![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/Jackiewicz-okadka.png\")
<\/p>\nAleksander Jackiewicz<\/i>, red. Barbara Giza, Piotr Zwierzchowski, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2015<\/p>\n
<\/p>\n
Ksi\u0105\u017cka zbiorowa Aleksander Jackiewicz<\/i> ukazuje si\u0119 na skrzy\u017cowaniu dw\u00f3ch \u015bcie\u017cek. Pierwsza z nich to wymy\u015blona przez Barbar\u0119 Giz\u0119 i Piotra Zwierzchowskiego seria \u201ePolscy krytycy filmowi\u201d, zapocz\u0105tkowana w 2013 roku tomem o Konradzie Eberhardcie i \u2013 przy wsparciu Uniwersytetu SWPS \u2013 szcz\u0119\u015bliwie teraz kontynuowana. W\u0142a\u015bnie tak: szcz\u0119\u015bliwie. Bo chocia\u017c sam kibicuj\u0119 tej idei szczerze i poniek\u0105d czynnie, bior\u0119 j\u0105 za romantyczny poryw. Oto w niecce niskonak\u0142adowych ksi\u0105\u017cek o filmie powstaje jeszcze jedna nisza. Merytoryczna i funkcjonalna przemiana krytyki filmowej nie przek\u0142ada si\u0119 na zainteresowanie t\u0105 dziedzin\u0105. Dawni jej reprezentanci ma\u0142o kogo obchodz\u0105. Poza kilkoma wyj\u0105tkami pozostaj\u0105 oni dla szerszej, a nawet uniwersyteckiej publiczno\u015bci w\u0142a\u015bciwie bezimienni. Barbara Giza i Piotr Zwierzchowski postanowili wywo\u0142a\u0107 ich duchy. Oby tandemowi idealist\u00f3w uda\u0142o si\u0119 \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 na \u00f3w seans najwra\u017cliwszych odbiorc\u00f3w, a w ka\u017cdym razie tych, kt\u00f3rzy kieruj\u0105 si\u0119 elementarnym poczuciem ci\u0105g\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Drugim punktem odniesienia dla tej ksi\u0105\u017cki jest Sztuka na wysoko\u015bci oczu. Film i antropologia<\/i>, tom zbiorowy (bez daty!) zredagowany po \u015bmierci Aleksandra Jackiewicza przez Zbigniewa Benedyktowicza, Danut\u0119 Palczewsk\u0105 i Teres\u0119 Rutkowsk\u0105 pod egid\u0105 Instytutu Sztuki PAN. W tamtej ksi\u0105\u017cce, opr\u00f3cz wybitnych historyk\u00f3w sztuki i tw\u00f3rc\u00f3w, wypowiadali si\u0119 filmoznawcy starszego pokolenia z nie\u017cyj\u0105cymi ju\u017c dzi\u015b Jerzy P\u0142a\u017cewskim i Zbigniewem Czeczotem-Gawrakiem na czele. Sztuk\u0119 na wysoko\u015bci oczu<\/i> jako subiektywne \u015bwiadectwo okoliczno\u015bciowe (w rodzaju \u00e9loge fun\u00e8bre<\/i>), utkane z esej\u00f3w o najr\u00f3\u017cniejszej tematyce, trudno zestawia\u0107 z blokiem analitycznych tekst\u00f3w z roku 2015 po\u015bwi\u0119conych wy\u0142\u0105cznie Jackiewiczowi. Jednak to, \u017ce wszyscy ich autorzy urodzili si\u0119 w czasach, gdy ich bohater by\u0142 ju\u017c dojrza\u0142ym pisarzem, pozwala smakowa\u0107 klimat ksi\u0105\u017cki. Z up\u0142ywem lat co\u015b si\u0119 widzi wyra\u017aniej, cho\u0107 bywa te\u017c, \u017ce niechc\u0105cy co\u015b si\u0119 z pola widzenia gubi.<\/p>\n
Jak przysta\u0142o na opowie\u015b\u0107 o bohaterze udzielaj\u0105cym si\u0119 na wielu frontach, ksi\u0105\u017cka ma szeroki zakres i bardzo solidn\u0105 ram\u0119 dokumentacyjn\u0105. C\u00f3\u017c za bogactwo inwentarza! W por\u00f3wnaniu z innymi Aleksandra Jackiewicza cechowa\u0142a wyj\u0105tkowa wszechstronno\u015b\u0107. W tu\u017cpowojennych pocz\u0105tkach jego drogi nie by\u0142o wiadomo, co we\u017amie g\u00f3r\u0119: pisarskie zainteresowanie filmem czy dyspozycja beletrystyczna. Przez d\u0142ugi czas te dwie domeny rywalizowa\u0142y ze sob\u0105, p\u00f3\u017aniej znalaz\u0142y form\u0119 pokojowego wsp\u00f3\u0142istnienia. Do\u015b\u0107 szybko pojawi\u0142 si\u0119 na horyzoncie i trzeci komponent \u2013 filmoznawstwo. Jackiewicz, obok Jerzego Toeplitza, sta\u0142 si\u0119 jednym ze sternik\u00f3w warszawskiego o\u015brodka bada\u0144 w tej dziedzinie.<\/p>\n
