{"id":2175,"date":"2021-12-30T12:51:00","date_gmt":"2021-12-30T11:51:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/?p=2175"},"modified":"2021-12-31T14:57:00","modified_gmt":"2021-12-31T13:57:00","slug":"z-miasta-lodzi-lodz-wedlug-krzysztofa-kieslowskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/z-miasta-lodzi-lodz-wedlug-krzysztofa-kieslowskiego\/","title":{"rendered":"Z miasta \u0141odzi. \u0141\u00f3d\u017a wed\u0142ug Krzysztofa Kie\u015blowskiego"},"content":{"rendered":"\n

My w filmie ci\u0105gle m\u00f3wimy,<\/em><\/p>

spr\u00f3bujcie dostrzec,<\/em><\/p>

\u017ce ja o tym pomy\u015bla\u0142em<\/em><\/p>

to i tamto<\/em> <\/p>Krzysztof Kie\u015blowski<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n

\"\"
Z miasta \u0141odzi.<\/em> Prawa: WFDiF<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Nowe tendencje, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 w polskim dokumencie u schy\u0142ku lat 60., by\u0142y skutkiem nie tyle wyczerpania si\u0119 formu\u0142y szko\u0142y polskiego dokumentu, ile przede wszystkim pokoleniowej zmiany warty [1<\/a>]<\/sup>. Dla m\u0142odzie\u017cy studenckiej formuj\u0105cym prze\u017cyciem pokoleniowym by\u0142 marzec 1968 roku i szok roku 1970 \u2013 czas ludzkich tragedii i zerwania spo\u0142ecznych wi\u0119zi. <\/p>\n\n\n\n

To, co \u0142\u0105czy\u0142o stoj\u0105cych przed debiutem m\u0142odych re\u017cyser\u00f3w, zosta\u0142o odnotowane w o\u015bwiadczeniu cz\u0142onk\u00f3w za\u0142o\u017cycieli Studia Pr\u00f3b Filmowych: Nie mo\u017cemy zachowywa\u0107 si\u0119 wobec rzeczywisto\u015bci jak ludzie, kt\u00f3rzy wiedz\u0105 o niej wszystko. Musimy zgodnie ze stanem naszej wiedzy i ciekawo\u015bci poznawa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107. Wiemy, \u017ce wiemy ma\u0142o o \u015bwiecie. Dlatego najw\u0142a\u015bciwsza jest dla nas postawa poznaj\u0105ca. W\u0142a\u015bciwym filmem \u2013 film poznawczy<\/em> [2<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Projekt studia nie uzyska\u0142 akceptacji w\u0142adz. Krytyka natomiast w opisie kontestacyjnych zachowa\u0144 m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w u\u017cy\u0142a okre\u015blenia \u201esi\u0142a przebicia\u201d, akceptuj\u0105c gwa\u0142towno\u015b\u0107, kt\u00f3ra ujawni\u0142a si\u0119 w trakcie \u00f3wczesnej zmiany warty, przemilczaj\u0105c wolno\u015bciow\u0105 istot\u0119 prowokacji i buntu. Wolno\u015b\u0107 wypowiedzi tw\u00f3rczej nie by\u0142a wszak\u017ce dla m\u0142odych celem samym w sobie \u2013 mieli oni bardzo silne poczucie spo\u0142ecznej misji, kt\u00f3r\u0105 mogliby zrealizowa\u0107 jedynie w bezpo\u015brednim dialogu ze spo\u0142ecze\u0144stwem. <\/p>\n\n\n\n

Kie\u015blowski w swojej pracy dyplomowej napisze: Film dokumentalny, zm\u0119czony i zniszczony swoim j\u0119zykiem, powinien si\u0119gn\u0105\u0107 do rzeczywisto\u015bci, w niej poszuka\u0107 dramaturgii, akcji i stylu. Stworzy\u0107 nowy j\u0119zyk wynikaj\u0105cy z precyzyjniejszego ni\u017c dot\u0105d zapisu rzeczywisto\u015bci<\/em> [\u2026] wykorzysta\u0107 do ko\u0144ca swoje mo\u017cliwo\u015bci i swoj\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107<\/em> [3<\/a>]<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Dla tw\u00f3rcy filmowego zdj\u0119cie to s\u0142owo klucz w sztuce, kt\u00f3r\u0105 uprawia \u2013 w sztuce ruchomej fotografii. Zdaje si\u0119 by\u0107 przepustk\u0105 do tajemnic rzeczywisto\u015bci, ods\u0142aniaj\u0105cych si\u0119 na moment, a utrwalonych na zawsze.<\/p>\n\n\n\n

Krzysztofa Kie\u015blowskiego, studenta film\u00f3wki, uwiod\u0142a tajemnica zdj\u0119cia, na kt\u00f3rym dw\u00f3ch rado\u015bnie u\u015bmiechni\u0119tych ch\u0142opc\u00f3w w wojskowych czapkach i z karabinem \u015bwi\u0119tuje koniec wojny [4<\/a>]<\/sup>. W poszukiwaniu ch\u0142opc\u00f3w \u201eze zdj\u0119cia\u201d wyruszy\u0142 zatem z operatorem w podr\u00f3\u017c, chcia\u0142oby si\u0119 powiedzie\u0107 \u2013 pod pr\u0105d czasu, by ostatecznie odnale\u017a\u0107 ich, ju\u017c doros\u0142ych, i dowiedzie\u0107 si\u0119, \u017ce dok\u0142adnie tego dnia i w tym czasie, gdy prze\u017cywali utrwalon\u0105 na zdj\u0119ciu dzieci\u0119c\u0105 przygod\u0119 zwyci\u0119zc\u00f3w, zmar\u0142a ich matka.<\/p>\n\n\n\n

