![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/Co-byo-grane-okadka.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Wojciech \u015awidzi\u0144ski, Co by\u0142o grane? Film zagraniczny w Polsce w latach 1918\u20131929 na przyk\u0142adzie Warszawy<\/i>, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2015<\/p>\n
Poznawanie \u017cycia filmowego sprzed kilkudziesi\u0119ciu lat jest nie\u0142atwe i absorbuj\u0105ce, a jednocze\u015bnie fascynuj\u0105ce i w efekcie niezwykle zaskakuj\u0105ce. Przedwojenne, a nawet si\u0119gaj\u0105ce pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku sposoby u\u017cytkowania kultury filmowej, organizowania si\u0119 widowni, tworzenia \u015brodowisk, nierzadko dyktuj\u0105cych tempo celuloidowych innowacji, mo\u017cna \u015bledzi\u0107 na kilku poziomach: od og\u00f3lnonarodowego, przez regionalny, a\u017c po lokalny, obejmuj\u0105cy dzieje kin w o\u015brodkach miejskich \u2013 czasami o sto\u0142ecznym, czasami o peryferyjnym statusie administracyjnym. Od ponad 20 lat wype\u0142niaj\u0105 si\u0119 bia\u0142e plamy, kt\u00f3rych wstydliwe istnienie spowodowane przekonaniem o ma\u0142ej atrakcyjno\u015bci badawczej wzmiankowanej materii uniemo\u017cliwia\u0142o panoramiczn\u0105 czy syntetyczn\u0105 rekonstrukcj\u0119 \u017cycia filmowego w duchu \u201enowej historii\u201d, z uwzgl\u0119dnieniem uwarunkowa\u0144 spo\u0142ecznych, ekonomicznych czy prawnych.<\/p>\n
Do autor\u00f3w takich prac, powstaj\u0105cych z coraz wi\u0119ksz\u0105 intensywno\u015bci\u0105, do\u0142\u0105czy\u0142 ostatnio Wojciech \u015awidzi\u0144ski, kt\u00f3rego rozprawa Co by\u0142o grane? Film zagraniczny w Polsce w latach 1918\u20131929 na przyk\u0142adzie Warszawy<\/i>, zosta\u0142a wydana w ramach serii Dysertacje Doktorskie Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk, b\u0119d\u0105cej nawi\u0105zaniem do zarzuconej na uniwersytetach, acz chwalebnej tradycji drukowania prac awansowych jako \u015bwiadectwa aktywno\u015bci i \u015bwiadomo\u015bci metodologicznej m\u0142odych naukowc\u00f3w. Pojawienie si\u0119 tej pozycji nie by\u0142o dla historyk\u00f3w kina przedwojennego zaskoczeniem. \u015awidzi\u0144ski publikowa\u0142 bowiem od kilku lat na \u0142amach \u201eKwartalnika Filmowego\u201d teksty stanowi\u0105ce cz\u0119\u015b\u0107 jego projektu doktorskiego, m.in. o felietonistyce filmowej Andrzeja W\u0142asta, o obecno\u015bci film\u00f3w \u201eorientalnych\u201d w repertuarze kin w trzeciej dekadzie minionego wieku i o warszawskich kinematografach w latach 1918\u20131929. Tym razem, jako czytelnicy, a przede wszystkim badacze kina przedd\u017awi\u0119kowego, otrzymali\u015bmy tekst zwarty, ciekawie pomy\u015blany kompozycyjnie i bardzo przydatny. Mimo kilku mankament\u00f3w, kt\u00f3re zreszt\u0105 zauwa\u017c\u0105 jedynie osoby o podobnych kompetencjach warsztatowych, znaj\u0105c materi\u0119 dokumentarn\u0105 na poziomie wy\u017cszym ni\u017c ten, kt\u00f3ry wynika z lektury pierwszego tomu Historii filmu polskiego<\/i> W\u0142adys\u0142awa Banaszkiewicza i Witolda Witczaka oraz opracowa\u0144 W\u0142adys\u0142awa Jewsiewickiego, nie wyobra\u017cam sobie pomini\u0119cia ksi\u0105\u017cki Wojciecha \u015awidzi\u0144skiego przy pisaniu nowych syntez tycz\u0105cych zar\u00f3wno holistycznie pojmowanych