Szczeg\u00f3lnie wielk\u0105 zas\u0142ug\u0119 mia\u0142 w stworzeniu (1957) i kilkuletnim utrzymaniu (co nie by\u0142o \u0142atwe) Studium Teorii i Historii Filmu. To pierwsza z wielu jego p\u0142odnych inicjatyw. Zalet\u0105 ksi\u0105\u017cki jest przybli\u017cenie klimatu tej dzia\u0142alno\u015bci. Maryla Hopfinger, Teresa Rutkowska, Beata Kosi\u0144ska-Krippner, Ewa Mazierska opisuj\u0105 j\u0105 z perspektywy r\u00f3\u017cnych pokole\u0144, ale z t\u0105 sam\u0105 empati\u0105 i podziwem. Niezale\u017cnie bowiem od furory, jak\u0105 Jackiewicz robi\u0142 w\u015br\u00f3d student\u00f3w \u2013 od t\u0142umnie wype\u0142nionych auli Uniwersytetu Warszawskiego do szlachetnego snobizmu na uczestnictwo w tych wyk\u0142adach \u2013 dydaktyka Profesora mia\u0142a rys pracy organicznej. Nieska\u017conej egocentryzmem, nienastawionej na dora\u017any efekt, ale przemy\u015blanej i systematycznej. Wdzi\u0119czna pami\u0119\u0107 o tym owocowa\u0142a szczerym, dalekim od zdawkowo\u015bci tonem wspomnie\u0144.<\/p>\n
Skala trudno\u015bci poszczeg\u00f3lnych tekst\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na ksi\u0105\u017ck\u0119 jest pochodn\u0105 analizowanego w nich przedmiotu. Najwi\u0119ksze pole do popisu maj\u0105 autorzy podejmuj\u0105cy temat osi\u0105gni\u0119\u0107 pisarskich Jackiewicza. Krytyce filmowej dwa istotne artyku\u0142y po\u015bwi\u0119ci\u0142a Barbara Giza: o refleksji Jackiewicza na temat film\u00f3w po \u201eszkole polskiej\u201d oraz o zwi\u0105zkach literatury i filmu. Oba tematy towarzyszy\u0142y tw\u00f3rczo\u015bci Jackiewicza przez wiele lat. Maj\u0105 jego stempel autorski i s\u0105 przejawem bogatej, a przy tym dobrze sfunkcjonalizowanej (nie na pokaz) erudycji. Niekt\u00f3re z nich po dzi\u015b dzie\u0144 maj\u0105 status kanoniczny, jak esej o tradycji kordianowskiej i plebejskiej w filmie polskim. Przywo\u0142uj\u0105c romantyczn\u0105 proweniencj\u0119 dzie\u0142 szczeg\u00f3lnie cenionych przez krytyka, autorka ujawnia to dziedzictwo w my\u015bleniu i warto\u015bciowaniu Jackiewicza.<\/p>\n
Obecno\u015b\u0107 Jackiewicza w rubryce \u201eDziewi\u0119ciu gniewnych ludzi\u201d, temat pozornie nie najciekawszy (bo krytyk ten stroni\u0142 od czysto formalnych, szkolnych ocen, przedk\u0142adaj\u0105c nad nie dyskurs) znalaz\u0142a uwa\u017cnego i samodzielnego analityka w osobie Karola Szyma\u0144skiego. Czyta si\u0119 ten opis z zainteresowaniem, gdy\u017c jego autor odnajduje u Jackiewicza, opr\u00f3cz spodziewanych walor\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c sporo niekonsekwencji, a czasem chybionych s\u0105d\u00f3w i to w odniesieniu do dzie\u0142 wybitnych. Nie powinno to zaskakiwa\u0107, bo os\u0105dy Jackiewicza by\u0142y tyle zdecydowane, ile kapry\u015bne. Pierwsza reakcja na film niekoniecznie stawa\u0142a si\u0119 przy tym obowi\u0105zuj\u0105ca (vide<\/i>: przygoda Jackiewicza z Przygod\u0105<\/i> Antonioniego); do tego dochodzi\u0142y sympatie b\u0105d\u017a awersje zwi\u0105zane z hierarchi\u0105 zjawisk pozafilmowych. Ciekawe swoj\u0105 drog\u0105, \u017ce Jackiewiczowi dostaje si\u0119 te\u017c od autora szkicu za\u2026 konsekwencj\u0119. Wyra\u017ca\u0142a si\u0119 ona w ca\u0142kowitym odrzuceniu wzor\u00f3w kina przedwojennego, co by\u0142o w\u00f3wczas jednym z niewielu przekona\u0144 naprawd\u0119 jednocz\u0105cych re\u017cyser\u00f3w i krytyk\u00f3w, a czemu Szyma\u0144ski si\u0119 dziwi. Mnie z kolei zdumia\u0142o granicz\u0105ce z pewno\u015bci\u0105 przypuszczenie Szyma\u0144skiego, \u017ce Jackiewicz chcia\u0142 uprawia\u0107 polityk\u0119 kulturaln\u0105, \u017ce przypisywa\u0142 sobie rol\u0119 regulatora i instancji normotw\u00f3rczej<\/i> (s. 84). <\/i>Wobec braku dowod\u00f3w prosz\u0119 przyj\u0105\u0107 na wiar\u0119: to zupe\u0142nie nie ten cz\u0142owiek, nie ta poetyka i nie ta rola.<\/p>\n