Ta inicjacyjna podr\u00f3\u017c przysz\u0142ego dokumentalisty, cho\u0107 zaprzeczy\u0142a jego wyobra\u017ceniom i pierwotnej koncepcji filmu, przywiod\u0142a go przecie\u017c do \u017ar\u00f3de\u0142 tera\u017aniejszo\u015bci: dzieci\u0119cych zabaw w ruinach, zupe\u0142nie niedzieci\u0119cej wiedzy o \u017cyciu i sieroctwie, a co za tym idzie \u2013 do \u017ar\u00f3de\u0142 biografii jego pokolenia. Takie konfrontowanie w\u0142asnych wyobra\u017ce\u0144, domniema\u0144 i wiedzy o rzeczywisto\u015bci z sam\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 stanie si\u0119 znakiem firmowym dokumentalnej sztuki Krzysztofa Kie\u015blowskiego.<\/p>\n\n\n\n

Dyplomowy film Z miasta \u0141odzi <\/em>(tytu\u0142 roboczy \u0141odzianie<\/em>) zrealizuje Kie\u015blowski pod promotorsk\u0105 opiek\u0105 Kazimierza Karabasza w 1969 roku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu Z miasta \u0141odzi<\/em>; prawa: WFDiF <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Przypomnijmy, \u017ce \u0141\u00f3d\u017a, niezniszczona w czasie wojny i opuszczona przez Niemc\u00f3w uciekaj\u0105cych w pop\u0142ochu przed Armi\u0105 Czerwon\u0105, a wcze\u015bniej \u201eoczyszczona\u201d przez nich z \u017byd\u00f3w (getto \u0142\u00f3dzkie zlikwidowane zosta\u0142o ostatecznie 31 sierpnia 1944 roku), przez czas jaki\u015b by\u0142a zast\u0119pcz\u0105 stolic\u0105 Polski. Przede wszystkim jednak sta\u0142a si\u0119 azylem dla wysiedle\u0144c\u00f3w ze Lwowa, Wilna i mieszka\u0144c\u00f3w zburzonej Warszawy. To dzi\u0119ki tym przybyszom \u0141\u00f3d\u017a sta\u0142a si\u0119 miastem wy\u017cszych uczelni: uniwersytetu, politechniki, akademii muzycznej, wy\u017cszej szko\u0142y filmowej i teatralnej, wy\u017cszej szko\u0142y muzycznej oraz wy\u017cszej szko\u0142y sztuk plastycznych. Towarzyszy\u0142 temu rozw\u00f3j szkolnictwa podstawowego i \u015bredniego.<\/p>\n\n\n\n

Powojenna \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a miastem kilku teatr\u00f3w, filharmonii, teatr\u00f3w muzycznych, kin, dom\u00f3w kultury, bibliotek, a tak\u017ce s\u0142ynnych hoteli, kawiarni, jakby przeniesionych wprost ze Lwowa czy Warszawy, i oczywi\u015bcie ulicy Piotrkowskiej.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy Kie\u015blowski rozpocz\u0105\u0142 studia, czyli w latach 60., w \u0141odzi istnia\u0142y trzy wytw\u00f3rnie filmowe, \u0141\u00f3dzkie Zak\u0142ady Kinotechniczne, Wydawnictwo \u0141\u00f3dzkie, tygodnik kulturalny \u201eOdg\u0142osy\u201d, teatry i kluby studenckie, pierwsze w Polsce kino studyjne i pierwsze DKF-y, a na polonistyce Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego zainaugurowano now\u0105 specjalizacj\u0119 \u2013 filmoznawstwo.<\/p>\n\n\n\n

I by\u0142a te\u017c \u0141\u00f3d\u017a miastem robotniczym. W roku 1969, gdy Kie\u015blowski realizowa\u0142 sw\u00f3j film dyplomowy, \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a jeszcze jednym z najwi\u0119kszych w Europie o\u015brodk\u00f3w przemys\u0142u w\u0142\u00f3kienniczego, z pi\u0119kn\u0105 i jeszcze pami\u0119tan\u0105 w \u0142\u00f3dzkich rodzinach tradycj\u0105 patriotyczno-rewolucyjn\u0105 1905 roku. A przede wszystkim by\u0142a miastem pracuj\u0105cych kobiet. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu Z miasta \u0141odzi<\/em>; prawa: WFDiF <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tytu\u0142 filmu Z miasta \u0141odzi,<\/em> cho\u0107 brzmi nieco ironicznie (kto bowiem powiedzia\u0142by np. jestem z \u201emiasta Krakowa\u201d), przepe\u0142nia czu\u0142a sympatia dla \u0141odzi, tej \u0141odzi, kt\u00f3r\u0105 Kie\u015blowski odkrywa\u0142 dla siebie. To kwarta\u0142 mi\u0119dzy ulic\u0105 G\u0142\u00f3wn\u0105 (dzi\u015b Pi\u0142sudskiego), Prz\u0119dzalnian\u0105, Milionow\u0105 i Sienkiewicza. Imperium Scheibler\u00f3w i Grohman\u00f3w. Z miasta \u0141odzi <\/em>sta\u0142 si\u0119 jednym z najbardziej rozpoznawalnych film\u00f3w dokumentalnych Kie\u015blowskiego, wyznaczy\u0142 kierunek, w kt\u00f3rym pod\u0105\u017ca\u0142 potem re\u017cyser. W jaki spos\u00f3b Kie\u015blowski osi\u0105gn\u0105\u0142 w nim zamierzone efekty? Odtw\u00f3rzmy poszczeg\u00f3lne sekwencje dzie\u0142a, by wr\u00f3ci\u0107 ponownie do tej dawnej \u0141odzi widzianej oczami artysty.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Z miasta \u0141odzi.<\/em> Prawa: WFDiF<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u0141\u00f3d\u017a wed\u0142ug Krzysztofa Kie\u015blowskiego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1. Nocna zmiana <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu Z miasta \u0141odzi<\/em>; prawa: WFDiF <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na zbli\u017ceniu maszyny prz\u0119dzalniczej, a dok\u0142adniej na jej g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci pokrytej kurzem i k\u0142aczkami bawe\u0142ny, maszyny rozdygotanej i ha\u0142a\u015bliwej, pojawia si\u0119 tytu\u0142 filmu Z miasta \u0141odzi<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

