{"id":2160,"date":"2021-12-30T12:29:26","date_gmt":"2021-12-30T11:29:26","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/?p=2160"},"modified":"2021-12-31T14:24:01","modified_gmt":"2021-12-31T13:24:01","slug":"kieslowski-kiedys-i-dzis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/kieslowski-kiedys-i-dzis\/","title":{"rendered":"Kie\u015blowski \u2013 kiedy\u015b i dzi\u015b"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Od lewej: Feliks Falk, Miko\u0142aj Mirowski, Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska, Krzysztof Zanussi
fot. Marcin Oliva Soto<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dyskusja z okazji 80. urodzin Krzysztofa Kie\u015blowskiego zorganizowana przez Filmotek\u0119 Narodow\u0105 \u2013 Instytut Audiowizualny    <\/strong><\/p>\n\n\n\n

W dyskusji bior\u0105 udzia\u0142:<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi <\/strong>\u2013 re\u017cyser, scenarzysta, producent filmowy, w latach 1980\u20132019 szef Zespo\u0142u Filmowego \u201eTor\u201d, w kt\u00f3rym pracowa\u0142 Krzysztof Kie\u015blowski.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska <\/strong>\u2013 dziennikarka, reporta\u017cystka, autorka ksi\u0105\u017cki Kie\u015blowski. Zbli\u017cenie<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Feliks Falk <\/strong>\u2013 re\u017cyser, scenarzysta, dramatopisarz, jeden z wa\u017cniejszych tw\u00f3rc\u00f3w kina moralnego niepokoju.<\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski<\/strong> \u2013 prowadz\u0105cy, historyk, publicysta, redaktor naczelny kwartalnika \u201ePleograf\u201d.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: Zanim zastanowimy si\u0119, jak filmografia Krzysztofa Kie\u015blowskiego by\u0142a odbierana kiedy\u015b, a jak jest dzi\u015b, zapytam, kt\u00f3ry z jego film\u00f3w jest dla pa\u0144stwa najwa\u017cniejszy, najbardziej znacz\u0105cy lub najbardziej odcisn\u0105\u0142 swoje pi\u0119tno? <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Krzysztof Zanussi
fot. Marcin Oliva Soto<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi: By\u0142em zwi\u0105zany ze wszystkimi jego filmami fabularnymi poprzez Tor, w kt\u00f3rym Krzysztof by\u0142 moim zast\u0119pc\u0105. Dla mnie jednym z wa\u017cniejszych jego obraz\u00f3w by\u0142 Bez ko\u0144ca<\/em> \u2013 wydaje mi si\u0119, \u017ce bardzo niedoceniony w swoim czasie. Potem oczywi\u015bcie by\u0142em zwi\u0105zany z Dekalogiem<\/em>. Gdy ten film powstawa\u0142, PRL ju\u017c dogorywa\u0142a i brakowa\u0142o pieni\u0119dzy na produkcj\u0119, mimo \u017ce by\u0142a umowa z Telewizj\u0105 Polsk\u0105. Zacytuj\u0119 tu pani\u0105 redaktor z telewizji, kt\u00f3ra s\u0142ysz\u0105c o 10 przykazaniach, spyta\u0142a, czy osiem nie wystarczy, bo na te dwa ostatnie nie by\u0142o funduszy. Chodzi\u0142o g\u0142\u00f3wnie o ta\u015bm\u0119, kt\u00f3rej nie mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 za z\u0142ot\u00f3wki, tylko za dewizy. Nakr\u0119cono ju\u017c kilka odcink\u00f3w, m.in. pi\u0105ty by\u0142 ju\u017c zmontowany i mog\u0142em go pokazywa\u0107 z VHS, a mimo to dostojni redaktorzy wielkich telewizji w zachodniej Europie m\u00f3wili, \u017ce to beznadziejny pomys\u0142, \u017ce ten film nikogo nie zainteresuje, i odmawiali wsp\u00f3\u0142pracy. Odm\u00f3wi\u0142y m.in. telewizje ZDF i ARD. Potem p\u0142aci\u0142y ogromne pieni\u0105dze, gdy serial zyska\u0142 popularno\u015b\u0107 i przysz\u0142o do jego zakupu. Wsparcia w produkcji odm\u00f3wi\u0142y te\u017c \u015brodowiska katolickie, gdy pokazywa\u0142em jeden odcinek na niemieckim dniu katolik\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska: Dla mnie Kie\u015blowski jest przede wszystkim dokumentalist\u0105. Jako reporterk\u0119 bardzo interesuje mnie, w jaki spos\u00f3b inni ludzie opisuj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 jedynie cytatami bohater\u00f3w. Kie\u015blowski zaczyna\u0142 od dokument\u00f3w. W tamtych czasach, kiedy nie mo\u017cna by\u0142o pokazywa\u0107 rzeczywisto\u015bci takiej, jak\u0105 ona by\u0142a, uwa\u017ca\u0142, \u017ce jego misj\u0105 jest jej dokumentowanie. Z tego co wiem, w szkole filmowej m\u00f3wi\u0142 nawet, \u017ce gardzi filmami fabularnymi i nigdy nie b\u0119dzie ich robi\u0142. Co za paradoks, bo w\u0142a\u015bnie filmy fabularne przynios\u0142y mu mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0119! Uwielbiam dokumenty Kie\u015blowskiego za jego ucho do j\u0119zyka filmowanych ludzi. Jednym z moich ulubionych jest ma\u0142o znany film Zdj\u0119cie<\/em>. Wyst\u0119puje w nim sam Kie\u015blowski, graj\u0105c reportera, kt\u00f3ry pr\u00f3buje odnale\u017a\u0107 ludzi ze zdj\u0119cia zrobionego podczas powstania warszawskiego. Szukaj\u0105c ich, pokazuje Warszaw\u0119 p\u00f3\u017anych lat 60. Lubi\u0119 scen\u0119, gdy dociera do c\u00f3reczki cz\u0142owieka ze zdj\u0119cia i prosi: \u2013 Powiedz, jak tw\u00f3j tata wygl\u0105da, \u017cebym go rozpozna\u0142. Dziewczynka odpowiada: \u2013 Pozna go pan po tym, \u017ce zawsze ma \u0142okie\u0107 wystawiony przez okno samochodu. <\/p>\n\n\n\n

