![\"ok\u0142adka](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/3_2019\/jaworska_kino_19.jpg\")
<\/p>\n <\/p>\n
Justyna Jaworska, \u201ePi\u0119kne widoki, panowie, st\u0105d macie\u201d. O kinie polskiego sockonsumpcjonizmu<\/i>, Universitas, Krak\u00f3w 2019<\/span> <\/span><\/p>\n Trzon historii kina polskiego stanowi\u0105 filmy z\u0142e, filmy nie znajduj\u0105ce publiczno\u015bci, filmy z obowi\u0105zku jedynie odnotowywane w filmografiach. Analiza dzie\u0142 wybitnych re\u017cyser\u00f3w ods\u0142ania tylko cz\u0119\u015b\u0107 prawdy o kinie polskim. Zupe\u0142nie inna prawda o rodzimej kinematografii wy\u0142ania si\u0119 z tej masy nie ogl\u0105danych i niepotrzebnych film\u00f3w, kt\u00f3re poch\u0142aniaj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w produkcyjnych. Nie jestem pewna, czy s\u0105 to jedynie skutki fatalnej polityki kulturalnej w\u0142adz. Problemu tego nie wyja\u015bniaj\u0105 \u017cadne opracowania historyczne<\/a><\/i>[1]<\/a> \u2013 pisa\u0142a w 1992 roku Alina Madej w swoim kanonicznym ju\u017c tek\u015bcie Historia filmu dzisiaj: w\u0105tpliwo\u015bci i nadzieje<\/i>. Artyku\u0142 ten, w moim przekonaniu, stanowi jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych refleksji metodologicznych, jakie powsta\u0142y na gruncie rodzimego filmoznawstwa. Autorka postuluje w nim bowiem konieczno\u015b\u0107 wnikliwego zrewidowania obowi\u0105zuj\u0105cego dot\u0105d kszta\u0142tu historiografii kina polskiego i, co za tym idzie, jego now\u0105 artykulacj\u0119, a tak\u017ce definicj\u0119. Historia rodzimej kinematografii, opisywana wy\u0142\u0105cznie przez pryzmat kanonady wielkich mistrz\u00f3w, styl\u00f3w, nurt\u00f3w czy tytu\u0142\u00f3w, jest wszak jej zdaniem niewystarczaj\u0105ca, niepe\u0142na, a mo\u017ce nawet, w pewnym sensie, k\u0142amliwa. Nie oddaje ona przecie\u017c dosy\u0107 z\u0142o\u017conego charakteru rodzimego przemys\u0142u filmowego, w ramach kt\u00f3rego powstaj\u0105 w istocie nie tylko same arcydzie\u0142a (nie wspominaj\u0105c ju\u017c nawet o tym, \u017ce to, co poza nimi, poza najwybitniejszymi osi\u0105gni\u0119ciami, w perspektywie badawczej cz\u0119sto wydaje si\u0119 bardziej interesuj\u0105ce). Tymczasem w polskim systemie produkcyjnym, pozwalaj\u0105cym na realizacj\u0119 oko\u0142o dwudziestu film\u00f3w rocznie, ka\u017cda niemal realizacja ma swoj\u0105 histori\u0119, kt\u00f3ra w mikroskali odzwierciedla wszystkie powik\u0142ania, absurdy i determinanty ca\u0142ej kinematografii<\/a><\/i>[2]<\/a> \u2013 jak Alina Madej t\u0142umaczy\u0142a we wcze\u015bniejszej cz\u0119\u015bci omawianego artyku\u0142u.<\/p>\n W kontek\u015bcie recenzowanej ksi\u0105\u017cki Justyny Jaworskiej, zatytu\u0142owanej \u201ePi\u0119kne widoki, panowie, st\u0105d macie\u201d. O kinie polskiego sockonsumpcjonizmu<\/i>, trudno wprawdzie m\u00f3wi\u0107 o filmach nieogl\u0105danych, niepotrzebnych czy z obowi\u0105zku jedynie odnotowywanych w filmografiach. Autorka podda\u0142a w niej bowiem wnikliwej analizie sze\u015b\u0107 raczej dobrze znanych rodzimych produkcji filmowych powsta\u0142ych w latach 70., po dzi\u015b dzie\u0144 w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu ciesz\u0105cych si\u0119 pewnym zainteresowaniem publiczno\u015bci. Wyb\u00f3r Dzi\u0119cio\u0142a <\/i>(re\u017c. Jerzy Gruza, 1970), Dziewczyn do wzi\u0119cia <\/i>(re\u017c. Janusz Kondratiuk, 1972), Anatomii mi\u0142o\u015bci <\/i>(re\u017c. Roman Za\u0142uski, 1972), Trzeba zabi\u0107 t\u0119 mi\u0142o\u015b\u0107 <\/i>(re\u017c. Janusz Morgenstern, 1972), Rewizji osobistej <\/i>(re\u017c. Andrzej Kostenko, Witold Leszczy\u0144ski, 1973) i Motylem jestem, czyli romansu czterdziestolatka <\/i>(re\u017c. Jerzy Gruza, 1976), bo o nich mowa, nale\u017cy jednak, moim zdaniem, uzna\u0107 za co najmniej symptomatyczny, nie tylko zreszt\u0105, co oczywiste, ze wzgl\u0119du na zbli\u017cony czas ich realizacji. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych film\u00f3w bezpo\u015brednio wymyka si\u0119 przecie\u017c z kanonicznej wizji rozwoju historii polskiego kina, sytuuj\u0105c si\u0119 wr\u0119cz niekiedy, je\u015bli za punkt odniesienia przyj\u0105\u0107 tutaj ten tradycyjny i mimo wszystko dominuj\u0105cy do tej pory model, gdzie\u015b na jej rubie\u017cach.<\/p>\n Barbara Brylska i Jan Nowicki w filmie Anatomia mi\u0142o\u015bci<\/em>, fot. Romuald Pie\u0144kowski, <\/span>\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Co tu du\u017co m\u00f3wi\u0107, to w\u0142a\u015bnie ta przyj\u0119ta przez Autork\u0119 perspektywa stanowi w moim przekonaniu najwi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0119 tej sk\u0105din\u0105d \u015bwietnej ksi\u0105\u017cki. \u201ePi\u0119kne widoki, panowie, st\u0105d macie\u201d. O kinie polskiego sockonsumpcjonizmu <\/i>to bowiem publikacja, w kt\u00f3rej nie tylko pobrzmiewaj\u0105 echa postulat\u00f3w g\u0142oszonych przez Alin\u0119 Madej w przytoczonym na pocz\u0105tku artykule (cho\u0107 nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce podobie\u0144stwo to jest jedynie skojarzeniem recenzenta, Justyna Jaworska nie powo\u0142uje si\u0119 na ten tekst ani razu, co nie jest oczywi\u015bcie \u017cadnym zarzutem \u2013 wykorzystana przez ni\u0105 bibliografia i tak imponuje swoj\u0105 skrupulatno\u015bci\u0105). Przede wszystkim stanowi ona znakomite \u015bwiadectwo najwa\u017cniejszych zmian, jakie zasz\u0142y z biegiem lat w my\u015bleniu na temat tego, czym obecnie powinna charakteryzowa\u0107 si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie rozumiana historiografia rodzimej produkcji filmowej. Ch\u0119\u0107 poszerzenia obowi\u0105zuj\u0105cej dot\u0105d narracji na temat (rozwoju) polskiego kina, skoncentrowanie uwagi na rubie\u017cach, poboczach i marginesach, wieloperspektywiczno\u015b\u0107, poszukiwanie nieustaj\u0105cych zwi\u0105zk\u00f3w pomi\u0119dzy filmem a rzeczywisto\u015bci\u0105 zewn\u0119trzn\u0105 czy mikrohistoryczne skupienie (etc.) \u2013 wszystko to niew\u0105tpliwie uzna\u0107 mo\u017cna za punkt wyj\u015bcia, fundament, swego rodzaju istot\u0119 omawianej monografii.<\/p>\n Ksi\u0105\u017cka Justyny Jaworskiej zbudowana zosta\u0142a z dw\u00f3ch komplementarnych wobec siebie cz\u0119\u015bci. W pierwszej z nich, co oczywiste, Autorka przedstawi\u0142a kluczowe dla siebie za\u0142o\u017cenia teoretyczne \u2013 o nich jednak wspomn\u0119 w kolejnych akapitach. Opisa\u0142a tak\u017ce najwa\u017cniejsze jej zdaniem konteksty historyczne i historycznofilmowe zwi\u0105zane z pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0105 lat 70. i epok\u0105 rodzimego sockonsumpcjonizmu, czyli momentu, w kt\u00f3rym, jak sama przekonywa\u0142a, ekipa Edwarda Gierka podj\u0119\u0142a pr\u00f3b\u0119 modernizacji<\/i> kraju na zachodni\u0105 mod\u0142\u0119 przy zachowaniu socjalistycznych za\u0142o\u017ce\u0144<\/a><\/i>[3]<\/a>. <\/i>Za swoist\u0105 cezur\u0119 dla prowadzonej przez siebie narracji Justyna Jaworska przyj\u0119\u0142a 1972 rok. Wtedy w\u0142a\u015bnie, w jej przekonaniu, nale\u017ca\u0142oby bowiem umiejscowi\u0107 \u201ema\u0142\u0105 