![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/12016\/Powidoki\/20150922_AnnaWloch_0453-1_duze_czyste.jpg\")
<\/p>\nMistrzu, premiera Pa\u0144skiego najnowszego filmu pocz\u0105tkowo by\u0142a planowana na 6 marca tego roku \u2013 dzie\u0144 Pana 90. urodzin. Na jakim etapie produkcji s\u0105 w tej chwili Powidoki<\/i>? <\/b><\/p>\n
Film jest sko\u0144czony, pozosta\u0142y jeszcze techniczne sprawy postprodukcji, klatka po klatce nak\u0142adane s\u0105 efekty specjalne. Premiera b\u0119dzie p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105, a to dlatego, \u017ce te wszystkie korekcyjne zabiegi elektroniczne, jakim s\u0105 poddawane w tej chwili Powidoki<\/i>, okaza\u0142y si\u0119 procesem o wiele d\u0142u\u017cszym, ni\u017c pocz\u0105tkowo przypuszcza\u0142em. Musimy te\u017c doda\u0107 muzyk\u0119.<\/p>\n
<\/p>\n
Andrzej Wajda<\/span> Kto j\u0105 skomponowa\u0142?<\/b><\/p>\n Nie podj\u0105\u0142em jeszcze ostatecznej decyzji, aczkolwiek najbli\u017cszy jest mi w tej chwili pomys\u0142 wykorzystania gotowej muzyki Witolda Lutos\u0142awskiego. W ka\u017cdym razie, je\u017celi wszystko p\u00f3jdzie dobrze, chcia\u0142bym nasz film pokaza\u0107 na Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni.<\/p>\n Jak Pan ocenia efekt swojej pracy?<\/b><\/p>\n Moja ocena to jedno, ale przede wszystkim czekam na konfrontacj\u0119 z widzami. Ciekaw jestem, kto b\u0119dzie chcia\u0142 m\u00f3j film ogl\u0105da\u0107 i czy widownia odczyta to, co chc\u0119 jej przekaza\u0107. Mam nadziej\u0119, \u017ce kreacja Bogus\u0142awa Lindy u\u0142atwi widzom kontakt z rzeczywisto\u015bci\u0105 lat 50.<\/p>\n O filmie na temat W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego my\u015bla\u0142 Pan ju\u017c w 1994 roku. Co sprawi\u0142o, \u017ce zdecydowa\u0142 si\u0119 Pan na jego realizacj\u0119 w\u0142a\u015bnie teraz?<\/b><\/p>\n Pocz\u0105tkowo, my\u015bl\u0105c o tym filmie, koncentrowa\u0142em si\u0119 na ma\u0142\u017ce\u0144stwie W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego i Katarzyny Kobro. Planowa\u0142em wtedy, \u017ce b\u0119dzie to film nie tylko o artystach, ale i o bardzo trudnej relacji mi\u0119dzy m\u0119\u017cem, \u017con\u0105 i ich c\u00f3rk\u0105, Nik\u0105 Strzemi\u0144sk\u0105. Po d\u0142ugich pr\u00f3bach zrozumia\u0142em, \u017ce wyszed\u0142by z tego film psychologiczny, a do czego\u015b takiego nie potrzebowa\u0142bym koniecznie Strzemi\u0144skiego i Kobro. Po d\u0142ugim czasie podj\u0105\u0142em decyzj\u0119, \u017ce zrobi\u0119 film tylko o Strzemi\u0144skim i jego zmaganiach z \u00f3wczesn\u0105 w\u0142adz\u0105. Powidoki <\/i>zaczynaj\u0105 si\u0119 w roku 1948 i pokazuj\u0105 ostatnie lata socrealizmu przywleczonego ze Zwi\u0105zku Radzieckiego oraz najwi\u0119kszego nacisku politycznego na sztuk\u0119. Film ko\u0144czy si\u0119 w roku 1951 \u2013 roku \u015bmierci Strzemi\u0144skiego. Ustaliwszy ostatecznie temat \u2013 artysta wobec systemu, w kt\u00f3rym \u017cyje \u2013 mog\u0142em przyst\u0105pi\u0107 do realizacji.<\/p>\n W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144sk (Bogus\u0142aw Linda)<\/span> Czyli film polityczny?<\/b><\/p>\n Owszem, o funkcjonowaniu artysty w systemie totalitarnym i o tym, jak dalece w\u0142adza pr\u00f3bowa\u0142a kontrolowa\u0107 i kszta\u0142towa\u0107 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 w tamtych latach. A ten okres by\u0142 rzeczywi\u015bcie bardzo trudny do prze\u017cycia. Wielu artyst\u00f3w wtedy si\u0119 wycofa\u0142o. Malowali co\u015b dla siebie, wierz\u0105c, \u017ce ich malarstwo znajdzie akceptacj\u0119, kiedy sytuacja polityczna si\u0119 odmieni. Niekt\u00f3rzy doczekali\u2026 Strzemi\u0144ski akurat nie. Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce trzeba zrobi\u0107 opowie\u015b\u0107 o takim w\u0142a\u015bnie arty\u015bcie, kt\u00f3ry jest nieprzejednany i walczy z w\u0142adz\u0105 do ko\u0144ca, a\u017c do momentu, kiedy upada z g\u0142odu na ulicy. Najpierw zabrali mu prac\u0119 i zap\u0142at\u0119 za ni\u0105. Nawet w trzeciorz\u0119dnym warsztacie produkuj\u0105cym reklamy sklepowe nie m\u00f3g\u0142 pracowa\u0107. Potem wyrzucili go ze Zwi\u0105zku Plastyk\u00f3w. A potem nie by\u0142o ju\u017c dla niego \u017cadnego miejsca w tamtym systemie.<\/p>\n To mi troch\u0119 przypomina Pa\u0144ski film z 1978 roku \u2013 Bez znieczulenia <\/i>\u2013 nie tylko planowe niszczenie g\u0142\u00f3wnego bohatera przez system, ale te\u017c ca\u0142y w\u0105tek z wiernymi, wpatrzonymi w mistrza studentami.<\/b><\/p>\n Tak, to prawda. Studenci s\u0105 tutaj nie bez znaczenia. W\u0142adza bardzo si\u0119 ba\u0142a wszystkich, kt\u00f3rzy mieli presti\u017c. Bo wiedzia\u0142a, \u017ce niezale\u017cnie od tego, jak bardzo skrzywdzi Strzemi\u0144skiego, studenci b\u0119d\u0105 go szanowali, b\u0119d\u0105 o nim pami\u0119ta\u0107 i nie wiadomo, jaki u\u017cytek mog\u0105 z tego zrobi\u0107 w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n Co jeszcze, opr\u00f3cz ostatecznej decyzji o temacie, by\u0142o istotne dla powstania Powidok\u00f3w<\/i>?<\/b><\/p>\n Kolejnym decyduj\u0105cym pytaniem by\u0142o: kto to zagra? Co do g\u0142\u00f3wnej roli, od dwudziestu lat by\u0142em pewny, \u017ce Strzemi\u0144skiego ma zagra\u0107 Bogus\u0142aw Linda.<\/p>\n W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski (Bogus\u0142aw Linda)<\/span> Dlaczego?