![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-371-47-1500x.jpg\")
<\/p>\nNie tylko ludzie kina maj\u0105 swoje historie, mniej lub bardziej interesuj\u0105ce, istotne w znacznym niekiedy zakresie dla zrozumienia ich tw\u00f3rczo\u015bci. Historie maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c filmy \u2013 a nawet ich bohaterowie. S\u0105 one umiejscowione w czasie, w kt\u00f3rym zaistnia\u0142y, i rozproszone w przestrzeni, czy raczej w przestrzeniach w swojej w\u0119dr\u00f3wce poprzez ekrany \u015bwiata. Niegdy\u015b odnosz\u0105ce sukcesy, po jakim\u015b czasie popadaj\u0105 w niebyt, sk\u0105d mo\u017ce je ponownie wy\u0142owi\u0107 oko dociekliwego historyka. S\u0105 te\u017c filmy pozornie niemaj\u0105ce historii \u2013 bowiem od razu zosta\u0142y zapomniane, nie zwr\u00f3ciwszy na siebie uwagi krytyki ani publiczno\u015bci albo wr\u0119cz odnotowano je jako zaginione \u2013 kt\u00f3re wracaj\u0105 za spraw\u0105 cz\u0119sto przypadkowo dokonanego odkrycia.<\/p>\n
Najciekawszy wszelako wydaje si\u0119 fenomen, kt\u00f3ry nazwa\u0142abym \u201e\u017cyciem\u201d filmu, zale\u017cnym od jego zwi\u0105zku z okre\u015blonym miejscem i czasem, korespondencj\u0105 z oczekiwaniami publiczno\u015bci, rezonansem z tym, co aktualnie si\u0119 dzieje. To \u201e\u017cycie\u201d z natury rzeczy jest kr\u00f3tkie, ale wa\u017cne, \u017ce film mo\u017ce mie\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jedno. Bieg zdarze\u0144 mo\u017ce go ponownie uczyni\u0107 aktualnym, a nowe punkty widzenia mog\u0105 wskaza\u0107 na jego nieodczytane dot\u0105d aspekty. Historyk czy teoretyk kina nieustannie dostaje te\u017c do r\u0119ki nowe narz\u0119dzia za spraw\u0105 kolejnych trend\u00f3w badawczych, co pozwala mu na nowe \u201eotwarcie\u201d tego, co wydawa\u0142o si\u0119 zamkni\u0119te i niedost\u0119pne.<\/p>\n
Nakre\u015bliwszy ten rozleg\u0142y horyzont mo\u017cliwo\u015bci, od razu przyznam, \u017ce m\u00f3j zamys\u0142 jest du\u017co skromniejszy. Wracam do trzech film\u00f3w ju\u017c wielokrotnie opisanych i skomentowanych ze wzgl\u0119du na pewien trop, kt\u00f3ry pozwala mi je po\u0142\u0105czy\u0107 z uwagi na posta\u0107 bohatera. Mam na my\u015bli Popi\u00f3\u0142 i diament<\/i> (1958) i Pier\u015bcionek z or\u0142em w koronie<\/i> (1992) Andrzeja Wajdy oraz Rok pierwszy<\/i> (1960) Witolda Lesiewicza. Dwa z nich zosta\u0142y zrealizowane w PRL, wi\u0119c ich ideologiczn\u0105 wyk\u0142adni\u0119 modyfikowa\u0142a autocenzura i cenzura, dyktuj\u0105c pos\u0142ugiwanie si\u0119 j\u0119zykiem ezopowym, a tylko w jednym tw\u00f3rca nie musia\u0142 si\u0119 ucieka\u0107 do dr\u00f3g okr\u0119\u017cnych, lecz m\u00f3g\u0142 wy\u0142o\u017cy\u0107 swoje wizje bezpo\u015brednio.<\/p>\n
We wszystkich trzech filmach bohaterem jest m\u0142ody \u017co\u0142nierz AK w obliczu wyboru, przed kt\u00f3rym staje z chwil\u0105 ko\u0144ca wojny. Tym, co mnie interesuje, jest poziom jego wiedzy i \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3ry o tym wyborze b\u0119dzie przes\u0105dza\u0142. Widz patrzy na Ma\u0107ka Che\u0142mickiego, J\u00f3zefa Dunajca i Marcina z perspektywy tw\u00f3rc\u00f3w z natury rzeczy dysponuj\u0105cych inn\u0105 wiedz\u0105 i do\u015bwiadczeniem ni\u017c ich m\u0142odzi bohaterowie, kt\u00f3rych bieg historii postawi\u0142 na straconych pozycjach, bez wzgl\u0119du na dokonane przez nich wybory, nie w pe\u0142ni od nich zale\u017cne.<\/p>\n
Wojna i okupacja uczyni\u0142y ich \u017co\u0142nierzami Polski Podziemnej, a walka z niemieckim naje\u017ad\u017ac\u0105 by\u0142a imperatywem niepodlegaj\u0105cym \u017cadnym w\u0105tpliwo\u015bciom. Walczyli i zabijali w imi\u0119 przysz\u0142ej wolnej i niepodleg\u0142ej Polski, kt\u00f3r\u0105 reprezentowa\u0142 emigracyjny rz\u0105d w Londynie. Ale wyzwolenie przysz\u0142o nie za spraw\u0105 ich samych ani sojusznik\u00f3w z Zachodu (symboliczna figura genera\u0142a, Andersa, kt\u00f3ry pojawi si\u0119 na bia\u0142ym koniu), lecz Armii Czerwonej. Tej samej, kt\u00f3ra 17 wrze\u015bnia 1939 roku wkroczy\u0142a na polskie ziemie wschodnie. Bynajmniej nie po to, by je \u201ewzi\u0105\u0107 w opiek\u0119\u201d \u2013 jak poucza\u0142y peerelowskie podr\u0119czniki historii i g\u0142adko recytowali kandydaci zdaj\u0105cy na studia z tego przedmiotu, lecz by je przy\u0142\u0105czy\u0107 do ZSRR, gdzie pozosta\u0142y, cho\u0107 Zwi\u0105zek Radziecki si\u0119 rozpad\u0142.<\/p>\n