odwil\u017c\u201d w polskiej kinematografii, zapocz\u0105tkowan\u0105 w styczniu 1972 roku powo\u0142aniem nowych zespo\u0142\u00f3w filmowych, a zako\u0144czon\u0105 w grudniu 1973 roku podpisaniem Uchwa\u0142y Biura Politycznego KC PZPR i Prezydium Rz\u0105du PRL \u201ew sprawie zwi\u0119kszenia spo\u0142eczno-kulturalnej roli kinematografii polskiej\u201d, czyli jej ponownym (silnym) zideologizowaniem. Przede wszystkim jednak, jej zdaniem, 1972 rok nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107 za czas wyra\u017anego przesilenia politycznego, gospodarczego i obyczajowego. Nie by\u0142o ju\u017c w\u00f3wczas, jak t\u0142umaczy\u0142a Autorka, wielkiej potrzeby odreagowania Marca i \u201emarcowego gadania\u201d ani obna\u017cenia ideologicznej pustki, przeciwnie, zapewne ani wcze\u015bniej, ani p\u00f3\u017aniej nadzieje spo\u0142eczne nie by\u0142y w takim rozkwicie: ze strony w\u0142adzy pada\u0142y przecie\u017c obietnice, kt\u00f3re nie zd\u0105\u017cy\u0142y si\u0119 jeszcze skompromitowa\u0107<\/a><\/i>[4]<\/a>.<\/p>\n W styczniu 1972 roku zlikwidowano zatem obowi\u0105zek dostaw rolnych, zamro\u017cono (powt\u00f3rnie) ceny \u017cywno\u015bci i otwarto granic\u0119 z NRD, w lutym Wojciech Fortuna zdoby\u0142 z\u0142oty medal w Sapporo, w kwietniu ruszy\u0142a budowa Huty Katowice, na majowym V Plenum KC PZPR og\u0142oszony zosta\u0142 wielki plan budowlany pod has\u0142em \u201edrugiej Polski\u201d. W lipcu przed \u015bwi\u0119tem narodowym ruszy\u0142a w Browarach Warszawskich produkcja coca-coli, we wrze\u015bniu zorganizowano pierwszy festyn \u201eTrybuny Ludu\u201d, a dru\u017cyna pi\u0142karska Kazimierza G\u00f3rskiego zdoby\u0142a z\u0142oto na olimpiadzie w Monachium. W pa\u017adzierniku prezesem Komitetu do spraw Radia i Telewizji zosta\u0142 Maciej Szczepa\u0144ski, oddany w\u0142adzom specjalista od propagandy i wizerunku oraz szafarz rozrywki. W listopadzie zaprezentowano Polakom \u201esamoch\u00f3d dla Kowalskiego\u201d, fiata 126 (jego produkcja ruszy\u0142a kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej)<\/a><\/i>[5]<\/a>. Oto nasta\u0142 czas wielkiej prosperity<\/i>, zwi\u0119kszaj\u0105cych si\u0119 kontakt\u00f3w z Zachodem, otwieranych Peweks\u00f3w, rodzimej produkcji coca-coli i, m\u00f3wi\u0105c w skr\u00f3cie, zauwa\u017calnego triumfu (socjalistycznej) kultury konsumpcyjnej.<\/p>\n W sk\u0142ad drugiej cz\u0119\u015bci recenzowanej ksi\u0105\u017cki autorstwa Justyny Jaworskiej wesz\u0142a natomiast seria sze\u015bciu, sk\u0105din\u0105d bardzo interesuj\u0105cych, analiz \u00f3wczesnych polskich film\u00f3w obyczajowych o tematyce wsp\u00f3\u0142czesnej, kt\u00f3rych tytu\u0142y wymieni\u0142em ju\u017c na samym pocz\u0105tku (dla kronikarskiego porz\u0105dku chcia\u0142bym jedynie zaznaczy\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych tekst\u00f3w, w swoich pierwotnych wersjach, ukaza\u0142a si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej m.in. na \u0142amach \u201eWidoku\u201d i \u201eDialogu\u201d). Warto zreszt\u0105 ponownie podkre\u015bli\u0107, \u017ce wyb\u00f3r tych utwor\u00f3w filmowych nie by\u0142 bynajmniej przypadkowy. Chcia\u0142am przyjrze\u0107 si\u0119 bli\u017cej kilku filmom ze \u201ez\u0142otej ery Gierka\u201d, a wi\u0119c z okresu, gdy sukces \u201edrugiej Polski\u201d nie przeszed\u0142 jeszcze w swoj\u0105 propagand\u0119 \u2013 za kluczowy <\/i>[…] przyj\u0119\u0142am rok 1972<\/a><\/i>[6]<\/a> <\/i>\u2013 jak sama badaczka argumentowa\u0142a we wprowadzeniu \u2013 