015bnia zamys\u0142 oraz intencje autora. Pr\u00f3buj\u0119 sobie wyobrazi\u0107, jak musia\u0142aby wygl\u0105da\u0107 tradycyjna biografia, gdyby Danielewicz zdecydowa\u0142 si\u0119 takow\u0105 napisa\u0107. W \u015bwietle tego, czego dowiadujemy si\u0119 z jego ksi\u0105\u017cki, takie zadanie wydaje si\u0119 niemal niemo\u017cliwe. Ford by\u0142 i pozosta\u0142 do ko\u0144ca cz\u0142owiekiem zagadk\u0105. Zawsze trzymaj\u0105cy si\u0119 na dystans, otaczaj\u0105cy aur\u0105 tajemnicy wszystko, czego si\u0119 kiedykolwiek ima\u0142. Nic z tego, co komukolwiek powiedzia\u0142 czy napisa\u0142, nie musia\u0142o by\u0107 prawd\u0105. Prawd\u0105 by\u0142o dla Forda to, co w danym momencie sprzyja\u0142o jego planom. Ale r\u00f3wnie ch\u0119tnie uprawia\u0142 wszystkie mo\u017cliwe rodzaje mistyfikacji ca\u0142kiem bezinteresownie. Z dat jego osobistego \u017cyciorysu znamy dok\u0142adnie dat\u0119 i miejsce jego samob\u00f3jczej \u015bmierci. Natomiast data i miejsce urodzin nie s\u0105 pewne, podawa\u0142 r\u00f3\u017cne. Znane s\u0105 daty jego \u017cyciorysu oficjalnego, ale te\u017c nie wszystkie. Wiele dokument\u00f3w zagin\u0119\u0142o lub zosta\u0142y zniszczone, ale czy po\u015bwiadczy\u0142yby prawd\u0119, czy te\u017c to, co podawa\u0142 do wiadomo\u015bci Ford?<\/p>\n Pewnego dnia Mosze Lifszyc wymy\u015bli\u0142 Aleksandra Forda i konsekwentnie kreowa\u0142 t\u0119 posta\u0107 powo\u0142an\u0105 przez siebie do \u017cycia. Si\u0119gnijmy po monografi\u0119 Janickiego \u2013 to jest w\u0142a\u015bnie to, co tw\u00f3rca podawa\u0142 do wierzenia, te\u017c zreszt\u0105 niech\u0119tnie. Zwykle m\u00f3wi\u0142 niewiele, lakonicznie, tylko rzeczy oczywiste. Mam w tej mierze osobiste do\u015bwiadczenie, bowiem przeprowadza\u0142am z nim wywiad dla francuskiego czasopisma \u201eImage et Son\u201d. Jako m\u0142oda, niedo\u015bwiadczona dziennikarka nie umia\u0142am sobie poradzi\u0107. Zdawkowy i nijaki wywiad nigdy si\u0119 nie ukaza\u0142. Wyr\u0119czyli mnie Francuzi, zdawali sobie spraw\u0119 z tego, co chc\u0105 us\u0142ysze\u0107, i to w\u0142a\u015bnie napisali.<\/p>\n Wracam jednak do pomys\u0142u, zgodnie z kt\u00f3rym Danielewicz chcia\u0142by napisa\u0107 tradycyjn\u0105 biografi\u0119 na podstawie bazy, jak\u0105 dysponowa\u0142, chcia\u0142by wszystko skorygowa\u0107, u\u015bci\u015bli\u0107, zdementowa\u0107, by dobra\u0107 si\u0119 do prawdy i tylko prawdy. Ka\u017cdy podany fakt, ka\u017cd\u0105 informacj\u0119 musia\u0142by opatrzy\u0107 przypisami, w kt\u00f3rych dopowiedzia\u0142by, \u017ce najbardziej prawdopodobna jest wersja A, ale mo\u017cliwa tak\u017ce wersja B czy nawet C, a tylko D wydaje si\u0119 ma\u0142o wiarygodna. Oczywi\u015bcie nie imputuj\u0119 autorowi, \u017ce w ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3r\u0105 ostatecznie napisa\u0142, nie d\u0105\u017cy\u0142 do ukazania prawdy i zdementowania fa\u0142szerstw. Ale zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z tego, kim jest jego bohater i z jakim mistrzostwem gmatwa i mataczy, jak myli tropy i jaki efekt chce dzi\u0119ki temu osi\u0105gn\u0105\u0107.