Widz ogl\u0105daj\u0105cy Popi\u00f3\u0142 i diament<\/i> oraz Rok pierwszy<\/i> by\u0142 ju\u017c poddany indoktrynacji (przekonany lub nie \u2013 to inna sprawa), otrzymawszy wyk\u0142adni\u0119 tego, co sta\u0142o si\u0119 w 1944 roku. Uczono go, \u017ce wyzwoli\u0142a nas bohaterska Armia Radziecka (dzi\u015b termin \u201ewyzwolenie Polski\u201d w odniesieniu do tego wydarzenia jest wysoce kontrowersyjny), dzi\u0119ki kt\u00f3rej znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w obozie Pa\u0144stw Demokracji Ludowej, \u201eze Zwi\u0105zkiem Radzieckim na czele\u201d (has\u0142o powtarzane jak mantra przy ka\u017cdej okazji).<\/p>\n
Z perspektywy bohater\u00f3w wszystkich trzech film\u00f3w (pami\u0119tajmy o akcji \u201eBurza\u201d, w ramach kt\u00f3rej Armia Krajowa podj\u0119\u0142a pr\u00f3b\u0119 samodzielnego wyzwolenia ziem polskich) sprawy wygl\u0105da\u0142y jednak zgo\u0142a inaczej. Dla nich na ziemie polskie wkracza\u0142a nie wyzwole\u0144cza, sojusznicza armia, lecz \u201ebolszewicy\u201d, zwani te\u017c \u201ekacapami\u201d, pami\u0119tny wr\u00f3g z 1920 roku, przed kt\u00f3rym uratowa\u0142a nas Bitwa Warszawska s\u0142awiona jako \u201ecud nad Wis\u0142\u0105\u201d. W Polsce mi\u0119dzywojennej nie Niemcy, lecz bolszewicy byli wrogami, kt\u00f3rych nale\u017cy si\u0119 strzec i walczy\u0107 z nimi. Podobizny \u201ebolszewika\u201d jako nied\u017awiedzia czy te\u017c wilka ze stalowymi szponami, frygijsk\u0105 czapk\u0105 rewolucji na g\u0142owie i czerwonym sztandarem z sierpem i m\u0142otem zatkni\u0119tym za cholew\u0105 buta straszy\u0142y w pisemkach dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy, a legionowe przy\u015bpiewki (lance do boju, szable w d\u0142o\u0144, bolszewika go\u0144, go\u0144, go\u0144<\/i>) znali m\u0142odzi ludzie, w\u00f3wczas jeszcze za m\u0142odzi, by owego bolszewika goni\u0107. W 1944 roku nie byli ju\u017c za m\u0142odzi, lecz jak najbardziej w odpowiednim wieku. Je\u015bli nawet wkroczenie Armii Czerwonej na ziemie polskie nie dla wszystkich oznacza\u0142o tout court<\/i> kolejn\u0105 okupacj\u0119, to przecie\u017c budzi\u0142o daleko id\u0105cy l\u0119k i niepewno\u015b\u0107. Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego i p\u00f3\u017aniej Tymczasowy Rz\u0105d Jedno\u015bci Narodowej powsta\u0142y przecie\u017c pod auspicjami wyzwoliciela.<\/p>\n
Co my\u015bleli o tym Maciek, J\u00f3zek, Marcin? Zacznijmy od tego, \u017ce nie my\u015bleli wiele. Byli \u017co\u0142nierzami, wykonywali rozkazy, podporz\u0105dkowywali si\u0119 swoim dow\u00f3dcom. Wiedzieli jednak, \u017ce wolna (od Niemc\u00f3w) Polska nie jest t\u0105 Polsk\u0105, o kt\u00f3r\u0105 walczyli, \u017ce stoj\u0105 w obliczu Wielkiej Niewiadomej. Istotny jest czas, w kt\u00f3rym podejmuj\u0105 swoj\u0105 decyzj\u0119. 8 maja 1945 roku i trzy nast\u0119pne dni w Popiele i diamencie<\/i>. Stycze\u0144 1946 roku w Roku pierwszym<\/i>. Ostatnie dni, upadek powstania i to, co nast\u0105pi\u0142o bezpo\u015brednio po tym, w Pier\u015bcionku z or\u0142em w koronie<\/i>. Wraz z up\u0142ywem dni, tygodni czy nawet miesi\u0119cy prze\u015bwiadczenie, \u017ce to nie mo\u017ce si\u0119 tak sko\u0144czy\u0107, \u017ce musi si\u0119 jeszcze co\u015b sta\u0107, a stanie si\u0119 na pewno co\u015b, co zmieni bieg dziej\u00f3w, ust\u0119puje zw\u0105tpieniu, obawie, a\u017c wreszcie przekonaniu, \u017ce nic ju\u017c si\u0119 zrobi\u0107 nie da, trzeba si\u0119 jako\u015b przystosowa\u0107, znale\u017a\u0107 swoje miejsce, przetrwa\u0107.<\/p>\n
Jakie strategie przetrwania mogli przyj\u0105\u0107 bohaterowie tych trzech film\u00f3w \u2013 oczywi\u015bcie w takim stopniu, w jakim w og\u00f3le by\u0142o to od nich zale\u017cne? W ostatecznej konsekwencji nie chcieli wraca\u0107 \u201edo lasu\u201d, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce walka w szeregach antykomunistycznego podziemia musi sko\u0144czy\u0107 si\u0119 kl\u0119sk\u0105. Do kogo mieliby teraz strzela\u0107, z kim walczy\u0107? Prosta odpowied\u017a, \u017ce oczywi\u015bcie z komunistami, nie mog\u0142a ich zadowoli\u0107. Komunistami nie byli przecie\u017c tylko ci, kt\u00f3rzy nadeszli, lecz tak\u017ce ci, kt\u00f3rzy opowiedzieli si\u0119 lub sk\u0142onni byli si\u0119 opowiedzie\u0107 za now\u0105 w\u0142adz\u0105. W Popiele i diamencie<\/i> w trakcie przes\u0142uchania Ma\u0107ka, syna Szczuki, porucznik UB krzyczy do niego: Do Polak\u00f3w strzela\u0142e\u015b!<\/i> Ch\u0142opiec odpowiada: A pan do wr\u00f3bli<\/i>. Zatem je\u015bli nasi bohaterowie zechc\u0105 kontynuowa\u0107 walk\u0119 w szeregach podziemia, b\u0119d\u0105 strzela\u0107 do swoich rodak\u00f3w. Linia podzia\u0142u przebiega teraz inaczej: \u201eLondyn\u201d kontra \u201eLublin\u201d, jak to prostodusznie okre\u015bla sier\u017cant Otryna, dow\u00f3dca posterunku milicji w filmie Rok pierwszy<\/i>.<\/p>\n