Wszystkie, cho\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby, dotykaj\u0105 kwestii sockonsumpcjonizmu, wszystkie powsta\u0142y jako wsp\u00f3\u0142czesne i obyczajowe, wi\u0119kszo\u015b\u0107 da\u0142aby si\u0119 te\u017c zaliczy\u0107 do szerokiej kategorii kina nowofalowego, cho\u0107 ju\u017c nie do wsp\u00f3lnego nurtu wed\u0142ug przyj\u0119tych ram historycznofilmowych. Pr\u00f3cz problematyki \u0142\u0105czy je r\u00f3\u017cnie rozumiana \u201es\u0142abo\u015b\u0107\u201d, czasami niezamierzona, czasem \u2013 co spr\u00f3buj\u0119 udowodni\u0107 \u2013 intencjonalna. Bezpo\u015brednio po swojej premierze albo uchodzi\u0142y w opinii krytyk\u00f3w za nieudane, albo mia\u0142y ograniczon\u0105 dystrybucj\u0119, tak czy owak znalaz\u0142y si\u0119 na pograniczu kanonu lub poza nim. Staram si\u0119 po latach zrewidowa\u0107 ich recepcj\u0119, bo ona sama wiele m\u00f3wi o sprzeczno\u015bciach ery \u201ewczesnego Gierka\u201d, a przy okazji pr\u00f3buj\u0119 je zinterpretowa\u0107 na nowo, czego nie u\u0142atwiaj\u0105, bo w ka\u017cdym z nich co\u015b niepokoj\u0105cego dzieje si\u0119 z obrazem: czy b\u0119dzie to obraz podpatrywany, czy zapo\u017cyczony, czy niewiarygodny jak halucynacja. Wymykaj\u0105 si\u0119 jednoznacznym, dogmatycznym odczytaniom \u2013 i w tym chyba ich warto\u015b\u0107<\/a><\/i>[7]<\/a> \u2013 dodawa\u0142a dalej.<\/p>\n To w\u0142a\u015bnie wspomnian\u0105 w powy\u017cszym akapicie \u201es\u0142abo\u015b\u0107\u201d powinno si\u0119 uzna\u0107 za teoretyczny punkt wyj\u015bcia dla rozwa\u017ca\u0144 prowadzonych przez Autork\u0119. Ba, \u201es\u0142abo\u015b\u0107\u201d to kluczowa kategoria w tworzonej przez ni\u0105 narracji. Justyna Jaworska poj\u0119cie to wywodzi niejako od terminu \u201eobraz s\u0142aby\u201d, kt\u00f3ry do dyskursu naukowego wprowadzi\u0142 w 2010 roku Boris Groys w odniesieniu<\/i> do sztuki awangardowej, analizuj\u0105c jej utopijnie uniwersalne, abstrakcyjne, wyzbyte ideologicznego przekazu oddzia\u0142ywanie<\/a><\/i>[8]<\/a>. <\/i>W rozumieniu badaczki (wizualna) kategoria \u201es\u0142abo\u015bci\u201d by\u0142aby jednak du\u017co bli\u017csza poj\u0119ciu \u201emy\u015bli s\u0142abej\u201d autorstwa Gianniego Vattimo. \u201eMy\u015bl s\u0142ab\u0105\u201d, w zgodzie z refleksj\u0105 w\u0142oskiego filozofa, charakteryzowa\u0142aby bowiem, jak pisa\u0142a, \u201e<\/i>nie pr\u00f3ba tworzenia nowych \u2013 czyli lepszych \u2013 j\u0119zyk\u00f3w, projekt\u00f3w, wizji, kt\u00f3re mia\u0142yby zast\u0105pi\u0107 stare i zu\u017cyte\u201d, bo to by\u0142aby domena my\u015bli mocnej, lecz raczej gra z tym, co zastane, polegaj\u0105ca na \u201enieustannym, autoironicznym kwestionowaniu w\u0142asnych regu\u0142 i problematyzowaniu w\u0142asnego statusu, na cytowaniu, parodiowaniu, pastiszowaniu, prze-pisywaniu tradycji<\/a><\/i>[9]<\/a>. W tym sensie (niemal) wszystkie filmy analizowane przez Autork\u0119 w ksi\u0105\u017cce \u201ePi\u0119kne widoki, panowie, st\u0105d macie\u201d <\/i>stanowi\u0142yby w gruncie rzeczy przyk\u0142ad \u201eobrazu s\u0142abego\u201d. W wi\u0119kszo\u015bci powielaj\u0105 one przecie\u017c znane klisze, staj\u0105 si\u0119 swego rodzaju (nie)umy\u015bln\u0105 gr\u0105 z konwencj\u0105, s\u0105 ironicznie \u201eniedojakie\u201d, niezbyt perswazyjne, cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c s\u0142abe pod wzgl\u0119dem technicznym, a przy tym wydobywaj\u0105 z rzeczywisto\u015bci to, co \u015bmieszne, prowincjonalne, tandetne, nieudolnie aspiruj\u0105ce<\/a><\/i>[10]<\/a>. Bo zainteresowanie tym-co-prowincjonalne, rehabilitacja margines\u00f3w, to w istocie g\u0142\u00f3wna cecha omawianej publikacji. St\u0105d blisko ju\u017c zreszt\u0105 do kolejnej kategorii ch\u0119tnie rozpatrywanej przez Autork\u0119 \u2013 \u201ek\u0142iru\u201d, czyli estetyki i polityki peryferii<\/a><\/i>[11]<\/a>.