dziej\u00f3w naszej kinematografii narodowej, jak i opracowa\u0144 szczeg\u00f3\u0142owych odnosz\u0105cych si\u0119 do drobnych aspekt\u00f3w kina przedwojennego. Jest to praca wa\u017cna tak\u017ce dla coraz liczniejszej grupy regionalist\u00f3w badaj\u0105cych \u017cycie filmowe w konkretnych o\u015brodkach miejskich lub na terenie tzw. region\u00f3w historycznych (\u015al\u0105sk, Wielkopolska). Niezale\u017cnie bowiem od uwarunkowa\u0144 geograficznych, geopolitycznych (spu\u015bcizna pozaborowa), upo\u015bledzenia b\u0105d\u017a emancypacji administracyjnej, punktem odniesienia dla polskiej kultury filmowej zawsze b\u0119dzie Warszawa. \u015awidzi\u0144ski o tym doskonale wie \u2013 wspomina o rezultatach bada\u0144 regionalnych i docenia ich wag\u0119, szkoda jedynie, \u017ce pomin\u0105\u0142 dwie wa\u017cne i ciekawe pozycje, a mianowicie 100 lat Marzenia. Historia kina w Tarnowie<\/i> Romana W\u0142odka i \u017bycie filmowe w wojew\u00f3dztwie kieleckim do 1939 roku<\/i> Moniki Bator, tym bardziej \u017ce w tek\u015bcie czyni wiele uwag do sytuacji kinematograf\u00f3w i ich repertuaru poza Warszaw\u0105.<\/p>\n
Metodologiczne kompetencje autora potwierdzaj\u0105 liczne aneksy, uzupe\u0142nienia, tabele, rzadziej ilustracje. Tych ostatnich szkoda, bowiem ikonografia z epoki w postaci bogato ornamentowanych reklam prasowych, zachowanych program\u00f3w kinowych czy wreszcie odpowiednich fotogram\u00f3w zamieszczanych w prasie bran\u017cowej i codziennej jest \u015bwiadectwem budz\u0105cej si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci filmowej \u00f3wczesnych u\u017cytkownik\u00f3w kultury. Om\u00f3wienie strategii publikacyjnej wspomnianych element\u00f3w ikonosfery nie tylko wzbogaci\u0142oby ksi\u0105\u017ck\u0119, ale tak\u017ce pozwoli\u0142o zasugerowa\u0107 rozwi\u0105zanie kilku w\u0105tpliwo\u015bci, kt\u00f3re Wojciech \u015awidzi\u0144ski pozostawia otwarte. Nie znaczy to, i\u017c recenzowana publikacja nie zosta\u0142a wyposa\u017cona w fotogramy, jest ich jednak zbyt ma\u0142o (jedynie 18) i s\u0105 niestety pretekstowe, a przecie\u017c nawet niekt\u00f3re z wykorzystanych zdj\u0119\u0107 mog\u0105 by\u0107 dowodem na stosowanie, zapewne powszechnych w tym czasie technik promocyjnych. Na s. 238 na przyk\u0142ad zosta\u0142a opublikowana ok\u0142adka programu do filmu Cz\u0142owiek \u015bmiechu<\/i> w re\u017c. Paula Leniego z Conradem Veidtem jako jego gwiazd\u0105. Widzimy na niej\u2026 puste miejsce na wpisanie nazwy kina, w kt\u00f3rego repertuarze obraz si\u0119 znalaz\u0142. O takich drobiazgach milcz\u0105 syntezy dziej\u00f3w naszej kinematografii. Natomiast wspomniane wcze\u015bniej tabele, diagramy, zestawienia danych statystycznych (zapewne w autorskim opracowaniu, cho\u0107 takiej informacji zabrak\u0142o), od kt\u00f3rych roi si\u0119 w recenzowanej ksi\u0105\u017cce, budz\u0105 jedynie uznanie i s\u0105 \u015bwiadectwem niez\u0142ego opanowania aparatu pomocniczego, tak bardzo lekcewa\u017conego przez wielu, szczeg\u00f3lnie m\u0142odych, historyk\u00f3w kina. Jedyne moje uwagi w tej materii, ale to tylko dlatego, \u017ce sam jestem wyznawc\u0105 tradycyjnego zapisu, dotycz\u0105 przypis\u00f3w i zamieszczonego na ko\u0144cu pracy zestawienia bibliograficznego, kt\u00f3re moim zdaniem nie u\u0142atwiaj\u0105 korzystania z tak bogatego i pieczo\u0142owicie zebranego korpusu \u017ar\u00f3d\u0142owego. Prosz\u0119 zatem autora, aby nie przyjmowa\u0142 tego jako zarzutu, a jedynie jako \u015bwiadectwo innej wra\u017cliwo\u015bci naukowej starszego o jedno pokolenie kolegi.<\/p>\n