W ka\u017cdym z tych film\u00f3w bohaterowi z AK przeciwstawiony zostaje przedstawiciel drugiej strony: stary przedwojenny komunista, uczestnik wojny domowej w Hiszpanii, dzi\u015b sekretarz lokalnego komitetu PPR Szczuka (Popi\u00f3\u0142 i diament<\/i>), dawny AL-owiec, dzi\u015b sier\u017cant milicji \u0141ukasz Otryna (Rok pierwszy<\/i>), porucznik UB Kosior (Pier\u015bcionek z or\u0142em w koronie<\/i>). Bohaterowie rodem z AK s\u0105 r\u00f3\u017cni, wywodz\u0105 si\u0119 z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk. Maciek i Marcin to ch\u0142opcy z tak zwanych dobrych dom\u00f3w, przed wojn\u0105 zd\u0105\u017cyli zrobi\u0107 matur\u0119, a nawet rozpocz\u0105\u0107 studia (Marcin). J\u00f3zek to prosty ch\u0142opak, czeladnik piekarski, kt\u00f3ry nie chce zosta\u0107 piekarzem<\/i> \u2013 jak m\u00f3wi o tym stara G\u0119\u015blicka, informatorka Otryny. Ale niezale\u017cnie od tego, kim byli i kim by\u0107 mogli, w swoim kr\u00f3tkim \u017cyciu zd\u0105\u017cyli by\u0107 tylko \u017co\u0142nierzami.<\/p>\n
<\/p>\n
Zbigniew Cybulski w filmie Popi\u00f3\u0142 i diament<\/em>, 1958 r., re\u017c. Andrzej Wajda, fot. Wies\u0142aw Zdort, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Maciek Che\u0142micki (Zbigniew Cybulski) jest do ko\u0144ca okre\u015blony przez swoj\u0105 kondycj\u0119 i etos \u017co\u0142nierza, kt\u00f3ry nie pyta, nie kwestionuje, pos\u0142uszny jest dow\u00f3dcom i wykonuje powierzone mu zadania. Tym, kt\u00f3re otrzymuje obecnie, jest zabicie Szczuki. Od sceny, w kt\u00f3rej strzela do wskazanego cz\u0142owieka, zaczyna si\u0119 film. Omy\u0142kowo zostaj\u0105 zabici pracownicy cementowni. Ale Maciek ma przyst\u0105pi\u0107 do wykonania swojej misji ponownie. Nim to ostatecznie uczyni, ogarniaj\u0105 go w\u0105tpliwo\u015bci. U\u015bwiadamia sobie, \u017ce dokonuje wyboru mi\u0119dzy \u017cyciem i \u015bmierci\u0105. Nie oznacza to akceptacji nowego porz\u0105dku, lecz nadziej\u0119, \u017ce m\u00f3g\u0142by \u2013 zataiwszy swoj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 \u2013 zagubi\u0107 si\u0119 bez \u015bladu, przetrwa\u0107, studiowa\u0107, po\u015blubi\u0107 dziewczyn\u0119, w kt\u00f3rej tutaj, teraz w\u0142a\u015bnie si\u0119 zakocha\u0142.<\/p>\n W ka\u017cdym spo\u0142ecze\u0144stwie \u2013 wyk\u0142ada swoje racje bezpo\u015bredniemu prze\u0142o\u017conemu Andrzejowi \u2013 s\u0105 potrzebni in\u017cynierowie czy lekarze, niezale\u017cnie od tego, jakie wyznaj\u0105 pogl\u0105dy. Chcia\u0142by \u017cy\u0107, pracowa\u0107, kocha\u0107, a nie zabija\u0107 dalej, by w ko\u0144cu samemu zosta\u0107 zabitym. Pami\u0119tna scena \u2013 requiem<\/i> z zapalaniem kieliszk\u00f3w spirytusu jak zniczy \u017ca\u0142obnych, upami\u0119tniaj\u0105cych zabitych koleg\u00f3w \u2013 wskazuje, jak dalece \u017cycie bohater\u00f3w up\u0142ywa\u0142o pod auspicjami \u015bmierci. Szczeniacka fanfaronada, o kt\u00f3rej dawny Maciek m\u00f3wi ze \u015bmiechem, \u017ce sta\u0107 go na to, \u017ceby umiera\u0107, ust\u0119puje miejsca bardziej dojrza\u0142emu namys\u0142owi. Prze\u017cy\u0142 tragedi\u0119 powstania, opuszcza\u0142 kana\u0142ami umieraj\u0105ce miasto, naznaczony przez \u015bmier\u0107 chcia\u0142by pozby\u0107 si\u0119 jej pi\u0119tna. Dlaczego mia\u0142by walczy\u0107 dalej w imi\u0119 starego porz\u0105dku, kt\u00f3ry ju\u017c nie wr\u00f3ci? Ale zasady, w kt\u00f3rych zosta\u0142 wychowany, kt\u00f3re uwewn\u0119trzni\u0142, uzna\u0142 za swoje, nie pozwalaj\u0105 mu po prostu zdezerterowa\u0107. To by\u0142aby zdrada, a ludzie tacy jak on nie zdradzaj\u0105.<\/p>\n Nie wiemy, bo w filmie nie m\u00f3wi si\u0119 j\u0119zykiem traktat\u00f3w politycznych, na ile Maciek (i jemu podobni) \u015bwiadomy by\u0142 wydarze\u0144, kt\u00f3re na arenie mi\u0119dzynarodowej przes\u0105dzi\u0142y o losach Polski. Konferencja w Ja\u0142cie, na kt\u00f3rej przyw\u00f3dcy trzech wielkich mocarstw zdecydowali o pozostawieniu Polski w radzieckiej strefie wp\u0142yw\u00f3w, odby\u0142a si\u0119 w lutym, trzy miesi\u0105ce przed ukazanymi w filmie Wajdy zdarzeniami. Ale tutaj historia pozostaje w tle, rozstrzygaj\u0105 si\u0119 indywidualne ludzkie losy.