To pocz\u0105tek serii zbli\u017ce\u0144, kt\u00f3re wraz z niemilkn\u0105cym, monotonnym, mechanicznym d\u017awi\u0119kiem tworz\u0105 konstruktywistyczny, awangardowy obraz. Tylko czy\u017cby te k\u0142aczki bawe\u0142ny \u2013 realne, widziane tu i teraz \u2013 sugerowa\u0142y, \u017ce awangarda posiwia\u0142a? Nagle pojawia si\u0119 obcy d\u017awi\u0119k, inny rodzaj ha\u0142asu. To odg\u0142osy, jakie wydaje ci\u0105gni\u0119ty przez m\u0142od\u0105 dziewczyn\u0119 drewniany st\u00f3\u0142. Kamera, kt\u00f3ra oderwa\u0142a si\u0119 od \u201edekonstrukcji maszyny\u201d, rejestruj\u0105c przestrze\u0144 ogromnej fabrycznej hali, dostrzega mi\u0119dzy maszynami kobiety. <\/p>\n\n\n\n

Dziewczyna wchodzi na st\u00f3\u0142 i og\u0142asza przerw\u0119 na gimnastyk\u0119. Kamera skupia na niej uwag\u0119. Z g\u0142\u0119bi hali dobiegaj\u0105 odg\u0142osy rozm\u00f3w i \u015bmiech, a kamera \u2013 jakby przez nie uwiedziona \u2013 przemieszcza si\u0119 swobodnie, rejestruj\u0105c pogodne, inteligentne kobiece twarze, na kt\u00f3rych widoczna jest odrobina pob\u0142a\u017cliwego dystansu, nieprzecz\u0105cego jednak zaanga\u017cowaniu kobiet w \u0107wiczenia. Do\u015b\u0107!<\/em>, kt\u00f3re pada z ust m\u0142odej instruktorki, sygnalizuje powr\u00f3t do pracy. <\/p>\n\n\n\n

Kolejna sekwencja jest prezentacj\u0105 zbli\u017ce\u0144 \u2013 portret\u00f3w dziewi\u0119ciu kobiet w trakcie pracy przy maszynach. To stylistyczne przypomnienie pocz\u0105tku filmu, tyle \u017ce tym razem kamera, zatrzymuj\u0105c si\u0119 przy kolejnych stanowiskach pracy, bezwzgl\u0119dnie rejestruje i ujawnia dyktat maszyny \u2013 konieczno\u015b\u0107 dotrzymania narzucanego przez ni\u0105 tempa, konieczno\u015b\u0107 bezwzgl\u0119dnego skupienia, nieomal symbiozy z maszyn\u0105. To prawda, \u017ce ujawniaj\u0105 si\u0119 w trakcie tych zmaga\u0144 budz\u0105ce podziw inteligencja i sprawno\u015b\u0107 kobiet. Kamera odnotowuje jednak tak\u017ce (a mo\u017ce przede wszystkim) zm\u0119czenie i uprzedmiotowienie. <\/p>\n\n\n\n

Sekwencj\u0119 ko\u0144czy jazda kamery wzd\u0142u\u017c zewn\u0119trznej \u015bciany wielopi\u0119trowej fabryki, kt\u00f3rej zbli\u017cenie wype\u0142nia ekran, fabryki roz\u015bwietlaj\u0105cej g\u0142\u0119bok\u0105 ciemno\u015b\u0107 nocy, emituj\u0105cej na zewn\u0105trz, na miasto, monotonne d\u017awi\u0119ki pracuj\u0105cych maszyn. Trwa nocna zmiana. <\/p>\n\n\n\n

Nocna zmiana to pierwsza z o\u015bmiu sekwencji filmu wyodr\u0119bnionych na podstawie miejsca i czasu przedstawionych w dokumencie Kie\u015blowskiego wydarze\u0144. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Z miasta \u0141odzi 2021; fot. M. Dondzik<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Sekwencje zidentyfikowane w dokumencie: <\/strong><\/p>\n\n\n\n

I. Fabryka \u2013 prz\u0119dzalnia <\/td>Nocna zmiana. <\/td><\/tr>
II. Ulica\/podw\u00f3rko<\/td>Wczesne godziny popo\u0142udniowe (ch\u0142opiec wracaj\u0105cy ze szko\u0142y, zabawa dzieci na podw\u00f3rku, dziewczynki jeszcze w szkolnych fartuszkach).<\/td><\/tr>
III. Fabryka<\/td>Samorzutnie zwo\u0142any w trakcie pracy wiec w obronie zespo\u0142u Edwarda Ciukszy.<\/td><\/tr>
IV. Koda <\/td>T\u0142em muzycznym jest koncert zespo\u0142u Ciukszy. Kamera, kt\u00f3ra w\u0119druje po uliczce starej drewnianej \u0141odzi, unosi si\u0119 i ogarniaj\u0105c spojrzeniem \u0141\u00f3d\u017a\u2026 Po\u017cegnanie. <\/td><\/tr>
V. Fabryka<\/td>Oficjalne (przedstawiciel rady zak\u0142adowej) po\u017cegnanie odchodz\u0105cej na emerytur\u0119 pani G\u00f3reckiej. <\/td><\/tr>
VI. Fabryka<\/td>Zorganizowane przez zak\u0142ad pracy spotkanie dla emeryt\u00f3w. Wyst\u0119py zespo\u0142u muzycznego.<\/td><\/tr>
VII. Miejsca odpoczynku i rozrywki niedzielnej <\/td>Tradycyjne sposoby odpoczynku. Odpoczynek zorganizowany. <\/td><\/tr>
VIII. Koda <\/td>Na tle piosenki o poszukiwaniu utopijnego miasta kamera poszukuje znak\u00f3w przemian w \u0141odzi. <\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