Ca\u0142o\u015b\u0107 wywodu zosta\u0142a podzielona na dwa bloki \u2013 znacznie si\u0119 od siebie r\u00f3\u017cni\u0105ce i wymagaj\u0105ce zastosowania odmiennych metodologii. Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza realizuje zasadnicze zadanie tytu\u0142owe \u2013 rekonstruuje strategie prezentacyjne warszawskich iluzjon\u00f3w w okresie kina p\u00f3\u017anoniemego. Wyznacznikiem konstrukcji trzech umieszczonych w tym porz\u0105dku rozdzia\u0142\u00f3w by\u0142y dominanty premierowe, w przypadku lat 1918\u20131921 kinematografii niemieckiej, a mi\u0119dzy 1924 a 1929 rokiem kinematografii ameryka\u0144skiej. Dwulecie oddzielaj\u0105ce t\u0119 klamr\u0119, 1922\u20131923, zdaniem \u015awidzi\u0144skiego charakteryzowa\u0142a r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 repertuarowa, cho\u0107 lepiej by\u0142oby u\u017cy\u0107 okre\u015blenia r\u00f3wnowaga repertuarowa, tworz\u0105ca pole bezpo\u015bredniej konfrontacji niemieckich i ameryka\u0144skich produkcji z delikatnym t\u0142em innych kinematografii obecnych na polskich ekranach. Wprowadzeniem do tych rozwa\u017ca\u0144 jest, moim zdaniem, zbyt zdawkowy szkic (poczyniony zaledwie na dw\u00f3ch zadrukowanych stronach) omawiaj\u0105cy relacje dystrybucyjne podczas Wielkiej Wojny, z przywo\u0142aniem niezweryfikowanych \u017ar\u00f3d\u0142owo, funkcjonuj\u0105cych od ponad p\u00f3\u0142wiecza ustale\u0144 nestora polskiej refleksji nad przemys\u0142em filmowym, Edwarda Zaji\u010dka. W efekcie, posi\u0142kuj\u0105c si\u0119 zamieszczanymi w prasie recenzjami i publicystyk\u0105 bran\u017cow\u0105, Wojciech \u015awidzi\u0144ski zrekonstruowa\u0142 kolejne sezony i wychwyci\u0142 dominuj\u0105ce tendencje dystrybucyjne, recepcj\u0119 krytyczn\u0105 prezentowanych obraz\u00f3w oraz uwarunkowania prawno-ekonomiczne i obyczajowe towarzysz\u0105ce pokazom premierowym. Zagadnienia te zosta\u0142y uj\u0119te chronologicznie, dzi\u0119ki czemu poznajemy kolejno\u015b\u0107 pokaz\u00f3w premierowych, taktyki rekomendacyjne, stosunek lider\u00f3w opinii publicznej do pokazywanych film\u00f3w. Na poszczeg\u00f3lnych stronach opracowania pojawi\u0142y si\u0119 zatem tytu\u0142y film\u00f3w doskonale znanych (obecnie zreszt\u0105 dzi\u0119ki telewizji i internetowej domenie publicznej przywracanych kinomanom), m.in. Gabinet doktora Caligari<\/i> Roberta Wiene, Gor\u0105czka z\u0142ota<\/i> Charlesa Chaplina, Nietolerancja<\/i> Davida W. Griffitha czy \u015apiewak jazzbandu<\/i> Alana Croslanda, jak i zapomniane produkcje pochodz\u0105ce m.in. z obszaru przedrewolucyjnej Rosji, r\u00f3wnie\u017c z polskim stygmatem: dzie\u0142a W\u0142adys\u0142awa Starewicza Pan Twardowski<\/i> wed\u0142ug J\u00f3zefa. I. Kraszewskiego i Ijola<\/i> wed\u0142ug dramatu Jerzego \u017bu\u0142awskiego czy bia\u0142orosyjskie, produkowane na emigracji, z Iwanem Moz\u017cuchinem i Osipem Runiczem jako ich gwiazdami. Za szczeg\u00f3lnie cenne, co jest osobistym wk\u0142adem \u015awidzi\u0144skiego, uwa\u017cam informacje