<\/p>\n Ford mia\u0142 nader wyrazisty autoobraz, kt\u00f3ry narzuca\u0142 sobie wsp\u00f3\u0142czesnym i chcia\u0142 przekaza\u0107 potomnym. Nieprzypadkowo ksi\u0105\u017cka Danielewicza nosi tytu\u0142 Ford. Re\u017cyser<\/i>. Bo by\u0142 i pozosta\u0142 do ko\u0144ca re\u017cyserem. W sensie dos\u0142ownym i przeno\u015bnym. Re\u017cyserowanie by\u0142o dla\u0144 nie tylko wybran\u0105 profesj\u0105, ale te\u017c sposobem istnienia, formowaniem i kszta\u0142towaniem osobowo\u015bci. Realizowa\u0107 filmy znaczy\u0142o dla\u0144 tyle, co \u017cy\u0107, gdy nie m\u00f3g\u0142 ich robi\u0107, przesta\u0142 po prostu \u201eby\u0107\u201d, nim ostatecznie wybra\u0142 \u015bmier\u0107. Do samego ko\u0144ca, gdy kolejne plany i zamys\u0142y ponosi\u0142y fiasko, udawa\u0142, \u017ce nadal pracuje \u2013 nad nowymi scenariuszami, konceptami, sztuk\u0105, kt\u00f3ra w ko\u0144cu powsta\u0142a, lecz nie spe\u0142nia\u0142a pok\u0142adanych w niej nadziei tw\u00f3rcy. By\u0142 te\u017c re\u017cyserem spektaklu w\u0142asnego \u017cycia. Re\u017cyserowa\u0142 nie tylko filmy, ale te\u017c siebie. Wymy\u015bli\u0142 \u201eAleksandra Forda\u201d i konsekwentnie gra\u0142 t\u0119 rol\u0119, a w\u0142a\u015bciwie wielo\u015b\u0107 r\u00f3l. Ka\u017cdy jest jaki\u015b. Ford nie by\u0142<\/i> \u2013 powiedzia\u0142 o nim Edward Zaji\u010dek, kt\u00f3ry pracowa\u0142 z nim wiele lat i bodaj\u017ce zna\u0142 go najlepiej, je\u015bli w og\u00f3le ktokolwiek m\u00f3g\u0142 powiedzie\u0107, \u017ce go zna. Jak zatem sportretowa\u0107 cz\u0142owieka, jak doszuka\u0107 si\u0119 twardego rdzenia jego to\u017csamo\u015bci, osobowo\u015bci, tak g\u0142\u0119boko skrytej pod maskami? Kiedy by\u0142 sob\u0105 (je\u015bli kiedykolwiek by\u0142), a kiedy gra\u0142? Wszystkie te kreacje \u2013 jak pisze Danielewicz \u2013 spaja\u0142 jeden czynnik: w ka\u017cdej z r\u00f3l Ford przyznawa\u0142 sobie nieomylno\u015b\u0107 i nie zwyk\u0142 obci\u0105\u017ca\u0107 siebie poczuciem winy. Nigdy nie by\u0142 winny niczemu. Nie uznawa\u0142 czego\u015b takiego jak kl\u0119ska czy pora\u017cka.<\/p>\n Danielewicz wybra\u0142 dla swojej narracji form\u0119 powie\u015bciow\u0105, cho\u0107 jego ksi\u0105\u017cka powie\u015bci\u0105 sensu stricto<\/i> nie jest, podobnie jak nie jest monografi\u0105 ani biografi\u0105. Wiele ujawni\u0142, sprostowa\u0142, odkry\u0142, lista jego dokona\u0144 w tym zakresie jest d\u0142uga. Ale znakiem firmowym jego opowie\u015bci jest formu\u0142a: \u201eja tak to widz\u0119\u201d. Jest to zatem forma \u015bci\u015ble autorska. Ford made by<\/i> Danielewicz.