![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/bs1-P-133-5-550x.jpg\")
<\/b><\/p>\nNie od dzi\u015b wiadomo, \u017ce autotematyczne filmy \u017cywi\u0105 si\u0119 biografiami ich re\u017cyser\u00f3w \u2013 Osiem i p\u00f3\u0142 <\/i>(8 \u00bd<\/i>, <\/i>re\u017c. Federico Fellini, 1963), niejednokrotnie analizowane arcydzie\u0142o \u015bwiatowej kinematografii, jest jednym z wielu utwor\u00f3w mog\u0105cych potwierdzi\u0107 t\u0119 tez\u0119. Tak\u017ce w polskim kinie \u0142atwo jest wskaza\u0107 filmy, w kt\u00f3rych w przekonuj\u0105cy spos\u00f3b \u0142\u0105czono sfer\u0119 metafilmow\u0105 z autobiograficznym podglebiem. Jednak niezale\u017cnie, czy piszemy o Jak daleko st\u0105d, jak blisko <\/i>(re\u017c. Tadeusz Konwicki, 1971), Cz\u0142owieku z marmuru <\/i>(re\u017c. Andrzej Wajda, 1976), Amatorze <\/i>(re\u017c. Krzysztof Kie\u015blowski, 1979), p\u00f3\u017anej tw\u00f3rczo\u015bci Andrzeja Kondratiuka czy nies\u0142usznie zapomnianym Portrecie podw\u00f3jnym <\/i>(re\u017c. Mariusz Front, 2001), trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce metarefleksywne komponenty w tych filmach wygl\u0105daj\u0105 niekiedy odmiennie. In\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adaczej te\u017c \u2013 co wydaje si\u0119 oczywiste \u2013 mog\u0105 korelowa\u0107 z losami tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy decyduj\u0105 si\u0119 na p\u0142aszczy\u017anie audiowizualnego utworu powiedzie\u0107 co\u015b o sobie i o medium, w jakim tworz\u0105.<\/p>\n
Bardzo ciekawym przypadkiem filmu autotematycznego jest w tym kontek\u015bcie Historia niemoralna <\/i>(1990) Barbary Sass. W filmie tym, niejako podsumowuj\u0105cym ko\u0144cz\u0105c\u0105 si\u0119 dekad\u0119 lat osiemdziesi\u0105tych, autorka na sw\u00f3j spos\u00f3b wraca\u0142a do swoich najwi\u0119kszych artystycznych sukces\u00f3w: Bez mi\u0142o\u015bci<\/i> (1980), Debiutantki<\/i> (1981) i Krzyku<\/i> (1982). We wszystkich wymienionych g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 gra\u0142a Dorota Stali\u0144ska, z czego w dw\u00f3ch pierwszych wciela\u0142a si\u0119 w postacie o tym samym imieniu. Istotne, \u017ce w Historii niemoralnej <\/i>protagonistka nosi to samo imi\u0119, co rodzi jednoznaczne skojarzenia z poprzednimi obrazami. Oczywi\u015bcie, jak mo\u017cna si\u0119 domy\u015bla\u0107, jest to zabieg celowy.<\/p>\n
Si\u00f3dme pe\u0142nometra\u017cowe dzie\u0142o Sass opowiada o realizacji filmu fabularnego. Jego ram\u0119 stanowi\u0105 sceny montowania nowego obrazu Magdy \u2013 re\u017cyserki, kt\u00f3rej nawet na moment nie zobaczymy na ekranie, mimo \u017ce jest jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych bohaterek Historii niemoralnej<\/i>. Us\u0142yszymy za to jej g\u0142os (nale\u017c\u0105cy do Teresy Budzisz-Krzy\u017canowskiej), wydaj\u0105cy z offu polecenia Jurkowi (Henryk Bista), monta\u017cy\u015bcie finalizowanego utworu. Cho\u0107 relacja mi\u0119dzy tym dwojgiem jest tu jednym z g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w, to niew\u0105tpliwie na pierwszy plan wybijaj\u0105 si\u0119 perypetie aktorki Ewy \u2013 zagubionej, ekspresyjnej, zmagaj\u0105cej si\u0119 z blaskami i cieniami kariery bohaterki filmu, nad kt\u00f3rym pracuje re\u017cyserka Magda.<\/p>\n
<\/b><\/p>\n
Barbara Sass, fot. Romuald Pie\u0144kowski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Historia niemoralna <\/i>rozpoczyna si\u0119 od sceny sk\u0142adania propozycji Ewie, kt\u00f3ra mia\u0142aby zagra\u0107 w nowym filmie realizatorki, z kt\u00f3r\u0105 dzieli\u0142a swoje najwi\u0119ksze dotychczasowe sukcesy. W\u0142a\u015bciwie to chcia\u0142abym zrobi\u0107 film o tobie<\/i> \u2013 m\u00f3wi Magda do aktorki. Za p\u00f3\u017ano. Jest jaki\u015b b\u0142\u0105d. Znaczy we mnie jest jaki\u015b b\u0142\u0105d, kt\u00f3rego nie mog\u0119 zrozumie\u0107<\/i> \u2013 s\u0142yszy w odpowiedzi od zrezygnowanej Ewy. Re\u017cyserka pokazuje wi\u0119c jej na kasecie wideo pocz\u0105tek filmu, kt\u00f3ry by\u0142 ich ostatnim wsp\u00f3lnym projektem. Na ekranie telewizora pojawiaj\u0105 si\u0119 fragmenty Krzyku<\/i> zrealizowanego osiem lat wcze\u015bniej.<\/p>\n \u2013 Co si\u0119 z tob\u0105 sta\u0142o od tamtego czasu? Czy tak bardzo si\u0119 zmieni\u0142a\u015b?<\/i><\/p>\n \u2013 Ty te\u017c si\u0119 zmieni\u0142a\u015b. Nie m\u00f3w mi, \u017ce twoje \u017cycie jest normalne. \u017be ty nie walczysz z tym, co jest naoko\u0142o. Nie m\u00f3w, \u017ce ty umiesz przegrywa\u0107.<\/i><\/p>\n \u2013 No pewnie. Dlatego chc\u0119 zrobi\u0107 ten film.<\/i><\/p>\n \u2013 Nie.<\/i><\/p>\n \u2013 On jest nam potrzebny. Nam obu. I to ty, ty jeste\u015b aktork\u0105, a ja, ja mog\u0119 si\u0119 tylko schowa\u0107 za kamer\u0105, pokaza\u0107 prawd\u0119 \u2013 tak jak j\u0105 znam, jak rozumiem. Zacznijmy z tego samego miejsca, w kt\u00f3rym si\u0119 rozsta\u0142y\u015bmy, od naszego ostatniego filmu. Mo\u017ce uda si\u0119 znale\u017a\u0107 ten b\u0142\u0105d?