<\/b><\/p>\n W pracy nad filmem s\u0105 tylko dwa momenty natchnienia: wyb\u00f3r tematu i obsady. Racjonalnie tego nie wyt\u0142umacz\u0119, po prostu, zobaczy\u0142em Lind\u0119 \u201eoczami duszy\u201d w tej roli (\u015bmiech). Uwa\u017ca\u0142em, \u017ce tylko on mo\u017ce odda\u0107 t\u0119 bardzo trudn\u0105 sytuacj\u0119 Strzemi\u0144skiego, w kt\u00f3rej wszystko jest przeciwko niemu. Film jest skonstruowany w ten spos\u00f3b, \u017ce widz ogl\u0105da kolejne kl\u0119ski bohatera. Nie lubimy takich film\u00f3w, wi\u0119c t\u0119 rol\u0119 trzeba zagra\u0107 wyj\u0105tkowo, tak, \u017ceby widz chcia\u0142 to ogl\u0105da\u0107. I Bogus\u0142aw Linda to potrafi. Mam wra\u017cenie, \u017ce zrobi\u0142 wszystko, co by\u0142o mo\u017cliwe, \u017ceby maksymalnie ucz\u0142owieczy\u0107 t\u0119 posta\u0107. I licz\u0119 na to, \u017ce w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki temu widownia b\u0119dzie mog\u0142a nawi\u0105za\u0107 kontakt z tamt\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105. W pewnym stopniu jest to tak\u017ce zas\u0142uga wprowadzenia postaci c\u00f3rki Strzemi\u0144skiego i Kobro, granej przez Bronis\u0142aw\u0119 Zamachowsk\u0105.<\/p>\n Andrzej Wajda i Bronis\u0142awa Zamachowska (Nika Strzemi\u0144ska) na planie.<\/span> Autorem scenariusza jest, jak rozumiem, Andrzej Mularczyk?<\/b><\/p>\n Tak, ostateczn\u0105 wersj\u0119 scenariusza napisa\u0142 Andrzej Mularczyk. Ten film powsta\u0142 z gotowego materia\u0142u, z biografii Strzemi\u0144skiego. To nie s\u0105 sceny wymy\u015blone, no mo\u017ce poza niekt\u00f3rymi. Kolejne etapy konfliktu z w\u0142adz\u0105 to prawdziwe wydarzenia z \u017cycia Strzemi\u0144skiego. Przenios\u0142em je na ekran mo\u017cliwie szczeg\u00f3\u0142owo. R\u00f3\u017cne teksty, kt\u00f3re tam padaj\u0105, to nie s\u0105 wymy\u015blone rzeczy \u2013 na przyk\u0142ad prawdziwe s\u0105 wypowiedzi \u00f3wczesnego ministra kultury. Z kalendarza jasno wynika, kt\u00f3rego \u2013 ministra Sokorskiego.<\/p>\n Czyli przyk\u0142adowo to, jak wygl\u0105da mieszkanie Strzemi\u0144skiego czy Kobro, z t\u0105 charakterystyczn\u0105 kolorystyk\u0105, jest wzi\u0119te z \u017cycia?<\/b><\/p>\n Tak, my\u015bmy to zrekonstruowali bardzo starannie, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o rekonstrukcji Sali Neoplastycznej projektu Strzemi\u0144skiego w skali jeden do jednego, dok\u0142adnie tak, jak ona wtedy w Muzeum Sztuki w \u0141odzi wygl\u0105da\u0142a.<\/p>\n Czy tradycyjnie zaraz po rozpocz\u0119ciu zdj\u0119\u0107 od\u0142o\u017cy\u0142 Pan scenariusz na bok i zacz\u0105\u0142 si\u0119 przygl\u0105da\u0107 temu, co si\u0119 dzieje na planie?<\/b><\/p>\n Oczywi\u015bcie, tak jak robi\u0142em to podczas kr\u0119cenia wszystkich poprzednich film\u00f3w. Nigdy nie realizuj\u0119 scenariusza tak, jak jest on napisany. Po pierwsze dlatego, \u017ce w pewnym momencie gra aktor\u00f3w, sytuacje, kt\u00f3re si\u0119 wydarzaj\u0105, ludzie, z kt\u00f3rymi pracuj\u0119, wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 ten film. Je\u017celi film ma by\u0107 \u017cywy \u2013 a tylko \u017cywy film przemawia do \u017cywego widza \u2013 to nie mo\u017ce by\u0107 zrobiony automatycznie. A po drugie, polskie kino od pocz\u0105tku opiera\u0142o si\u0119 na systemie zespo\u0142\u00f3w. Moim nadzorc\u0105 nie by\u0142 kto\u015b z ministerstwa, tylko Jerzy Kawalerowicz, bo by\u0142em w jego zespole, albo Jerzy Bossak. Potem ju\u017c sam tworzy\u0142em zesp\u00f3\u0142. Ta relacja dawa\u0142a nam wolno\u015b\u0107. Dlatego nasze filmy by\u0142y tak dobre \u2013 bo powstawa\u0142y w trakcie realizacji i nikt nie sta\u0142 na przeszkodzie, nikt mnie nie \u015bciga\u0142, \u017ce zmieniam dialogi albo \u017ce dodaj\u0119 nowe sceny. Oczywi\u015bcie, \u017ce film na ko\u0144cu podlega\u0142 ocenie i wchodzi\u0142 na ekrany albo le\u017ca\u0142 na p\u00f3\u0142ce. To ju\u017c by\u0142y decyzje polityczne szefa kinematografii. Ale realizacji towarzyszy\u0142a wolno\u015b\u0107 i mo\u017cliwo\u015b\u0107 wprowadzania zmian w trakcie zdj\u0119\u0107.<\/p>\n Po raz kolejny (od 1999 roku) powierzy\u0142 Pan realizacj\u0119 zdj\u0119\u0107 do swojego filmu Paw\u0142owi Edelmanowi. Co Pan ceni we wsp\u00f3\u0142pracy z tym znakomitym operatorem?<\/b><\/p>\n Z Paw\u0142em Edelmanem pracuj\u0119 od lat. Zawsze szukam operator\u00f3w, kt\u00f3rzy byliby dla mnie nie tylko natchnieniem, ale i realn\u0105 pomoc\u0105. Po latach pracy z wieloma innymi spotka\u0142em si\u0119 z Paw\u0142em Edelmanem i pracuj\u0119 z nim stale od czasu Pana Tadeusza<\/i>. Poniewa\u017c wiem, \u017ce do ka\u017cdego mojego filmu on zawsze zaproponuje inn\u0105 \u2013 ale bardzo w\u0142asn\u0105 \u2013 form\u0119 wypowiedzi za pomoc\u0105 kamery. Ceni\u0119 w nim te\u017c to, \u017ce jest cz\u0142owiekiem bardzo zr\u00f3wnowa\u017conym. Wiele dopomaga mi w moich decyzjach dotycz\u0105cych \u2013 podkre\u015blam \u2013 nie tylko obrazu. Dobrze rozumie, jaki chc\u0119 zrobi\u0107 film, i rozmawia ze mn\u0105 o filmie, nie tylko o zdj\u0119ciach.<\/p>\n Jaka jest wi\u0119c koncepcja estetyczna Powidok\u00f3w<\/i>?<\/b><\/p>\n Wa\u017cna by\u0142a dla mnie \u0141\u00f3d\u017a, znana mi dobrze z tamtych czas\u00f3w, poniewa\u017c w 1949 roku pojawi\u0142em si\u0119 w Szkole Filmowej. Pokaza\u0142em j\u0105 dok\u0142adnie tak, jak ona wtedy wygl\u0105da\u0142a. By\u0142a taka statyczna, przy\u015bni\u0119ta, monotonna. To by\u0142o bardzo ponure miasto. Dziesi\u0105tki fabryk, tysi\u0105ce ludzi co rano id\u0105cych do pracy. A ta praca\u2026 Tak\u0105 katorg\u0119 trudno sobie w og\u00f3le wyobrazi\u0107. W zwi\u0105zku z tym ta szaro\u015b\u0107 i beznadzieja jest mi dobrze znana \u2013 i to starali\u015bmy si\u0119 z Paw\u0142em Edelmanem pokaza\u0107.