W jednym z wywiad\u00f3w Kie\u015blowski m\u00f3wi\u0142, \u017ce takiego tekstu nigdy nie wymy\u015bli\u0142by \u017caden scenarzysta, to mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 tylko od \u017cywego, prawdziwego cz\u0142owieka. Podobnie reporterzy pracuj\u0105 z dyktafonem, by cytowa\u0107 bohater\u00f3w i pokazywa\u0107, jak oni m\u00f3wi\u0105. Gdy prze\u015bledzi si\u0119 dokumenty Kie\u015blowskiego z lat 60. i 70., mo\u017cna us\u0142ysze\u0107, jak zmienia si\u0119 j\u0119zyk Polak\u00f3w. On bardzo docenia\u0142 taki spos\u00f3b opisywania rzeczywisto\u015bci. Nawet w fabu\u0142ach pracowa\u0142 z aktorami nieprofesjonalnymi, kt\u00f3rzy wnosili do film\u00f3w sw\u00f3j prawdziwy j\u0119zyk. Spo\u015br\u00f3d jego film\u00f3w fabularnych, kt\u00f3re uwa\u017cam za kino pi\u0119knego smutku i melancholii, dla mnie najmocniejszym doznaniem jest Kr\u00f3tki film o zabijaniu<\/em>. Cho\u0107 zrobiony zosta\u0142 ju\u017c w p\u00f3\u017anych latach 80., to przekazuje aur\u0119 przejmuj\u0105cej beznadziei, kt\u00f3r\u0105 pami\u0119tam z Warszawy stanu wojennego. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: Cz\u0119\u015b\u0107 dokument\u00f3w Krzysztofa Kie\u015blowskiego mo\u017cna znale\u017a\u0107 i obejrze\u0107 na stronie Ninateka.pl.<\/p>\n\n\n\n

Feliks Falk: Z dzie\u0142 fabularnych Kie\u015blowskiego zdecydowanie najbardziej lubi\u0119 Przypadek<\/em>. To obraz uniwersalny i bardzo oryginalny. Uwa\u017cam, \u017ce wraz z nim zacz\u0119\u0142o si\u0119 \u2013 \u015bwiadomie lub nie \u2013 zainteresowanie Kie\u015blowskiego metafizyk\u0105. Cho\u0107 ca\u0142y film jest realistyczny, to jego zako\u0144czenie, kt\u00f3re zawsze by\u0142o dla mnie przera\u017caj\u0105ce, ociera si\u0119 o metafizyk\u0119. Podziwiam sam pomys\u0142 i konstrukcj\u0119 tego filmu. Nawet zazdro\u015bci\u0142em, \u017ce sam na co\u015b takiego nie wpad\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Feliks Falk
fot. Marcin Oliva Soto<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na drugim miejscu jest oczywi\u015bcie Dekalog<\/em>. Czasem spotykali\u015bmy si\u0119 i opowiadali\u015bmy sobie swoje pomys\u0142y, by sprawdzi\u0107, jak dzia\u0142aj\u0105. Kiedy\u015b u siebie w domu Kie\u015blowski zrelacjonowa\u0142 mi pomys\u0142 Dekalogu<\/em>. Bez wahania uzna\u0142em, \u017ce to jest \u015bwietne. No i na ca\u0142ym \u015bwiecie to si\u0119 sprawdzi\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: Niedawno ogl\u0105da\u0142em Personel<\/em> \u2013 pierwszy telewizyjny film fabularny Kie\u015blowskiego. To skromny, ale wspania\u0142y i pi\u0119kny obraz. Cho\u0107 pokazywany w nim problem i ca\u0142a optyka to lata 70. XX w. \u2013 dzi\u015b by\u0107 mo\u017ce trudne ju\u017c do odebrania \u2013 to bohater tego obrazu wcale si\u0119 nie zestarza\u0142. Bardzo te\u017c lubi\u0119 Dekalog X<\/em>, kt\u00f3ry \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od wi\u0119kszo\u015bci film\u00f3w z tej serii \u2013 ma optymistyczn\u0105 wymow\u0119, chocia\u017c bohaterowie w pewnym sensie doznaj\u0105 sporego uszczerbku.<\/p>\n\n\n\n

Ceni\u0119 te\u017c  Przypadek<\/em> \u2013 bardzo ciekawy film, kt\u00f3ry jest wiwisekcj\u0105 pokolenia lat 70. i proponuje pewn\u0105 historiozofi\u0119. Wydaje mi si\u0119, \u017ce imi\u0119 bohatera, Witka D\u0142ugosza, zosta\u0142o wybrane nieprzypadkowo. To film przewrotny. Kie\u015blowski przedstawia nam trzy alternatywne historie g\u0142\u00f3wnej postaci i paradoksalnie w\u0142a\u015bnie ta wersja \u017cycia bohatera, w kt\u00f3rej jest on cz\u0142owiekiem \u015brodka \u2013 m\u00f3wi\u0105c wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zykiem: symetryst\u0105, niezaanga\u017cowanym ani po jednej, ani po drugiej stronie \u2013 ko\u0144czy si\u0119 tragicznie. Chyba nawet wbrew pogl\u0105dom samego Kie\u015blowskiego, kt\u00f3ry nie by\u0142 cz\u0142owiekiem zaanga\u017cowanym po kt\u00f3rej\u015b stronie sporu politycznego w PRL. W Przypadku<\/em> to najbardziej bezpieczne i by\u0107 mo\u017ce najbardziej uczciwe \u017cycie ko\u0144czy si\u0119 tragicznie. Zaanga\u017cowanie za\u015b \u201eop\u0142aca si\u0119\u201d bohaterowi, bo prze\u017cywa. Jak pa\u0144stwo patrzycie na ten film?<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi: Nie zgodz\u0119 si\u0119 co do symetryzmu Kie\u015blowskiego. By\u0142 on przekonany, \u017ce system, w kt\u00f3rym \u017cyli\u015bmy w PRL, jest z\u0142y i rodzi z\u0142o. Mam pewien k\u0142opot z Przypadkiem<\/em>, bo bod\u017acem, kt\u00f3ry przyczyni\u0142 si\u0119 do jego powstania, by\u0142a moja Hipoteza<\/em>. Jest mi o tym niezr\u0119cznie m\u00f3wi\u0107, bo to wygl\u0105da tak, jakbym chcia\u0142 uszczkn\u0105\u0107 Krzy\u015bkowi troch\u0119 s\u0142awy. To by\u0142 m\u00f3j p\u00f3\u0142godzinny film oparty na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce t\u0119 sam\u0105 histori\u0119 opowiada si\u0119 alternatywnie. W Hipotezie<\/em> bohater, niedosz\u0142y geniusz, m\u00f3g\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107 w prawo albo w lewo, na most albo do miasta, i zale\u017cnie od tego inaczej mog\u0142y si\u0119 potoczy\u0107 losy ludzko\u015bci. To Krzy\u015bka bardzo ubawi\u0142o, lubi\u0142 t\u0119 histori\u0119 i wspaniale rozwin\u0105\u0142 ten pomys\u0142. Dlatego mam bardzo ciep\u0142y i serdeczny stosunek do Przypadku<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska: Film Hipoteza<\/em> by\u0142 z kolei oparty na pomy\u015ble zawartym w powie\u015bci Upadek<\/em> Alberta Camusa. <\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi: Tylko u Camusa nie by\u0142o dw\u00f3ch bieg\u00f3w wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska
fot. Marcin Oliva Soto<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska: No tak, to tylko punkt wyj\u015bcia. Panowie wspomnieli o trzech postawach, kt\u00f3re mo\u017cna przyj\u0105\u0107, gdy \u017cyje si\u0119 w ustroju takim jak PRL. Jestem przekonana, \u017ce Kie\u015blowski bardzo wyra\u017anie powiedzia\u0142, z kt\u00f3r\u0105 z nich si\u0119 uto\u017csamia. Zrobi\u0142 to na konferencji prasowej we Francji na festiwalu w Cannes, gdzie Przypadek<\/em> by\u0142 pokazywany na przegl\u0105dzie Un Certain Regard. Gdy spytano go, z kt\u00f3rym z bohater\u00f3w filmu najbardziej si\u0119 uto\u017csamia, bez zastanowienia odrzek\u0142, \u017ce z tym trzecim \u2013 tym, kt\u00f3ry po prostu chce \u017cy\u0107 w spokoju i dystansowa\u0107 si\u0119 wobec polityki. Kie\u015blowski powiedzia\u0142 to wprost, co na pewno nie przysporzy\u0142o mu wielkiej sympatii w kraju. W tej trzeciej cz\u0119\u015bci filmu jest scena, w kt\u00f3rej daj\u0105 bohaterowi do podpisania list protestacyjny. On go nie podpisuje. Wiem, \u017ce wielu znajomych mia\u0142o do Kie\u015blowskiego \u017cal o to, \u017ce zawar\u0142 takie przes\u0142anie w filmie. I o to, \u017ce sam w stanie wojennym wielekro\u0107 nie podpisywa\u0142 podobnych list\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi: To by\u0142o najbardziej drastyczne przy li\u015bcie protestacyjnym wobec zmian w konstytucji PRL. Ja i Krzysztof nie podpisali\u015bmy go i szukali\u015bmy sposobu, jak omin\u0105\u0107 raf\u0119. Znale\u017ali\u015bmy \u2013 niezbyt bohaterski, ale w miar\u0119 przyzwoity. Prawo PRL kara\u0142o listy zbiorowe, natomiast list osobisty nie podpada\u0142 pod ten paragraf. Wiele razy o tym rozmawiali\u015bmy i s\u0105dz\u0119, \u017ce Krzysztof zrobi\u0142 to, co ja \u2013 napisa\u0142em list osobny, podpisany tylko przeze mnie. To by\u0142 spos\u00f3b, \u017ceby odpowiedzie\u0107 na pytanie: czy chcemy dalej robi\u0107 filmy, czy te\u017c chcemy przej\u015b\u0107 do opozycji politycznej i przestawi\u0107 si\u0119 na zupe\u0142nie inne tory dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska: Fakt, \u017ce Kie\u015blowski powiedzia\u0142, i\u017c identyfikuje si\u0119 z tym trzecim bohaterem, jeszcze nie znaczy, \u017ce w pe\u0142ni aprobowa\u0142 tak\u0105 postaw\u0119 \u017cyciow\u0105. Jest pewna r\u00f3\u017cnica. My\u015bl\u0119, \u017ce w tym mo\u017ce tkwi\u0107 tragizm Kie\u015blowskiego i to tragiczne zako\u0144czenie filmu jest tego wyrazem. Przypadek<\/em> to pierwszy film, w kt\u00f3rym Kie\u015blowski rezygnuje z dokumentowania rzeczywisto\u015bci na rzecz zagl\u0105dania w g\u0142\u0105b bohater\u00f3w i w siebie. Zawsze czytam go jako dalszy ci\u0105g Amatora<\/em>, kt\u00f3ry ko\u0144czy si\u0119 skierowaniem kamery na kr\u0119c\u0105cego operatora. W rezultacie tej zmiany postawy otrzymujemy Przypadek<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

W Przypadku<\/em> jest du\u017co moment\u00f3w metafizycznych. Hanna Krall opowiada\u0142a mi, \u017ce gdy Kie\u015blowski nakr\u0119ci\u0142 ju\u017c scen\u0119 sekcji zw\u0142ok starszej kobiety, w wypadku samochodowym zgin\u0119\u0142a jego matka. Zdj\u0119cia zosta\u0142y przerwane. Dosz\u0142o do sekcji zw\u0142ok, a re\u017cyser wraz z siostr\u0105 ogl\u0105dali po niej cia\u0142o matki. Kiedy Hanna Krall przypadkiem zadzwoni\u0142a po tym do Kie\u015blowskiego, ten powiedzia\u0142 jej: \u2013 Przydarzy\u0142a mi si\u0119 taka scena, jak\u0105 nakr\u0119ci\u0142em w filmie.<\/p>\n\n\n\n

To chyba by\u0142 bardzo mocny moment, poniewa\u017c matka by\u0142a jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych, najbli\u017cszych Kie\u015blowskiemu os\u00f3b, bo ojca straci\u0142 du\u017co wcze\u015bniej. Trudno mi nie \u0142\u0105czy\u0107 tego z radykaln\u0105 zmian\u0105 zainteresowa\u0144 re\u017cysera. Z tym, \u017ce zacz\u0105\u0142 w filmach porusza\u0107 takie tematy jak \u017cycie po \u017cyciu i kontakt z lud\u017ami, kt\u00f3rzy odeszli. We wczesnych dzie\u0142ach Kie\u015blowskiego tego nie ma i Przypadek<\/em> jest tu chyba momentem granicznym. Jest w nim kilka w\u0105tk\u00f3w autobiograficznych. Przede wszystkim data urodzin: Witold D\u0142ugosz urodzi\u0142 si\u0119 27 czerwca, tego samego dnia co Kie\u015blowski. Wzrusza mnie te\u017c moment, w kt\u00f3rym Bogus\u0142aw Linda bawi si\u0119 czerwon\u0105 zapalniczk\u0105. Odkry\u0142am niedawno, \u017ce t\u0119 lub identyczn\u0105 zapalniczk\u0119 Kie\u015blowski kupi\u0142 swojej mamie.<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi: Odwiedza\u0142em Krzysztofa na planie, ju\u017c nie pami\u0119tam jakiego filmu, i zagadywa\u0142em go o moje ulubione Bez ko\u0144ca<\/em>. Spyta\u0142em: \u2013 Jak ty to formu\u0142ujesz, bo m\u00f3wisz o sobie jako o agnostyku, a posta\u0107 grana przez Jerzego Radziwi\u0142\u0142owicza pojawia si\u0119 w ciele jako zmar\u0142y, kt\u00f3ry przygl\u0105da si\u0119 \u017cywym. On na to: \u2013 No tak, ale ja z moimi rodzicami mam stale taki kontakt. Oni nie \u017cyj\u0105, a ja do nich m\u00f3wi\u0119, rozliczam si\u0119 przed nimi z moich poczyna\u0144, a oni daj\u0105 mi swoj\u0105 aprobat\u0119. Mam to nagrane, bo to by\u0142 rzadki wypadek, \u017ceby Krzysztof o takich rzeczach m\u00f3wi\u0142 tak otwarcie.<\/p>\n\n\n\n