<\/i><\/p>\n Dla znaj\u0105cych Histori\u0119 niemoraln\u0105 <\/i>w ca\u0142o\u015bci powy\u017cszy dialog jest o wiele bardziej znamienny ani\u017celi przy pierwszym odbiorze filmu. Zwraca uwag\u0119 cho\u0107by zdecydowany sprzeciw aktorki wobec ch\u0119ci \u201ezekranizowania\u201d jej \u017cycia. Jest to o tyle istotne, \u017ce film Sass traktuje o zacieraniu granic mi\u0119dzy tym, co prywatne, a tym, co mo\u017cna wykorzysta\u0107 w swojej sztuce. T\u0119 granic\u0119, jak wiemy z fabu\u0142y, Magda przekracza bardzo wyra\u017anie. Po drugie, co podkre\u015bla wypowied\u017a Ewy, \u00f3w film mia\u0142by s\u0142u\u017cy\u0107 za form\u0119 autoterapii dla obu artystek. Przynajmniej tak to widzi re\u017cyserka, kt\u00f3ra za wszelk\u0105 cen\u0119 przekonuje aktork\u0119 do wsp\u00f3\u0142pracy. Niejednoznaczny fina\u0142 fabu\u0142y sugeruje, \u017ce realizuj\u0105c film, Magda przede wszystkim skoncentrowa\u0142a si\u0119 na swojej wizji artystycznej. Wreszcie nie bez znaczenia pozostaj\u0105 s\u0142owa re\u017cyserki, kt\u00f3ra informuje, \u017ce mo\u017ce si\u0119 tylko schowa\u0107 za kamer\u0105<\/i>. Jak si\u0119 oka\u017ce \u2013 tej koncepcji Magda (a wraz z ni\u0105 rzeczywista autorka, czyli Sass) b\u0119dzie si\u0119 trzyma\u0107 konsekwentnie do ko\u0144ca.<\/p>\n Zgodnie z zapowiedziami Sass Historia niemoralna <\/i>to opowie\u015b\u0107 o aktorce, kt\u00f3ra \u201esprzedaje\u201d swoje \u017cycie re\u017cyserce. M\u00f3wi: zgadzam si\u0119, \u017ceby\u015b nakr\u0119ci\u0142a film o mnie. Jest to tak\u017ce film o manipulacji, bo ka\u017cda prawda, gdy zaczyna si\u0119 j\u0105 opisywa\u0107, staje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c fikcj\u0105; pewne wydarzenia si\u0119 dopisuje, niekt\u00f3re zmienia<\/a><\/i>[1]<\/a>. Fabu\u0142a \u201efilmu w filmie\u201d koncentruje si\u0119 na \u017cyciu Ewy \u2013 maj\u0105cej oko\u0142o czterdziestu lat znanej aktorki, kt\u00f3rej lata s\u0142awy powoli mijaj\u0105. Perspektywy na najbli\u017csze projekty nie przedstawiaj\u0105 si\u0119 dla niej szczeg\u00f3lnie optymistycznie: oferty grania w teatrach s\u0105 coraz mniej lukratywne, \u015brodowisko filmowe za\u015b sk\u0142ada propozycje obsadzenia jej w drugoplanowych rolach, do kt\u00f3rych nie by\u0142a dotychczas przyzwyczajona. Widz\u0105c swoj\u0105 niezbyt korzystn\u0105 sytuacj\u0119, Ewa spr\u00f3buje zab\u0142ysn\u0105\u0107 w muzyce, do czego sk\u0142oni j\u0105 otrzymane wcze\u015bniej wyr\u00f3\u017cnienie przyznane w ramach konkursu piosenki aktorskiej. Problem\u00f3w dostarcza jej r\u00f3wnie\u017c \u017cycie prywatne (nieustabilizowane relacje uczuciowe, nadu\u017cywanie alkoholu). Nawarstwiaj\u0105ce si\u0119 k\u0142opoty sprawi\u0105, \u017ce bohaterka b\u0119dzie o krok od samob\u00f3jstwa. Ulgi nie przynosi spotkanie z re\u017cyserk\u0105, kt\u00f3ra przybywa z propozycj\u0105 odnowienia artystycznego kontaktu. Ewa nie jest jednak ch\u0119tna, by zagra\u0107 w filmie, w kt\u00f3rym mia\u0142aby ods\u0142oni\u0107 wiele szczeg\u00f3\u0142\u00f3w ze swojego \u017cycia.<\/p>\n Zako\u0144czenie Historii niemoralnej<\/i>, rozgrywaj\u0105ce si\u0119 w ma\u0142ej salce kinowej, <\/i>sugeruje, \u017ce nie do ko\u0144ca mo\u017cemy by\u0107 pewni, czy to, co ogl\u0105dali\u015bmy, dotyczy\u0142o Ewy, czy te\u017c raczej wydarzenia diegetyczne nale\u017cy wi\u0105za\u0107 z Magd\u0105, kt\u00f3ra postanowi\u0142a pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 filmowym porte-parole<\/i>. Powinna\u015b j\u0105 poda\u0107 do s\u0105du<\/i> \u2013 m\u00f3wi do zdezorientowanej aktorki tu\u017c po seansie jeden z siedz\u0105cych na widowni m\u0119\u017cczyzn. Ewa na zamkni\u0119t\u0105 projekcj\u0119 przysz\u0142a z dzieckiem, co kontrastuje z wydarzeniami przedstawionymi w \u201efilmie w filmie\u201d, w kt\u00f3rym wyra\u017anie wspomina si\u0119 o zaj\u015bciu w ci\u0105\u017c\u0119, ale te\u017c o poddaniu si\u0119 zabiegowi aborcji. Przedstawienie Ewy w niekorzystnym dla niej \u015bwietle \u2013 niezale\u017cnie od tego, czy wydarzenia ekranowe bazuj\u0105 na faktach \u2013 nie bez powodu z\u0142o\u015bci aktork\u0119. W ostatnim uj\u0119ciu Historii niemoralnej <\/i>wida\u0107 stoj\u0105c\u0105 pod ekranem Ew\u0119, kt\u00f3ra dowiaduje si\u0119, \u017ce Magda po zako\u0144czeniu prac monta\u017cowych i sp\u0119dzeniu nocy w barze po\u0142kn\u0119\u0142a du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w nasennych.