<\/p>\n Ford \u017cy\u0142 d\u0142ugo i \u017cy\u0142 w \u201eciekawych czasach\u201d. Nie tylko on si\u0119 zmienia\u0142, zmienia\u0142 si\u0119 otaczaj\u0105cy go \u015bwiat \u2013 nie tylko kr\u0105g mu najbli\u017cszy. By pokaza\u0107 tw\u00f3rc\u0119, Danielewicz uzna\u0142 za stosowne pokaza\u0107 tak\u017ce \u00f3w \u015bwiat, czy raczej \u015bwiaty.<\/p>\n Ford zacz\u0105\u0142 realizowa\u0107 filmy w okresie mi\u0119dzywojnia, w czasie wojny z ZSRR pracowa\u0142 nad kronikami i dokumentami, po wojnie zaczyna\u0142 tak\u017ce od dokument\u00f3w, by wreszcie m\u00f3c robi\u0107 to, co chcia\u0142 \u2013 filmy fabularne, donios\u0142e w tre\u015bci, radykalne w wymowie. Pracowa\u0142 w okresie stalinizmu, kolejnych odwil\u017cy, kt\u00f3re szybko ust\u0119powa\u0142y fali mrozu, podejmowa\u0142 wci\u0105\u017c nowe inicjatywy na emigracji.<\/p>\n Przysz\u0142y re\u017cyser Krzy\u017cak\u00f3w<\/i> od razu zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 bran\u017cy, gdy zrobi\u0142 swoje pierwsze filmy dokumentalne. Debiutant zdawa\u0142 si\u0119 \u015bwietnie zna\u0107 swoje rzemios\u0142o, jakby by\u0142a to umiej\u0119tno\u015b\u0107 wrodzona. Jego talent by\u0142 bezsporny. Pisz\u0105c o przedwojennych dokonaniach Forda, Danielewicz poczyni\u0142 znamienne spostrze\u017cenie. Na tle tego, co dzia\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas w kinie, Ford by\u0142 jak neorealista mi\u0119dzy realizatorami spod znaku \u201ekina papy\u201d. Spektakularne sukcesy przysz\u0142y p\u00f3\u017aniej, ale je\u017celi kiedykolwiek by\u0142 nowatorem, to w\u0142a\u015bnie wtedy. Fordowi nie chodzi\u0142o o to, by robi\u0107 filmy, jakich oczekiwa\u0142a bran\u017ca, producenci czy publiczno\u015b\u0107. Nie chcia\u0142 po prostu kr\u0119ci\u0107 film\u00f3w, tylko robi\u0107 takie, jak sam chcia\u0142. Nie by\u0142o \u0142atwo ani w\u00f3wczas, ani p\u00f3\u017aniej. Zwa\u017cywszy na jego pozycj\u0119 w PRL, mo\u017ce si\u0119 to wydawa\u0107 dziwne.<\/p>\n Aleksander Ford na planie filmu Krzy\u017cacy,<\/em> 1960 r., fot. Tadeusz Kubiak, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Ulic\u0119 Graniczn\u0105<\/i> zrealizowa\u0142 w Czechos\u0142owacji i tylko z Pi\u0105tk\u0105 z ulicy Barskiej<\/i> nie mia\u0142 problem\u00f3w, bo ju\u017c kolejny film M\u0142odo\u015b\u0107 Chopina<\/i> okaza\u0142 si\u0119 owocem kompromisu. Ford nie chcia\u0142 filmu o m\u0142odym Chopinie, interesowa\u0142 go paryski okres tw\u00f3rczo\u015bci kompozytora. Kolejne scenariusze pi\u00f3ra r\u00f3\u017cnych autor\u00f3w wci\u0105\u017c nie zadowala\u0142y Komisji Ocen Scenariuszy, a\u017c wreszcie po niezliczonych poprawkach mo\u017cna by\u0142o zacz\u0105\u0107 realizacj\u0119. A potem? Potem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce czas wielkiego Forda min\u0105\u0142, ale tego nie wiedzia\u0142 ani on sam, ani inni. Zw\u0142aszcza \u017ce sw\u00f3j najbardziej spektakularny sukces \u2013 Krzy\u017cak\u00f3w \u2013<\/i> mia\u0142 jeszcze przed sob\u0105. Lecz dla Forda nie by\u0142 to \u201ejego\u201d