<\/p>\n Wy\u0142o\u017cywszy swoje racje Andrzejowi, Maciek prosi go o zwolnienie z przysi\u0119gi. Dyskusja, w kt\u00f3rej wprawdzie zostaje zakwestionowany sens dalszej walki, ale nie sama walka, nie prowadzi jednak do odwo\u0142ania wcze\u015bniejszego rozkazu. Andrzej nie zwalnia Ma\u0107ka z przysi\u0119gi, sam zobowi\u0105zany jest rozkazami swojego prze\u0142o\u017conego, majora Wagi. Maciek wykona rozkaz, pozostaje lojalny i wierny do ko\u0144ca, wbrew racjom, w kt\u00f3re sam wierzy i do kt\u00f3rych usi\u0142owa\u0142 przekona\u0107 Andrzeja. Ginie na wysypisku \u015bmieci postrzelony przez patrol podczas pr\u00f3by ucieczki.<\/p>\n Dociekanie \u201eco by by\u0142o gdyby\u201d w odniesieniu do fikcyjnego bohatera filmu fabularnego raczej nie wydaje si\u0119 zasadne, ale w tym wypadku ma jednak sens, gdy\u017c sam Wajda dopisa\u0142 postscriptum. W jednej z nowel filmu Mi\u0142o\u015b\u0107 dwudziestolatk\u00f3w<\/i> (L’amour \u00e0 vingt ans<\/i>, 1962)<\/a>[1]<\/a> pokaza\u0142 swojego bohatera ponownie. Cybulski, cho\u0107 ledwie kilka lat starszy ni\u017c w trakcie realizacji Popio\u0142u i diamentu<\/i>, jest tutaj zaniedbanym m\u0119\u017cczyzn\u0105 w \u015brednim wieku (inkasentem w gazowni czy kim\u015b takim). Robi wra\u017cenie na \u015blicznej m\u0142odej dziewczynie (Barbara Kwiatkowska), ratuj\u0105c dziecko, kt\u00f3re wpad\u0142o do fosy z nied\u017awiedziem. Dziewczyna zaprasza go na swoje urodziny, gdzie bohater w gronie m\u0142odych ludzi snuje okupacyjne wspomnienia. Wydaje si\u0119 im \u015bmieszny, niedorzeczny, mo\u017ce kiedy\u015b by\u0142 bohaterem, ale dzi\u015b to ju\u017c nie ma znaczenia \u2013 jest nikim. Wajda dopisuje mu inn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 ni\u017c Ma\u0107kowi, lecz poprzez posta\u0107 aktora podpowiada, co najpewniej sta\u0142oby si\u0119 z Che\u0142mickim, kt\u00f3ry uratowa\u0142 \u017cycie b\u0105d\u017a dezerteruj\u0105c, b\u0105d\u017a ukrywaj\u0105c si\u0119 po zabiciu Szczuki. By\u0142by cz\u0142owiekiem przegranym, kt\u00f3ry niczego ju\u017c nie oczekuje od \u017cycia. Mo\u017ce musia\u0142by przej\u015b\u0107 przez lata wi\u0119zienia, a mo\u017ce jednak \u017cycia by nie uratowa\u0142. Ludzie, kt\u00f3rym udowodniono udzia\u0142 w zamachach na komunist\u00f3w, dostawali przecie\u017c wyrok \u015bmierci. Strategia przetrwania, kt\u00f3r\u0105 Maciek Che\u0142micki sk\u0142onny by\u0142 przyj\u0105\u0107 i realizowa\u0107, sprawdza\u0142a si\u0119 nader rzadko.<\/p>\n Stanis\u0142aw Zaczyk w filmie Rok pierwszy<\/em>, 1960 r., re\u017c. Witold Lesiewicz, fot. Henryk Kucharski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Akcja Roku pierwszego<\/i> Witolda Lesiewicza zosta\u0142a osadzona w ma\u0142ym miasteczku, gdzie\u015b w Lubelskiem. Przybywa tam by\u0142y AL-owiec, sier\u017cant \u0141ukasz Otryna (Stanis\u0142aw Zaczyk), gorliwy entuzjasta nowego porz\u0105dku, dla kt\u00f3rego swego rodzaju bibli\u0105 jest manifest PKWN og\u0142oszony kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej. Otryna obejmuje posterunek milicji, kt\u00f3ry przekazuje mu Pielewicz, odchodz\u0105c, by obj\u0105\u0107 stanowisko burmistrza. Otryna chcia\u0142by si\u0119 dowiedzie\u0107, kim s\u0105 jego podkomendni. Kryterium identyfikacji jest proste: AK-owcy czy AL-owcy? Za Londynem czy za Lublinem? Od Pielewicza uzyskuje niezbyt satysfakcjonuj\u0105c\u0105 go odpowied\u017a. Oddzia\u0142 kaprala J\u00f3zefa Dunajca to\u2026 UL-owcy, cz\u0142onkowie lewicowej Unii Ludowej, o kt\u00f3rej nikt nigdy nie s\u0142ysza\u0142. Gdy Otryna pyta Dunajca o t\u0119 organizacj\u0119, s\u0142yszy jedynie, \u017ce jest ona demokratyczna, ale kapral nie potrafi powiedzie\u0107 nic wi\u0119cej. Nowy ustr\u00f3j kojarzy mu si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z poj\u0119ciem demokracji (To pan nas anga\u017cowa\u0142 do tej demokracji<\/i> \u2013 powie w rozmowie z Pielewiczem, pr\u00f3buj\u0105c zasi\u0119gn\u0105\u0107 jego rady), cho\u0107 niekoniecznie mo\u017ce wie, co to takiego.<\/p>\n Otryna szybko odkrywa to\u017csamo\u015b\u0107 swoich podw\u0142adnych. Proponuje im, \u017ceby wsp\u00f3lnie za\u015bpiewali. Okazuje si\u0119, \u017ce nie znaj\u0105 oni Czerwonego sztandaru<\/i> czy Gdy nar\u00f3d do boju<\/i> (pie\u015b\u0144 ta sta\u0142a si\u0119 hymnem AL), ale gdy sier\u017cant intonuje Hej, ch\u0142opcy, bagnet na bro\u0144<\/i> (piosenka powsta\u0144c\u00f3w warszawskich, \u015bpiewana przez AK), ochoczo podchwytuj\u0105 s\u0142owa i melodi\u0119. Otryna przyzna p\u00f3\u017aniej, \u017ce potrafi\u0142 j\u0105 jedynie zaintonowa\u0107, dalszego ci\u0105gu nie zna\u0142.