dotycz\u0105ce cz\u0119stotliwo\u015bci owych celuloidowych prezentacji. Dzi\u0119ki temu poznajemy kinowe rytua\u0142y, technik\u0119 wymiany tytu\u0142\u00f3w, oczekiwania publiczno\u015bci i wp\u0142yw, jaki ona mia\u0142a na ekranow\u0105 obecno\u015b\u0107 eksploatowanych kopii. To ka\u017ce wielokrotnie zastanowi\u0107 si\u0119 nad kwantyfikacj\u0105 mi\u0119dzywojennej kultury filmowej i doceni\u0107 jej warto\u015b\u0107, co r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142o podniesione na kartach monografii. Wskazanie na formu\u0142\u0119 d\u0142ugiego, kilkunastodniowego pokazywania dzie\u0142 nale\u017c\u0105cych obecnie do kanonu \u015bwiatowej kinematografii (filmy kammerspielu, niemieckiego ekspresjonizmu, ameryka\u0144skiego kina gatunk\u00f3w) pozwala dostrzec zjawisko krzepn\u0105cej dopiero \u015bwiadomo\u015bci filmowej jako strategii budowania \u015brodowisk kinofilskich.<\/p>\n
O kompensacjach filmoznawczych, rewiduj\u0105cych zastany obraz zjawiska, \u015bwiadcz\u0105 liczne uwagi nie tylko o tym, co trafia\u0142o na ekrany warszawskich iluzjon\u00f3w, ale tak\u017ce o tym, czego na skutek np. dominuj\u0105cej ideologii publiczno\u015b\u0107 obejrze\u0107 nie mog\u0142a. Dotyczy to cho\u0107by porewolucyjnego kina radzieckiego, kt\u00f3re prze\u0142ama\u0142o mur niech\u0119ci dopiero w drugiej po\u0142owie lat 20. Mo\u017cna by\u0142o doda\u0107, \u017ce konsekwentnym or\u0119downikiem pokazywania polskim kinomanom film\u00f3w Aleksandra Sanina (Polikuszka<\/i>) czy Aleksandra Iwanowskiego (Z tajemnic Pietropaw\u0142owskiej Twierdzy<\/i>), opr\u00f3cz krytyk\u00f3w sprzyjaj\u0105cych p\u00f3\u017aniejszej awangardzie, by\u0142 dyrektor Walerian Drut, jeden z czo\u0142owych dzia\u0142aczy samorz\u0105du filmowego, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 w Rosji lata Wielkiej Wojny, a po jej zako\u0144czeniu \u2013 ju\u017c w 1921 roku, za\u0142o\u017cy\u0142 wypo\u017cyczalni\u0119 \u201ePolonia-film\u201d. Pocz\u0105tkowo eksploatowa\u0142 on stare filmy z wytw\u00f3rni Aleksandra Chan\u017conkowa i Josifa Jermoliewa, a p\u00f3\u017aniej systematycznie wprowadza\u0142 do obiegu takie obrazy, jak Kelner z hotelu Jar<\/i> Jakowa Protazanowa, Burza nad Azj\u0105<\/i> Wsiewo\u0142oda Pudowkina czy B\u0142\u0119kitny ekspres<\/i> Ilii Trauberga.<\/p>\n
Przy wielkim uznaniu dla wk\u0142adu i umiej\u0119tno\u015bci rekonstrukcyjnych autora ksi\u0105\u017cki Co by\u0142o grane?..<\/i>. nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na kilka mankament\u00f3w faktograficznych, kt\u00f3rych nie spos\u00f3b by\u0142o unikn\u0105\u0107 bez zrewidowania ustale\u0144 poprzednik\u00f3w. Nie ma bowiem racji Wojciech \u015awidzi\u0144ski, gdy pisze o fiskalnej przemocy magistrat\u00f3w wobec kinematograf\u00f3w miejskich, datuj\u0105c pocz\u0105tki wprowadzenia podatk\u00f3w od widowisk (tak je okre\u015blano w nomenklaturze prawno-municypalnej) na koniec Wielkiej Wojny. Domiary podatkowe stosowano w imperium Romanow\u00f3w jeszcze przed 1914 rokiem, ale najbardziej gwa\u0142towna batalia o unikanie b\u0105d\u017a z\u0142agodzenie tych danin mia\u0142a miejsce ju\u017c po ustanowieniu administracji niemieckiej w Warszawie w roku 1916, kiedy to zastrajkowa\u0142y niemal wszystkie sto\u0142eczne