Feliks Falk: Wracaj\u0105c do wypowiedzi z Cannes, wydaje mi si\u0119, \u017ce to zosta\u0142o \u017ale zinterpretowane. Krzysztof powiedzia\u0142 to, co wszyscy czujemy: wszyscy chcemy spokoju. Marzymy o nim, szczeg\u00f3lnie w czasach konfliktu i zamieszania. Natomiast to, \u017ce kto\u015b chce mie\u0107 spok\u00f3j, nie znaczy, \u017ce nie ma pogl\u0105d\u00f3w. Kie\u015blowski mia\u0142 bardzo wyra\u017ane pogl\u0105dy, czego dowodem s\u0105 filmy, kt\u00f3re na projekcj\u0119 czeka\u0142y na p\u00f3\u0142kach. Film \u2013 nomen omen \u2013 Spok\u00f3j<\/em> le\u017ca\u0142 siedem lat. Film o Radomiu te\u017c d\u0142ugo czeka\u0142 na wej\u015bcie na ekrany, podobnie jak Przypadek<\/em>. Krzysztof poprzez filmy wyra\u017ca\u0142 sw\u00f3j stosunek do rzeczywisto\u015bci. Dowodz\u0105 tego tak\u017ce jego dokumenty, takie jak Szpital<\/em>. To obraz rzeczywisto\u015bci PRL-u.<\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: T\u0142umacz\u0105c si\u0119 nieco ze swojej tezy, zaznacz\u0119, \u017ce odwo\u0142ywa\u0142em si\u0119 do tego, co jest w filmie. Posta\u0107 Wernera, grana w pierwszej cz\u0119\u015bci przez Tadeusza \u0141omnickiego, jest niezmiernie uczciwie pokazana. Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119: to by\u0142 1981 rok, karnawa\u0142 Solidarno\u015bci, a jednak Kie\u015blowski nie idzie na \u0142atwizn\u0119 twardych moralnych ocen wobec komunizmu i \u0141omnicki gra posta\u0107 niezwykle wieloznaczn\u0105. To Hanna Krall zainteresowa\u0142a Kie\u015blowskiego tym w\u0105tkiem, bo pierwowzorem postaci by\u0142 autentyczny cz\u0142owiek, Szcz\u0119sny Dobrowolski, \u017co\u0142nierz Armii Ludowej, powstaniec warszawski odznaczony przez Bora-Komorowskiego, jak najbardziej wierz\u0105cy komunista, katowany w okresie stalinowskim na prze\u0142omie lat 40. i 50. Re\u017cyser uczciwie podchodzi do tego okresu, bo po tej samej stronie mamy i posta\u0107 \u0141omnickiego, i cynika granego przez Zbigniewa Zapasiewicza.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Feliks Falk, Miko\u0142aj Mirowski, Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska
fot. Marcin Oliva Soto<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska: Pami\u0119tajmy, \u017ce Przypadek<\/em> zosta\u0142 nakr\u0119cony w 1981 r. podczas karnawa\u0142u Solidarno\u015bci. W filmie nie wida\u0107 tego optymizmu i energii. Wtedy robi\u0142o si\u0119 takie filmy jak Cz\u0142owiek z \u017celaza<\/em> czy Przes\u0142uchanie<\/em>, rozliczeniowe, a Kie\u015blowski nakr\u0119ci\u0142 film bardzo kameralny. Z tego, co uda\u0142o mi si\u0119 ustali\u0107, mia\u0142 do Solidarno\u015bci bardzo ambiwalentny stosunek. My\u015bl\u0119, \u017ce w\u0105tpliwo\u015bci, kt\u00f3re wida\u0107 w filmie, s\u0105 tego wyrazem. Nie podda\u0142 si\u0119 hurraoptymizmowi i zacz\u0119\u0142y si\u0119 troch\u0119 \u2013 z tego co wiem \u2013 rozchodzi\u0107 jego drogi z przyjaci\u00f3\u0142mi np. z Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych. Nie chcia\u0142 i\u015b\u0107 z t\u0142umem, ze stadem, to by\u0142o powodem kilku jego konflikt\u00f3w ze znajomymi filmowcami. Wobec Solidarno\u015bci by\u0142 bardzo sceptyczny, czemu wyraz daje chocia\u017cby w swojej autobiografii \u2013 wywiadzie rzece, kt\u00f3rego udzieli\u0142 Danucie Stok w 1992 roku, gdy by\u0142 u szczytu s\u0142awy. <\/p>\n\n\n\n

Feliks Falk: Kie\u015blowski mia\u0142 dystans do bie\u017c\u0105cych spraw, a poza tym napisa\u0142 scenariusz wcze\u015bniej, dlatego nie m\u00f3g\u0142 to by\u0107 film aktualny.<\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: Kino Kie\u015blowskiego wyra\u017anie dzieli si\u0119 na dwa okresy. W pierwszym, wychodz\u0105cym z dokumentu, mamy filmy opisuj\u0105ce rzeczywisto\u015b\u0107, takie jak Spok\u00f3j<\/em>, Blizna<\/em>, Amator<\/em>, Personel<\/em>. Graniczny jest Przypadek<\/em>. Za\u015b od Bez ko\u0144ca<\/em> wida\u0107 ju\u017c nurt metafizyczny. Czy filmy z pierwszego okresu s\u0105 dzi\u015b zrozumia\u0142e? Czy dylematy tamtych bohater\u00f3w mog\u0105 by\u0107 jeszcze dla nas wa\u017cne?<\/p>\n\n\n\n

Feliks Falk: Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, nie wiem, czy przesz\u0142o\u015b\u0107 interesuje m\u0142ode pokolenia. M\u0142odzi niewiele wiedz\u0105 nawet o Solidarno\u015bci, wi\u0119c trudno mi powiedzie\u0107. Blizna<\/em> \u2013 nie s\u0105dz\u0119. Spok\u00f3j<\/em> \u2013 chyba tak. Przypadek<\/em> pewnie b\u0119dzie zawsze odbierany, bo to film uniwersalny, niewa\u017cne, kiedy si\u0119 dzieje. Cho\u0107 kino moralnego niepokoju by\u0142o niekiedy krytykowane za zbytni\u0105 publicystyk\u0119, to takie filmy jak Kie\u015blowskiego by\u0142y wspaniale odbierane przez publiczno\u015b\u0107. Dzi\u015b filmy publicystyczne odbieramy gorzej, bo za du\u017co wiemy o bie\u017c\u0105cym czasie. Wtedy widzowie niewiele wiedzieli i poprzez filmy dowiadywali si\u0119 pewnych rzeczy.<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi: W\u015br\u00f3d krytyki panuje w tej chwili tendencja, by dokona\u0107 kolejnej rewizji s\u0105d\u00f3w i zepchn\u0105\u0107 kino moralnego niepokoju z piedesta\u0142u, przypisuj\u0105c mu nadmiern\u0105 publicystyczno\u015b\u0107. Progresistowska krytyka zmierza do tego by uzna\u0107, \u017ce dobre w PRL by\u0142y filmy czysto artystyczne, takie jak \u017bu\u0142awskiego czy Kr\u00f3likiewicza. \u017be to by\u0142o to prawdziwe kino, kt\u00f3rym PRL dowi\u00f3d\u0142 swojej kulturalnej wagi. Natomiast filmy, na kt\u00f3re wali\u0142y t\u0142umy, a kino moralnego niepokoju zape\u0142nia\u0142o sale, s\u0105 z punktu widzenia lewicowych pi\u0119knoduch\u00f3w nie do\u015b\u0107 artystyczne. To nieprawda, bo s\u0105 one artystycznie do\u015b\u0107 wyszukane.