<\/p>\n Do \u0141odzi z okresu, kiedy by\u0142a \u017cywym miastem, przybli\u017cy\u0142a mnie dopiero Ziemia obiecana<\/i>. Kiedy tam studiowa\u0142em, czy robi\u0142em pierwsze filmy, \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a po prostu nieciekawa. Poza artystami, kt\u00f3rzy dopiero si\u0119 budzili, oraz tradycj\u0105 Strzemi\u0144skiego, Kobro, tej Sali Neoplastycznej ca\u0142a reszta nie odgrywa\u0142a wi\u0119kszej roli. \u0141\u00f3d\u017a wysz\u0142a z wojny niezburzona, w zwi\u0105zku z czym znalaz\u0142y si\u0119 tam r\u00f3\u017cne instytucje, dla kt\u00f3rych nie by\u0142o miejsca w zniszczonej niemal ca\u0142kowicie Warszawie. To by\u0142y instytucje polityczne, z kt\u00f3rymi mia\u0142em ma\u0142o do czynienia i one nie mia\u0142y wp\u0142ywu na m\u00f3j obraz \u0141odzi. Miasto nie mia\u0142o na nas, kt\u00f3rzy\u015bmy chodzili do Szko\u0142y, jakiego\u015b du\u017cego wp\u0142ywu, poniewa\u017c my\u015bmy w og\u00f3le z tej Szko\u0142y nie wychodzili. Ogl\u0105dali\u015bmy wszystkie zaleg\u0142e filmy. A du\u017co ich by\u0142o, bo przecie\u017c za okupacji nikt nie chodzi\u0142 do kina, poniewa\u017c \u2013 jak si\u0119 wtedy m\u00f3wi\u0142o \u2013 \u201etylko \u015bwinie siedz\u0105 w kinie\u201d. W czasie wojny nie by\u0142em ani razu w kinie; pierwsze filmy zobaczy\u0142em dopiero po wojnie, najpierw zupe\u0142nie przypadkowe, a potem w Szkole mia\u0142em szanse uzupe\u0142ni\u0107 te wszystkie braki.<\/p>\n W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski, Pejza\u017c \u0142\u00f3dzki<\/em>, 1932 r.<\/span> Czyli \u0141\u00f3d\u017a w Powidokach<\/i> to miasto z Pa\u0144skiej pami\u0119ci?<\/b><\/p>\n Tak, zdecydowanie. Najgorsze w \u0141odzi by\u0142o wtedy to, \u017ce by\u0142a takim szarym, beznadziejnym miastem. Tamtejsze fabryki w niesko\u0144czono\u015b\u0107 fabrykowa\u0142y produkcj\u0119 dla Zwi\u0105zku Radzieckiego. Powiem tylko tyle \u2013 \u017ceby m\u00f3c robi\u0107 film Ziemia obiecana<\/i>, musia\u0142em si\u0119 umawia\u0107 za ka\u017cdym razem z dyrektorem tkalni, \u017ceby nie drukowali radzieckich panterek. Na chwil\u0119 si\u0119 zatrzymywali, robili bia\u0142e p\u0142\u00f3tno, wchodzili moi aktorzy i kr\u0119cili\u015bmy scen\u0119 z XIX wieku. Ju\u017c nie \u017c\u0105da\u0142em, \u017ceby drukowali co\u015b z tego wieku, bo nie mieli na to mo\u017cliwo\u015bci, ale \u017ceby przynajmniej nie drukowali radzieckich panterek. \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a miastem bardzo smutnym i \u2013 jak mi si\u0119 wtedy wydawa\u0142o \u2013 bez przysz\u0142o\u015bci. Ja jednak wi\u0119cej mieszka\u0142em w Krakowie i \u017cy\u0142em jego \u017cyciem artystycznym, tam mia\u0142em przyjaci\u00f3\u0142, tam by\u0142a Piwnica pod Baranami. Tam by\u0142o \u017cycie i tam dzia\u0142o si\u0119 wszystko.<\/p>\n Na marginesie zapytam jeszcze o Warszaw\u0119 \u2013 nie widz\u0119 w Pana filmach jakiego\u015b silnego uczucia do tego miasta.<\/b><\/p>\n Owszem, bo Warszawa w moim \u017cyciu by\u0142a wymuszona. W pewnym momencie zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce nie mog\u0119 robi\u0107 film\u00f3w, nie mieszkaj\u0105c w Warszawie. To by\u0142o przy okazji filmu Kana\u0142<\/i>. Wtedy dosta\u0142em pierwsze mieszkanie \u2013 pok\u00f3j z kuchni\u0105 w okolicy wytw\u00f3rni. W Warszawie znalaz\u0142em te\u017c przyjaci\u00f3\u0142, pozna\u0142em scenarzyst\u00f3w, z kt\u00f3rymi pracowa\u0142em, mi\u0119dzy innymi Jerzego Andrzejewskiego, co by\u0142o dla mnie szalenie wa\u017cne, poniewa\u017c on otwiera\u0142 mi oczy na wiele rzeczy, kt\u00f3rych nie rozumia\u0142em i nie widzia\u0142em. Tak\u2026 Ale Warszawa nie by\u0142a wtedy moim miastem.<\/p>\n Wr\u00f3\u0107my do koncepcji wizualnej Powidok\u00f3w<\/i>. Jak ju\u017c Pan wspomnia\u0142, akcja filmu obejmuje czasy obowi\u0105zywania doktryny socrealistycznej. Czy socrealizm by\u0142 tutaj punktem odniesienia?<\/b><\/p>\n Z pewno\u015bci\u0105 przy pracy nad tym filmem wa\u017cne by\u0142o dla mnie to, \u017ce akurat w latach obowi\u0105zywania sowieckiego socrealizmu by\u0142em studentem. Przenika\u0142 on do moich etiud szkolnych, mia\u0142em wi\u0119c za sob\u0105 do\u015bwiadczenie socrealizmu i rozumia\u0142em, jak musia\u0142 on wygl\u0105da\u0107 w konfrontacji z kim\u015b takim, jak Strzemi\u0144ski.<\/p>\n A czy malarstwo samego Strzemi\u0144skiego by\u0142o tu jak\u0105\u015b inspiracj\u0105?<\/b><\/p>\n Nie. Strzemi\u0144ski to najbardziej skrajny przyk\u0142ad malarza, kt\u00f3ry nie odst\u0105pi\u0142 od swoich za\u0142o\u017ce\u0144. Nie oznacza to wcale, \u017ce by\u0142 typem artysty odosobnionego. Wr\u0119cz przeciwnie. Przecie\u017c Strzemi\u0144ski przed wojn\u0105 za\u0142o\u017cy\u0142 w \u0141odzi w latach 30. trzecie na \u015bwiecie muzeum sztuki nowoczesnej. Po wojnie \u015bcigano go natomiast za form\u0119 sztuki, kt\u00f3ra by\u0142a w warunkach socrealizmu t\u0119piona. \u015acigano go te\u017c za stosunek do student\u00f3w. Jeszcze gorsze by\u0142o to, \u017ce studenci go akceptowali. W zwi\u0105zku z tym w\u0142adza nie chcia\u0142a go widzie\u0107 w Szkole. On tymczasem przygotowywa\u0142 swoje dzie\u0142o Teoria widzenia<\/i>, kt\u00f3re by\u0142o w zupe\u0142nej sprzeczno\u015bci z doktryn\u0105 socrealizmu. Strzemi\u0144ski nigdy nie by\u0142 bliskim mi malarzem. By\u0142 bliskim mi cz\u0142owiekiem, poniewa\u017c rozumia\u0142em wszystkie jego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski (siedzi na krze\u015ble) w\u015br\u00f3d student\u00f3w \u0142\u00f3dzkiej uczelni plastycznej<\/span> Jednak ju\u017c w samym tytule filmu odnosi si\u0119 Pan do jego koncepcji powidok\u00f3w \u2013 obraz\u00f3w, kt\u00f3re zostaj\u0105 na siatk\u00f3wce oka i powoli znikaj\u0105.<\/b><\/p>\n Ten film to moje powidoki, to, co ja pami\u0119tam z tamtych lat.<\/p>\n Rozumiem, Pa\u0144ski obraz lat 50., to, co z niego jeszcze trwa.<\/b><\/p>\n Najbli\u017cszym do\u015bwiadczeniem pozwalaj\u0105cym mi si\u0119 odnie\u015b\u0107 do tego czasu by\u0142o malarstwo \u2013 do roku 1949 by\u0142em przecie\u017c w Akademii Stuk Pi\u0119knych. Wprawdzie od pocz\u0105tku Szko\u0142y Filmowej szed\u0142em ju\u017c inn\u0105 drog\u0105, ale wci\u0105\u017c przyja\u017ani\u0142em si\u0119 z kr\u0119giem ludzi zwi\u0105zanych z ASP. Istotna by\u0142a obecna w tym wszystkim pr\u00f3ba przeciwstawienia si\u0119 sowieckiemu naturalizmowi, socrealizmowi. Nasi profesorowie z Akademii byli wychowani w Pary\u017cu, to byli uczniowie mi\u0119dzy innymi J\u00f3zefa Pankiewicza. U nich si\u0119 uczy\u0142em malowa\u0107.