iluzjony. Zreszt\u0105, przy znacznym poparciu lider\u00f3w opinii publicznej, przyczyni\u0142o si\u0119 to do konsolidacji \u015brodowiska w\u0142a\u015bcicieli kin i da\u0142o podwalimy przysz\u0142emu Zrzeszeniu Polskich Zwi\u0105zk\u00f3w Teatr\u00f3w \u015awietlnych \u2013 najwa\u017cniejszej organizacji bran\u017cy kinematograficznej dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego. Problem podatkowy r\u00f3wnie\u017c w mi\u0119dzywojniu nie zosta\u0142 definitywnie rozwi\u0105zany, od czasu do czasu generuj\u0105c napi\u0119cia mi\u0119dzy magistratami Warszawy, Krakowa czy Cz\u0119stochowy a bran\u017c\u0105 kinematograficzn\u0105, o czym dowiadujemy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z kart ksi\u0105\u017cki. Razi r\u00f3wnie\u017c uog\u00f3lnienie o zainstalowaniu jedynie w Warszawie ameryka\u0144skich biur wynajmu kopii filmowych, kt\u00f3re nie wytrzymuje konfrontacji z badaniami regionalnymi i chyba by\u0142o pisane jedynie z perspektywy centralnej. W samej tylko Bydgoszczy w latach 20. dzia\u0142a\u0142y dwie takie ajencje \u2013 \u201eEkran\u201d i \u201eAmericanfilm\u201d, nie tylko samodzielnie zaopatruj\u0105ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 kin w Wielkopolsce i na Pomorzu, ale tak\u017ce wydaj\u0105ce kilkustronicowe katalogi s\u0142u\u017c\u0105ce potencjalnym nabywcom. Niekt\u00f3re z nich, zachowane w zbiorach archiw\u00f3w pa\u0144stwowych, s\u0142u\u017c\u0105 jako \u017ar\u00f3d\u0142o ilustruj\u0105ce \u00f3wczesny dyskurs filmowy. Autor ksi\u0105\u017cki powtarza tak\u017ce za W\u0142adys\u0142awem Jewsiewickim kilka niezbyt precyzyjnych informacji, z kt\u00f3rych dwie tytu\u0142em przyk\u0142adu wymieni\u0119: warszawski \u201eCine-Teatr Apollo\u201d, kierowany przez Gustawa (nie Moj\u017cesza) Lejmana zainaugurowa\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w styczniu 1914 roku, a nie w roku 1913, a z kolei nazwanie Stanis\u0142awa Zagrodzi\u0144skiego (zapewne r\u00f3wnie\u017c za Jewsiewickim) majstrem szewskim, kt\u00f3ry za\u0142o\u017cy\u0142 iluzjon \u201eStylowy\u201d, jest grub\u0105 przesad\u0105. W roku 1917, kiedy powsta\u0142o wzmiankowane kino, by\u0142 on nieco ponad dwudziestoletnim, niegdysiejszym studentem filozofii repolonizowanego w roku 1916 Uniwersytetu Warszawskiego. Co prawda rzeczywi\u015bcie dochody z bran\u017cy obuwniczej przyczyni\u0142y si\u0119 do rozkr\u0119cenia interesu kinowego, ale pochodzi\u0142y one z firmy nale\u017c\u0105cej do jego ojca \u2013 Paw\u0142a Zagrodzi\u0144skiego.<\/p>\n
To s\u0105 jedynie drobne uwagi, kt\u00f3re nie umniejszaj\u0105 walor\u00f3w pracy. Uwa\u017cam jednak, \u017ce warto je wskaza\u0107 jako ewentualn\u0105 przestrog\u0119 przed bezkrytycznym przejmowaniem od naszych archeolog\u00f3w kina ich ustale\u0144, najcz\u0119\u015bciej pozbawionych \u017ar\u00f3d\u0142owego oparcia. Rozumiem, \u017ce autor nie m\u00f3g\u0142 te\u017c zapozna\u0107 si\u0119 z moj\u0105 prac\u0105 o \u017cyciu filmowym na ziemiach polskich w latach 1914-1918, tak samo jak ja podczas pisania swej rozprawy nie mog\u0142em pozna\u0107 jego ustale\u0144, bowiem te dwa opracowania ukaza\u0142y si\u0119 niemal r\u00f3wnocze\u015bnie.<\/p>\n