2. Ulica i podw\u00f3rko<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu Z miasta \u0141odzi<\/em>; prawa: WFDiF <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ulica w mie\u015bcie \u0141odzi Krzysztofa Kie\u015blowskiego to najbardziej niedopowiedziane, wyposa\u017cone w niepokoj\u0105cy potencja\u0142 miejsce, dodatkowo fotografowane tak, by wzmocni\u0107 jego nierozpoznawalno\u015b\u0107. Sekwencja zaczyna si\u0119 od dw\u00f3ch uj\u0119\u0107 emeryt\u00f3w wygl\u0105daj\u0105cych przez okna na pi\u0119trze familijnych dom\u00f3w z czerwonej ceg\u0142y. Przej\u015bcie kamery na ulic\u0119 \u2013 na m\u0119\u017cczyzn wystaj\u0105cych na chodnikach i ruch samochod\u00f3w \u2013 jest jak przeskok do innego miasta. M\u0119\u017cczy\u017ani stoj\u0105 tu po trzech, czterech pod \u015bcianami kamienic lub tu\u017c przy kraw\u0119\u017cniku chodnika, rozmawiaj\u0105 w ma\u0142ych grupach. Omijaj\u0105 ich przechodnie, kt\u00f3rzy \u201edok\u0105d\u015b\u201d si\u0119 \u015bpiesz\u0105, i wracaj\u0105cy ze szko\u0142y ch\u0142opiec z tornistrem, przeje\u017cd\u017caj\u0105 samochody. Obraz przechodni\u00f3w nie dziwi; paradoksalnie stanowi mocny argument za uznaniem tej sytuacji za normaln\u0105. A jednak rodz\u0105 si\u0119 pytania: mo\u017ce ci m\u0119\u017cczy\u017ani pracuj\u0105 \u201ena nock\u0119\u201d, a mo\u017ce s\u0105 ju\u017c po pierwszej zmianie\u2026 <\/p>\n\n\n\n

A mo\u017ce to ulica Abramowskiego, s\u0142ynna Abramka, niewyczerpane \u017ar\u00f3d\u0142o aktor\u00f3w Marka Piwowskiego? Jest jeszcze jeden szczeg\u00f3\u0142: na murze (kamienicy?), pod kt\u00f3rym stoi jedna z grup m\u0119\u017cczyzn, widoczna jest ko\u0144c\u00f3wka wymalowanego trwa\u0142\u0105 farb\u0105 napisu, cyfra 68. Pocz\u0105tek tego napisu przes\u0142aniaj\u0105 rozmawiaj\u0105cy. W 1969 roku, gdy Kie\u015blowski realizuje sw\u00f3j film, tego \u015bladu nie mo\u017cna w ca\u0142o\u015bci pokaza\u0107 w filmie, ale te\u017c nie mo\u017cna zatrze\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Kie\u015blowski wraca do starego osiedla familijnych dom\u00f3w \u2013 miejsca znanego nam ju\u017c z pierwszych dw\u00f3ch kr\u00f3tkich uj\u0119\u0107 tej sekwencji \u2013 na podw\u00f3rko, miejsce zabaw dzieci, kt\u00f3re wr\u00f3ci\u0142y ze szko\u0142y. Podw\u00f3rko jest zaba\u0142aganione (deski, gruz), trwa tu gdzie\u015b remont, ale dzieciom to nie przeszkadza. Musia\u0142y dopiero wr\u00f3ci\u0107 ze szko\u0142y, bo dziewczynki s\u0105 jeszcze w szkolnych fartuszkach. Kie\u015blowski patrzy na ten dzieci\u0119cy \u015bwiat okiem dziadk\u00f3w, kt\u00f3rych zobaczyli\u015bmy na pocz\u0105tku sekwencji, stra\u017cnik\u00f3w tego pogodnego \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Z miasta \u0141odzi 2021; fot. M. Dondzik <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

3. Sekwencja trzecia <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Powr\u00f3t do fabryki, tym razem do szwalni. I tu tak\u017ce pracuj\u0105 przede wszystkim kobiety. Zwo\u0142ane z inicjatywy pracownik\u00f3w spotkanie jest wiecem w obronie zespo\u0142u mandolinist\u00f3w Edwarda Ciukszy, z kt\u00f3rym radio rozwi\u0105za\u0142o umow\u0119. Nieoczekiwanie obrona zespo\u0142u Ciukszy nabiera formu\u0142owanych wprost akcent\u00f3w politycznych \u2013 wypominane jest np. uprzywilejowanie Warszawy i Katowic kosztem \u0141odzi czy popieranie kultury m\u0142odzie\u017cowej kosztem tego, czego w tej dziedzinie oczekuj\u0105 robotnicy (robotnice!). Zadawane s\u0105 pytania o znaczenie poj\u0119cia \u201epa\u0144stwo robotnik\u00f3w\u201d, w kt\u00f3rym jakoby \u017cyj\u0105. Te polityczne aspekty ujawniaj\u0105 si\u0119 nieoczekiwanie, ale z zastanawiaj\u0105c\u0105 si\u0142\u0105, cho\u0107 artyku\u0142owane s\u0105 j\u0119zykiem emocji, kt\u00f3remu brakuje odpowiednich poj\u0119\u0107. Kie\u015blowski dwukrotnie przytacza wypowied\u017a prawdopodobnie najstarszej uczestniczki spotkania, cytuj\u0105c jej argument przemawiaj\u0105cy za Ciuksz\u0105: \u2013 To jest dla nas przyjemne i mog\u0105ce nam \u017cycie rozweseli\u0107, je\u017celi ju\u017c i to chc\u0105 odebra\u0107, <\/strong>to niech nam odbior\u0105 \u017cycie, bo to jest zamkni\u0119cie naszego starego \u017cycia. <\/em>Gdy s\u0142ucha si\u0119 tych s\u0142\u00f3w, nasuwaj\u0105 si\u0119 pytania: co odebrano tej kobiecie? Jaki jest ten rachunek krzywd? Komu i za co w milczeniu wystawiany?<\/p>\n\n\n\n