<\/p>\n Czym by\u0142 dla Pana filmowy powr\u00f3t do tego okresu?<\/b><\/p>\n My\u015bmy \u017cyli wtedy w \u015bwiecie, kt\u00f3ry zosta\u0142 stworzony nie przez nas. Mieli\u015bmy \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce to nie my spowodowali\u015bmy sytuacj\u0119, w jakiej si\u0119 znalaz\u0142a Polska. Maj\u0105c 15 lat, z\u0142o\u017cy\u0142em przysi\u0119g\u0119 Armii Krajowej. Zosta\u0142em zwolniony z tej przysi\u0119gi odpowiednim dekretem rz\u0105du londy\u0144skiego, kt\u00f3ry poleca\u0142 nam bra\u0107 udzia\u0142 w rzeczywisto\u015bci, jaka si\u0119 wtedy wytworzy\u0142a \u2013 z tym zastrze\u017ceniem, by nie przekracza\u0107 pewnych granic i nie wchodzi\u0107 w jakie\u015b stosunki partyjno-polityczne. I tak si\u0119 sta\u0142o. Ja chcia\u0142em by\u0107 malarzem, wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce to jest moja przysz\u0142o\u015b\u0107. Dosta\u0142em si\u0119 do Akademii Sztuk Pi\u0119knych. To by\u0142o ciekawe, \u017ce mniej wi\u0119cej po\u0142owa tych, kt\u00f3rzy tam chodzili, by\u0142a w mundurach. Wyszli z lasu i przyszli do Akademii. Nie mieli innego ubrania! Po tym by\u0142o wida\u0107, jak dalece ta m\u0142odzie\u017c bra\u0142a udzia\u0142 w rzeczywisto\u015bci wojennej. A po wojnie zacz\u0119\u0142a uczestniczy\u0107 w nowej rzeczywisto\u015bci. Cokolwiek by powiedzie\u0107, dzi\u0119ki temu, \u017ce si\u0119 od razu otworzy\u0142y uczelnie, \u017ce profesorowie ze Lwowa otworzyli momentalnie uniwersytet we Wroc\u0142awiu, a profesorowie z Wilna \u2013 uczelni\u0119 w Gda\u0144sku, m\u0142odzie\u017c natychmiast znalaz\u0142a si\u0119 w szko\u0142ach i od razu mog\u0142a si\u0119 uczy\u0107. To zadecydowa\u0142o, \u017ce my\u015bmy nie stali jak barany i nie czekali\u015bmy nie wiadomo na co. By\u0142aby to najg\u0142upsza rzecz, jak\u0105 mogliby\u015bmy zrobi\u0107. Zacz\u0119li\u015bmy bra\u0107 udzia\u0142 w tamtej rzeczywisto\u015bci, cho\u0107 to nie my j\u0105 stworzyli\u015bmy. M\u00f3wi\u0119 o tym, by podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie mieli\u015bmy w tym wzgl\u0119dzie \u017cadnych kompleks\u00f3w. Dlaczego nie mia\u0142em si\u0119 uczy\u0107 malarstwa i to na dodatek takiego, kt\u00f3re nie mia\u0142o nic wsp\u00f3lnego z jakimkolwiek socrealizmem! Pozna\u0142em wielkie, wspania\u0142e malarstwo francuskie, kt\u00f3re otworzy\u0142o mi oczy na \u015bwiat, na patrzenie, a potem pozwoli\u0142o mi dokona\u0107 wyboru. Szko\u0142a artystyczna na tym w\u0142a\u015bnie polega, \u017ce daje szans\u0119 wyboru.<\/p>\n W filmie pada kwestia: Jak malowa\u0107? Jak znale\u017a\u0107 form\u0119?<\/i> Domy\u015blam si\u0119, \u017ce to pytanie towarzyszy\u0142o i Panu w okresie studi\u00f3w malarskich.<\/b><\/p>\n Tak, to pytanie towarzyszy\u0142o mi przede wszystkim w Akademii. Pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego rzuci\u0142em Akademi\u0119 Sztuk Pi\u0119knych, by\u0142 w\u0142a\u015bnie taki, \u017ce nie znalaz\u0142em dla siebie odpowiedzi na to pytanie. Nie wiedzia\u0142em, jak\u0105 znale\u017a\u0107 form\u0119 dla tego, co chcia\u0142bym powiedzie\u0107. W Szkole Filmowej stan\u0105\u0142em ju\u017c przed zupe\u0142nie innymi pytaniami i szuka\u0142em innych odpowiedzi. A w Akademii zajmowali\u015bmy si\u0119 tylko i wy\u0142\u0105cznie form\u0105. Problemem by\u0142o te\u017c to, \u017ce malarstwo postimpresjonistyczne wydawa\u0142o nam si\u0119 czym\u015b, co jest poza naszym zainteresowaniem. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce prze\u017cyli\u015bmy wojn\u0119, chcieli\u015bmy opowiedzie\u0107 co\u015b z naszych do\u015bwiadcze\u0144, kt\u00f3re by\u0142y dla nas najsilniejsze. A tu nagle mieli\u015bmy si\u0119 sta\u0107 bezinteresownymi artystami, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 sztuk\u0105. W oczach mieli\u015bmy jednak co innego. Jedynym artyst\u0105, kt\u00f3ry zrealizowa\u0142 zadanie stoj\u0105ce w\u00f3wczas przed polskim malarzem, by\u0142 Andrzej Wr\u00f3blewski.<\/p>\n Czy po przyje\u017adzie na studia filmowe do \u0141odzi zetkn\u0105\u0142 si\u0119 Pan osobi\u015bcie z W\u0142adys\u0142awem Strzemi\u0144skim?<\/b><\/p>\n A wie Pani, \u017ce nie! To jest bardzo dziwne, dlatego \u017ce wiem o tym, \u017ce on chcia\u0142 si\u0119 ze mn\u0105 spotka\u0107. Strzemi\u0144ski po prostu bardzo interesowa\u0142 si\u0119 tym, co si\u0119 dzia\u0142o w Szkole Filmowej. Przede wszystkim jednak, nim ja przyszed\u0142em do Film\u00f3wki, uczy\u0142 tam rysunku. Tylko niestety w 1949 roku przeszed\u0142 do Szko\u0142y Sztuk Plastycznych i tam wyk\u0142ada\u0142 histori\u0119 sztuki. A mnie uczy\u0142 ju\u017c Jerzy Mierzejewski i nie zd\u0105\u017cy\u0142em spotka\u0107 Strzemi\u0144skiego.<\/p>\n W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski (1893-1952)<\/span><\/p>\n Teorie Strzemi\u0144skiego mia\u0142y wtedy dla Pana znaczenie?<\/b><\/p>\n Poznawa\u0142em je na bie\u017c\u0105co, dlatego \u017ce koledzy, kt\u00f3rzy pracowali ju\u017c wtedy nad jego ksi\u0105\u017ck\u0105, byli w bliskich relacjach z nasz\u0105 Szko\u0142\u0105 Filmow\u0105. Na przyk\u0142ad reprodukcje ilustracji, kt\u00f3re Strzemi\u0144ski wybra\u0142 do ksi\u0105\u017cki, by\u0142y robione potajemnie u nas, w Szkole. Zatem si\u0142\u0105 rzeczy wszystkie te teorie znali\u015bmy.<\/p>\n Czy odwiedza\u0142 Pan w\u00f3wczas Sal\u0119 Neoplastyczn\u0105?<\/b><\/p>\n Oczywi\u015bcie! Wywiera\u0142o to na mnie wielkie wra\u017cenie. W og\u00f3le, gdy przyjecha\u0142em do \u0141odzi, to w pierwszej kolejno\u015bci poszed\u0142em do Muzeum Sztuki, w kt\u00f3rym ta Sala Neoplastyczna istnia\u0142a.<\/p>\n W Powidokach<\/i> pokazuje Pan t\u0119 Sal\u0119 i r\u00f3wnie\u017c jej destrukcj\u0119. Czy wiadomo\u015bci o tym, jak Strzemi\u0144ski by\u0142 systematycznie niszczony, dociera\u0142y w\u00f3wczas do Was, student\u00f3w Szko\u0142y Filmowej?