Skoncentrowanie si\u0119 autora na jednym, cho\u0107 fundamentalnym aspekcie \u017cycia filmowego by\u0142o rezultatem specyfiki projektu badawczego. Bardzo dobrze si\u0119 sta\u0142o, \u017ce nie ograniczy\u0142 si\u0119 on jedynie do omawiania poszczeg\u00f3lnych premier, policzenia tytu\u0142\u00f3w wprowadzonych na sto\u0142eczne ekrany i przywo\u0142ania g\u0142os\u00f3w coraz bardziej wp\u0142ywowej krytyki. Te wszystkie komponenty oczywi\u015bcie zosta\u0142y om\u00f3wione, ale ich warto\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 oceniona dopiero wtedy, gdy wcze\u015bniej zostanie zarysowane szerokie t\u0142o polityczne, ekonomiczne i kultowe tworz\u0105ce aur\u0119 rekonstruowanego zjawiska. Szeroki kontekst b\u0119d\u0105 zatem tworzy\u0142y odniesienia do mi\u0119dzynarodowej sytuacji politycznej, ekspansjonizmu kulturowego wielkich wytw\u00f3rni ameryka\u0144skich, problem\u00f3w ekonomicznych Starego Kontynentu buduj\u0105cego nowy powersalski \u0142ad, borykaj\u0105cego si\u0119 zar\u00f3wno z kryzysem gospodarczym, jak i dojrzewaj\u0105c\u0105 rewizj\u0105 powojennego porz\u0105dku. Dzi\u0119ki wykorzystaniu podstawowej literatury historycznej zosta\u0142o to w ksi\u0105\u017cce zawarte.<\/p>\n
Druga cz\u0119\u015b\u0107 pracy sk\u0142ada si\u0119 z tworz\u0105cych odr\u0119bne ca\u0142o\u015bci esej\u00f3w odnosz\u0105cych si\u0119 do zagadnie\u0144 drobniejszych ni\u017c zarysowane wy\u017cej. Tworz\u0105 j\u0105 teksty o obecno\u015bci na polskich ekranach film\u00f3w wyre\u017cyserowanych przez Davida W. Griffitha, obraz\u00f3w z Conradem Veidtem aktorem niemieckim, kt\u00f3rego emploi<\/i> widzowie mogli prze\u015bledzi\u0107 zar\u00f3wno w filmach weimarskich, jak i p\u00f3\u017aniejszych hollywoodzkich, burleski i komedii z popularnymi i reprezentuj\u0105cymi odmienne tradycje odtw\u00f3rcami r\u00f3l g\u0142\u00f3wnych, film\u00f3w \u201eorientalnych\u201d na ekranach polskich kin i krytycznych artyku\u0142\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na korpus felieton\u00f3w Andrzeja W\u0142asta (Andrzeja Baumrittera \u2013 jednego z najbardziej \u015bwiadomych tw\u00f3rc\u00f3w kultury masowej, autora s\u0142\u00f3w do s\u0142ynnej piosenki Rebeka<\/i>) pt. Dziesi\u0105ta muza<\/i>, zamieszczanych na \u0142amach czasopisma \u201eEkran i Scena\u201d. Pozornie ten zestaw wydaje si\u0119 dolepiony do zasadniczego wywodu. By\u0107 mo\u017ce wielu czytelnik\u00f3w nawet b\u0119dzie utyskiwa\u0107, \u017ce brakuje wsp\u00f3lnego mianownika kompozycyjnego mi\u0119dzy obu cz\u0119\u015bciami. W rzeczywisto\u015bci, co jest oczywi\u015bcie jedynie moj\u0105 opini\u0105, konstrukcja taka pokazuje, \u017ce ka\u017cdy z aspekt\u00f3w om\u00f3wionych w zasadniczej, czyli cz\u0119\u015bci pierwszej ksi\u0105\u017cki zas\u0142uguje na samodzielne opracowanie. Wszystkie wspomniane wy\u017cej teksty warte s\u0105 recenzenckiej rekomendacji, ale jeden z nich jest szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cy \u2013 kilkunastostronicowe zwie\u0144czenie dzie\u0142a zatytu\u0142owane Manipulacje, zakazy, pomy\u0142ki, czyli co wy\u015bwietla\u0142y kina stolicy w latach 1918-1929<\/i>. Co prawda sensacyjnie skonstruowany tytu\u0142 zapowiada wi\u0119cej, ni\u017c otrzymali\u015bmy, ale i tak wystarczy to, aby aby\u015bmy mogli zapozna\u0107 si\u0119 z metodami tworzenia napi\u0119cia mi\u0119dzy