<\/p>\n Przez pryzmat kategorii \u201ek\u0142iru\u201d Justyna Jaworska zanalizowa\u0142a zatem w swojej ksi\u0105\u017cce Dziewczyny do wzi\u0119cia <\/i>Janusza Kondratiuka, widz\u0105c w nich przede wszystkim film o prowincjonalnych aspiracjach (i zastanawiaj\u0105c si\u0119 r\u00f3wnocze\u015bnie nad ich nieustaj\u0105cym fenomenem). Dzi\u0119cio\u0142 <\/i>Jerzego Gruzy pos\u0142u\u017cy\u0142 jej natomiast jako pretekst do rozmy\u015bla\u0144 na temat kryzysu m\u0119sko\u015bci i kryzysu inteligencji. Anatomia mi\u0142o\u015bci <\/i>Romana Za\u0142uskiego om\u00f3wiona przez ni\u0105 zosta\u0142a jako przyk\u0142ad nadmiernie utemperowanej podr\u00f3bki zachodnich melodramat\u00f3w. W Trzeba zabi\u0107 t\u0119 mi\u0142o\u015b\u0107 <\/i>Janusza Morgensterna dostrzeg\u0142a natomiast liczne p\u0119kni\u0119cia charakteryzuj\u0105ce jej zdaniem \u00f3wczesn\u0105 sytuacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Rewizja osobista <\/i>Witolda Leszczy\u0144skiego i Andrzeja Kostenki sta\u0142a si\u0119 za\u015b dla niej punktem wyj\u015bcia do rozwa\u017ca\u0144 na temat, cz\u0119sto sztafa\u017cowych, mechanizm\u00f3w \u00f3wczesnej kultury konsumpcyjnej, a Motylem jestem, czyli romans czterdziestolatka <\/i>Jerzego Gruzy \u2013 tryb\u00f3w propagandy sukcesu. Autorka wi\u0119c, jak sama t\u0142umaczy\u0142a, wybra\u0142a do analizy filmy, w kt\u00f3rych widzowie mogli na poz\u00f3r odnale\u017a\u0107 \u201epi\u0119kne widoki\u201d: ciekawe chwyty formalne, sporo dobrze filmowanej erotyki, atrakcyjne atrybuty konsumpcji. Widokom tym brakuje tylko jednego, za to do\u015b\u0107 kluczowego wymiaru \u2013 perspektywy. Bo w\u0142a\u015bnie o braku perspektyw traktuj\u0105, jak na z\u0142o\u015b\u0107, wszystkie przywo\u0142ane <\/i>[…] \u201eobrazy s\u0142abe\u201d<\/a><\/i>[12]<\/a>. Cho\u0107 warto przy tym doda\u0107, \u017ce Justyna Jaworska nie skupi\u0142a si\u0119 w swojej ksi\u0105\u017cce wy\u0142\u0105cznie na utworach filmowych (mimo i\u017c to one w istocie odgrywaj\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 w prowadzonej przez ni\u0105 narracji). Przedmiotem jej rozmy\u015bla\u0144 sta\u0142y si\u0119 bowiem tak\u017ce inne zjawiska nadaj\u0105ce (cz\u0119sto krytyczny) rytm kulturze w pierwszej po\u0142owie lat 70., jak chocia\u017cby wizyta zespo\u0142u ABBA w Polsce i ich s\u0142ynny koncert zorganizowany w \u201eStudio 2\u201d czy \u00f3wczesne dzia\u0142ania artystyczne Natalii LL.<\/p>\n Zdzis\u0142aw Maklakiewicz w filmie Rewizja osobista<\/em>, fot. Roman Sumik, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n Ta r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 omawianych przez ni\u0105 przyk\u0142ad\u00f3w czy wykorzystanych perspektyw analitycznych, o czym ju\u017c wspomina\u0142em, przyczyni\u0142a si\u0119 w konsekwencji do stworzenia publikacji niezwykle dojrza\u0142ej i przemy\u015blanej pod wzgl\u0119dem badawczym. Nie tylko zreszt\u0105 pod wzgl\u0119dem badawczym. Recenzowana ksi\u0105\u017cka Justyny Jaworskiej jest r\u00f3wnie\u017c niezwykle satysfakcjonuj\u0105ca pod k\u0105tem rozpatrywanego przez Autork\u0119 zakresu tematycznego. Za przedmiot swoich rozwa\u017ca\u0144 obra\u0142a ona przecie\u017c epok\u0119 niezbyt cz\u0119sto obecn\u0105 na kartach historiografii