<\/p>\n Relacja Dunajec \u2013 Otryna nie jest powt\u00f3rzeniem wi\u0119zi, jaka po\u0142\u0105czy\u0142a losy Che\u0142mickiego i Szczuki. Dunajec i reszta ch\u0142opc\u00f3w, podejmuj\u0105c prac\u0119 w milicji, nie maj\u0105 \u017cadnych ukrytych cel\u00f3w, nie zak\u0142adaj\u0105 masek. Chc\u0105 tylko \u017cy\u0107 i pracowa\u0107, w\u0142\u0105czaj\u0105c si\u0119 w szeregi tych, kt\u00f3rzy przyj\u0119li nowy porz\u0105dek jako wyb\u00f3r lub konieczno\u015b\u0107. Mogliby znale\u017a\u0107 swoje miejsce, a ich stosunki z Otryn\u0105 nie musia\u0142y w spos\u00f3b nieunikniony prowadzi\u0107 do konfliktu. Ale Otryna jest m\u0142ody, zapalczywy, nieufny. Domniemanie, \u017ce ma do czynienia z by\u0142ymi AK-owcami, a ci mog\u0105 mie\u0107 jakie\u015b zwi\u0105zki z NSZ, kt\u00f3re nadal dzia\u0142a na tym terenie, sprawia, \u017ce czuje si\u0119 zagubiony i niepewny. A nu\u017c rzekomi sojusznicy to jednak wrogowie? Ma wprawdzie oparcie w nowo utworzonych w\u0142adzach i wojsku, lecz je\u015bli si\u0119 do nich odwo\u0142a, b\u0119dzie to r\u00f3wnoznaczne z zadenuncjowaniem podkomendnych jako wrog\u00f3w. A przecie\u017c nie wie, kim naprawd\u0119 s\u0105. Jego sytuacj\u0119 utrudnia te\u017c fakt, \u017ce we dworze pozosta\u0142 by\u0142y dziedzic przejmuj\u0105cy okoliczn\u0105 ludno\u015b\u0107 zabobonnym l\u0119kiem, a dawny rz\u0105dca Tatarczuk, postrach ch\u0142op\u00f3w, ukrywa si\u0119 gdzie\u015b w okolicy. W lasach s\u0105 zbrojne oddzia\u0142y antykomunistycznego podziemia. Zwyci\u0119stwo nowego porz\u0105dku jest niepewne, stary porz\u0105dek wydaje si\u0119 wci\u0105\u017c trzyma\u0107 ludzi. Otryna przekonuje si\u0119 o tym, gdy zwo\u0142uje zebranie w pa\u0142acu i nakazuje odczytanie manifestu PKWN. Udaje mu si\u0119 roz\u0142adowa\u0107 sytuacj\u0119, o\u015bmieszaj\u0105c dziedzica i nakazuj\u0105c jego wydalenie, ale jest to chwilowe zwyci\u0119stwo. Nadal otrzymuje ostrze\u017cenia i pogr\u00f3\u017cki.<\/p>\n W stosunku do podw\u0142adnych Otryna wybra\u0142 strategi\u0119 najgorsz\u0105 z mo\u017cliwych, kt\u00f3ra musia\u0142a nieuchronnie prowadzi\u0107 do katastrofy. Pocz\u0105tkowo ch\u0142opcy s\u0105 wobec niego lojalni, karni i podporz\u0105dkowani. Ich zachowanie nie daje podstaw do podejrze\u0144, wykonuj\u0105 wobec niego szereg przyjaznych gest\u00f3w, kt\u00f3re winny prze\u0142ama\u0107 lody. Otryna zachowuje dystans, a nie\u015bmia\u0142e pr\u00f3by Dunajca, kt\u00f3ry m\u00f3wi o tym, \u017ce ludzie sobie obcy potrzebuj\u0105 czasu, by si\u0119 wzajemnie zrozumie\u0107 i na sobie polega\u0107, pozostaj\u0105 bez odzewu. Sier\u017cant nie zamierza si\u0119 przed nimi otworzy\u0107 ani ich nie zach\u0119ca do szczero\u015bci. Zamiast tego poleca ich \u015bledzi\u0107. Jego informatork\u0105 pozostaje stara praczka G\u0119\u015blicka, kt\u00f3r\u0105 Otryna zna od dzieci\u0144stwa. Zna tu wszystkich i jest doskonale zorientowana we wszystkim, co si\u0119 dzieje w okolicy. \u0141ukasz odwiedza j\u0105 ukradkiem, ale te wizyty nie uchodz\u0105 uwagi tych, kt\u00f3rzy z kolei \u015bledz\u0105 jego kroki. Oddzia\u0142 szybko si\u0119 orientuje, \u017ce Otryna im nie ufa, wiedz\u0105, \u017ce to G\u0119\u015blicka dostarcza informacji, a tym samym i oni nie spodziewaj\u0105 si\u0119 po swoim dow\u00f3dcy niczego dobrego. Wr\u0119cz zaczynaj\u0105 si\u0119 go obawia\u0107 i my\u015ble\u0107 o tym, jak zadba\u0107 o w\u0142asn\u0105 sk\u00f3r\u0119. Skoro nie udaje si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0107 stosunk\u00f3w z now\u0105 w\u0142adz\u0105 i tym samym zapewni\u0107 sobie bezpiecze\u0144stwa oraz perspektyw spokojnego, normalnego \u017cycia, jedyn\u0105 alternatyw\u0105 staje si\u0119 powr\u00f3t do lasu i walka w szeregach antykomunistycznego podziemia.