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska: Przychodz\u0105 mi na my\u015bl s\u0142owa Olgi Tokarczuk o \u201eczu\u0142ym narratorze\u201d. To okre\u015blenie bardzo pasuje do Kie\u015blowskiego i wydaje mi si\u0119 nader wa\u017cne. On mia\u0142 tak\u0105 czu\u0142o\u015b\u0107 do swoich bohater\u00f3w, a cz\u0119sto by\u0142y nimi postacie kontrowersyjne, np. w pierwszym okresie film\u00f3w to figury partyjniak\u00f3w, aparatczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy uchodzili za synonim z\u0142a. A Kie\u015blowski idzie pod pr\u0105d: pochyla si\u0119 nad tymi lud\u017ami, zbli\u017ca si\u0119 do nich z ogromn\u0105 empati\u0105. Chyba nigdy go nie interesowa\u0142o ocenianie, w czym jest bliski reporterowi. My\u015bl\u0119, \u017ce dlatego tak si\u0119 zgadzali z Hann\u0105 Krall, kt\u00f3ra zawsze powtarza, \u017ce reporter nie jest od oceniania, tylko od tego, \u017ceby zrozumie\u0107 innego cz\u0142owieka. Im bardziej on jest inny, tym ciekawsze to zbli\u017cenie. Tak jest r\u00f3wnie\u017c w kolejnym okresie Kie\u015blowskiego. Kr\u00f3tki film o zabijaniu<\/em> pokazuje, jak mo\u017cna empatyzowa\u0107 z bohaterem, z kt\u00f3rym w\u0142a\u015bciwie nie mamy nic wsp\u00f3lnego. Czu\u0142y narrator potrzebuje te\u017c czu\u0142ego odbiorcy i my\u015bl\u0119, \u017ce je\u015bli filmy Kie\u015blowskiego s\u0105 dzisiaj wa\u017cne i aktualne, to w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce mog\u0105 uczy\u0107 takiej czu\u0142o\u015bci wobec ludzi, nieoceniania. Zamiast opowiada\u0107 si\u0119 po jednej ze stron, spr\u00f3bujmy spojrze\u0107 na cz\u0142owieka z drugiej strony barykady i zastanowi\u0107 si\u0119, w jakim stopniu jest on podobny do nas. W Przypadku<\/em> nie bez powodu ka\u017cd\u0105 z r\u00f3l g\u0142\u00f3wnego bohatera gra ten sam aktor. To sugestia, \u017ce tak naprawd\u0119 ludzie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie mniej, ni\u017c si\u0119 nam wydaje.<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi: Jeste\u015bmy blisko pewnej pu\u0142apki. Krzysztof na pewno nie by\u0142 za tym, \u017ceby nie rozr\u00f3\u017cnia\u0107 dobra i z\u0142a. A ocenia\u0107 trzeba, tylko nie cz\u0142owieka, a jego czyny. Kie\u015blowski dobrze wiedzia\u0142, \u017ce przyzwoicie mo\u017ce post\u0105pi\u0107 partyjniak, a po \u015bwi\u0144sku kto\u015b uwa\u017cany za idealist\u0119, ale czyn podlega ocenie. Nie mo\u017cemy ucieka\u0107 od ocen, bo wtedy znajdziemy si\u0119 na ja\u0142owym gruncie kompletnego nihilizmu. <\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska: Tak, ale chyba nie m\u00f3wimy o og\u00f3lnym stosunku Kie\u015blowskiego do \u017cycia, tylko o przekazie, kt\u00f3ry wyczytuj\u0119 z jego film\u00f3w. Nikt si\u0119 nie uchyla od rozr\u00f3\u017cniania dobra i z\u0142a, ale oceniania mamy dzi\u015b tak du\u017co, \u017ce warto czasem zaproponowa\u0107 odbiorcy my\u015blenie ponad ocenami. Gdy ogl\u0105dam Kr\u00f3tki film o zabijaniu<\/em>, w kt\u00f3rym Kie\u015blowski pokazuje morderc\u0119, zastanawiam si\u0119, co mnie uchroni\u0142o przed byciem na miejscu tego ch\u0142opaka. Mam wra\u017cenie, \u017ce re\u017cyser te\u017c mia\u0142 tak\u0105 refleksj\u0119 i zw\u0142aszcza dzi\u015b powinno si\u0119 znale\u017a\u0107 na ni\u0105 miejsce.<\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: Pom\u00f3wmy teraz o ostatnich filmach Kie\u015blowskiego, kt\u00f3re bywa\u0142y krytykowane. Jeden z wa\u017cniejszych polskich krytyk\u00f3w, Tadeusz Sobolewski, atakowa\u0142 niekt\u00f3re z nich, zw\u0142aszcza te francuskie. Inni te\u017c m\u00f3wili o \u201emetafizycznym kiczu\u201d. Te filmy wywo\u0142ywa\u0142y ferment, dyskusj\u0119. Ja uwa\u017cam, \u017ce s\u0105 ponadczasowe i obroni\u0105 si\u0119 zawsze, a pa\u0144stwo?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Feliks Falk, Miko\u0142aj Mirowski
fot. Marcin Oliva Soto<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Feliks Falk: Zdecydowanie wol\u0119 polski okres Kie\u015blowskiego, z Dekalogiem<\/em> w\u0142\u0105cznie. Potem to by\u0142y \u2013 jak pan okre\u015bli\u0142 \u2013 francuskie filmy. S\u0105 dla mnie obce. No, mo\u017ce poza Czerwonym<\/em>. Podejrzewam, \u017ce to filmy kr\u0119cone na zam\u00f3wienie. Mo\u017ce po sukcesie Dekalogu<\/em> Kie\u015blowski chcia\u0142 kontynuowa\u0107 t\u0119 metafizyk\u0119, kt\u00f3ra w poprzednich dzie\u0142ach si\u0119 sprawdzi\u0142a. Ale nie jestem krytykiem, to tylko moje bardzo prywatne zdanie.