<\/p>\n ***<\/p>\n Film Barbary Sass jest z jednej strony portretem aktorki znajduj\u0105cej si\u0119 w do\u015b\u0107 trudnym dla siebie momencie w karierze, z drugiej za\u015b autotematyczn\u0105 opowie\u015bci\u0105 o postprodukcji filmu traktuj\u0105cego o wspomnianej bohaterce. Obie warstwy nieustannie si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105, natomiast w\u0105tki Ewy i Magdy z ka\u017cd\u0105 kolejn\u0105 sekwencj\u0105 staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej komplementarne i sprz\u0119\u017cone ze sob\u0105, przez co niepodobna interpretowa\u0107 ich oddzielnie. Podobnie jak we Wszystko na sprzeda\u017c <\/i>(1968) <\/i>Andrzeja Wajdy, Historia niemoralna <\/i>tak\u017ce skupia si\u0119 na osobach pracuj\u0105cych nad filmem, jednak\u017ce dzie\u0142o autorki Krzyku<\/i> jest tekstem o wiele bardziej intymnym, nawet je\u015bli jego fabu\u0142a niekoniecznie musi mie\u0107 wiele wsp\u00f3lnego z \u017cyciorysami Sass i Stali\u0144skiej.<\/p>\n Spo\u015br\u00f3d polskich film\u00f3w autotematycznych trudno wskaza\u0107 takie dzie\u0142a, w kt\u00f3rych pojawiaj\u0105 si\u0119 refleksywne komentarze po\u015bwiadczaj\u0105ce obecno\u015b\u0107 wewn\u0105trzfilmowego narratora mog\u0105cego wp\u0142yn\u0105\u0107 na kszta\u0142t ekranowych wydarze\u0144. Film Sass za spraw\u0105 licznych wtr\u0119t\u00f3w metafilmowych wy\u0142amuje si\u0119 ze schematu dzie\u0142a opowiadaj\u0105cego li tylko o kulisach powstawania utworu audiowizualnego. Tu najbardziej interesuj\u0105ce s\u0105 te fragmenty, w kt\u00f3rych przedstawiona na ekranie historia Ewy zostaje przerwana decyzj\u0105 re\u017cyserki Magdy pragn\u0105cej nanie\u015b\u0107 korekt\u0119 do swojego filmu. Trzeba wyci\u0105\u0107 ten idiotyczny p\u0142acz. (\u2026) Wiesz dobrze, \u017ce nienawidz\u0119 takich tanich melodramatycznych scen. Wytnij te dwa uj\u0119cia, s\u0105 okropne. Co to jest w og\u00f3le? Obraz niez\u0142omno\u015bci charakteru? Wyrzu\u0107my t\u0119 nast\u0119pn\u0105 piosenk\u0119. (\u2026) To jest nudne<\/i> \u2013 m\u00f3wi do Jurka, kt\u00f3ry pokornie wykonuje instrukcje autorki filmu. Jednocze\u015bnie monta\u017cysta cz\u0119sto wyra\u017ca zaniepokojenie postaw\u0105 i wyborami artystycznymi re\u017cyserki, jako \u017ce jej pomys\u0142y wydaj\u0105 mu si\u0119 w\u0105tpliwe pod wzgl\u0119dem moralnym (st\u0105d zapewne tytu\u0142 filmu). Cho\u0107 Jurek nie sprzeciwia si\u0119 realizatorce w spos\u00f3b zdecydowany (m\u00f3g\u0142by powt\u00f3rzy\u0107 za monta\u017cystk\u0105 z Cz\u0142owieka z marmuru<\/i>, \u017ce nie jest od my\u015blenia, tylko od klejenia<\/i>), to sam nie jest przekonany co do kszta\u0142tu filmu czerpi\u0105cego najpewniej z \u017cycia prywatnego Ewy, ale te\u017c prezentuj\u0105cego zniekszta\u0142cony obraz jej los\u00f3w.<\/p>\n Wspomniane wy\u017cej instrukcje re\u017cyserki, co istotne, s\u0142yszane s\u0105 z offu, w trakcie danego uj\u0119cia, kt\u00f3re zostaje nagle przerwane jej decyzj\u0105. Rozbija to jednocze\u015bnie fabularny tok, dystansuje od opowiadanej historii. Jednak dystansacja ta jest w przypadku Historii niemoralnej <\/i>do\u015b\u0107 z\u0142o\u017conym konceptem. Z jednej strony metafilmowe wtr\u0119ty \u201eingeruj\u0105\u201d w akcj\u0119, uniemo\u017cliwiaj\u0105c uzyskanie potoczysto\u015bci narracyjnej w sposobie prezentacji los\u00f3w Ewy, z drugiej jednak owa ingerencja pozwala nam lepiej rozpozna\u0107 sportretowane postacie: zar\u00f3wno protagonistk\u0119 odgrywan\u0105 przez Stali\u0144sk\u0105, jak i sam\u0105 re\u017cyserk\u0119, kt\u00f3ra nie tylko dba o udoskonalenie logiki swojego wywodu, ale te\u017c stara si\u0119 wybra\u0107 jak najlepsze sceny s\u0142u\u017c\u0105ce przybli\u017ceniu postaci przysz\u0142ym widzom powstaj\u0105cego utworu. Nie ma jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce to pierwsze traktuje priorytetowo. Kochanie, aktor oddaje si\u0119 w r\u0119ce re\u017cysera i nie ma nic do gadania<\/i> \u2013 zwraca si\u0119 ironicznie do Jurka.<\/p>\n Na ekranie widzimy, co jest raczej niespotykane w rodzimej kinematografii, manipulowanie materia\u0142em filmowym \u2013 jego skracanie, doklejanie scen (w jednej ze scen Magda wr\u0119cza monta\u017cy\u015bcie przebitk\u0119, kt\u00f3r\u0105 Jurek ma doda\u0107 do filmu: Mam tu dla ciebie zakrwawion\u0105 r\u0119k\u0119<\/i>) czy dob\u00f3r sfery audialnej (np. dodanie odg\u0142osu chrapania). Do pewnego stopnia przypomina to charakterystyczne odautorskie ingerencje z filmu 2 lub 3 rzeczy, kt\u00f3re o niej wiem\u2026 <\/i>(2 ou 3 choses que je sais d’elle<\/i>, re\u017c. Jean-Luc Godard, 1967), w kt\u00f3rym grana przez Marin\u0119 Vlady Juliette by\u0142a eksplicytnie charakteryzowana jako Marina Vlady graj\u0105ca Juliette i to opisywanie wybija\u0142o si\u0119 na pierwszy plan. Podobnie bohaterowie filmu Sass: odnosz\u0105 si\u0119 do ekranowego kszta\u0142tu poszczeg\u00f3lnych scen, komentuj\u0105 akcj\u0119, dyskutuj\u0105 nad dodaniem innych komponent\u00f3w wizualno-d\u017awi\u0119kowych. Cho\u0107 Historii niemoralnej <\/i>daleko do brechtowskich eksperyment\u00f3w Jeana-Luca Godarda, to warto zaznaczy\u0107, \u017ce jest to jeden z nielicznych polskich film\u00f3w, kt\u00f3re nawi\u0105za\u0142y do metarefleksywnych koncepcji francuskiego re\u017cysera.