4. Koda <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu Z miasta \u0141odzi<\/em>; prawa: WFDiF <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ciuksza podnosi batut\u0119 i daje sygna\u0142 orkiestrze. Rozbrzmiewa muzyka. Na ekranie, jakby przez muzyk\u0119 wywo\u0142ana, uliczka starej drewnianej \u0141odzi. Skierowana w g\u0142\u0105b ulicy (w g\u0142\u0105b ekranu) kamera dostrzega oddalaj\u0105c\u0105 si\u0119 kobiet\u0119 z dw\u00f3jk\u0105 dzieci. Jeszcze rzut oka na kobiet\u0119 nabieraj\u0105c\u0105 wody z hydrantu, na wje\u017cd\u017caj\u0105cy do bramy konny w\u00f3z z w\u0119glem i wo\u017anic\u0119. Odwracaj\u0105c si\u0119 w przeciwnym kierunku, kamera odnotowuje jeszcze szyld zak\u0142adu \u015blusarskiego oraz sklep obuwniczy, przy kt\u00f3rym stoj\u0105 kobieta i m\u0119\u017cczyzna. Wszystko to w otulinie szaro\u015bci i muzyki Ciukszy. Kamera podrywa si\u0119 i w\u0119druje ponad domami, znajduj\u0105c zaskakuj\u0105ce elementy: jedyne okno w tylnej \u015bcianie kamienicy, na kt\u00f3rym zamontowano suszark\u0119, albo figur\u0119 konia (rze\u017aba ta stoi na szczycie lecznicy dla zwierz\u0105t i jest powszechnie znanym zabytkiem \u0141odzi). Koda, swoiste po\u017cegnanie starej \u0141odzi, poprzedza trzy kolejne sekwencje, w kt\u00f3rych Kie\u015blowski odnotowuje symptomy zmian. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Z miasta \u0141odzi 2021; fot. M. Dondzik<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

5. Fabryka <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Uczestniczymy w po\u017cegnaniu odchodz\u0105cej na emerytur\u0119 pani G\u00f3reckiej. W imieniu fabryki \u017cegna j\u0105 przedstawiciel rady zak\u0142adowej. Jest rytualny go\u017adzik, sfatygowany nieco, s\u0105 podzi\u0119kowania od zak\u0142adu dla pani G\u00f3reckiej, a tak\u017ce jej kr\u00f3tkie wspomnienie i s\u0142owa, \u017ce chcia\u0142aby jeszcze pracowa\u0107, ale nie mo\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

Kamera, ustawiona frontalnie do tego okoliczno\u015bciowego zgromadzenia, ale bardzo blisko kobiet, przyjmuje pozycj\u0119 teatralnego widza. Nie skupia si\u0119 jednak na jednym punkcie na scenie, nawet na pani G\u00f3reckiej, cho\u0107 uwiecznia moment jej podzi\u0119kowania, autentycznego wzruszenia i cichych \u0142ez. Chwil\u0119 potem na tej \u201escenie\u201d zapanuje ludyczny \u017cywio\u0142 wywo\u0142any pytaniem przedstawiciela <\/em>o to, co na emeryturze pani G\u00f3reck\u0105 zrobi z czasem. Plany na temat \u017cycia emerytki zaczynaj\u0105 snu\u0107 jej kole\u017canki. W trakcie tego rozlu\u017anienia atmosfery oficjalnego spotkania kamera staje si\u0119 bacznym obserwatorem, odnotowuj\u0105c wszystko, co wydaje si\u0119 symptomem pokoleniowych zmian. To nie tylko r\u00f3\u017cnice wieku, lecz r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cnice w dba\u0142o\u015bci o wygl\u0105d (np. fryzura wprost od fryzjera), r\u00f3\u017cnice wra\u017cliwo\u015bci (za\u017cenowanie trywialno\u015bci\u0105 dowcip\u00f3w), dba\u0142o\u015b\u0107 o poprawno\u015b\u0107 j\u0119zykow\u0105, szacunek dla starszych kole\u017canek. Spotkanie ko\u0144czy si\u0119 wsp\u00f3lnym od\u015bpiewaniem 100 lat<\/em> dla pani G\u00f3reckiej. <\/p>\n\n\n\n