w\u0142a\u015bcicielami kin a publiczno\u015bci\u0105. Swobodne traktowanie sygna\u0142\u00f3w rekomendacyjnych w postaci wymy\u015blanych przez kierownictwo iluzjon\u00f3w tytu\u0142\u00f3w i sugestii gatunkowych by\u0142o zmor\u0105 p\u00f3\u017aniejszych badaczy przedwojennego kina. Do\u015b\u0107 niefrasobliwie traktowane oryginalne oznaczenia, nieprecyzyjnie przytaczane nazwiska, a czasami najbardziej prymitywne konfabulacje tycz\u0105ce akcji prezentowanych obraz\u00f3w, stanowi\u0142y barier\u0119, na kt\u00f3rej nawet najbardziej do\u015bwiadczeni historycy mogli po\u0142ama\u0107 sobie z\u0119by. Wojciech \u015awidzi\u0144ski w tym fragmencie swojej pracy przytacza dziesi\u0105tki przyk\u0142ad\u00f3w takich praktyk, wymienia tytu\u0142y, pod jakimi wprowadzano do repertuaru filmy i ich oryginalne brzmienie. Wymaga\u0142o to od niego nie tylko kompetencji filmoznawczych i historycznych, ale tak\u017ce samozaparcia i nieust\u0119pliwo\u015bci w weryfikowaniu zapis\u00f3w z epoki. A do tego do\u0142o\u017cy\u0142 jeszcze \u015bwie\u017ce obserwacje \u00f3wczesnych lider\u00f3w opinii publicznej pochodz\u0105ce ze \u017ar\u00f3de\u0142 pami\u0119tnikarskich, recenzenckich i pisanych po latach wspomnie\u0144.<\/p>\n
Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce podstawowy filtr tych emocji tworzy\u0142a prasa, o czym autor rozprawy wielokrotnie przypomina, ubolewaj\u0105c nad upustami dokumentarnymi, kt\u00f3rym cz\u0119\u015bciowo zawini\u0142a wojna (przepad\u0142y wtedy niemal wszystkie karty cenzorskie) i dewastacja naszej substancji archiwalnej, a tak\u017ce niefrasobliwe traktowanie przez samych bran\u017cyst\u00f3w \u015bwiadectw ich dzia\u0142alno\u015bci. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce opr\u00f3cz czasopism filmowych czy kino-teatralnych autor powinien w wi\u0119kszym zakresie wykorzysta\u0107 codzienn\u0105 pras\u0119 sto\u0142eczn\u0105 \u2013 nie tylko przywo\u0142uj\u0105c popremierowe opinie, ale tak\u017ce eksploruj\u0105c inne teksty dziennikarskie rejestruj\u0105ce \u017cycie filmowe stolicy: inserat, wzmiank\u0119 czy nawet plotkarskie kolumny \u015bwiadcz\u0105ce o obecno\u015bci w spo\u0142ecznych wyobra\u017ceniach kinowych gwiazd zachodniej proweniencji.<\/p>\n
Nie wiem, jakie s\u0105 dalsze plany naukowe Wojciecha \u015awidzi\u0144skiego, ale radzi\u0142bym, aby nie traktowa\u0142 projektu rozpocz\u0119tego recenzowan\u0105 rozpraw\u0105 jako zako\u0144czonego. Chodzi mi nie tylko o prost\u0105 kontynuacj\u0119, czyli dopisanie narracji o kolejnym dziesi\u0119cioleciu. Jasne, \u017ce zanalizowanie polityki repertuarowej w okresie kina d\u017awi\u0119kowego jest konieczno\u015bci\u0105 i ch\u0119tnie przeczyta\u0142bym tak\u0105 prac\u0119, ale sugerowa\u0142bym rozszerzenie rezultat\u00f3w bada\u0144 zaprezentowanych w recenzowanej ksi\u0105\u017cce na inne aspekty \u017cycia filmowego Warszawy w okresie od odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci do zainstalowania pierwszej aparatury d\u017awi\u0119kowej. Po pierwsze najbardziej oczywiste wydaje si\u0119 zszycie tematu przez opracowanie recepcji kinowej rodzimej tw\u00f3rczo\u015bci filmowej. Po wt\u00f3re nie nale\u017cy zapomina\u0107, \u017ce na swoje opracowanie czekaj\u0105 te\u017c dzieje poszczeg\u00f3lnych kin, organizacji \u015brodowiskowych, reklama i promocja, a przede wszystkim biografie bran\u017cyst\u00f3w. To \u015bwiat ci\u0105gle nieodkryty.<\/p>\n