<\/p>\n Ju\u017c w drugiej scenie Historii niemoralnej <\/i>re\u017cyserka i monta\u017cysta zastanawiaj\u0105 si\u0119, jak wiele fragment\u00f3w z poprzedniego projektu Magdy i Ewy, Krzyku<\/i> (wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c poprzedniego filmu Sass i Stali\u0144skiej), w\u0142\u0105czy\u0107 do przekazu audiowizualnego, tak by widz dostrzeg\u0142, o jakie dzie\u0142o tw\u00f3rcom chodzi. Przez moment ogl\u0105damy wi\u0119c pocz\u0105tek filmu z 1982 roku, w tym tytu\u0142owy \u201ekrzyk\u201d Stali\u0144skiej, jednak Magda do\u015b\u0107 szybko sugeruje skr\u00f3cenie sceny (bo nie mo\u017ce pokazywa\u0107 przecie\u017c ca\u0142ego filmu jeszcze raz<\/i>), czemu sprzeciwia si\u0119 Jurek. Jak poka\u017cemy tylko tyle, to widz nie b\u0119dzie wiedzia\u0142, \u017ce chodzi o \u201eKrzyk\u201d. Zale\u017cy ci na tym, \u017ceby to dotar\u0142o\u2026<\/i> \u2013 m\u00f3wi Magdzie, z czym akurat re\u017cyserka wyj\u0105tkowo si\u0119 zgadza. Przy kolejnych edycjach poszczeg\u00f3lnych scen bohaterowie ju\u017c jednomy\u015blni nie b\u0119d\u0105. Tym bardziej \u017ce Magda usuwa te uj\u0119cia, na jakich mog\u0142o zale\u017ce\u0107 jej aktorce. Z kolei gdy Jurek sam wychodzi z inicjatyw\u0105 rezygnacji z danej sceny (bo jest plotkarska<\/i>), Magda nie wys\u0142ucha jego rady i zarzuci mu, \u017ce zachowuje si\u0119 jak rozkapryszona panna<\/i>. Praca nad filmem b\u0119dzie wi\u0119c przebiega\u0107 w do\u015b\u0107 trudnej atmosferze, milczenie monta\u017cysty za\u015b kilkukrotnie stanie si\u0119 wymowne.<\/p>\n Historia niemoralna<\/em>, re\u017c. Barbara Sass, 1990 r., autor plakatu: Andrzej P\u0105gowski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Gapla FINA<\/span><\/p>\n Ekranowe niszczenie i usuwanie fragment\u00f3w filmu o Ewie koresponduje z autodestrukcj\u0105 obu bohaterek \u2013 zagubionej aktorki (czyli przedmiotu zainteresowania autorki filmu w filmie) oraz re\u017cyserki (wi\u0119c podmiotu filmu w filmie), kt\u00f3ra na sw\u00f3j spos\u00f3b opowiada o samej sobie. O ile sytuacja fikcjonalnej protagonistki granej przez Stali\u0144sk\u0105 (ale chodzi tu wy\u0142\u0105cznie o posta\u0107 w montowanym filmie) wydaje si\u0119 do\u015b\u0107 klarowna, o tyle wiadomo\u015bci o Magdzie podawane s\u0105 stopniowo i jedynie w scenach metafilmowych, wi\u0119c w trakcie pracy nad materia\u0142em audiowizualnym. Niemniej, jak sugeruje monografistka tw\u00f3rczo\u015bci Sass, w samej postaci Ewy mo\u017cna dostrzec pewne cechy \u201eekranowej re\u017cyserki\u201d \u2013 a przynajmniej na podstawie kolejnych fragment\u00f3w jeste\u015bmy w stanie si\u0119 ich domy\u015bli\u0107. Ewa z ekranu jest agresywna, brutalna, mocna<\/i> \u2013 jak sama siebie raz ironicznie opisuje \u2013 co na sw\u00f3j spos\u00f3b splecione zostaje z charakterem realizatorki, kt\u00f3rej na ekranie nie widzimy. \u201eJa\u201d re\u017cyserki: silne, egocentryczne, agresywne \u2013 rzutowane jest na posta\u0107 \u2013 by\u0107 mo\u017ce w celu testowania mo\u017cliwo\u015bci identyfikacji z postaci\u0105 w ca\u0142ej jej niedoskona\u0142o\u015bci<\/a><\/i>[2]<\/a>. Magda zdaje si\u0119 kr\u0119ci\u0107 film nie tyle po to, by pokaza\u0107 kulisy pracy aktorskiej, co raczej w celu autoanalizy. Traktuje kino jak platform\u0119 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 do konfrontacji z w\u0142asnym \u201eja\u201d, nie bacz\u0105c przy tym, \u017ce ta konfrontacja mog\u0142aby komu\u015b zaszkodzi\u0107. Chcia\u0142abym zrobi\u0107 film o tobie<\/i> \u2013 proponuje Ewie. Istotniejsze s\u0105 jednak s\u0142owa dodane po chwili: Ja mog\u0119 si\u0119 tylko schowa\u0107 za kamer\u0105<\/i>. Aktor to dla re\u017cyserki \u015brodek do celu, narz\u0119dzie pomocnicze. Znamienne, \u017ce zastosowana przez Magd\u0119 metoda wcale jej nie pomog\u0142a. Po zmontowaniu filmu bohaterka \u2013 zgodnie z p\u00f3\u017aniejsz\u0105 relacj\u0105 Jurka \u2013 topi smutki w alkoholu i podejmuje pr\u00f3b\u0119 samob\u00f3jcz\u0105. Cho\u0107 nie dowiadujemy si\u0119, jakie by\u0142y motywacje re\u017cyserki, by skr\u00f3ci\u0107 swoje \u017cycie, to mo\u017cemy si\u0119 domy\u015bla\u0107, \u017ce jej wyb\u00f3r m\u00f3g\u0142 by\u0107 podyktowany albo pora\u017ck\u0105 (nie tyle artystyczn\u0105, co raczej autoterapeutyczn\u0105), albo wyrzutami sumienia (bo zdawa\u0142a sobie spraw\u0119 z nieetycznego sportretowania ekranowej Ewy).<\/p>\n Je\u015bli ta historia jest niemoralna, to w tym sensie, \u017ce trzeba ekspresyjnej Aktorki, kt\u00f3ra odwa\u017cy\u0142aby si\u0119 na ods\u0142oni\u0119cie kulis\u00f3w w\u0142asnego \u017cycia i wsp\u00f3\u0142pracy z re\u017cyserk\u0105 po to, by ta, nie pokazuj\u0105c si\u0119 na ekranie, znalaz\u0142a materia\u0142 do przedrze\u017aniania w\u0142asnego losu<\/a><\/i>[3]<\/a> \u2013 pisa\u0142a o bohaterkach filmu Monika Talarczyk. Nie znaj\u0105c jednak wielu fakt\u00f3w z \u017cycia \u201eekranowej\u201d re\u017cyserki, nie spos\u00f3b powiedzie\u0107, na ile perypetie protagonistki z filmu nakr\u0119conego przez Magd\u0119 znajduj\u0105 ekwiwalent w jej \u017cyciu. Autotematyczna rama wcale nie ujawnia wi\u0119cej z tego kontekstu \u2013 w tym wypadku ods\u0142oni\u0119cie kulis (post)produkcji jedynie sugeruje wewn\u0119trzne problemy, z jakimi zmaga si\u0119 re\u017cyserka filmu w filmie.