<\/b><\/p>\n Tak, w og\u00f3le mieli\u015bmy poj\u0119cie o tym, co si\u0119 dzieje, wyci\u0105gali\u015bmy te\u017c wnioski z tego, jakie tematy etiud s\u0105 w Szkole dopuszczane. Ja na przyk\u0142ad mia\u0142em zrobi\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 filmu, kt\u00f3ry si\u0119 nazywa\u0142 Trzy opowie\u015bci<\/i>. Pocz\u0105tkowo by\u0142y to Cztery opowie\u015bci<\/i>, a ja mia\u0142em zrobi\u0107 w\u0142a\u015bnie t\u0119 czwart\u0105. Ale moi koledzy, kt\u00f3rzy zrobili te trzy etiudy, rozbudowali je do takich rozmiar\u00f3w, \u017ce to moje opowiadanie \u2013 podkre\u015blam, \u017ce na szcz\u0119\u015bcie \u2013 ju\u017c si\u0119 nie zmie\u015bci\u0142o. Nazywa\u0142o si\u0119 to Kasia z tkalni nr 3<\/i>\u2026 Gdybym zacz\u0105\u0142 swoj\u0105 karier\u0119 filmow\u0105 od noweli Kasia z tkalni nr 3<\/i>, to, prosz\u0119 pani, by\u0142aby spora r\u00f3\u017cnica (\u015bmiech)! Gdyby nie to, \u017ce ta nowela ju\u017c si\u0119 nie zmie\u015bci\u0142a, pewnie tak bym w\u0142a\u015bnie zacz\u0105\u0142, dlatego \u017ce nie mia\u0142bym innego wyj\u015bcia.<\/p>\n I by\u0142by Pan autorem socrealistycznego produkcyjniaka.<\/b><\/p>\n Ot\u00f3\u017c to, by\u0142bym autorem socrealistycznym\u2026 Wszystkie te nowele, kt\u00f3re si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142y na Trzy opowie\u015bci<\/i>, mia\u0142y dok\u0142adnie ten sam charakter. Pokazywa\u0142y Polsk\u0119 jak w radzieckim filmie. Taka by\u0142a w\u00f3wczas tendencja w Szkole. Dzi\u015b, kiedy patrz\u0119 na to z daleka, doskonale to rozumiem. Nasi profesorowie byli absolutnie \u015bwiadomi tego, co si\u0119 dzieje. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich przysz\u0142a przecie\u017c do Polski z \u201eCzo\u0142\u00f3wk\u0105\u201d Wojska Polskiego i z Armi\u0105 Czerwon\u0105 z ZSRR. Wiedzieli du\u017co wi\u0119cej od nas i nie chcieli, \u017ceby jakakolwiek cenzura czy polityczne instancje \u0142\u00f3dzkiego komitetu wojew\u00f3dzkiego wtr\u0105ca\u0142y si\u0119 do Szko\u0142y. Ale co z tego, \u017ce ja musia\u0142em robi\u0107 Kasi\u0119 z tkalni nr 3<\/i>, kiedy dzi\u0119ki niej obejrza\u0142em awangard\u0119 francusk\u0105, niemiecki ekspresjonizm, czyli filmy, kt\u00f3rych nikt inny w Polsce wtedy nie widzia\u0142! Dzi\u0119ki temu, \u017ce uczy\u0142 nas profesor Jerzy Toeplitz, my\u015bmy byli wprowadzeni, nie tylko przez rozmowy z nim, w sztuk\u0119 najbardziej progresywn\u0105, tak\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a przysz\u0142o\u015b\u0107. On wystara\u0142 si\u0119 o nigdzie w\u00f3wczas niepokazywane \u2013 poza Szko\u0142\u0105 \u2013 filmy awangardy. Ja to widzia\u0142em i to mi by\u0142o bliskie! Wprawdzie nie mogli\u015bmy realizowa\u0107 niczego w tym stylu, ale nie mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017cebym si\u0119 tego wtedy nie nauczy\u0142. To mia\u0142o na nas du\u017cy wp\u0142yw, a p\u00f3\u017aniej, kiedy by\u0142 ju\u017c lepszy moment na realizowanie film\u00f3w, nasze kino by\u0142 w du\u017cym stopniu kinem obrazu, a nie dialogu. Dialog mia\u0142 mniejsze szanse na skontaktowanie nas z widowni\u0105, a obrazy mog\u0142y opowiedzie\u0107 o nas co\u015b wi\u0119cej. W zwi\u0105zku z tym to kino mia\u0142o wi\u0119ksze mo\u017cliwo\u015bci, \u017ceby i\u015b\u0107 w \u015bwiat, \u017ceby by\u0142o tam pokazywane i zauwa\u017cone.<\/p>\n Wr\u00f3\u0107my jeszcze na chwil\u0119 do Szko\u0142y Filmowej. Przecie\u017c jak wiemy, tak\u017ce z Pa\u0144skich relacji, w Szkole opr\u00f3cz \u017cycia artystycznego toczy\u0142o si\u0119 wtedy \u017cycie polityczne: zebrania, donosy, sprawa Zofii Dwornik, na kt\u00f3r\u0105 doniesiono i siedzia\u0142a w wi\u0119zieniu. Czy mo\u017cna by\u0142o sobie wyrobi\u0107 na to wszystko jaki\u015b system odporno\u015bci?<\/b><\/p>\n Jedno jest pewne \u2013 nie istnia\u0142a absolutnie \u017cadna szansa, \u017ceby studenci opowiedzieli si\u0119 wtedy za ni\u0105. Nie! Ten op\u00f3r musia\u0142 dojrzewa\u0107, musia\u0142y min\u0105\u0107 ca\u0142e lata, tak\u017ce w kinie; ono za\u015b z czasem zacz\u0119\u0142o kszta\u0142towa\u0107 i polsk\u0105 inteligencj\u0119, i robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy stworzyli \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Ale wtedy, za stalinizmu w\u0142a\u015bciwie, nie wchodzi\u0142o w og\u00f3le w rachub\u0119, \u017ceby\u015bmy my, studenci, stan\u0119li w obronie swojej kole\u017canki. To nie dotyczy\u0142o tylko Szko\u0142y \u2013 przecie\u017c w zak\u0142adach pracy by\u0142o tak samo. Nie byli\u015bmy tutaj wyj\u0105tkiem.<\/p>\n Zastanawiam si\u0119, w jakim stopniu Pa\u0144skie w\u0142asne do\u015bwiadczenia z lat 50. przenikn\u0119\u0142y do Powidok\u00f3w<\/i>?<\/b><\/p>\n One oczywi\u015bcie przenikn\u0119\u0142y do moich film\u00f3w po raz pierwszy wtedy, kiedy zbli\u017ca\u0142em si\u0119 do Cz\u0142owieka z marmuru<\/i>. Robi\u0142em z tego u\u017cytek z ca\u0142\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105. Bohaterka Cz\u0142owieka<\/i> robi przecie\u017c film o latach 50. Jest tam taka scena, kiedy ona jedzie do ojca, m\u00f3wi mu, \u017ce wszystko jej zabrali \u2013 kamer\u0119, ta\u015bm\u0119\u2026 Ale ojciec odpowiada: Nie, ty si\u0119 szykuj, bo przyjdzie taki moment, \u017ce ty b\u0119dziesz mog\u0142a ten film zrobi\u0107, tylko musisz by\u0107 na to gotowa<\/i>. Ten dialog napisa\u0142a Agnieszka Holland. Dlaczego ona? Bo ona w tej grupie, kt\u00f3ra robi\u0142a Cz\u0142owieka<\/i>, by\u0142a politycznie najbardziej \u015bwiadoma. Bez niej nie by\u0142oby tej sceny; my\u015bmy j\u0105 dorobili specjalnie w trakcie powstawania filmu.<\/p>\n Agnieszka Holland i Andrzej Wajdana planie Cz\u0142owieka z \u017celaza<\/em>. Po lewej z aparatem – Renata Pajchel.