<\/p>\n O ile w Popiele i diamencie<\/i> uwaga tw\u00f3rc\u00f3w i widz\u00f3w skoncentrowana jest na Ma\u0107ku Che\u0142mickim i jego dylematach, o tyle w Roku pierwszym<\/i> postaci\u0105, kt\u00f3ra ma nas prowadzi\u0107, jest \u0141ukasz Otryna, ale w miar\u0119 jak rozwija si\u0119 akcja, widz przestaje darzy\u0107 go sympati\u0105, a w konsekwencji i to, co sob\u0105 reprezentuje. Zapewne wbrew intencjom scenarzysty (Aleksandra \u015acibora-Rylskiego \u2013 film jest adaptacj\u0105 jego powie\u015bci Stycze\u0144<\/i> z 1956 roku) i re\u017cysera. Postaci\u0105 sk\u0142aniaj\u0105c\u0105 do identyfikacji staje si\u0119 J\u00f3zef Dunajec, a jego dylemat przybiera wymiar tragedii. Dunajec najd\u0142u\u017cej ze wszystkich pr\u00f3buje porozumienia z Otryn\u0105, czuje si\u0119 odpowiedzialny za losy oddzia\u0142u, wydaje si\u0119 wierzy\u0107, \u017ce sier\u017cant ich nie sprzeda, a mo\u017ce tylko \u0142udzi si\u0119 jeszcze, \u017ce znajdzie si\u0119 dla nich wszystkich inne miejsce ni\u017c przy\u0142\u0105czenie si\u0119 do NSZ. Propozycje z tamtej strony zaczynaj\u0105 si\u0119 konkretyzowa\u0107, po\u015bredniczy uwi\u0119ziony przez Otryn\u0119 Tatarczuk, ale Dunajec stanowczo odrzuca jego ofert\u0119.<\/p>\n Co ciekawe, Otryna i Dunajec nie potrafi\u0105 znale\u017a\u0107 wsp\u00f3lnego j\u0119zyka ani dzia\u0142a\u0107 w porozumieniu, cho\u0107 w istocie zmierzaj\u0105 do tego samego celu. Obaj s\u0105 dow\u00f3dcami i obaj czuj\u0105 si\u0119 odpowiedzialni za swoich ludzi, cho\u0107 dla obu staj\u0105 si\u0119 oni coraz mniej \u201eswoi\u201d. Nie ufaj\u0105 ani Otrynie (co jest zrozumia\u0142e), ani Dunajcowi (co ju\u017c zrozumie\u0107 trudniej), natomiast sk\u0142onni s\u0105 zawierzy\u0107 swoje losy NSZ-owi. Otryna i Dunajec w jednakowej mierze nie chc\u0105, by ch\u0142opcy trafili w r\u0119ce wojska i w\u0142adz pa\u0144stwowych (a staje si\u0119 to nieuniknione za spraw\u0105 interwencji Pielewicza) ani te\u017c, by wr\u00f3cili do lasu, ju\u017c nie jako AK, lecz jako NSZ. Dodajmy na marginesie, \u017ce w okresie, gdy powsta\u0142a ksi\u0105\u017cka, a potem film, ca\u0142e antykomunistyczne podziemie okre\u015blano mianem NSZ, cho\u0107 w istocie by\u0142o to kilka r\u00f3\u017cnych organizacji. Ostatnia konfrontacja Dunajca z oddzia\u0142em ko\u0144czy si\u0119 kl\u0119sk\u0105 kaprala. Oni odchodz\u0105 niezra\u017ceni misj\u0105, jak\u0105 im zleca nowe dow\u00f3dztwo (pacyfikacja wsi, kt\u00f3r\u0105 maj\u0105 pu\u015bci\u0107 z dymem), podczas gdy on widzi ju\u017c dla siebie jedno tylko rozwi\u0105zanie \u2013 samob\u00f3jstwo. Gdy Otryna dowiaduje si\u0119, dok\u0105d udali si\u0119 jego podkomendni, zamierza ich odnale\u017a\u0107 i \u201euratowa\u0107\u201d. Misja tyle\u017c nierealna, co samob\u00f3jcza. Czyli ci tak r\u00f3\u017cni ludzie, stoj\u0105cy po dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych stronach, kieruj\u0105 si\u0119 w gruncie rzeczy tym samym systemem warto\u015bci? I obaj wybieraj\u0105 \u015bmier\u0107? Dunajec faktycznie ginie, ale nie wiemy, co spotka Otryn\u0119. Ostatecznie on tak\u017ce przegra\u0142.<\/p>\n W Pier\u015bcionku z or\u0142em w koronie<\/i> Andrzej Wajda chcia\u0142 powiedzie\u0107 (czy te\u017c mo\u017ce raczej pokaza\u0107) to, czego nie m\u00f3g\u0142 wyrazi\u0107 wprost, realizuj\u0105c Popi\u00f3\u0142 i diament<\/i>. Nie tylko up\u0142yw lat zadecydowa\u0142 o zmianie j\u0119zyka, ale te\u017c to, \u017ce tutaj m\u00f3g\u0142 pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 \u201eotwartym tekstem\u201d, a nie systemem opartym na metaforach i symbolach.<\/p>\n Rafa\u0142 Kr\u00f3likowski w filmie Pier\u015bcionek z or\u0142em w koronie<\/em>, 1992 r., re\u017c. Andrzej Wajda, fot. Roman Sumik, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Bohater filmu Marcin (w tej roli debiutuj\u0105cy na ekranie Rafa\u0142 Kr\u00f3likowski) to inny wariant losu kogo\u015b takiego jak Maciek Che\u0142micki. Jest wzorowym \u017co\u0142nierzem, ale te\u017c cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry decyduje si\u0119 nie s\u0142ucha\u0107 \u015blepo rozkaz\u00f3w dow\u00f3dztwa, lecz dzia\u0142a\u0107 i my\u015ble\u0107 samodzielnie, podejmowa\u0107 decyzje, kieruj\u0105c si\u0119 w\u0142asnym rozeznaniem i s\u0105dem. Obejmuje komend\u0119 oddzia\u0142u walcz\u0105cego w powstaniu warszawskim. To bardzo m\u0142odzi ch\u0142opcy z pe\u0142nym oddaniem walcz\u0105cy do ko\u0144ca, bez wahania gotowi odda\u0107 \u017cycie. Marcin czuje si\u0119 za nich odpowiedzialny. Wyprowadza ich z gin\u0105cego miasta, nakazuje przy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do ewakuowanej ludno\u015bci cywilnej i nie podejmowa\u0107 \u017cadnych krok\u00f3w bez informowania go o tym. Chcia\u0142by nie tylko uratowa\u0107 im \u017cycie, ale zapewni\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107 bez \u201ewilczego biletu\u201d.