<\/p>\n Nietrudno dostrzec paralele mi\u0119dzy Histori\u0105 niemoraln\u0105<\/i> a przywo\u0142anym wcze\u015bniej Wszystko na sprzeda\u017c<\/i>. W obu przypadkach aktor(ka) s\u0142u\u017cy re\u017cyserom do tego, by powiedzie\u0107 co\u015b o sobie. Zar\u00f3wno u Wajdy, jak i u Sass pojawiaj\u0105 si\u0119 bohaterowie maj\u0105cy w\u0105tpliwo\u015bci co do metod zastosowanych przez sportretowanych re\u017cyser\u00f3w \u2013 w pierwszym przypadku jest to Bobek i Beata, w drugim za\u015b Jurek. W obu przypadkach tw\u00f3rcy ponosz\u0105 kl\u0119sk\u0119 \u2013 Andrzej uzmys\u0142awia sobie, \u017ce \u201ezrobienie filmu o nim bez niego\u201d nie jest mo\u017cliwe, z kolei Magdzie nie udaje si\u0119 \u201eznale\u017a\u0107 b\u0142\u0119du\u201d, o kt\u00f3rym wspomina si\u0119 w prologu.<\/p>\n Tym, co \u0142\u0105czy oba dzie\u0142a, jest tak\u017ce cytatowo\u015b\u0107 \u2013 z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce w Historii niemoralnej <\/i>odniesienie do w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci Sass ma posta\u0107 o wiele bardziej eksplicytn\u0105. Dla znaj\u0105cych dorobek re\u017cyserki i aktorki umieszczony w pocz\u0105tkowych scenach cytat z Krzyku <\/i>dobitnie \u015bwiadczy o autobiograficznym pod\u0142o\u017cu filmu z 1990 roku<\/a>[4]<\/a>. Filmu w r\u00f3wnym stopniu osobistego dla jego autorki, co dla aktorki odtwarzaj\u0105cej g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119. Dla obu by\u0142 te\u017c swoistym rozliczeniem z w\u0142asn\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105, koresponduj\u0105cym tematycznie z fabu\u0142ami trzech poprzednich film\u00f3w (nie licz\u0105c Dziewcz\u0105t z Nowolipek <\/i>[1985], na planie kt\u00f3rych r\u00f3wnie\u017c si\u0119 spotka\u0142y), zw\u0142aszcza Bez mi\u0142o\u015bci <\/i>oraz Krzyku<\/i>. Ten ostatni okaza\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszym triumfem obu artystek \u2013 nie tylko by\u0142 doceniony w kraju (Br\u0105zowe Lwy Gda\u0144skie dla Stali\u0144skiej na Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych, Wielki Jantar dla Sass na festiwalu \u201eM\u0142odzi i Film\u201d), ale zauwa\u017cono go tak\u017ce na Mi\u0119dzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastian. Po premierze Krzyku<\/i> kariery Sass i Stali\u0144skiej wyra\u017anie straci\u0142y rozp\u0119d. Kolejne filmy wyre\u017cyserowane przez autork\u0119 Debiutantki <\/i>nie cieszy\u0142y si\u0119 podobn\u0105 estym\u0105, z kolei Stali\u0144ska od momentu realizacji Historii niemoralnej <\/i>nie gra\u0142a ju\u017c tak znacz\u0105cych r\u00f3l, jak mia\u0142o to miejsce w przypadku trzech wspomnianych dzie\u0142.<\/p>\n W\u0105tek za\u0142amanej kariery aktorskiej jest jednym z wa\u017cniejszych w charakteryzowanym filmie. Ju\u017c pocz\u0105tkowe sceny wyra\u017anie sugeruj\u0105, by odczytywa\u0107 losy Ewy przez pryzmat do\u015bwiadcze\u0144 samej Stali\u0144skiej. Oba przypadki \u2013 pojawienie si\u0119 Ewy u Magdy i zagranie przez Stali\u0144sk\u0105 pierwszoplanowej postaci u Sass \u2013 wydaj\u0105 si\u0119 paralelne. Sygna\u0142\u00f3w autobiograficznych jest zreszt\u0105 wi\u0119cej: opr\u00f3cz cytatu z Krzyku<\/i> warto tu wymieni\u0107 w\u0105tek piosenki aktorskiej (Stali\u0144ska, tak jak i Ewa, by\u0142a wyr\u00f3\u017cniona w tej kategorii), wypadku samochodowego czy samotnego macierzy\u0144stwa<\/a>[5]<\/a>. Nie wnikaj\u0105c jednak w biograficzne szczeg\u00f3\u0142y (szerzej opisa\u0142a je Talarczyk w cytowanym artykule), trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce jako film autotematyczny Historia niemoralna <\/i>w szerszym kontek\u015bcie traktuje o zaszufladkowaniu w sztywnych ramach aktorskiego emploi<\/i>. Temperamentna Ewa b\u0119dzie wyra\u017ca\u0142a z\u0142o\u015b\u0107 z powodu kojarzenia jej wy\u0142\u0105cznie z jednym typem filmowych kreacji (Ja: agresywna, brutalna, mocna<\/i>). W emploi <\/i>wybuchowej kobiety wpisuje si\u0119 zreszt\u0105 grana przez ni\u0105 epizodyczna rola w filmie jej kolegi Grzegorza (Jerzy Kryszak). Realizowana scena ukazuje j\u0105 w momencie, kiedy le\u017cy na masce samochodu i niewyra\u017anie wykrzykuje swoj\u0105 kwesti\u0119 w stron\u0119 kierowcy. I cho\u0107 jest to ma\u0142a rola (nawet je\u015bli Grzegorz zaznacza, \u017ce to wa\u017cna<\/i> posta\u0107), to Ewa na planie stara si\u0119 w jak najwi\u0119kszym stopniu skupi\u0107 na sobie uwag\u0119 ekipy realizacyjnej, zmuszaj\u0105c wszystkich do powt\u00f3rnych dubli. Jej charakterystyczne zachowanie koresponduje z typem postaci, jakie gra. Dlatego te\u017c w kinie i w \u017cyciu b\u0119dzie odbierana jako agresywna, brutalna, mocna<\/i>.