film. Je\u015bli co\u015b go w tym przedsi\u0119wzi\u0119ciu interesowa\u0142o, to sprawy natury techniczno-realizatorskiej. Po raz pierwszy superprodukcja \u2013 Cinemascope, Eastmancolor, niemal nieograniczony bud\u017cet. Ale niezale\u017cnie od tego rekordu presti\u017cowego i kasowego Ford chcia\u0142, aby go postrzegano jako re\u017cysera wsp\u00f3\u0142czesnego, takiego, kt\u00f3ry idzie z duchem czasu. Tego mia\u0142 dowie\u015b\u0107 \u00d3smy dzie\u0144 tygodnia<\/i>, adaptacja opowiadania modnego w\u00f3wczas Marka H\u0142aski. Filmem tym nie tylko narazi\u0142 si\u0119 w\u0142adzy (film mia\u0142 premier\u0119 dopiero 25 lat p\u00f3\u017aniej), ale te\u017c dowi\u00f3d\u0142, \u017ce czas go wyprzedzi\u0142, \u017ce zdominowa\u0142o go inne kino. W por\u00f3wnaniu z dzie\u0142ami nowej generacji, z takimi tw\u00f3rcami jak Andrzej Wajda, Andrzej Munk, Wojciech J. Has, kt\u00f3rzy obj\u0119li prowadzenie w kinematografii postpa\u017adziernikowej, Ford przesun\u0105\u0142 si\u0119 do kategorii starych i zas\u0142u\u017conych, czyli polskiego odpowiednika \u201ekina papy\u201d.<\/p>\n Zapewne on sam tak siebie nie widzia\u0142, nie zwyk\u0142 si\u0119 poddawa\u0107. Udaj\u0105c si\u0119 na emigracj\u0119, nak\u0142oniony przez drug\u0105 \u017con\u0119 Elinor Griswold, wierzy nadal, \u017ce postrzegany jest jako jeden z wielkich. Danielewicz dzieli przekonanie tych, kt\u00f3rzy s\u0105dzili, \u017ce Ford mimo wszystko nie wyjecha\u0142by, gdyby wierzy\u0142, \u017ce b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 nadal robi\u0107 filmy w Polsce. Ubiega\u0142 si\u0119 przecie\u017c o zgod\u0119 na powr\u00f3t, kt\u00f3rej nie otrzyma\u0142. W \u015bwiecie nie uda\u0142o mu si\u0119 zaistnie\u0107 ani na w\u0142asnych warunkach, ani jakichkolwiek innych. Ford re\u017cyser, cho\u0107 nadal jeszcze kr\u0119ci\u0142 filmy, de facto<\/i> przesta\u0142 istnie\u0107.<\/p>\n Danielewicza interesowa\u0142a jednak nie tylko g\u0142\u00f3wna rola Aleksandra Forda. Nie tylko Ford re\u017cyser, ale tak\u017ce dzia\u0142acz, pedagog, cz\u0142owiek maj\u0105cy \u017cycie prywatne. Ford w PRL (do czasu) m\u00f3g\u0142 otrzyma\u0107 ka\u017cde stanowisko, kt\u00f3re by go zainteresowa\u0142o. Wola\u0142 jednak tworzy\u0107, ni\u017c kierowa\u0107 i zarz\u0105dza\u0107, cho\u0107 by\u0142 w tym \u015bwietny. Wybiera\u0142 w tej mierze inn\u0105 strategi\u0119. Chcia\u0142 rz\u0105dzi\u0107 i decydowa\u0107, ale nie z wysoko\u015bci \u201ecarskiego\u201d tronu, lecz zza kurtyny. Nie zdradzaj\u0105c si\u0119 przed nikim, budowa\u0142 mit cz\u0142owieka, kt\u00f3ry ma tak zwane doj\u015bcia i uk\u0142ady, dost\u0119p do najwy\u017cszych kr\u0119g\u00f3w w\u0142adzy. Jak korzysta\u0142 z tych rzeczywistych i tych nadanych samemu sobie przywilej\u00f3w? Ot\u00f3\u017c nie zawsze w spos\u00f3b godziwy. Ch\u0119tnie i cz\u0119sto pomaga\u0142 (niekt\u00f3rzy tak go w\u0142a\u015bnie