6. Sekwencja sz\u00f3sta<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jeszcze zdaje si\u0119 brzmie\u0107 100 lat<\/em> \u015bpiewane dla pani G\u00f3reckiej, gdy na zbli\u017ceniu m\u0119\u017cczyzna (niew\u0105tpliwie przedstawiciel w\u0142adzy) wznosi kieliszek do toastu i w tym momencie wybucha muzyka \u2013 orkiestrowe wykonanie 100 lat<\/em>. Na jego sygna\u0142 podrywa si\u0119 kilku starszych pan\u00f3w z kieliszkami w d\u0142oniach, by wznie\u015b\u0107 toast. Zwrot kamery w ich kierunku ods\u0142ania sal\u0119 wype\u0142nion\u0105 go\u015b\u0107mi, kt\u00f3rzy siedz\u0105 przy d\u0142ugich sto\u0142ach zastawionych zimnymi napojami i ciasteczkami. Osobno kobiety, osobno m\u0119\u017cczy\u017ani. Jeden z uczestnik\u00f3w spotkania z ko\u0144ca sali wstaje, by wyg\u0142osi\u0107 podzi\u0119kowania dla dyrekcji: za jej starania wobec emeryt\u00f3w. Wida\u0107, \u017ce jest spi\u0119ty, \u017ce zosta\u0142 wyznaczony do tej roli i \u017ale si\u0119 w niej czuje. To skr\u0119powanie staje si\u0119 szczeg\u00f3lnie widoczne na tle spontanicznej wypowiedzi pani W\u0142ostowskiej, kt\u00f3ra wspomina, \u017ce po tym, jak w 1944 roku opu\u015bci\u0142a Warszaw\u0119, wraz z m\u0119\u017cem zosta\u0142a serdecznie przyj\u0119ta w \u0141odzi, dosta\u0142a prac\u0119 i \u0141\u00f3d\u017a sta\u0142a si\u0119 jej drugim miastem rodzinnym. Spontaniczna, osobista wypowied\u017a o\u017cywia sal\u0119 i budzi aplauz, ale kamera przygl\u0105da si\u0119 ludziom \u2013 kt\u00f3rzy zachowuj\u0105 si\u0119 tak, jakby si\u0119 nie znali \u2013 z takim samym beznami\u0119tnym dystansem, z jakim pokazuje dekoracje na \u015bcianach ogromnej sali. W kobiecie w czerni siedz\u0105cej samotnie w pierwszym szeregu krzese\u0142 rozpoznajemy pani\u0105 G\u00f3reck\u0105. Wyobcowanie jest dominuj\u0105cym elementem aury tego spotkania. Ostatecznie wyja\u015bnia si\u0119, co jest jego powodem \u2013 w ramach dzia\u0142alno\u015bci kulturalnej dedykowanej pracownikom zak\u0142adu odb\u0119dzie si\u0119 koncert zespo\u0142u muzycznego. Nie jest to jeden z tych nowych zespo\u0142\u00f3w m\u0142odzie\u017cowych krytykowanych przez obro\u0144c\u00f3w orkiestry zespo\u0142u Ciukszy, tylko raczej profesjonalna kapela graj\u0105ca na podobnych imprezach. M\u0142oda piosenkarka \u015bpiewa c\u00f3\u017c ci powiem, kochany, nowego<\/em>, c\u00f3\u017c ci dam, czego inni nie mieli, \u017cycz\u0119 ci wszystkiego najlepszego, chc\u0119 ci noce gwiazdami rozbieli\u0107\u2026<\/em> Kamera, w\u0119druj\u0105c wzd\u0142u\u017c rz\u0119d\u00f3w samotnych m\u0119\u017cczyzn, zdaje si\u0119 zbiera\u0107 z ich twarzy ledwie skrywane emocje, odnotowuje te\u017c elegancj\u0119 starszych pan\u00f3w, garnitury, koszule, krawaty. Wyraz szacunku, jakim s\u0105 ich stroje, nobilituje zesp\u00f3\u0142 i spotkanie, w kt\u00f3rym uczestnicz\u0105. <\/p>\n\n\n\n

7. Miejsce odpoczynku i niedzielnej rozrywki <\/strong>\u2013 park <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu Z miasta \u0141odzi<\/em>; prawa: WFDiF<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Mottem tej sekwencji mog\u0142yby by\u0107 s\u0142owa piosenki tamtych czas\u00f3w (ale za to niedziela, ale za to niedziela, niedziela b\u0119dzie dla nas<\/em>) \u2013 czas\u00f3w, gdy nie by\u0142o wolnych sob\u00f3t. <\/p>\n\n\n\n

A zatem niedziela w mie\u015bcie \u0141odzi. Park, prawdopodobnie park \u0179r\u00f3dliska, alejki bezpieczne dla dzieci na rowerach i dla ps\u00f3w, m\u0119\u017cczy\u017ani graj\u0105 w karty. Na tej spokojnej alejce dostrzegamy (czy powinni\u015bmy dostrzec) kuriozaln\u0105 sytuacj\u0119: starszego m\u0119\u017cczyzn\u0119 podrzucaj\u0105cego do g\u00f3ry, cho\u0107 niewypuszczaj\u0105cego z r\u0105k (trudno zrozumie\u0107 t\u0119 technik\u0119), dziecko w beciku, niemowl\u0119. To jeden z tych dziadk\u00f3w opiekun\u00f3w, kt\u00f3rych poznali\u015bmy, gdy czuwali nad bezpiecze\u0144stwem dzieci\u0119cych zabaw na podw\u00f3rku. <\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna te\u017c skorzysta\u0107 z rozrywki zorganizowanej i np. sprawdzi\u0107 swoje predyspozycje \u015bpiewacze: jest mikrofon i akompaniament, trzeba tylko wybra\u0107 piosenk\u0119. Jednym s\u0142owem, jak \u015bpiewa\u0142 Jerzy Stuhr, \u015bpiewa\u0107 ka\u017cdy mo\u017ce, jeden lepiej, drugi gorzej<\/em>. Kie\u015blowski jednak nie kpi z ambicji m\u0142odych ludzi \u2013 z sympati\u0105 traktuje ch\u0142opaka, sk\u0105din\u0105d bardzo \u015bmiesznego, kt\u00f3ry wybra\u0142 dla siebie piosenk\u0119 \u017bo\u0142nierz dziewczynie nie sk\u0142amie<\/em> \u2013 natomiast z satysfakcj\u0105 odnotowuje freudowsk\u0105 pomy\u0142k\u0119 konferansjera, kt\u00f3ry podczas zapowiedzi powie: \u017co\u0142nierz dziewczynie nie przepu\u015bci<\/em>. Kie\u015blowski wyra\u017anie go nie lubi, bo konferansjer przegania dzieciaki zainteresowane mikrofonem, a potem ze snobistyczn\u0105 emfaz\u0105 zapowiada wyst\u0119p Janusza Szudu\u0144skiego, \u015bpiewaka operetki warszawskiej.<\/p>\n\n\n\n

Jaka to publiczno\u015b\u0107, zobaczymy tylko przez chwil\u0119, gdy ma\u0142y, mo\u017ce dziesi\u0119cioletni, ch\u0142opak b\u0119dzie \u015bpiewa\u0142 nie, nie, nie, nie zakocham si\u0119<\/em>, a kamera poka\u017ce na zbli\u017ceniu jego babci\u0119 i dziadka szcz\u0119\u015bliwych i dumnych z wnuka. Ale s\u0105 te\u017c inne miejsca skupiaj\u0105ce m\u0142odzie\u017c, np. murek, na kt\u00f3rym m\u0142odzi siedz\u0105 i rozmawiaj\u0105, pokazuj\u0105 jakie\u015b zdj\u0119cia. M\u0142odzi s\u0105 r\u00f3wnie\u017c przechodniami, ironicznie u\u015bmiechaj\u0105cymi si\u0119 widzami komentuj\u0105cymi propozycje \u201erozrywki\u201d. Znajdziemy te\u017c w tym miejscu niedzielnego wypoczynku rozrywki prawie jarmarczne, bo do takich w gruncie rzeczy nale\u017cy aparat elektryczny, kt\u00f3rym mo\u017cna zmierzy\u0107 wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 na ra\u017cenie pr\u0105dem \u2013 to tutaj jest najwi\u0119cej bezinteresownej rado\u015bci, jest te\u017c odrobina l\u0119ku i podziw dla wytrzyma\u0142ych. Samo przygl\u0105danie si\u0119 tej zabawie jest \u017ar\u00f3d\u0142em rado\u015bci. Do tej grupy nale\u017cy te\u017c Krzysztof Kie\u015blowski. <\/p>\n\n\n\n