<\/p>\n Chc\u0105c zerwa\u0107 z dotychczasowymi typami r\u00f3l, bohaterka po\u015bwi\u0119ca si\u0119 karierze muzyczno-estradowej (Ja mam ludziom co\u015b do powiedzenia<\/i> \u2013 b\u0119dzie si\u0119 t\u0142umaczy\u0107 z tego wyboru), jednak mimo podejmowania wielokrotnych pr\u00f3b widownia ka\u017cdego kolejnego wyst\u0119pu zdaje si\u0119 mniej liczna, co ma niema\u0142y wp\u0142yw na wewn\u0119trzny kryzys bohaterki wyra\u017anie trac\u0105cej zaufanie publiczno\u015bci. \u00d3w w\u0105tek \u2013 wydawa\u0142oby si\u0119 niezwi\u0105zany z autotematyzmem jako takim \u2013 m\u00f3wi wiele o wyhamowaniu karier aktorskich kobiet po czterdziestce. Magda pojecha\u0142a do Krakowa anga\u017cowa\u0107 m\u0142od\u0105 aktork\u0119<\/i> \u2013 us\u0142yszy raz zaskoczona Ewa, wcze\u015bniej przekonana, \u017ce \u201ejej\u201d re\u017cyserka chce pracowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie z ni\u0105. Owa m\u0142oda aktorka<\/i> o nieznanej to\u017csamo\u015bci to nie tyle konkretna posta\u0107 (nie poznajemy jej to\u017csamo\u015bci, nie wiemy nawet, czy w og\u00f3le dosz\u0142o do jakiejkolwiek wsp\u00f3\u0142pracy), co wyra\u017any sygna\u0142 pokoleniowej zmiany. L\u0119k przed popadni\u0119ciem w zapomnienie wybrzmiewa te\u017c w scenie, w kt\u00f3rej Ewa ogl\u0105da Debiutantk\u0119<\/i>, g\u0142o\u015bno wspominaj\u0105c, jak by\u0142a m\u0142oda w trakcie realizacji tego filmu. Zepchni\u0119cie na dalszy plan \u2013 czy to w filmie Grzegorza, czy to u Magdy, kt\u00f3ra swoje najwcze\u015bniejsze dzie\u0142a nakr\u0119ci\u0142a w\u0142a\u015bnie z Ew\u0105 \u2013 pog\u0142\u0119bia wewn\u0119trzny kryzys aktorki, wyra\u017anie niepotrafi\u0105cej poradzi\u0107 sobie z nowo powsta\u0142ym problemem.<\/p>\n Pr\u00f3ba wieloaspektowej konfrontacji z \u201eja\u201d (zarazem \u201eja\u201d aktorki, jak i \u201eja\u201d re\u017cyserki) jest jednym z najwa\u017cniejszych problem\u00f3w podj\u0119tych przez Sass i Stali\u0144sk\u0105. Zdaniem Iwony Kurz w Historii niemoralnej <\/i>nieustannie przenikaj\u0105 si\u0119 i o\u015bwietlaj\u0105 stosunki mi\u0119dzy prywatnym a publicznym. U Sass nie istnieje (\u2026) mo\u017cliwo\u015b\u0107 schronienia, ucieczki przed publicznym w prywatne, z pracy w rodzin\u0119 lub odwrotnie, samorealizacji w przypadku niepowodze\u0144 mi\u0142osnych<\/a><\/i>[6]<\/a>. K\u0142opot\u00f3w Ewy w \u017cyciu codziennym i zawodowym nie da si\u0119 od siebie oddzieli\u0107, tak samo jak Magda nie potrafi zrealizowa\u0107 swojego nowego filmu bez odniesienia do w\u0142asnych problem\u00f3w. Dlatego te\u017c powstaj\u0105ce na naszych oczach dzie\u0142o \u2013 montowane przez Jurka \u2013 jest explicite <\/i>osobiste. I to zar\u00f3wno dla autorki Bez mi\u0142o\u015bci<\/i>, jak i aktorki, kt\u00f3ra gra\u0142a w najwa\u017cniejszych filmach Sass.<\/p>\n Na poziomie metarefleksywnym Historia niemoralna <\/i>nie jest jedynie filmem o zagubionej aktorce czy re\u017cyserce wykorzystuj\u0105cej wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w do skonfrontowania si\u0119 z prywatnymi komplikacjami. To tak\u017ce, a mo\u017ce wr\u0119cz przede wszystkim, dzie\u0142o o kinie kobiet jako takim. Za spraw\u0105 Historii niemoralnej <\/i>Sass odwraca stereotypy \u2013 w jej filmie re\u017cyserem jest kobieta, monta\u017cyst\u0105 za\u015b, a wi\u0119c osob\u0105 wykonuj\u0105c\u0105 zaw\u00f3d cz\u0119sto uto\u017csamiany z kobietami<\/a>[7]<\/a>, m\u0119\u017cczyzna. Istotniejsze dla feministycznej wymowy wydaje si\u0119 jednak to, \u017ce autorka Krzyku <\/i>pokazuje kobiet\u0119 jako aktork\u0119, a re\u017cyserk\u0119 jako ukryt\u0105 kobiet\u0119<\/a><\/i>[8]<\/a>. W znacz\u0105cym szkicu Kino kobiece jako kino buntu<\/i> Claire Johnston pisa\u0142a, \u017ce poza eksponowaniem kobiety jako spektaklu w kinie, kobieta jako taka jest nieobecna<\/a><\/i>[9]<\/a>. W tym kontek\u015bcie niepokazywanie twarzy Magdy nie pozostaje bez znaczenia \u2013 \u00f3w zabieg pozwala \u201eukry\u0107\u201d re\u017cyserk\u0119, kt\u00f3ra, cho\u0107 s\u0142yszalna, celowo znajduje si\u0119 poza kadrem, a sceny pracy nad monta\u017cem jej filmu zosta\u0142y nakr\u0119cone przy wykorzystaniu perspektywy point-of-view <\/i>(dlatego te\u017c Jurek ca\u0142y czas patrzy w kierunku widz\u00f3w, co sk\u0105din\u0105d \u0142amie zasad\u0119 przezroczysto\u015bci filmowej). Mimo zastosowania zabiegu subiektywizacji widz nie ma dost\u0119pu do \u201eja\u201d Magdy \u2013 po projekcji jej motywacje s\u0105 dla nas wci\u0105\u017c niejasne: dlaczego zdecydowa\u0142a si\u0119 nakr\u0119ci\u0107 taki, a nie inny portret aktorki? Dlaczego do swojego filmu doda\u0142a uj\u0119cia, kt\u00f3re \u2013 jak si\u0119 mog\u0142a domy\u015bli\u0107 \u2013 nie zostan\u0105 zaakceptowane przez Ew\u0119? Wreszcie: kt\u00f3re ze scen by\u0142y dla niej szczeg\u00f3lnie osobiste? To niedopowiedzenie jest rzecz jasna celowe, schowanie si\u0119 za\u015b za kamer\u0105 tym bardziej staje si\u0119 symboliczne. Historia niemoralna <\/i>jest wi\u0119c po cz\u0119\u015bci autotematycznym manifestem polskiego kina kobiet \u2013 artystek pomijanych, pozbawianych g\u0142osu, nierozpoznanych, niewidocznych<\/a>[10]<\/a>.