Wype\u0142nianie bia\u0142ych plam<\/b><\/p>\n
Recenzja ksi\u0105\u017cki Wojciecha \u015awidzi\u0144skiego Co by\u0142o grane? Film zagraniczny w Polsce w latach 1918\u20131929 na przyk\u0142adzie Warszawy<\/i>, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2015<\/p>\n
Filling empty spaces<\/b><\/p>\n
Review of the book by Wojciech \u015awidzi\u0144ski, Co by\u0142o grane? Film zagraniczny w Polsce w latach 1918\u20131929 na przyk\u0142adzie Warszawy<\/i> [What was on screens? Foreign movies in Poland 1918\u20131929. Case study of Warsaw<\/i>], Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2015<\/p>\n
S\u0142owa kluczowe: <\/b>nieme kino, recepcja filmu, kino w Polsce 1918\u00ad\u20131929<\/p>\n
Mariusz Guzek<\/b> \u2013 dr hab., adiunkt w Instytucie Nauk Politycznych Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Zajmuje si\u0119 regionalistyk\u0105 (ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem kultury filmowej Bydgoszczy), dziejami kina polskiego w okresie Wielkiej Wojny i pierwszych latach po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci oraz kinematografi\u0105 czechos\u0142owack\u0105 i czesk\u0105. Obecnie przygotowuje monografi\u0119 Otakara V\u00e1vry. Autor ksi\u0105\u017cek: Filmowa Bydgoszcz 1896\u20131939<\/i> (2004) i Co wsp\u00f3lnego z wojn\u0105 ma kinematograf? Kultura filmowa na ziemiach polskich 1914\u20131918<\/i> (2014), wsp\u00f3\u0142autor opracowania Wojna i wojskowo\u015b\u0107 w tw\u00f3rczo\u015bci oraz adaptacjach powie\u015bci Boles\u0142awa Prusa<\/i>, wsp\u00f3\u0142redaktor tomu Kino polskie wobec II wojny \u015bwiatowej<\/i> (2011). Publikowa\u0142 w \u201ePrzegl\u0105dzie Historycznym\u201d, \u201eHistoryce\u201d, \u201eCzasie Kultury\u201d, \u201ePrzegl\u0105dzie Zachodniopomorskim\u201d i \u201eStudiach J\u0119zykoznawczych\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wojciech \u015awidzi\u0144ski, Co by\u0142o grane? Film zagraniczny w Polsce w latach 1918\u20131929 na przyk\u0142adzie Warszawy, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2015 Poznawanie \u017cycia filmowego sprzed kilkudziesi\u0119ciu lat jest nie\u0142atwe i absorbuj\u0105ce, a jednocze\u015bnie fascynuj\u0105ce i w efekcie niezwykle zaskakuj\u0105ce. Przedwojenne, a nawet si\u0119gaj\u0105ce pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku sposoby u\u017cytkowania kultury filmowej, organizowania si\u0119 widowni, tworzenia \u015brodowisk, nierzadko… Czytaj wi\u0119cej »Wype\u0142nianie bia\u0142ych plam – recenzja ksi\u0105\u017cki „Co by\u0142o grane? Film zagraniczny w Polsce w latach 1918\u20131929 na przyk\u0142adzie Warszawy” Wojciecha \u015awidzi\u0144skiego<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1696,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[158,11],"tags":[72,174,175,176,177,178],"ppma_author":[179],"class_list":["post-197","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-1-2016","category-recenzja","tag-andrzej-wajda","tag-kino-miedzywojenne","tag-kino-w-polsce-1918-1929","tag-nieme-kino","tag-polskie-kino-miedzywojenne","tag-recepcja"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t