polskiego kina. Pierwsza po\u0142owa lat 70. to bowiem okres reprezentowany w rodzimym pi\u015bmiennictwie przede wszystkim przez kino M\u0142odej Kultury i kino dziedzictwa (zw\u0142aszcza, w wielkim uproszczeniu, spod znaku dzia\u0142alno\u015bci artystycznej Krzysztofa Zanussiego i Andrzeja Wajdy), poprzedzaj\u0105cy, a nawet zapowiadaj\u0105cy niejako, z kolei dosy\u0107 dobrze opisane i powszechnie uznawane za jeden z najwa\u017cniejszych nurt\u00f3w rodzimej kinematografii Kino Moralnego Niepokoju. W tym sensie analizowana tutaj monografia stanowi\u0107 wr\u0119cz mo\u017ce swego rodzaju manifest, tw\u00f3rcz\u0105 pr\u00f3b\u0119 prze-pisania historii rodzimej tw\u00f3rczo\u015bci filmowej, a na pewno wype\u0142nienia kilku jej bia\u0142ych plam. Aby mimo wszystko wyj\u015b\u0107 z impasu my\u015blenia o historii kina lat 70. w kategoriach szk\u00f3\u0142 i mistrz\u00f3w, mo\u017cna albo zupe\u0142nie od\u0142o\u017cy\u0107 interpretacj\u0119 i wr\u00f3ci\u0107 do archiw\u00f3w, albo zabra\u0107 si\u0119 za podwa\u017canie dotychczasowych hierarchii, co ju\u017c zreszt\u0105 zrobiono, ale mo\u017cna te\u017c zaproponowa\u0107 nowy filtr, przez kt\u00f3ry spojrzymy na epok\u0119. I przekraczaj\u0105c dotychczasowe podzia\u0142y, zostawiaj\u0105c na boku kult arcydzie\u0142, poszuka\u0107 film\u00f3w raczej symptomatycznych ni\u017c uchodz\u0105cych za wybitne. Spr\u00f3bowa\u0107 je lepiej zrozumie\u0107, po\u0142\u0105czy\u0107 w nowe konfiguracje i by\u0107 mo\u017ce zrehabilitowa\u0107, a przynajmniej zada\u0107 im kilka pyta\u0144<\/a><\/i>[13]<\/a> <\/i>\u2013 jak argumentowa\u0142a sama Autorka.<\/p>\n Nie oznacza to bynajmniej, \u017ce recenzowana ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a ca\u0142kowicie pozbawiona jakichkolwiek wad, potkni\u0119\u0107 czy uchybie\u0144. Moje uwagi krytyczne w wi\u0119kszo\u015bci wynikaj\u0105 jednak z odrobin\u0119 odmiennych za\u0142o\u017ce\u0144 czy preferencji metodologicznych, jakie sam posiadam, wi\u0119c jako takie nie mog\u0105 by\u0107 przecie\u017c uznane za \u017caden zarzut. Jako badacza skupionego przede wszystkim na przeszukiwaniu archiw\u00f3w i traktuj\u0105cego film jako swego rodzaju \u015bwiadectwo przesz\u0142o\u015bci du\u017co bardziej przekona\u0142y mnie zatem te fragmenty publikacji, w kt\u00f3rych Justyna Jaworska pod\u0105\u017cy\u0142a zbli\u017con\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105. Znakomita w moim przekonaniu by\u0142a wi\u0119c cz\u0119\u015b\u0107 wprowadzaj\u0105ca, w kt\u00f3rej Autorka skrupulatnie uporz\u0105dkowa\u0142a liczne konteksty polityczne, historyczne, spo\u0142eczne czy obyczajowe nadaj\u0105ce rytm omawianemu przez ni\u0105 okresowi kina polskiego. Znakomite by\u0142y r\u00f3wnie\u017c te partie analiz, w kt\u00f3rych o kszta\u0142cie prowadzonych przez ni\u0105 rozmy\u015bla\u0144 zdecydowa\u0142y dok\u0142adnie przywo\u0142ywane wypiski, recenzje czy innego typu materia\u0142y archiwalne. Odrobin\u0119 mniej przekona\u0142y mnie natomiast wszystkie te momenty, w kt\u00f3rych Justyna Jaworska wykracza\u0142a poza ten \u017ar\u00f3d\u0142owy rygor, w\u0119druj\u0105c tym samym w stron\u0119 niezwykle kunsztownych pod wzgl\u0119dem teoretycznym, cho\u0107 w pewnym stopniu pozahistorycznych interpretacji (mimo i\u017c w pe\u0142ni rozumiem i doceniam dokonany przez ni\u0105 wyb\u00f3r metodologiczny, przejrzy\u015bcie zreszt\u0105 przez ni\u0105 wyartyku\u0142owany ju\u017c na samym wst\u0119pnie). Uwaga ta to jednak drobiazg, b\u0142ahostka, konieczna w recenzji \u0142y\u017cka dziegciu i krytykanckiego niezadowolenia. \u201ePi\u0119kne widoki, panowie, st\u0105d macie\u201d. O kinie polskiego sockonsumpcjonizmu <\/i>to bowiem ksi\u0105\u017cka wa\u017cna, potrzebna, wyra\u017anie wype\u0142niaj\u0105ca widoczn\u0105 luk\u0119 na polskiej p\u00f3\u0142ce filmoznawczej.