<\/p>\n Film Sass jest te\u017c fenomenem na szersz\u0105 skal\u0119, jako \u017ce w dziejach kina niewiele powsta\u0142o znacz\u0105cych utwor\u00f3w autotematycznych wyre\u017cyserowanych przez kobiety, w kt\u00f3rych ponadto przyjmowano by perspektyw\u0119 feministyczn\u0105. Cho\u0107by i z tego wzgl\u0119du misterne<\/i> dzie\u0142o Sass \u2013 jak pisa\u0142 o nim w swoim historycznofilmowym studium Marek Haltof<\/a>[11]<\/a> \u2013 zas\u0142uguje dzi\u015b na rewaloryzacj\u0119 i ponowne odkrycie.<\/p>\n <\/a>[1] S. Zygmunt, Pi\u0119\u015bci\u0105 w st\u00f3\u0142. Rozmowa z Barbar\u0105 Sass-Zdort<\/i>, \u201eFilm\u201d 1989, nr 47, s. 17. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2] M. Talarczyk-Guba\u0142a, Wszystko o Ewie. Filmy Barbary Sass a kino kobiet w drugiej po\u0142owie XX wieku<\/i>, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczeci\u0144skiego, Szczecin 2013, s. 219\u2013220. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] M. Talarczyk-Guba\u0142a, Ewa vs. Agnieszka. Reprezentacje re\u017cyserek w wybranych filmach Andrzeja Wajdy i Barbary Sass<\/i>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2012, nr 77\u201378, s. 295. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] W filmie pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c cytaty z Bez mi\u0142o\u015bci <\/i>i Debiutantki<\/i>, kt\u00f3rych fragmenty <\/i>bohaterka ogl\u0105da u siebie w domu. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5] M. Talarczyk-Guba\u0142a, Ewa vs. Agnieszka\u2026<\/i>, dz. cyt., s. 295. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[6] I. Kurz, Apetyt na jab\u0142ka<\/i>, <\/i>\u201eKino\u201d 1999, nr 2, s. 39. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[7] Por. wi\u0119cej na ten temat: M. Lankosz, Monta\u017cystki<\/i>, http:\/\/www.wysokieobcasy.pl\/wysokie-obcasy\/1,96856,14555453,Montazystki.html?disableRedirects=true<\/a> [dost\u0119p: 22.08.2019]. Znamienny jest zw\u0142aszcza cytat przywo\u0142any na pocz\u0105tku niniejszego tekstu: W latach 60. wydano w Polsce ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eZawody filmowe\u201d. Po has\u0142em \u201emonta\u017c\u201d umieszczono notk\u0119: \u201eZaj\u0119cie wymagaj\u0105ce cierpliwo\u015bci i zdolno\u015bci manualnych, kt\u00f3re posiadaj\u0105 kobiety, dlatego one najcz\u0119\u015bciej ten zaw\u00f3d wykonuj\u0105\u201d<\/i>. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[8] M. Talarczyk-Guba\u0142a, Wszystko o Ewie\u2026<\/i>, dz. cyt., s. 218\u2013219. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[9] C. Johnston, Kino kobiece jako kino buntu<\/i>, t\u0142um. A. Helman, \u201eFilm Na \u015awiecie\u201d 1991, nr 05 (384), s. 15. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[10] W tym kontek\u015bcie znamienne wydaj\u0105 si\u0119 szczeg\u00f3lnie dwa przypadki z historii rodzimej kinematografii. Pierwszym jest niemal milcz\u0105ca recepcja feministycznego filmu Bluszcz <\/i>(1982) Hanki W\u0142odarczyk, na podstawie scenariusza napisanego przez re\u017cyserk\u0119 i And\u0119 Rottenberg. Ogl\u0105dane po latach dzie\u0142o, kt\u00f3re mogliby\u015bmy okre\u015bli\u0107 jako rewers Bilansu kwartalnego <\/i>(1974) Krzysztofa Zanussiego, jawi si\u0119 jako niezwykle aktualne, wpisuj\u0105ce si\u0119 w spo\u0142eczne nastroje ostatnich kilkunastu miesi\u0119cy. Jest wi\u0119c rzecz\u0105 znamienn\u0105, \u017ce Bluszcz <\/i>przez kina przeszed\u0142 niemal kompletnie niezauwa\u017cony i dzi\u015b pozostaje ca\u0142kiem zapomniany. Innym ciekawym przyk\u0142adem \u201ere\u017cyserki niewidocznej\u201d pozostaje Ewa Kruk, autorka zmia\u017cd\u017conego w trakcie zebrania Komisji Kolaudacyjnej Palace Hotel <\/i>(1977) \u2013 nawiasem m\u00f3wi\u0105c, dzie\u0142a opowiadaj\u0105cego o re\u017cyserze mierz\u0105cym si\u0119 mi\u0119dzy innymi z pora\u017ck\u0105 swojego najnowszego filmu. \u00d3w dramat psychologiczny przez historyk\u00f3w opisywany jest przez pryzmat sporu, w jaki wik\u0142ali si\u0119 wsp\u00f3\u0142scenarzysta Stanis\u0142aw Dygat oraz Bohdan Por\u0119ba. K\u0142\u00f3tnia wok\u00f3\u0142 Palace Hotel<\/i>, a tak\u017ce nieudane kolaudacje kilku innych film\u00f3w zrealizowanych przez Zesp\u00f3\u0142 Filmowy \u201ePryzmat\u201d doprowadzi\u0142y ostatecznie do jego rozwi\u0105zania, Ewa Kruk za\u015b nied\u0142ugo potem wyjecha\u0142a do Francji. Jej filmografi\u0119 zamyka wspomniany wy\u017cej film. Zob. wi\u0119cej na ten temat: M. Talarczyk-Guba\u0142a, Przerwana kariera Ewy Kruk<\/i>, [w:] tej\u017ce, Bia\u0142y Mazur. Kino kobiet w polskiej kinematografii<\/i>, Galeria Miejska Arsena\u0142, Pozna\u0144 2013, s. 240\u2013263; P. Smole\u0144ski, Szmonces z polsko\u015bci<\/i>, \u201eGazeta Wyborcza\u201d 2014, nr 295 (20\u201321.12), s. 47. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[11] M. Haltof, Kino polskie<\/i>, t\u0142um. M. Przylipiak, Wydawnictwo s\u0142owo\/obraz terytoria, Gda\u0144sk 2002, s. 244. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n <\/b><\/p>\n <\/b><\/p>\n „Znale\u017a\u0107 b\u0142\u0105d”. Znaczenie p\u0142aszczyzny autotematycznej w Historii niemoralnej <\/i>Barbary Sass<\/b><\/p>\n Artyku\u0142 koncentruje si\u0119 na r\u00f3\u017cnego rodzaju autotematycznych komponentach filmu Historia niemoralna<\/i> (1990) wyre\u017cyserowanego przez Barbar\u0119 Sass. Autor analizuje dzie\u0142o przez pryzmat refleksywno\u015bci oraz odnosi si\u0119 do kontekstu pozaekranowego, zwi\u0105zanego z histori\u0105 wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy wspomnian\u0105 re\u017cyserk\u0105 a Dorot\u0105 Stali\u0144sk\u0105, aktork\u0105, z kt\u00f3r\u0105 dzieli\u0142a swoje najwi\u0119ksze artystyczne sukcesy. W Historii niemoralnej<\/i> Sass nie tylko pos\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 rzadko stosowanymi w polskim kinie chwytami metafilmowymi (m.in. film w filmie, przedstawianie procesu monta\u017cu przygotowywanego dzie\u0142a, eksplicytne ujawnianie fikcjonalno\u015bci fabu\u0142y), ale te\u017c bezpo\u015brednio skomentowa\u0142a \u201eniewidoczno\u015b\u0107\u201d Polek staj\u0105cych za kamer\u0105, czego wyrazem jest \u201epozbawienie twarzy\u201d filmowej re\u017cyserki, kt\u00f3r\u0105 jedynie s\u0142ycha\u0107 z offu.<\/p>\n „To find the mistake”. Reflexivity in Barbara Sass\u2019 An Immoral Story<\/i><\/b><\/p>\n The aim of the paper is to focus on the reflexivity elements of Barbara Sass\u2019s film An Immoral Story<\/i>. The author analyzes the film not only through its reflexivity but he also refers to the biographical context and lifes of Sass and the actress, Dorota Stali\u0144ska, with whom she shared her greatest artistic successes. When it comes to the reflexive parts, An Immoral Story <\/i>is multilayered\u2013it contains quotations from Sass\u2019 earlier work, depicts the editing of the movie that is being made, disclosures the fictionality of the film plot, etc. But in her film Sass also referred to the \u201cinvisibility\u201d of Polish female directors, what is expressed through one of the characters, female director, who we only hear, but cannot see.<\/p>\n S\u0142owa kluczowe: <\/b>autotematyzm, refleksywno\u015b\u0107, autobiografizm, Barbara Sass, Dorota Stali\u0144ska, monta\u017c, polskie kino kobiet<\/p>\n Pawe\u0142 Bili\u0144ski<\/b> \u2013 adiunkt w Zak\u0142adzie Filmu i Medi\u00f3w na Uniwersytecie Gda\u0144skim. Autor rozprawy doktorskiej o autotematyzmie w polskim filmie fabularnym. W latach 2012\u20132019 zajmowa\u0142 si\u0119 edukacj\u0105 filmow\u0105 w Klubie \u017bak. By\u0142 jednym z pomys\u0142odawc\u00f3w i redaktor\u00f3w internetowego programu o kinie \u201eAmatorzy TV\u201d. Jest sta\u0142ym wsp\u00f3\u0142pracownikiem magazynu \u201eEkrany\u201d. Wsp\u00f3\u0142redagowa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 Orson Welles. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 \u2013 recepcja \u2013 dziedzictwo<\/i>. <\/i>Publikowa\u0142 mi\u0119dzy innymi na \u0142amach \u201eStudi\u00f3w Filmoznawczych\u201d, \u201eBlizy\u201d, \u201eLampy\u201d, \u201ePanoptikum\u201d, portalu edukacjafilmowa.pl oraz w tomach zbiorowych.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nie od dzi\u015b wiadomo, \u017ce autotematyczne filmy \u017cywi\u0105 si\u0119 biografiami ich re\u017cyser\u00f3w \u2013 Osiem i p\u00f3\u0142 (8 \u00bd, re\u017c. Federico Fellini, 1963), niejednokrotnie analizowane arcydzie\u0142o \u015bwiatowej kinematografii, jest jednym z wielu utwor\u00f3w mog\u0105cych potwierdzi\u0107 t\u0119 tez\u0119. Tak\u017ce w polskim kinie \u0142atwo jest wskaza\u0107 filmy, w kt\u00f3rych w przekonuj\u0105cy spos\u00f3b \u0142\u0105czono sfer\u0119 metafilmow\u0105 z autobiograficznym podglebiem.… Czytaj wi\u0119cej »„Znale\u017a\u0107 b\u0142\u0105d”. P\u0142aszczyzna autotematyczna w „Historii niemoralnej” Barbary Sass<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":706,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[204],"tags":[217,163,218,219,220,209,221],"ppma_author":[222],"class_list":["post-203","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-3-2019","tag-autobiografizm","tag-autotematyzm","tag-barbara-sass","tag-dorota-stalinska","tag-montaz","tag-polskie-kino-kobiet","tag-refleksywnosc"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/550HNP19109-550.jpg\")
<\/p>\n
<\/p>\n
\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n