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska: Bada\u0142am odbi\u00f3r tych film\u00f3w we Francji. Mam wra\u017cenie, \u017ce przez lata \u017cyli\u015bmy w prze\u015bwiadczeniu, \u017ce Zach\u00f3d si\u0119 nimi bezkrytycznie zachwyca\u0142. Dlatego tak niezrozumia\u0142a by\u0142a dla nas decyzja Kie\u015blowskiego, by zerwa\u0107 z re\u017cyseri\u0105, kiedy pono\u0107 by\u0142 na samym szczycie. Du\u017co czasu sp\u0119dzi\u0142am, czytaj\u0105c recenzje, kt\u00f3re ukazywa\u0142y si\u0119 we francuskiej prasie, zw\u0142aszcza w opiniotw\u00f3rczym pi\u015bmie \u201eCahiers du cinema\u201d. Zobaczy\u0142am, jak zachwyt Kie\u015blowskim r\u00f3s\u0142 i nagle zacz\u0105\u0142 opada\u0107. Z ogromnym zachwytem spotka\u0142 si\u0119 Dekalog<\/em>, szczeg\u00f3lnie Kr\u00f3tki film o zabijaniu<\/em>, kt\u00f3ry odni\u00f3s\u0142 wielki sukces na festiwalu w Cannes w 1988 roku. Pisano o nim rozprawy, niekt\u00f3re wr\u0119cz \u015bmieszne, np. \u017ce to film surrealistyczny, bo dla ludzi z tamtej strony \u017celaznej kurtyny nasza rzeczywisto\u015b\u0107 by\u0142a niewyobra\u017calna. Zgadzam si\u0119, \u017ce sukces Kie\u015blowskiego by\u0142 zasadzony na metafizyce obecnej w Dekalogu<\/em>. We Francji obwo\u0142ano go nawet szamanem, kt\u00f3ry rozmawia z Bogiem. To naturalne, \u017ce tw\u00f3rca odbiera to jako wskaz\u00f3wk\u0119, czego potrzebuje publiczno\u015b\u0107. Dlatego potem t\u0119 metafizyk\u0119 widzimy w ka\u017cdym jego filmie. Ale zachwyty prasy szybko zacz\u0119\u0142y znika\u0107. Przy Podw\u00f3jnym \u017cyciu Weroniki<\/em> kilku krytyk\u00f3w ju\u017c do\u015b\u0107 ostro pyta\u0142o, czy kr\u00f3l nie jest przypadkiem nagi, cho\u0107 og\u00f3lnie film si\u0119 podoba\u0142 i by\u0142 bardzo popularny. Z Trzech kolor\u00f3w<\/em>, Niebieski<\/em> mia\u0142 ogromn\u0105 promocj\u0119, Bia\u0142y<\/em> by\u0142 mniej zrozumia\u0142y, natomiast Czerwony<\/em> nie mia\u0142 entuzjastycznych recenzji w prasie francuskiej, a w Cannes po prostu si\u0119 nie podoba\u0142. Kie\u015blowski prosi\u0142 znajomych, by t\u0142umaczyli mu te recenzje, i denerwowa\u0142 si\u0119 tym, \u017ce podziw ekspert\u00f3w niknie. Ostatnie recenzje s\u0105 nawet wr\u0119cz z\u0142o\u015bliwe, na co Kie\u015blowski na pewno nie zas\u0142u\u017cy\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi: \u201eCahiers du cin\u00e9ma\u201d to dla mnie symbol wszystkiego, co w krytyce najgorsze, cho\u0107 w swoim czasie dobrze o mnie pisali. W moim osobistym odczuciu Trzy kolory<\/em> s\u0105 ukoronowaniem tw\u00f3rczo\u015bci Krzysztofa. Rewelacyjna trylogiczna konstrukcja dotyka tego, co zwykle umyka w prostej narracji. I rzeczywi\u015bcie jest w tym powiew metafizyki. A ta jest w naszej wsp\u00f3\u0142czesnej kulturze odrzucana \u2013 gdy metafizyka stanowi centrum sprawy, budzi to sprzeciw. I wzbudzi\u0142o go w krytyce film\u00f3w Kie\u015blowskiego. Ale nie u publiczno\u015bci, bo Trzy kolory<\/em> by\u0142y bardzo szeroko ogl\u0105dane. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: W Trzech kolorach<\/em> zn\u00f3w zwyci\u0119\u017ca u Kie\u015blowskiego przewrotno\u015b\u0107. Po bardzo oczekiwanym we Francji Niebieskim <\/em>kr\u0119ci Bia\u0142ego<\/em>, kt\u00f3ry jest filmem zupe\u0142nie innym. Tak jakby pokazywa\u0142, \u017ce nie b\u0119dzie spe\u0142nia\u0142 czyich\u015b oczekiwa\u0144, tylko realizowa\u0142 swoje w\u0142asne, autorskie kino. <\/p>\n\n\n\n

Mamy jeszcze czas na pytania publiczno\u015bci. Zapraszam do zadawania pyta\u0144 lub dzielenia si\u0119 w\u0142asnymi refleksjami o tw\u00f3rczo\u015bci Krzysztofa Kie\u015blowskiego.<\/p>\n\n\n\n

G\u0142os z sali: Co pa\u0144stwo s\u0105dz\u0105 o filmie Amator<\/em>? Na mnie robi on wielkie wra\u017cenie jako uniwersalny g\u0142os o odpowiedzialno\u015bci re\u017cysera i og\u00f3lnie tw\u00f3rcy wobec przedstawianych bohater\u00f3w i rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi: Amator <\/em>nabiera intryguj\u0105cego znaczenia w czasach medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych, gdy kamera i dystrybucja sta\u0142y si\u0119 powszechnie dost\u0119pne. W czasach, gdy ja robi\u0142em filmy amatorskie, trzeba by\u0142o mie\u0107 pozwolenie nawet na wywo\u0142anie ta\u015bmy. Zreszt\u0105 nie mo\u017cna by\u0142o jej kupi\u0107, trzeba by\u0142o dosta\u0107 na ni\u0105 przydzia\u0142. Dzi\u015b \u017cyjemy w zupe\u0142nie innych czasach \u2013 wszyscy maj\u0105 w telefonie kom\u00f3rkowym kamer\u0119 i ka\u017cdy mo\u017ce wrzuci\u0107 nagranie do sieci. W Amatorze<\/em> Krzysztof sygnalizuje problem, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 teraz wa\u017cny: problem w\u0142adzy, jak\u0105 zyskuje operator kamery, kt\u00f3ra przera\u017ca filmowego dyrektora fabryki. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: Ponadczasowy jest te\u017c typ bohatera kreowany przez Kie\u015blowskiego, np. posta\u0107 grana przez Juliusza Machulskiego w Personelu<\/em> czy przez Jerzego Stuhra w Amatorze<\/em> i Spokoju<\/em>. Mimo uwarunkowa\u0144 politycznych to uniwersalni bohaterowie borykaj\u0105cy si\u0119 z problemami.<\/p>\n\n\n\n

G\u0142os z sali: Pytanie od widza Ninateki do pana Krzysztofa Zanussiego: czy pan wie, dlaczego film Amator<\/em> zosta\u0142 usuni\u0119ty z serwisu YouTube?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Feliks Falk, Miko\u0142aj Mirowski, Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska, Krzysztof Zanussi