<\/span> Zreszt\u0105 do Cz\u0142owieka z marmuru <\/i>odwo\u0142uje si\u0119 Pan w Powidokach<\/i> kilkakrotnie \u2013 w jednej z pracowni widzimy nawet pos\u0105g Birkuta. Albo ten gigantyczny transparent z portretem Stalina\u2026 Uruchamia to we mnie tak\u017ce skojarzenie z fina\u0142em Spalonych s\u0142o\u0144cem<\/i> Nikity Micha\u0142kowa, filmu przecie\u017c o tym, jak od \u015brodka wygl\u0105da\u0142o \u017cycie w stalinowskim terrorze. <\/b><\/p>\n Tak, to si\u0119 zgadza. Pomys\u0142, \u017ce malarz nie mo\u017ce malowa\u0107, bo mu zabrali biel, a daj\u0105 mu sam\u0105 czerwie\u0144, wynika\u0142 w\u0142a\u015bnie z tego, \u017ce chcia\u0142em wr\u00f3ci\u0107 do moich dawnych film\u00f3w, kt\u00f3re opiera\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na obrazie \u2013 wieloznacznym i symbolicznym. Jestem bardzo zadowolony z tej sceny. By\u0142a ona scen\u0105 z samego \u017cycia. Moja \u017cona, Krystyna Zachwatowicz, opowiedzia\u0142a mi, \u017ce w momencie, kiedy na Politechnice Warszawskiej odbywa\u0142 si\u0119 zjazd partii w 1948 roku, ona z rodzicami mieszka\u0142a przy ulicy Lwowskiej. Ca\u0142a Lwowska by\u0142a wtedy zas\u0142oni\u0119ta na czerwono tymi transparentami i mieszka\u0144cy zostali zawiadomieni, \u017ce je\u017celi ktokolwiek b\u0119dzie w tej sprawie co\u015b pr\u00f3bowa\u0142 zrobi\u0107, to po prostu b\u0119d\u0105 strzela\u0107 do okien. I przez ca\u0142y tydzie\u0144 trwania tych wszystkich wydarze\u0144 oni \u017cyli w czerwonym \u015bwietle.<\/p>\n Niebywa\u0142e i symboliczne. Spaleni s\u0142o\u0144cem, sk\u0105pani w czerwieni\u2026<\/b><\/p>\n Tak\u2026 Rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 prze\u017cy\u0142em w ci\u0105gu swojego d\u0142ugiego \u017cycia, to sytuacje i sceny nie do wymy\u015blenia<\/strong>. Bo to nie jest do wymy\u015blenia, \u017ce wojna odbywa si\u0119 w kana\u0142ach, tak samo jak nie jest do wymy\u015blenia, \u017ce nagle zas\u0142aniaj\u0105 okna na czerwono i nie mo\u017cna zaprotestowa\u0107. To sceny z rzeczywisto\u015bci. Takie sceny zawsze maj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0119, najbardziej przemawiaj\u0105 do widowni, nie tylko polskiej. Dlatego, \u017ce opieraj\u0105 si\u0119 na tym, co wizualne. To zawsze stanowi\u0142o o sile naszego kina.<\/p>\n Zastanawia mnie, czy Pan w okresie swojej m\u0142odo\u015bci spotka\u0142 swego mistrza \u2013 mistrza na tak\u0105 skal\u0119, jakim by\u0142 Strzemi\u0144ski dla swoich student\u00f3w?<\/b><\/p>\n Niedok\u0142adnie tak by\u0142o. Dlatego, \u017ce przedwojenne kino przesta\u0142o istnie\u0107 ca\u0142kowicie. W czasie wojny studia filmowe w Warszawie zosta\u0142y zniszczone, a przedwojenni re\u017cyserzy przedostali si\u0119 za granic\u0119. Ci, kt\u00f3rzy zostali po wojnie, byli ze \u201eStartu\u201d \u2013 oni dopiero si\u0119 szykowali do robienia film\u00f3w. Wprawdzie Aleksander Ford zrobi\u0142 przed wojn\u0105 kilka film\u00f3w i by\u0142 z tej grupy najbardziej dojrza\u0142y, ale z kolei nie chcia\u0142 si\u0119 specjalnie udziela\u0107 w Szkole Filmowej. Najwi\u0119ksz\u0105 s\u0142abo\u015bci\u0105 tej Szko\u0142y \u2013 oczywi\u015bcie przy wszystkich jej zaletach \u2013 by\u0142a sprawa re\u017cyserii aktor\u00f3w. Nasi profesorowie nie mieli w tym wzgl\u0119dzie wielkiego do\u015bwiadczenia. Na re\u017cyseri\u0119 aktor\u00f3w otworzy\u0142 mi oczy Tadeusz \u0141omnicki przy moim pierwszym filmie, Pokoleniu<\/i>. My\u015bmy chcieli zrobi\u0107 prawdziwy film o tej m\u0142odzie\u017cy. To nie by\u0142o tak, \u017ce\u015bmy si\u0119 starali upodobni\u0107 do film\u00f3w radzieckich; to nie by\u0142 nasz wz\u00f3r. Krystyna Janda ostatnio si\u0119 ze mnie wy\u015bmiewa\u0142a, \u017ce ja j\u0105 nauczy\u0142em, \u017ce filmy dziel\u0105 si\u0119 na \u201emiejskie\u201d i \u201ewiejskie\u201d: film \u201emiejski\u201d jest energiczny, gwa\u0142towny, a \u201ewiejski\u201d \u2013 powolny, tak sobie tam powoli p\u0142ynie\u2026 Radzieckie filmy by\u0142y dla nas tymi \u201ewiejskimi\u201d. My mieszkali\u015bmy w mie\u015bcie i starali\u015bmy si\u0119 ten nasz miejski rytm narzuci\u0107 swoim filmom. Dzi\u0119ki temu one by\u0142y bez por\u00f3wnania bardziej energiczne i \u0142atwiej trafia\u0142y do zachodniego \u015bwiata.<\/p>\n Czy mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Pan, podobnie jak Strzemi\u0144ski, te\u017c mia\u0142 takich uczni\u00f3w? Na przyk\u0142ad w Zespole Filmowym \u201eX\u201d?<\/b><\/p>\n To bardzo mi\u0142e dla mnie pytanie. Zesp\u00f3\u0142 \u201eX\u201d powsta\u0142 jednak w troch\u0119 innej sytuacji. Po 1968 roku odebrano kierownictwo dotychczasowym szefom i wprowadzono politruk\u00f3w \u2013 wybranych przez w\u0142adz\u0119. W pewnym momencie, kiedy sytuacja polityczna si\u0119 polepszy\u0142a, uda\u0142o nam si\u0119 odzyska\u0107 te zespo\u0142y. Wtedy koledzy nam\u00f3wili mnie, \u017cebym i ja utworzy\u0142 taki zesp\u00f3\u0142. Zg\u0142osi\u0142a si\u0119 wtedy do mnie grupa m\u0142odzie\u017cy, o kt\u00f3rej nic nie wiedzia\u0142em, nie mia\u0142em nawet \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce to s\u0105 w ogromnej cz\u0119\u015bci dzieci establishmentu politycznego. Nagle znalaz\u0142em si\u0119 w \u015brodowisku m\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3ra wiedzia\u0142a o polityce, o tym, jak wygl\u0105da nasza rzeczywisto\u015b\u0107, sto razy wi\u0119cej ni\u017c ja. Ja by\u0142em ca\u0142kowicie od tego odci\u0119ty, zajmowa\u0142em si\u0119 swoimi sprawami, nie mia\u0142em \u017cadnych przyjaci\u00f3\u0142 po tamtej stronie, nie pi\u0142em z nimi w\u00f3deczki i trzyma\u0142em si\u0119 z daleka. Ta m\u0142odzie\u017c doskonale wiedzia\u0142a, o co w tym wszystkim chodzi i szuka\u0142a dla siebie miejsca, \u017ceby kto\u015b dopom\u00f3g\u0142 im zrobi\u0107 taki film, jakiego oni chc\u0105. Powstanie \u201eX\u201d stwarza\u0142o bardzo dobre okoliczno\u015bci. Jestem dumny i szcz\u0119\u015bliwy, \u017ce da\u0142em im tak\u0105 szans\u0119. Dla mnie by\u0142o to bardzo pi\u0119kne i bardzo wa\u017cne do\u015bwiadczenie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich by\u0142a w tym czasie scenarzystami moich film\u00f3w albo pracowa\u0142a ze mn\u0105 jako asystenci. W zwi\u0105zku z tym zbli\u017cyli si\u0119 do mojego stylu rozmawiania z aktorami, mojego poszanowania dla pracy wszystkich pracownik\u00f3w technicznych.