<\/p>\n Na koniec chcia\u0142bym podzieli\u0107 si\u0119 jeszcze jedn\u0105 refleksj\u0105, kt\u00f3ra nieustaj\u0105co kr\u0105\u017cy\u0142a po mojej g\u0142owie w czasie przygotowywania tego tekstu. Powstawa\u0142 on bowiem w dniach, kt\u00f3re zbieg\u0142y si\u0119 z dat\u0105 \u015bmierci Janusza Kondratiuka. St\u0105d te\u017c zreszt\u0105 pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 jego tytu\u0142u, b\u0119d\u0105ca w istocie jednym z wielu \u201ekultowych\u201d cytat\u00f3w pochodz\u0105cych z filmu Dziewczyny do wzi\u0119cia <\/i>w jego re\u017cyserii. O filmie tym, jak ju\u017c wiadomo, pisa\u0142a r\u00f3wnie\u017c Justyna Jaworska, w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119caj\u0105c mu jeden z rozdzia\u0142\u00f3w swojej ksi\u0105\u017cki. Si\u0142a i natychmiastowo\u015b\u0107, z jak\u0105 wiadomo\u015b\u0107 o \u015bmierci re\u017cysera (oddolnie) rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 i zacz\u0119\u0142a funkcjonowa\u0107 w przestrzeni medialnej, pozwoli\u0142y mi u\u015bwiadomi\u0107 sobie bodaj najwa\u017cniejsz\u0105 warto\u015b\u0107 omawianej monografii. Nie tylko zreszt\u0105 samej monografii (jako takiej), ale te\u017c, by tak rzec, swego rodzaju zmys\u0142u badawczego charakteryzuj\u0105cego ca\u0142okszta\u0142t dzia\u0142alno\u015bci naukowej jej Autorki. Justyna Jaworska w swoich pracach cz\u0119sto, a na dodatek z ca\u0142kowit\u0105 premedytacj\u0105, wykracza bowiem poza powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cy kanon filmowy. Jej wybory nigdy jednak nie przestaj\u0105 rezonowa\u0107 z otaczaj\u0105c\u0105 nas wszystkich rzeczywisto\u015bci\u0105 zewn\u0119trzn\u0105. Przeciwnie, s\u0105 z ni\u0105 bardzo silnie zwi\u0105zane. Tym samym to w\u0142a\u015bnie filmy, o kt\u00f3rych na co dzie\u0144 pisze, mimo i\u017c z regu\u0142y sytuuj\u0105 si\u0119 gdzie\u015b na uboczu g\u0142\u00f3wnego nurtu historii naszej kinematografii, stanowi\u0105 najprawdziwsz\u0105 tkank\u0119, mi\u0119so, nieustaj\u0105co \u017cywy krwiobieg polskiego kina. A wi\u0119c widoki i perspektywy s\u0105 wielkie przed nami.<\/p>\n \n <\/a>[1] A. Madej, Historia filmu dzisiaj: w\u0105tpliwo\u015bci i nadzieje<\/i>, [w:] Panoramy i zbli\u017cenia. Problemy wiedzy o filmie. Antologia prac \u015bl\u0105skich filmoznawc\u00f3w<\/i>, red. A. Gw\u00f3\u017ad\u017a, Wydawnictwo Naukowe \u015al\u0105sk, Katowice 1999, s. 55. Pierwodruk tekstu ukaza\u0142 si\u0119 w dwunastym tomie \u201eStudi\u00f3w Filmoznawczych\u201d: Filmoznawstwo. Film. Telewizja<\/i>, red. J. Trzynadlowski, Wroc\u0142aw 1992 (\u201eStudia Filmoznawcze\u201d 1992, nr 12). [powr\u00f3t]<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] J. Jaworska, \u201ePi\u0119kne widoki, panowie, st\u0105d macie\u201d. O kinie polskiego sockonsumpcjonizmu<\/i>, Universitas, Krak\u00f3w 2019, s. 50. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] Tam\u017ce, s. 69\u201371. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5] Tam\u017ce, s. 70. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[6] Tam\u017ce, s. 51. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[7] Tam\u017ce, s. 51\u201352. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[8] Tam\u017ce, s. 75. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[9] Tam\u017ce. W zacytowanym fragmencie Autorka powo\u0142uje si\u0119 na: A. Zawadzki, Noica, Vattimo i \u201emy\u015bl s\u0142aba\u201d<\/i>, \u201eTeksty Drugie\u201d 2003, nr 6, s. 175. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[10] J. Jaworska, \u201ePi\u0119kne widoki, panowie, st\u0105d macie\u201d…<\/i>, dz. cyt., s. 76. [powr\u00f3t]<\/a> S\u0142owa kluczowe:<\/b> Justyna Jaworska, polskie kino lat 70., polskie kino popularne, sockonsumcjonizm, monografia<\/p>\n Karol Jachymek<\/b> \u2013 kulturoznawca, filmoznawca, doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Katedrze Kulturoznawstwa Uniwersytetu SWPS w Warszawie. Stypendysta Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej (2013). Koordynator, wyk\u0142adowca i wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca School of Ideas. Zajmuje si\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i kulturow\u0105 histori\u0105 kina (zw\u0142aszcza polskiego) i codzienno\u015bci, zagadnieniem materia\u0142\u00f3w (audio)wizualnych jako \u015bwiadectw historycznych, problematyk\u0105 cia\u0142a, p\u0142ci i seksualno\u015bci, wp\u0142ywem medi\u00f3w na pami\u0119\u0107 indywidualn\u0105 i zbiorow\u0105, a tak\u017ce wszelkimi przejawami kultury popularnej. Wsp\u00f3\u0142pracuje m.in. z Filmotek\u0105 Szkoln\u0105, Uniwersytetem Dzieci, Nowymi Horyzontami Edukacji Filmowej, Against Gravity, KinoSzko\u0142\u0105 i Filmotek\u0105 Narodow\u0105 \u2013 Instytutem Audiowizualnym. Prowadzi warsztaty i szkolenia dla m\u0142odzie\u017cy i doros\u0142ych z zakresu edukacji filmowej, medialnej i (pop)kulturowej oraz my\u015blenia projektowego i tworzenia innowacji spo\u0142ecznych. Autor ksi\u0105\u017cki Film \u2013 cia\u0142o \u2013 historia. Kino polskie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych<\/i>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Justyna Jaworska, \u201ePi\u0119kne widoki, panowie, st\u0105d macie\u201d. O kinie polskiego sockonsumpcjonizmu, Universitas, Krak\u00f3w 2019 Trzon historii kina polskiego stanowi\u0105 filmy z\u0142e, filmy nie znajduj\u0105ce publiczno\u015bci, filmy z obowi\u0105zku jedynie odnotowywane w filmografiach. Analiza dzie\u0142 wybitnych re\u017cyser\u00f3w ods\u0142ania tylko cz\u0119\u015b\u0107 prawdy o kinie polskim. Zupe\u0142nie inna prawda o rodzimej kinematografii wy\u0142ania si\u0119 z tej masy… Czytaj wi\u0119cej »\u201eA wi\u0119c widoki i perspektywy s\u0105 wielkie przed nami\u201d \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki „Pi\u0119kne widoki, panowe, st\u0105d macie. O kinie polskiego sockonsumpcjonizmu” Justyny Jaworskiej<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1633,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[204,11],"tags":[211,212,209,213,214,215],"ppma_author":[216],"class_list":["post-202","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-3-2019","category-recenzja","tag-justyna-jaworska","tag-monografia","tag-polskie-kino-kobiet","tag-polskie-kino-lat-70","tag-polskie-kino-popularne","tag-sockonsumpcjonizm"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/5501-F-392-182-1500x.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/5501-F-1807-118.jpg\")
<\/p>\n
<\/p>\n
\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
\n<\/a>[11] Tam\u017ce, s. 109. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[12] Tam\u017ce, s. 80. [powr\u00f3t]<\/a>
\n<\/a>[13] Tam\u017ce, s. 30\u201331. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n\n