fot. Marcin Oliva Soto<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi: Poj\u0119cia nie mam. Do czasu, kiedy mia\u0142em wp\u0142yw na losy Toru, mieli\u015bmy dylemat, jak walczy\u0107 z piractwem, bo s\u0105dy zawsze oddala\u0142y nasze skargi, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na niewielk\u0105 szkodliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 czynu. W ko\u0144cu jako pierwsi w kraju zaryzykowali\u015bmy i zgodzili\u015bmy si\u0119 na udost\u0119pnienie szeregu film\u00f3w z wyj\u0105tkiem tych, kt\u00f3re chcieli\u015bmy sprzedawa\u0107. Ale jeszcze przed pandemi\u0105 Covid-19 zamkni\u0119to Tor, Kadr oraz Zebr\u0119 i dzi\u015b nie mamy wp\u0142ywu na losy naszych film\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: Z tego, co wiem, w serwisie Ninateka.pl Amator<\/em> jest do obejrzenia, zach\u0119cam. A jak pa\u0144stwo patrzycie na pr\u00f3by kontynuacji wizji kina zaproponowanej przez Kie\u015blowskiego? Znana jest przecie\u017c trylogia Czy\u015bciec, Raj, Piek\u0142o,<\/em> kt\u00f3r\u0105 Krzysztof Kie\u015blowski zacz\u0105\u0142 pisa\u0107 z Krzysztofem Piesiewiczem. Jerzy Stuhr zrealizowa\u0142 Du\u017ce zwierz\u0119<\/em> na podstawie scenariusza Kie\u015blowskiego, a sw\u00f3j pierwszy film mu zadedykowa\u0142. <\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska: Nie ogl\u0105da\u0142am Nieba<\/em>, kt\u00f3re mia\u0142o by\u0107 pierwsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 trylogii realizowanej na podstawie niedoko\u0144czonego scenariusza Kie\u015blowskiego, a w kontrakcie podpisanym we Francji Kie\u015blowski nie wyklucza\u0142, \u017ce sam film wyre\u017cyseruje \u2013 chyba wi\u0119c robi\u0142 przymiarki do powrotu do re\u017cyserowania. Bardzo podoba\u0142 mi si\u0119 inspirowany Przypadkiem<\/em> film Biegnij Lola, biegnij<\/em> Toma Tykwera.<\/p>\n\n\n\n

Feliks Falk: Jerzy Stuhr by\u0142 zawsze zafascynowany Kie\u015blowskim i identyfikowa\u0142 si\u0119 z kinem moralnego niepokoju. W odr\u00f3\u017cnieniu ode mnie jest cz\u0142owiekiem religijnym i my\u015bl\u0119, \u017ce ta fascynacja wi\u0105\u017ce si\u0119 z tematyk\u0105, jak\u0105 Kie\u015blowski zacz\u0105\u0142 porusza\u0107 w swoim drugim etapie. W kilku filmach Stuhra wyra\u017anie wida\u0107 pr\u00f3by podej\u015bcia metafizycznego.<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi: Bardzo lubi\u0119 te filmy Jerzego Stuhra, dla mnie s\u0105 takimi ma\u0142ymi filmami Kie\u015blowskiego. Z wyj\u0105tkiem Du\u017cego zwierz\u0119cia<\/em>, bo jestem przekonany, \u017ce Krzysztof nakr\u0119ci\u0142by to zupe\u0142nie inaczej, w innej estetyce. S\u0142ysza\u0142em, \u017ce teraz Ma\u0142gorzata Szumowska wspomina, i\u017c cie\u0144 Kie\u015blowskiego negatywnie ci\u0105\u017cy na tw\u00f3rczo\u015bci jej pokolenia. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: Mam wra\u017cenie, \u017ce film Ma\u0142gorzaty Szumowskiej Body\/Cia\u0142o<\/em> jest w kontrze do ca\u0142ej estetyki i idei kina Kie\u015blowskiego, jest wobec nich polemiczny. Mog\u0119 si\u0119 myli\u0107, ale odnajduj\u0119 w nim bardzo silne nawi\u0105zanie do Dekalogu<\/em> i odwr\u00f3cenie idei: \u017cadnej metafizyki nie ma. Zgadzacie si\u0119 pa\u0144stwo z takim pogl\u0105dem?<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska: Rzeczywi\u015bcie, ogl\u0105daj\u0105c Body\/Cia\u0142o,<\/em> my\u015bla\u0142am o Kie\u015blowskim i zauwa\u017cy\u0142am wiele nawi\u0105za\u0144 do niego. Chocia\u017cby pierwsza scena z wisielcem nad Wis\u0142\u0105, kt\u00f3ry nagle wstaje i idzie, skojarzy\u0142a mi si\u0119 z Kr\u00f3tkim filmem o zabijaniu<\/em>. Puenta filmu Szumowskiej, gdy seans spirytystyczny ko\u0144czy si\u0119 humorystycznie, wydaje si\u0119 przek\u0142uciem metafizycznej ba\u0144ki. Ale z drugiej strony to w\u0142a\u015bciwie film o mi\u0142o\u015bci, o tym, \u017ce to uczucie jest najwa\u017cniejsz\u0105 i najwi\u0119ksz\u0105 metafizyk\u0105. Wi\u0119c czy to jest tak do ko\u0144ca sprzeczne z tym, co pokazywa\u0142 Kie\u015blowski? Nie wiem.<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi: U Kie\u015blowskiego jest ogromna czu\u0142o\u015b\u0107 wobec bohater\u00f3w, a u Szumowskiej \u2013 ogromna niech\u0119\u0107 wobec nich. Szumowska nie lubi postaci, kt\u00f3re pokazuje. W tym jest podstawowa r\u00f3\u017cnica w ich spojrzeniach.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska: Przypomn\u0119 m\u00f3j ulubiony film Szumowskiej: 33 sceny z \u017cycia<\/em>. Wydaje mi si\u0119, \u017ce to obraz o silnych wi\u0119zach mi\u0119dzyludzkich, w kt\u00f3rym jest ogromna czu\u0142o\u015b\u0107 dla bohater\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

G\u0142os z sali: Dlaczego Krzysztof Kie\u015blowski porzuci\u0142 re\u017cyserowanie film\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Surmiak Doma\u0144ska: To pytanie, na kt\u00f3re pr\u00f3buj\u0119 odpowiedzie\u0107 na kilkuset stronach mojej ksi\u0105\u017cki. Nie ma jednej odpowiedzi, ka\u017cdy ma inne zdanie na ten temat. S\u0105 tacy, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce Kie\u015blowski wcale nie odszed\u0142 od kina i stara\u0142 si\u0119 z twarz\u0105 wr\u00f3ci\u0107 do filmu. Na pewno by\u0142 bardzo zm\u0119czony. We Francji narzuci\u0142 sobie mordercze tempo, tak intensywn\u0105 prac\u0105 zafundowa\u0142 sobie chorob\u0119 serca. Bada\u0142am trop, czy to mo\u017ce francuscy producenci chcieli wycisn\u0105\u0107 Kie\u015blowskiego jak cytryn\u0119 i kazali mu robi\u0107 film za filmem. Ale to by\u0142 jego w\u0142asny wyb\u00f3r. By\u0107 mo\u017ce mia\u0142 potrzeb\u0119 nadrobienia straconego czasu po latach 80., kt\u00f3re by\u0142y dla niego okresem przestoju. Chyba si\u0119 troch\u0119 w tym zagubi\u0142, w sensie zdrowotnym na pewno. My\u015bl\u0119, \u017ce opr\u00f3cz zm\u0119czenia i zdrowia nie bez znaczenia by\u0142o coraz trudniejsze przyjmowanie jego tw\u00f3rczo\u015bci przez zagraniczn\u0105 krytyk\u0119. Jestem