<\/p>\n Czyli by\u0142 to wp\u0142yw obustronny?<\/b><\/p>\n Kiedy Agnieszka Holland pomaga\u0142a mi i dopisa\u0142a kilka scen do Cz\u0142owieka z marmuru<\/i> i zosta\u0142a drugim re\u017cyserem tego filmu, minister wezwa\u0142 mnie i powiedzia\u0142, \u017cebym zrezygnowa\u0142 z niej jako asystentki, poniewa\u017c ma na mnie z\u0142y politycznie wp\u0142yw. W ten spos\u00f3b minister bardzo trafnie zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na to, \u017ce nie tylko ja kszta\u0142tuj\u0119 ich, ale \u017ce i oni bardzo zbli\u017cyli mnie do problem\u00f3w codziennej walki o swoje z w\u0142adz\u0105 polityczn\u0105. Dzi\u0119ki nim bardziej \u015bwiadomie porusza\u0142em si\u0119 w sprawach politycznych. Oczywi\u015bcie stara\u0142em si\u0119 wytworzy\u0107 sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej ci m\u0142odzi ludzie nie byliby skr\u0119powani moim do\u015bwiadczeniem filmowym, a mia\u0142em ju\u017c za sob\u0105 sporo film\u00f3w. By\u0142em raczej po to, \u017ceby ich ochroni\u0107 i dopom\u00f3c im wypowiedzie\u0107 si\u0119 ich w\u0142asnym g\u0142osem. Agnieszka Holland, Jerzy Domaradzki czy Janusz Zaorski albo Ryszard Bugajski \u2013 ka\u017cdy z nich mia\u0142 sw\u00f3j w\u0142asny temat. Chodzi\u0142o o to, \u017ceby im pom\u00f3c ten temat uwyra\u017ani\u0107 na tyle, by m\u00f3g\u0142 si\u0119 przenie\u015b\u0107 na ekran, a potem \u2013 \u017ceby broni\u0107 ich film\u00f3w za wszelk\u0105 cen\u0119 i doprowadzi\u0107 do tego, by mog\u0142y wej\u015b\u0107 na ekrany. A to nie by\u0142o \u0142atwe.<\/p>\n Boles\u0142aw Micha\u0142ek robi\u0142 wszystko, co w jego mocy, \u017ceby powstawa\u0142y dobre scenariusze, daj\u0105ce szanse na dobre filmy, a Barbara Pec-\u015alesicka \u2013 \u017ceby film nie napotka\u0142 niepotrzebnych trudno\u015bci w trakcie realizacji; bo te filmy by\u0142y o wiele bardziej obserwowane pod wzgl\u0119dem politycznym i o wiele surowiej oceniane od strony produkcyjnej. W pewnym momencie musia\u0142em wszystko postawi\u0107 na jedn\u0105 kart\u0119 \u2013 broni\u0105c filmu Przes\u0142uchanie<\/i> \u2013 i zesp\u00f3\u0142 zosta\u0142 rozwi\u0105zany.<\/p>\n Czy taka relacja powt\u00f3rzy\u0142a si\u0119 jeszcze p\u00f3\u017aniej, na przyk\u0142ad w Mistrzowskiej Szkole Re\u017cyserii Filmowej Andrzeja Wajdy?<\/b><\/p>\n Nie chcia\u0142bym o tym m\u00f3wi\u0107, to ju\u017c zupe\u0142nie inna bajka, inna rozmowa. To, co wa\u017cne jeszcze na temat \u201eX\u201d, i co mnie bardzo ujmuje, to fakt, \u017ce ci re\u017cyserzy do dnia dzisiejszego s\u0105 moimi przyjaci\u00f3\u0142mi. Relacja przyjacielska nie usta\u0142a wraz z rozwi\u0105zaniem zespo\u0142u.<\/p>\n Poniewa\u017c w Akademii Polskiego Filmu trwa w\u0142a\u015bnie kurs na temat inspiracji plastycznych i malarskich w Pa\u0144skiej tw\u00f3rczo\u015bci, nie mog\u0119 na koniec nie zapyta\u0107 o spraw\u0119 intensywnego przenikania malarstwa do Pa\u0144skich film\u00f3w.<\/b><\/p>\n Zacznijmy od tego, \u017ce najwa\u017cniejszym kana\u0142em komunikacji, o wiele wa\u017cniejszym ni\u017c s\u0142owo, jest obraz. Dop\u00f3ki nie powsta\u0142o kino, istnia\u0142o przede wszystkim malarstwo. Polskie malarstwo w ogromnym zakresie \u2013 niezale\u017cnie od tego, w jakim stopniu uniemo\u017cliwia\u0142o mu to bycie sztuk\u0105 \u2013 stanowi\u0142o ilustracj\u0119 pewnych wydarze\u0144 z przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3re by\u0142y nieustaj\u0105cym tematem, cz\u0119sto traktowanym krytycznie. Oczywi\u015bcie \u017ce Matejko przedstawi\u0142 g\u0142\u00f3wnie nasze zwyci\u0119stwa. Ale malarstwo szuka\u0142o te\u017c wyrazu naszego krajobrazu, naszych postaci, naszej ludowo\u015bci, temperamentu, energii, naszej wsi. Kiedy wi\u0119c przyst\u0119puj\u0119 do filmu, to zawsze bior\u0119 malarstwo pod uwag\u0119, bo to s\u0105 takie \u201ecudzys\u0142owy\u201d. Dla pokolenia, do kt\u00f3rego nale\u017c\u0119, te wszystkie skojarzenia malarskie by\u0142y jasne i bliskie, ca\u0142kowicie zrozumia\u0142e. Gdy robi\u0142em film taki jak na przyk\u0142ad Brzezina<\/i>, by\u0142o dla mnie oczywiste, \u017ce bez jakiej\u015b wizualnej relacji do malarstwa Jacka Malczewskiego trudno by\u0142oby mi ten film sobie wyobrazi\u0107. Chocia\u017c \u2013 i to by\u0142o dla mnie zdumiewaj\u0105ce \u2013 kiedy Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz zobaczy\u0142 Brzezin\u0119<\/i>, by\u0142 bardzo zdziwiony, \u017ce wybra\u0142em Malczewskiego. Dla jego pokolenia by\u0142a to ju\u017c dawno odrzucona przesz\u0142o\u015b\u0107, oni patrzyli na to malarstwo z niech\u0119ci\u0105. Ale si\u0142a tego w\u0142a\u015bnie rodzaju malarstwa polega na tym, \u017ce ono zostaje w wyobra\u017ani. Poza tym, je\u017celi w Weselu<\/i> Wyspia\u0144ski pos\u0142uguje si\u0119 postaciami z Matejki, to w filmie mog\u0142em to zrobi\u0107 o wiele bardziej dos\u0142ownie ni\u017c w teatrze, tak \u017ceby ci, kt\u00f3rzy przypominaj\u0105 sobie, jak to namalowa\u0142 Matejko, zobaczyli te same twarze, te same ubiory, t\u0119 sam\u0105 sytuacj\u0119.<\/p>\n Daniel Olbrychski w Weselu<\/em><\/span> Jan Matejko, Rejtan – Upadek Polski<\/em><\/span> Jako artysta, re\u017cyser czuje si\u0119 Pan zatem depozytariuszem tych wzorc\u00f3w wizualnych?<\/b><\/p>\n W pewnym sensie tak. Gdyby tego nie by\u0142o w arsenale pami\u0119ci zbiorowej, nie mia\u0142bym ani prawa ani te\u017c potrzeby odwo\u0142ywania si\u0119 do tych obraz\u00f3w. Przecie\u017c nie robi\u0119 film\u00f3w dla samego siebie.