Najwi\u0119ksz\u0105 atrakcj\u0105 tej niedzieli w parku jest nauka piosenki. Janusz Szudu\u0144ski, \u015bpiewak operetki warszawskiej, uczy widz\u00f3w piosenki o mie\u015bcie \u2013 najpierw j\u0105 \u015bpiewa, a nast\u0119pnie przy wy\u0142\u0105czonym d\u017awi\u0119ku dyryguje niewidzialn\u0105 publiczno\u015bci\u0105. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Z miasta \u0141odzi 2021; fot. M. Dondzik<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

8. Koda. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Koda ta jest podsumowaniem trzech kolejnych sekwencji i zarazem zako\u0144czeniem filmu. Lot kamery nad \u0141odzi\u0105 ilustruje drug\u0105 zwrotk\u0119 piosenki, kt\u00f3rej naucza\u0142 \u0142odzian Janusz Szudu\u0144ki. W stosunku do pierwszej kody, b\u0119d\u0105cej po\u017cegnania \u0141odzi, naturaln\u0105 kolej\u0105 rzeczy odchodz\u0105cej do historii, oczekujemy, \u017ce ta podsumowuj\u0105c zmiany, dostrze\u017ce jaki\u015b projekt przysz\u0142o\u015bci, tymczasem tekst piosenki, kt\u00f3rej ucz\u0105 si\u0119 mieszka\u0144cy, jest propozycj\u0105 odlotu w niemo\u017cno\u015b\u0107 i utopi\u0119. I to jest polityczna diagnoza Kie\u015blowskiego w roku 1969. A poni\u017cej polityczna propozycja w\u0142adz \u0141odzi:<\/p>\n\n\n\n

Kiedy\u015b dojdziemy wreszcie, zaczniemy spokojnie \u017cy\u0107, <\/em><\/p>\n\n\n\n

w dobrym mie\u015bcie, \u0142agodnym mie\u015bcie,<\/em><\/p>\n\n\n\n

bo takie gdzie\u015b musi by\u0107. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce le\u017cy na ko\u0144cu \u015bwiata, to miasto<\/em><\/p>\n\n\n\n

 najlepsze z miast, mo\u017ce \u015bwieci jak<\/em><\/p>\n\n\n\n

 diament w s\u0142o\u0144cu, a mo\u017ce jest tylko w nas?<\/em> [5<\/a>]<\/sup> <\/p>\n\n\n\n

Spojrzenia <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu Z miasta \u0141odzi<\/em>; prawa: WFDiF <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Najbardziej charakterystyczn\u0105 cech\u0105 filmu Kie\u015blowskiego, poza ograniczeniem przestrzeni dokumentalnej obserwacji do miasta \u0141odzi, jest identyfikacja spojrzenia kamery ze spojrzeniem stoj\u0105cego za ni\u0105 cz\u0142owieka. Kryje si\u0119 w tym nadzieja, \u017ce wraz z kamer\u0105 zbli\u017camy si\u0119 z zainteresowaniem i szacunkiem do \u017cycia wsp\u00f3lnoty (tajemnicy) i \u017cycia cz\u0142owieka (tajemnicy). Uderzaj\u0105cy w filmie Kie\u015blowskiego jest brak tezy \u2013 punktem wyj\u015bcia mog\u0105 by\u0107 ciekawo\u015b\u0107, szacunek, sympatia, a zadaniem jest poznanie. Wynikiem poznawczych zwiad\u00f3w kamery jest odtworzenie przez Kie\u015blowskiego ram \u017cycia w mie\u015bcie \u0141odzi i warto\u015bci tego \u017cycia. Bohaterkami filmu s\u0105 \u0142\u00f3dzkie robotnice. Ramy ich \u017cycia, zgodnie z rekonstrukcj\u0105 Kie\u015blowskiego, tworz\u0105 przede wszystkim praca i \u017cycie rodzinne. O ile poznajemy charakter pracy w fabryce i zwi\u0105zane z t\u0105 prac\u0105 \u017cycie spo\u0142eczne, o tyle \u017cycie rodzinne nie jest w filmie przedstawione. A jednak wiemy, \u017ce dom to centrum \u017cycia tych kobiet. To w odniesieniu do niego sytuuj\u0105 si\u0119 inne warto\u015bci, np. sztuka. Na zabieraniu w obronie zespo\u0142u Ciukszy jedna z kobiet m\u00f3wi: <\/em>jak gra Ciuksza, niczego nie mog\u0119 robi\u0107, musz\u0119 s\u0142ucha\u0107<\/em> [6<\/a>]<\/sup>, zatem uczestnictwo w sztuce to dla niej \u015bwi\u0119to, wy\u0142\u0105czenie z toku i przymusu \u017cycia. Ramy \u017cycia w mie\u015bcie \u0141odzi tworzy przede wszystkim praca, sztuka jest \u015bwi\u0119tem, zabawa to domena dzieci\u0144stwa, a rozrywka to zorganizowany spos\u00f3b sp\u0119dzania wolnego czasu (niedzieli) i nie jest propozycj\u0105 dla bohaterek tego filmu. <\/p>\n\n\n\n