przekonana, \u017ce nie odchodzi\u0142 u szczytu s\u0142awy, co\u015b zacz\u0119\u0142o si\u0119 \u0142ama\u0107 w odbiorze jego film\u00f3w. Opieram si\u0119 na tym, co m\u00f3wili ludzie bliscy Kie\u015blowskiemu w ostatnim okresie. M\u00f3g\u0142 odczuwa\u0107 pewien l\u0119k przed tym, co b\u0119dzie dalej, czy jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 b\u0119dzie si\u0119 podoba\u0142a na Zachodzie. Nie do ko\u0144ca si\u0119 tam odnalaz\u0142: nie zna\u0142 j\u0119zyka, nie rozumia\u0142 za bardzo tamtejszej kultury. Najlepiej czu\u0142 si\u0119 w Polsce, na Mazurach, z rodzin\u0105 i przyjaci\u00f3\u0142mi. Mia\u0142 chyba siln\u0105 potrzeb\u0119 powrotu do kraju. Zapewne to jeden z powod\u00f3w, przez kt\u00f3re przesta\u0142 kr\u0119ci\u0107 filmy. Jednak podpisa\u0142 umow\u0119 na zrobienie kolejnej trylogii wed\u0142ug scenariusza napisanego z Krzysztofem Piesiewiczem, cho\u0107 zastrzeg\u0142, \u017ce nie b\u0119dzie jej re\u017cyserowa\u0142. W umowie jest jednak paragraf, \u017ce je\u015bli nie zgodz\u0105 si\u0119 z producentem co do wyboru re\u017cysera, to trylogi\u0119 wyre\u017cyseruje Kie\u015blowski. Furtka zatem by\u0142a otwarta. Ale p\u00f3\u017aniej przysz\u0142a choroba, w wyniku kt\u00f3rej bardzo szybko odszed\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Zanussi: Musz\u0119 doda\u0107 co\u015b, do czego Krzysztof mnie zobowi\u0105zywa\u0142. Kie\u015blowski pali\u0142 potwornie du\u017co papieros\u00f3w i w jaki\u015b spos\u00f3b temu \u201ezawdzi\u0119cza\u0142\u201d swoj\u0105 chorob\u0119. Pod koniec \u017cycia prosi\u0142, by to powtarza\u0107 jako przestrog\u0119. To samo nieszcz\u0119\u015bcie dotkn\u0119\u0142o Andrieja Tarkowskiego, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c przed \u015bmierci\u0105 powtarza\u0142: \u2013 M\u00f3w o tym wszystkim, bo to w naszym zawodzie jest straszn\u0105 pu\u0142apk\u0105. Jak nie papierosy, to w\u00f3dka lub narkotyki, utrzyma\u0107 si\u0119 w r\u00f3wnowadze jest nie spos\u00f3b. On za to zap\u0142aci\u0142 cen\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Razem z Andrzejem Wajd\u0105 pr\u00f3bowali\u015bmy odwie\u015b\u0107 Kie\u015blowskiego od og\u0142aszania, \u017ce odchodzi od re\u017cyserowania film\u00f3w. Przekonywali\u015bmy: \u2013 Nie chcesz, to nie re\u017cyseruj, ale nie og\u0142aszaj tego, bo jak zadeklarujesz, to b\u0119dziesz mia\u0142 pokus\u0119, by deklaracji dotrzyma\u0107. A je\u015bli nic nie og\u0142osisz, to zachowasz wolno\u015b\u0107 decyzji. Andrzej Wajda dodawa\u0142, \u017ce ze sceny schodzi si\u0119, gdy ci\u0119 wygwi\u017cd\u017c\u0105, a nie, gdy jeste\u015b u szczytu s\u0142awy. Ja nie jestem przekonany, \u017ce Krzysztof odbiera\u0142 te zaczepki czy potr\u0105cenia krytyk\u00f3w. Mia\u0142 tak pogardliwy stosunek do krytyki, \u017ce nie mog\u0142o go to g\u0142\u0119boko dotkn\u0105\u0107. Mo\u017cliwo\u015bci tw\u00f3rcze mia\u0142, publiczno\u015b\u0107 i pieni\u0105dze by\u0142y, producenci byli \u2013 wi\u0119c nie mo\u017cemy tu m\u00f3wi\u0107 o \u017cadnym schy\u0142ku. To by\u0142o raczej poczucie, \u017ce z tym \u015bwiatem ma coraz mniej wsp\u00f3lnego, nie bardzo chcia\u0142 w nim dalej by\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Feliks Falk: My\u015bl\u0119, \u017ce przede wszystkim zdecydowa\u0142o zm\u0119czenie. Kie\u015blowski bardzo du\u017co je\u017adzi\u0142 po \u015bwiecie, by promowa\u0107 swoje filmy, na wielu festiwalach by\u0142 zapraszany do jury. S\u0105dz\u0119, \u017ce z powodu nieznajomo\u015bci j\u0119zyk\u00f3w to mu bardzo doskwiera\u0142o. Ale przypuszczam, \u017ce gdyby nie choroba, to po jakim\u015b czasie znowu robi\u0142by filmy.<\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: Tu musimy postawi\u0107 kropk\u0119. Dzi\u0119kuj\u0119 bardzo pa\u0144stwu za przybycie na nasz\u0105 dyskusj\u0119 i zapraszam na pokaz filmu Przypadek<\/em> w najpe\u0142niejszej, nieocenzurowanej wersji. Po no\u017cyczkach cenzorskich nie uda\u0142o si\u0119 odratowa\u0107 tylko jednej sceny: pobicia bohatera przez milicjant\u00f3w, jest to w filmie zaznaczone. Za to chyba po raz pierwszy w polskim kinie pada wyra\u017anie historia pozna\u0144skiego Czerwca\u201956. Zach\u0119cam pa\u0144stwa do obejrzenia filmu, a go\u015bciom dzi\u0119kuj\u0119 za interesuj\u0105c\u0105 rozmow\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dyskusja z okazji 80. urodzin Krzysztofa Kie\u015blowskiego zorganizowana przez Filmotek\u0119 Narodow\u0105 \u2013 Instytut Audiowizualny     W dyskusji bior\u0105 udzia\u0142: Krzysztof Zanussi \u2013 re\u017cyser, scenarzysta, producent filmowy, w latach 1980\u20132019 szef Zespo\u0142u Filmowego \u201eTor\u201d, w kt\u00f3rym pracowa\u0142 Krzysztof Kie\u015blowski. Katarzyna Surmiak-Doma\u0144ska \u2013 dziennikarka, reporta\u017cystka, autorka ksi\u0105\u017cki Kie\u015blowski. Zbli\u017cenie. Feliks Falk \u2013 re\u017cyser, scenarzysta, dramatopisarz, jeden z wa\u017cniejszych… Czytaj wi\u0119cej »Kie\u015blowski \u2013 kiedy\u015b i dzi\u015b<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":2381,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1017,1030],"tags":[1064,56],"ppma_author":[974],"class_list":["post-2160","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2021","category-dyskusja","tag-debata","tag-krzysztof-kieslowski"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t