pami\u0119taj\u0105), ale jeszcze ch\u0119tniej niszczy\u0142 i utr\u0105ca\u0142. Chcia\u0142 by\u0107 pierwszy i jeden, nie znosi\u0142 konkurencji i cudzych sukces\u00f3w. Danielewicz podaje wiele przyk\u0142ad\u00f3w, z kt\u00f3rych najbardziej zwraca uwag\u0119 przemontowanie Pokolenia<\/i> Wajdy i wyrzucenie najlepszych scen tego filmu. Ford dostrzega\u0142 talent Wajdy, lecz nie chcia\u0142 w nim widzie\u0107 tego, kto przejmie po Bekwarku lutni\u0119.<\/p>\n O \u017cyciu prywatnym Forda Danielewicz pisze niewiele i nader taktownie. Trudno jednak nie bra\u0107 pod uwag\u0119 niebywa\u0142ego powodzenia re\u017cysera u kobiet. Nie by\u0142 fizycznie atrakcyjny \u2013 1,60 wzrostu (w dokumentach poprawia\u0142 na 1,65), chudy, z niepozornym w\u0105sikiem, nie zwraca\u0142 uwagi powierzchowno\u015bci\u0105. Dociekliwi a z\u0142o\u015bliwi utrzymywali, \u017ce nietrudno o sukcesy u kobiet, je\u017celi si\u0119 jest Fordem, kt\u00f3ry wszystko mo\u017ce. Profesor Jerzy Toeplitz, kt\u00f3ry go zna\u0142 od wczesnej m\u0142odo\u015bci, utrzymuje, \u017ce sukcesy te odnosi\u0142, kiedy jeszcze niewiele znaczy\u0142, nic nie m\u00f3g\u0142 za\u0142atwi\u0107 ani nawet zaproponowa\u0107 roli w filmie. Co mog\u0142o oczarowa\u0107 Elinor Griswold, m\u0142odsz\u0105 o trzydzie\u015bci lat? Spotkali si\u0119 przypadkiem, Elinor wspomina o fascynacji od pierwszego wejrzenia. Znajomi potwierdzaj\u0105, \u017ce byli \u015bwietnym ma\u0142\u017ce\u0144stwem, a Ford by\u0142 czu\u0142ym ojcem dla tr\u00f3jki dzieci. Potem wszystko si\u0119 popsu\u0142o. Elinor zabra\u0142a dzieci i wyjecha\u0142a z Danii do Ameryki, bez zgody i wiedzy m\u0119\u017ca. On pojecha\u0142 w \u015blad za nimi, ale zwi\u0105zku nie uda\u0142o si\u0119 ju\u017c sklei\u0107. Dzieci niewiele pami\u0119taj\u0105 (poza \u015blubn\u0105 tr\u00f3jk\u0105 by\u0142 te\u017c nie\u015blubny syn Aleksander junior) pr\u00f3cz sytuacji fragmentarycznych i raczej b\u0142ahych b\u0105d\u017a przez ojca ca\u0142kowicie zmistyfikowanych.<\/p>\n To, co mnie szczeg\u00f3lnie zainteresowa\u0142o w ksi\u0105\u017cce Danielewicza, mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako inne spojrzenie. W recenzjach czytam zarzuty na temat schematycznego obrazu t\u0142a, narracji, kt\u00f3ra faworyzuje elementy fabularyzacji, b\u0119d\u0105ce li tylko wytworem wyobra\u017ani autora. Trudno by\u0142oby oczekiwa\u0107 (i w\u0142a\u015bciwie po co?) od m\u0142odego autora, by przemawia\u0142 z poziomu \u015bwiadomo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych Fordowi b\u0105d\u017a pokolenia ludzi, kt\u00f3rzy mieli szans\u0119 kibicowa\u0107 karierze Forda od jego PRL-owskich pocz\u0105tk\u00f3w. Te punkty widzenia nale\u017c\u0105 do przesz\u0142o\u015bci. Ciekawe natomiast jest to, jak kolejne pokolenia \u2013 maj\u0105ce do dyspozycji now\u0105 wiedz\u0119 (zamiast \u017cycia archiwa, kt\u00f3re znawcom \u017cycia nie