Szkoda, \u017ce Kie\u015blowski nie kontynuowa\u0142 p\u00f3\u017aniej swoich zainteresowa\u0144 \u0141odzi\u0105, nie zweryfikowa\u0142 pyta\u0144 o jej przysz\u0142o\u015b\u0107. Wydarzeniem, kt\u00f3re potwierdzi\u0142o jego rozpoznania z roku 1969, by\u0142 marsz g\u0142odowy kobiet z 30 lipca 1981 roku, najwi\u0119kszy masowy protest od czasu sierpnia 1980 roku. To by\u0142a zmiana, kt\u00f3rej nie m\u00f3g\u0142 przewidzie\u0107, gdy odkrywa\u0142 dla siebie miasto \u0141\u00f3d\u017a. Ale nawet w roku 1981, w czasie tej wielkiej manifestacji kobiet id\u0105cych z dzie\u0107mi, nikt nie wyobra\u017ca\u0142 sobie ko\u0144ca \u0141odzi jako miasta w\u0142\u00f3kienniczego, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 w latach 90. <\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna mie\u0107 tylko nadziej\u0119, \u017ce znajdzie si\u0119 kto\u015b, kto b\u0119dzie chcia\u0142, jak kiedy\u015b Kie\u015blowski, zada\u0107 pytanie: kim ty jeste\u015b, miasto \u0141\u00f3d\u017a?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Z miasta \u0141odzi 2021; fot. M. Dondzik <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n

[1]<\/sup> Pewnym wyrazem odr\u0119bno\u015bci nowego pokolenia by\u0142 chocia\u017cby zapis dyskusji \u2013 z udzia\u0142em Krzysztofa Kie\u015blowskiego, Wojciecha Marczewskiego, Grzegorza Kr\u00f3likiewicza \u2013 opublikowany na \u0142amach \u201eEkranu\u201d. Zob. Jak m\u00f3wi\u0107 o wojnie do pokolenia, kt\u00f3re jej nie prze\u017cy\u0142o? Dyskusja w redakcji <\/em>\u201eEkranu<\/em>\u201d, \u201eEkran\u201d 1970, nr 19, s. 14\u201316.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/sup> L. Pijanowski, Studio pr\u00f3b filmowych<\/em>, \u201eKino\u201d 1970, nr 6, s.20.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/sup> K. Kie\u015blowski, Dramaturgia rzeczywisto\u015bci,<\/em> \u201eFilm na \u015awiecie\u201d 1992, nr 3\u20134, s.7.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/sup> K. Wierzbicki, Jak powstawa\u0142 pierwszy film Kie\u015blowskiego<\/em>, https:\/\/wyborcza.pl\/7,75410,9234516,jak-powstawal-pierwszy-film-kieslowskiego.html?disableRedirects=true<\/a> [dost\u0119p: 13.11.2021].<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/sup> Cytat z filmu Z miasta \u0141odzi<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

[6]<\/sup> Cytat z filmu Z miasta \u0141odzi<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Bronis\u0142awa Stolarska<\/strong> jest emerytowanym  starszym wyk\u0142adowc\u0105 w Katedrze Medi\u00f3w i Kultury Audiowizualnej, Zak\u0142adzie Historii i Teorii Filmu Instytutu Kultury Wsp\u00f3\u0142czesnej U\u0141. Specjalizuje si\u0119 w historii filmu polskiego. Pisa\u0142a o tw\u00f3rczo\u015bci Tadeusza Konwickiego, Andrzeja Munka, Andrzeja Wajdy, Stanis\u0142awa R\u00f3\u017cewicza, Krzysztofa Kie\u015blowskiego i o polskim filmie dokumentalnym.  Przygotowuje ksi\u0105\u017ck\u0119 o tw\u00f3rczo\u015bci Roberta Bressona (opublikowa\u0142a kilka tekst\u00f3w na ten temat). Sta\u0142y wsp\u00f3\u0142pracownik Centralnego Gabinetu Edukacji Filmowej Dzieci i M\u0142odzie\u017cy. Obecnie pracuje w Wy\u017cszej Szkole Sztuki i Projektowania w \u0141odzi, prowadzi zaj\u0119cia z historii i teorii filmu. <\/p>\n\n\n\n

Streszczenie<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n

To, na co kieruje nasz\u0105 uwag\u0119 Kie\u015blowski i, co odkrywa dla nas w m. \u0141odzi, to charakterystyczne dla tego miasta, a zarazem stanowi\u0105ce uniwersaln\u0105 warto\u015b\u0107, zwi\u0105zane jest z prac\u0105 (przede wszystkim kobiet) i rodzin\u0105 (wielopokoleniow\u0105). By mog\u0142y one rozb\u0142ysn\u0105\u0107 dla nas swym, trudno dostrzegalnym blaskiem, proponuje Kie\u015blowski wyrafinowan\u0105 form\u0119 epickiego poematu. Zapisuje te warto\u015bci, kt\u00f3re chcia\u0142by ocali\u0107 z tera\u017aniejszo\u015bci, a dostrzegaj\u0105c zmiany, s z u k a  znak\u00f3w zapowiedzi ich d\u0142ugiego trwania i tych, kt\u00f3rzy przenios\u0105 je w przysz\u0142o\u015b\u0107.   <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

My w filmie ci\u0105gle m\u00f3wimy, spr\u00f3bujcie dostrzec, \u017ce ja o tym pomy\u015bla\u0142em to i tamto  Krzysztof Kie\u015blowski Nowe tendencje, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 w polskim dokumencie u schy\u0142ku lat 60., by\u0142y skutkiem nie tyle wyczerpania si\u0119 formu\u0142y szko\u0142y polskiego dokumentu, ile przede wszystkim pokoleniowej zmiany warty [1]. Dla m\u0142odzie\u017cy studenckiej formuj\u0105cym prze\u017cyciem pokoleniowym by\u0142 marzec 1968… Czytaj wi\u0119cej »Z miasta \u0141odzi. \u0141\u00f3d\u017a wed\u0142ug Krzysztofa Kie\u015blowskiego<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":2361,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1017],"tags":[56,1033],"ppma_author":[1034],"class_list":["post-2175","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2021","tag-krzysztof-kieslowski","tag-z-miasta-lodzi"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t