<\/p>\n Charakterystyczna jest jego rozmowa z m\u0142odym podw\u0142adnym. Gdy Marcin m\u00f3wi, \u017ce powstanie by\u0142o kl\u0119sk\u0105, ch\u0142opiec protestuje, utrzymuj\u0105c, \u017ce powstanie osi\u0105gn\u0119\u0142o sw\u00f3j cel, bowiem pokaza\u0142o \u015bwiatu, jak walcz\u0105 i umieraj\u0105 Polacy. Marcin nie chce, by walczyli i umierali nadal. A to w\u0142a\u015bnie proponuje mu prze\u0142o\u017cony, major Steinert, ten sam, kt\u00f3ry powierzy\u0142 mu oddzia\u0142 w czasie powstania. Marcin, ranny w powstaniu, traci te\u017c swoj\u0105 dziewczyn\u0119 Wisi\u0119, kt\u00f3r\u0105 zagarn\u0119li w\u0142asowcy. Wcze\u015bniej da\u0142a mu na pami\u0105tk\u0119 \u00f3w tytu\u0142owy pier\u015bcionek z or\u0142em w koronie, spleciony z ko\u0144skiego w\u0142osia. Steinert proponuje mu dalsz\u0105 walk\u0119 w ramach organizacji NIE, ale Marcin odmawia, kieruj\u0105c si\u0119 prze\u015bwiadczeniem o bezsensie podobnych dzia\u0142a\u0144. Okre\u015bla je mianem \u201eporywania si\u0119 z motyk\u0105 na s\u0142o\u0144ce\u201d. Steinert pr\u00f3buje go przekona\u0107 argumentem, \u017ce liczy na pomoc sojusznik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie pozostawi\u0105 ich w\u0142asnemu losowi, jakby nie pami\u0119taj\u0105c o tym, \u017ce raz ju\u017c to uczynili we wrze\u015bniu 1939 roku, cho\u0107 wi\u0105za\u0142y ich w\u00f3wczas traktaty. Marcin pozostaje w tej mierze nieufny, a do ko\u0144ca przekona go o s\u0142uszno\u015bci tej postawy p\u00f3\u017aniej otrzymana informacja o postanowieniach traktatu ja\u0142ta\u0144skiego. Szuka innej drogi, szansy porozumienia z now\u0105 w\u0142adz\u0105, ma tak zwane doj\u015bcie w postaci Tadka, AL-owca, kt\u00f3ry tak\u017ce walczy\u0142 w powstaniu, a obecnie pracuje w lokalnym komitecie PPR. Ratuj\u0105c mu \u017cycie, liczy na jego wdzi\u0119czno\u015b\u0107, solidarno\u015b\u0107, pami\u0119\u0107 walki w imi\u0119 tej samej sprawy. Tadek za\u0142atwia mu prac\u0119 kierowcy, ale Marcinem interesuje si\u0119 porucznik Kosior z Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n Kosior (Cezary Pazura), cyniczny, bezwzgl\u0119dny i przebieg\u0142y, jest dla Marcina nie sojusznikiem, a przeciwnikiem znacznie bardziej niebezpiecznym, ni\u017c bohater sk\u0142onny by\u0142by podejrzewa\u0107. Marcin naiwnie wierzy, \u017ce to on jest \u201erozgrywaj\u0105cym\u201d, i wytarguje dla swoich ludzi mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozpocz\u0119cia nowego \u017cycia. Kosior podejrzewa, \u017ce jest on AK-owsk\u0105 wtyczk\u0105, nie wierzy w jego dobr\u0105 wol\u0119, ale doskonale wie (praktyka w NKWD nie posz\u0142a na marne), jak ma go rozegra\u0107 dla w\u0142asnych cel\u00f3w. Marcin do samego ko\u0144ca nie orientuje si\u0119, \u017ce Kosior prowadzi w\u0142asn\u0105 gr\u0119 ani te\u017c do czego przeciwnik zmierza. Jego kontakty z PPR i UB nie uchodz\u0105 uwagi dawnych towarzyszy i podkomendnych, kt\u00f3rzy przestaj\u0105 mu ufa\u0107, nie stawiaj\u0105 si\u0119 na wyznaczone im spotkanie. Kosior wysy\u0142a go jako kierowc\u0119 na jak\u0105\u015b odleg\u0142\u0105 stacj\u0119 kolejow\u0105, gdzie bohater jest \u015bwiadkiem sceny, w kt\u00f3rej Rosjanie wywo\u017c\u0105 na Sybir oddzia\u0142y Armii Krajowej, nie szcz\u0119dz\u0105c pokonanym dotkliwych upokorze\u0144. S\u0105 zmuszani czo\u0142ga\u0107 si\u0119 na kolanach do bydl\u0119cych wagon\u00f3w. Potrafi\u0105 jednak i w tej sytuacji zachowa\u0107 godno\u015b\u0107, intonuj\u0105c Bogurodzic\u0119<\/i> \u2013 hymn polskiego rycerstwa. Kosior wygarnia spo\u015br\u00f3d nich pewnego starego cz\u0142owieka, w kt\u00f3rym Rosjanie nie rozpoznali dow\u00f3dcy sztabu, pu\u0142kownika Prawdzica.<\/p>\n Wstrz\u0105s, jakiego Marcin dozna\u0142 noc\u0105 na dworcu, zdecydowa\u0142 o nawi\u0105zaniu kontaktu ze Steinertem, chcia\u0142 go te\u017c powiadomi\u0107, \u017ce pu\u0142kownik jest w r\u0119kach UB. Ale to Kosior przyst\u0119puje do decyduj\u0105cej rozgrywki. Informuje Prawdzica i Marcina o postanowieniach ja\u0142ta\u0144skich, robi im wyk\u0142ad na temat \u201ekonieczno\u015bci historycznej\u201d i pr\u00f3buje nak\u0142oni\u0107 do tego, by dow\u00f3dztwo nawi\u0105za\u0142o kontakt z now\u0105 w\u0142adz\u0105, by wynegocjowa\u0107 porozumienie. Zar\u00f3wno Marcin, jak i pu\u0142kownik s\u0105 sk\u0142onni uzna\u0107 s\u0142uszno\u015b\u0107 podj\u0119cia takich krok\u00f3w, Steinert podejrzewa prowokacj\u0119. Czy