by\u0142y dost\u0119pne), inny rodzaj wykszta\u0142cenia, perspektyw\u0119, dystans, inny stosunek do kina \u2013 postrzegaj\u0105 tamte czasy. My byli\u015bmy w nie tak czy inaczej uwik\u0142ani. Oni nie s\u0105. Co pozwala unikn\u0105\u0107 wielu zniekszta\u0142ce\u0144 pope\u0142nianych przez poprzednie generacje, ale nie chroni przed zniekszta\u0142ceniami pope\u0142nianymi przez badaczy, kt\u00f3rzy PRL b\u0105d\u017a nie pami\u0119taj\u0105, b\u0105d\u017a wspominaj\u0105 jako okres dzieci\u0144stwa.<\/p>\n \n S\u0142owa kluczowe:<\/b> Aleksander Ford, biografia, re\u017cyser, kino mi\u0119dzywojenne, kino PRL, Micha\u0142 Danielewicz<\/p>\n Alicja Helman <\/strong>\u2013 teoretyk i historyk filmu. Emerytowana profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Autorka wielu ksi\u0105\u017cek i rozpraw, mi\u0119dzy innymi O dziele filmowym <\/em>(1970), dwutomowej Historii semiotyki filmu <\/em>(1991\u20131993) oraz dziesi\u0119ciotomowego S\u0142ownika poj\u0119\u0107 filmowych <\/em>(1991\u20131998). Redagowa\u0142a liczne prace zbiorowe i antologie. Wypromowa\u0142a ponad czterdziestu doktor\u00f3w. W\u015br\u00f3d jej zainteresowa\u0144 dominuj\u0105 obecnie zwi\u0105zki mi\u0119dzy filmem a innymi sztukami, zw\u0142aszcza literatur\u0105 i muzyk\u0105. W ostatnich latach opublikowa\u0142a pi\u0119\u0107 monografii: Luchina Viscontiego (Urok zmierzchu<\/em>, 2001), Carlosa Saury (Ten smutek hiszpa\u0144ski<\/em>, 2008), Zhanga Yimou (Odcienie czerwieni<\/em>, 2010), Chena Kaige (\u015acie\u017ckami utraconego czasu<\/em>, 2012) i Tiana Zhuangzhuanga (Nawiedzony przez obrazy<\/em>, 2015).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Micha\u0142 Danielewicz, Ford. Re\u017cyser, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2019 \u201ePowie\u015b\u0107\u201d \u2013 takie w\u0142a\u015bnie okre\u015blenie przysz\u0142o mi na my\u015bl podczas lektury ksi\u0105\u017cki Micha\u0142a Danielewicza Ford. Re\u017cyser, jednej z trzech nominowanych do Nagrody im. Boles\u0142awa Micha\u0142ka za najlepsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 filmoznawcz\u0105 2019 roku. Danielewicz nagrody nie otrzyma\u0142, ale jego publikacja zosta\u0142a doceniona. Jej forma sk\u0142ania do zastanowienia… Czytaj wi\u0119cej »Powie\u015b\u0107 o Aleksandrze Fordzie \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki Micha\u0142a Danielewicza „Ford. Re\u017cyser”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1620,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[260,11],"tags":[301,140,174,266,302,269,254],"ppma_author":[268],"class_list":["post-218","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-3-2020","category-recenzja","tag-aleksander-ford","tag-biografia","tag-kino-miedzywojenne","tag-kino-prl","tag-michal-danielewicz","tag-narracja-filmowa","tag-rezyser"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-2484-1728-1500x.jpg\")
<\/p>\n