<\/p>\n Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/b><\/p>\n Moje powidoki. <\/i>Z Andrzejem Wajd\u0105 rozmawia Aleksandra Zaga\u0144czyk<\/b><\/p>\n W wywiadzie re\u017cyser opowiada o swym najnowszym filmie Powidoki<\/i>, uko\u0144czonym, ale b\u0119d\u0105cym jeszcze na etapie postprodukcji. Film przedstawia losy W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego \u2013 wybitnego polskiego malarza i teoretyka sztuki \u2013 oraz histori\u0119 jego zmaga\u0144 z w\u0142adzami komunistycznej Polski narzucaj\u0105cymi artystom doktryn\u0119 realizmu socjalistycznego. Wajda wspomina r\u00f3wnie\u017c pocz\u0105tki swojej w\u0142asnej drogi artystycznej, czas studi\u00f3w w krakowskiej ASP, a nast\u0119pnie w \u0142\u00f3dzkiej Szkole Filmowej oraz odpowiada na pytania o koncepcj\u0119 estetyczn\u0105 Powidok\u00f3w<\/i>. Komentuje r\u00f3wnie\u017c inspiracje malarskie obecne w jego tw\u00f3rczo\u015bci, a tak\u017ce podkre\u015bla wp\u0142yw, jaki na kszta\u0142t Powidok\u00f3w<\/i> mia\u0142y jego w\u0142asne do\u015bwiadczenia z lat 50.<\/p>\n My afterimages.<\/i><\/b> Andrzej Wajda in conversation with Aleksandra Zaga\u0144czyk<\/b><\/p>\n In the interview the director talks about his latest film Powidoki<\/i> [Afterimages<\/i>], which is already shot, but still in post-production. The movie tells the story of W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski \u2013 an outstanding Polish avant-garde painter and art theoretician \u2013 and shows his struggle with the authorities of the communist Poland enforcing the doctrine of socialist realism on artists. Moreover, Wajda mentions the beginnings of his own artistic way, recalls the time when he studied at the Academy of Fine Arts in Krak\u00f3w and then at the Lodz Film School, and answers the questions concerning an aesthetic conception of Powidoki<\/i>. The director also gives some remarks on the paintings that inspired his work, and emphasizes the impact his own experience of the fifties had on the shape of Powidoki<\/i>.<\/p>\n S\u0142owa kluczowe:<\/b> Andrzej Wajda, Powidoki<\/i>, W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski, Sala Neoplastyczna, malarstwo w filmie, Pa\u0144stwowa Wy\u017csza Szko\u0142a Sztuk Plastycznych w \u0141odzi, Szko\u0142a Filmowa w \u0141odzi<\/p>\n Aleksandra Zaga\u0144czyk<\/b> \u2013 absolwentka Wydzia\u0142u Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego oraz Studium Doktoranckiego w Instytucie Sztuki PAN. Przygotowuje rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 nt. bohatera i przestrzeni w wybranych filmach Andrzeja Wajdy traktuj\u0105cych o wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Fragmenty swojej monografii filmu Wajdy Bez znieczulenia<\/i> opublikowa\u0142a w \u201eKwartalniku Filmowym\u201d i \u201eDialogu\u201d. Uczestniczy\u0142a w archiwizacji dokument\u00f3w zwi\u0105zanych z filmem Katy\u0144<\/i> dla Archiwum Andrzeja Wajdy; przeprowadzi\u0142a wywiady z tw\u00f3rcami filmu opublikowane w albumie po\u015bwi\u0119conym powstawaniu Katynia<\/i> (Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, 2007).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Mistrzu, premiera Pa\u0144skiego najnowszego filmu pocz\u0105tkowo by\u0142a planowana na 6 marca tego roku \u2013 dzie\u0144 Pana 90. urodzin. Na jakim etapie produkcji s\u0105 w tej chwili Powidoki? Film jest sko\u0144czony, pozosta\u0142y jeszcze techniczne sprawy postprodukcji, klatka po klatce nak\u0142adane s\u0105 efekty specjalne. Premiera b\u0119dzie p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105, a to dlatego, \u017ce te wszystkie korekcyjne zabiegi elektroniczne,… Czytaj wi\u0119cej »Moje powidoki. Z Andrzejem Wajd\u0105 rozmawia Aleksandra Zaga\u0144czyk<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":606,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[158],"tags":[180,72,181,182,183,184,185,186],"ppma_author":[187],"class_list":["post-198","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-1-2016","tag-aleksandra-zaganczyk","tag-andrzej-wajda","tag-malarstwo-w-filmie","tag-panstwowa-wyzsza-szkola-sztuk-plastycznych-w-lodzi","tag-powidoki","tag-sala-neoplastyczna","tag-szkola-filmowa-w-lodzi","tag-wladyslaw-strzeminski"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n<\/span>fot. Anna W\u0142och, \u017ar\u00f3d\u0142o: Akson Studio<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/12016\/Powidoki\/20150929_AnnaWloch_0283-1_duze_czyste.jpg\")
<\/p>\n
\n<\/b>Fotos z filmu Powidoki<\/em>, fot. Anna W\u0142och, \u017ar\u00f3d\u0142o: Akson Studio<\/span>
\n<\/b><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/12016\/Powidoki\/20150924_AnnaWloch_0114-1_copy2.jpg\")
<\/p>\n
\nFotos z filmu Powidoki<\/em>, fot. Anna W\u0142och, \u017ar\u00f3d\u0142o: Akson Studio<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/12016\/Powidoki\/20150921_AnnaWloch_0023-1_duze_czyste.jpg\")
<\/p>\n
\n<\/b>Werk z filmu Powidoki<\/em>, fot. Anna W\u0142och, \u017ar\u00f3d\u0142o: Akson Studio<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/12016\/Powidoki\/z8737899QPejzaz-lodzki--1932.jpg\")
<\/p>\n
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: Muzeum Sztuki w \u0141odzi<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/12016\/Powidoki\/z8737830QWladyslaw-Strzeminski--siedzi-na-krzesle--wsrod-st.jpg\")
<\/p>\n
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: Muzeum Sztuki w \u0141odzi<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/12016\/Powidoki\/z19229085QWladyslaw-Strzeminski--1893-1952-.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/12016\/Powidoki\/1-F-146-115-1500x.jpg\")
<\/p>\n
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/12016\/Powidoki\/1-F-1974-861-800x800.jpg\")
<\/p>\n
\nfot. Renata Pajchel, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/12016\/Powidoki\/Rejtan_Upadek_Polski_Matejko.jpg\")
<\/span><\/p>\n
\n<\/span>\u017ar\u00f3d\u0142o: Zakmek Kr\u00f3lewski w Warszawie<\/span><\/p>\n
\n<\/b><\/b><\/p>\n