porucznik UB jest partnerem do takiej rozmowy? Umie si\u0119 jednak podporz\u0105dkowa\u0107 dow\u00f3dcy. Przyw\u00f3dcy AK zostan\u0105 umieszczeni w samochodach, kt\u00f3re odje\u017cd\u017caj\u0105 na miejsce rzekomego spotkania. Kosior nie pozwala Marcinowi pojecha\u0107 razem z nimi. Tego samego dnia Marcin dowiaduje si\u0119, \u017ce zostali aresztowani (czytelne nawi\u0105zanie do porwania przez NKWD 16 przyw\u00f3dc\u00f3w Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego), a gdy pr\u00f3buje odnale\u017a\u0107 Kosiora i za\u017c\u0105da\u0107 od niego wyja\u015bnie\u0144, dowiaduje si\u0119, \u017ce tutaj nigdy nie pracowa\u0142 nikt o takim nazwisku (r\u00f3wnocze\u015bnie kamera pokazuje Kosiora w przyleg\u0142ym pokoju). Teraz w pe\u0142ni zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce pr\u00f3bowa\u0142 \u201epaktowa\u0107 z diab\u0142em\u201d. Wychodz\u0105c z powstania, ukry\u0142 sw\u00f3j pistolet w ruinach. Odnajduje i pointuje swoj\u0105 kl\u0119sk\u0119 samob\u00f3jczym strza\u0142em.<\/p>\n Trzy r\u00f3\u017cne drogi, trzech r\u00f3\u017cnych bohater\u00f3w, ale fina\u0142 nieodmiennie taki sam. Nie wygra si\u0119, ani \u201eporywaj\u0105c si\u0119 z motyk\u0105 na s\u0142o\u0144ce\u201d, ani si\u0119 ukrywaj\u0105c, by przeczeka\u0107, ani \u201epaktuj\u0105c z diab\u0142em\u201d. Ten kr\u00f3tki zarys historii Ma\u0107ka, J\u00f3zka i Marcina \u2013 napisany niejako z ich punktu widzenia \u2013 jest zaledwie niewielkim przyczynkiem do interpretacji trzech film\u00f3w, o kt\u00f3rych by\u0142a mowa. Ich dope\u0142nieniem mog\u0142aby si\u0119 sta\u0107 ideologiczna i artystyczna historia recepcji samych tych film\u00f3w, kt\u00f3rych oceny skutkiem zmiennych okoliczno\u015bci tak bardzo r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od siebie.<\/p>\n \n <\/a>[1] Pozosta\u0142e nowele zrealizowali Fran\u00e7ois Truffaut, Marcel Oph\u00fcls, Renzo Rossellini i Shintaro Ishihara. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n \u00a0<\/p>\n S\u0142owa kluczowe:<\/b>\u00a0Andrzej Wajda, Witold Lesiewicz, historia kina, kino PRL, kino polskie po 1989 roku, bohaterowie polskiego kina, druga wojna \u015bwiatowa<\/p>\n Alicja Helman\u00a0<\/strong>\u2013 teoretyk i historyk filmu. Emerytowana profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Autorka wielu ksi\u0105\u017cek i rozpraw, mi\u0119dzy innymi\u00a0O dziele filmowym\u00a0<\/em>(1970), dwutomowej\u00a0Historii semiotyki filmu\u00a0<\/em>(1991\u20131993) oraz dziesi\u0119ciotomowego\u00a0S<\/em>\u0142ownika poj<\/em>\u0119\u0107 filmowych\u00a0<\/em>(1991\u20131998). Redagowa\u0142a liczne prace zbiorowe i antologie. Wypromowa\u0142a ponad czterdziestu doktor\u00f3w. W\u015br\u00f3d jej zainteresowa\u0144 dominuj\u0105 obecnie zwi\u0105zki mi\u0119dzy filmem a innymi sztukami, zw\u0142aszcza literatur\u0105 i muzyk\u0105. W ostatnich latach opublikowa\u0142a pi\u0119\u0107 monografii: Luchina Viscontiego (Urok zmierzchu<\/em>, 2001), Carlosa Saury (Ten smutek hiszpa<\/em>\u0144ski<\/em>, 2008), Zhanga Yimou (Odcienie czerwieni<\/em>, 2010), Chena Kaige (\u015acie<\/em>\u017ckami utraconego czasu<\/em>, 2012) i Tiana Zhuangzhuanga (Nawiedzony przez obrazy<\/em>, 2015).<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nie tylko ludzie kina maj\u0105 swoje historie, mniej lub bardziej interesuj\u0105ce, istotne w znacznym niekiedy zakresie dla zrozumienia ich tw\u00f3rczo\u015bci. Historie maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c filmy \u2013 a nawet ich bohaterowie. S\u0105 one umiejscowione w czasie, w kt\u00f3rym zaistnia\u0142y, i rozproszone w przestrzeni, czy raczej w przestrzeniach w swojej w\u0119dr\u00f3wce poprzez ekrany \u015bwiata. Niegdy\u015b odnosz\u0105ce sukcesy, po… Czytaj wi\u0119cej »Strategie przetrwania<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":747,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[260,252],"tags":[72,263,264,8,265,266,269,267],"ppma_author":[268],"class_list":["post-212","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-3-2020","category-z-perspektywy","tag-andrzej-wajda","tag-bohaterowie-polskiego-kina","tag-druga-wojna-swiatowa","tag-historia-kina","tag-kino-polskie-po-1989-roku","tag-kino-prl","tag-narracja-filmowa","tag-witold-lesiewicz"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-3117-16-1500x.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/1-F-2609-93-1500x.jpg\")
<\/p>\n\n
\n\n