Refleks zainteresowa\u0144 Jackiewicza kultur\u0105 masow\u0105 znajdujemy w szkicu traktuj\u0105cym o jego beletrystyce. Trzy w jednym, jako \u017ce Daria Mazur znalaz\u0142a tytu\u0142 Mi\u0119dzy modernizmem, socrealizmem a melodramatem<\/i> jakby w celu zobrazowania charakterystycznej dla okresu powojennego nieci\u0105g\u0142o\u015bci czasowej (bardziej ni\u017c r\u00f3\u017cnorodno\u015bci stylistycznej). Z solidnie udokumentowanego zapisu przyg\u00f3d literackich Jackiewicza wy\u0142ania si\u0119 or\u0119downik tradycyjnej \u201epowie\u015bci dla ludzi\u201d, wcale nie skuszony eksperymentami formalnymi \u2013 on, znawca francuskiej nowej powie\u015bci i filmowej nowej fali! Trzeba jednak powiedzie\u0107, \u017ce gatunek pisarski uprawiany przez Jackiewicza wbrew pozorom wcale do \u0142atwych nie nale\u017ca\u0142. Ulokowany na granicy niskiej i wysokiej kultury, nie mia\u0142 sprecyzowanego adresata. Wabi\u0142 sceneri\u0105 i tematyk\u0105, jak w Romansie w Cannes<\/i>, a zn\u00f3w za spraw\u0105 subtelno\u015bci psychologicznych okazywa\u0142 si\u0119 zbyt hermetyczny, jak to by\u0142o z Madame<\/i>, najlepsz\u0105 i bezsprzecznie wysok\u0105 powie\u015bci\u0105 Jackiewicza.<\/p>\n
Co jednak z filmologiem, kt\u00f3ry pragn\u0105\u0142 ustanawia\u0107 nowe standardy, jednocze\u015bnie wcale nie t\u0142umi\u0105c satysfakcji, \u017ce wkracza na teren nauki jako pisarz ciesz\u0105cy si\u0119 s\u0142aw\u0105 \u201epoety krytycznego\u201d? Gdy Dominik Wierski odtwarza fascynacj\u0119 Jackiewicza wczesnym okresem kina i rzadk\u0105 umiej\u0119tno\u015b\u0107 dostrze\u017cenia jego pi\u0119kna, wi\u0105\u017ce to z eseistyczn\u0105 dynamik\u0105 autorskiego stylu. Gdy Piotr Skrzypczak, z dobr\u0105 wol\u0105 i wiar\u0105, sekunduje Jackiewiczowym poszukiwaniom tre\u015bci psychologicznych w jednoaktowym Napadzie na ekspres<\/i> (1903) Portera, to daje si\u0119 uwie\u015b\u0107 darowi przekonywania krytyka, a nie historyka filmu. Gdy za\u015b cytuje poruszaj\u0105cy opis zmaga\u0144 aktora filmowego ze staro\u015bci\u0105, wchodzi na trop wiod\u0105cy bezpo\u015brednio do utwor\u00f3w prozatorskich pisarza. Gdy Marta Hauschild snuje Uwagi o kinowej \u201escenie antropologicznej\u201d<\/i>, to dotyka \u201eobcowania cz\u0142owieka z materi\u0105\u201d \u2013 motywu stale obecnego w pisarstwie krytycznym Jackiewicza.<\/p>\n
Teresa Rutkowska odkrywa, \u017ce o ile Jackiewicz od krytyki literackiej wymaga\u0142, tak\u017ce jako pisarz, przede wszystkim \u015bwie\u017co\u015bci i wra\u017cliwo\u015bci spojrzenia, twierdz\u0105c, \u017ce nadmiar teorii umiej\u0119tno\u015bci te zabija <\/strong><\/i>[podkr. moje \u2013 RM], o tyle od krytyka filmowego oczekiwa\u0142 mocnego podk\u0142adu filozoficznego, wiedzy z dziedziny teorii i historii literatury, filmu i sztuki, a wi\u0119c wszechstronnej<\/i> erudycji <\/i>(s. 51). Podobne wymagania przeni\u00f3s\u0142 Jackiewicz do nauki o filmie. Wi\u0119cej: wzbogaci\u0142 je o pierwiastek wynalazczo\u015bci. Pragn\u0105\u0142 tworzy\u0107, a nie odtwarza\u0107. Nie zawsze mu si\u0119 to udawa\u0142o.<\/p>\n Jako teoretyk Jackiewicz nosi\u0142 w sobie niepok\u00f3j. Nie mia\u0142 tej pewno\u015bci siebie, co Jackiewicz-krytyk. Przy swoich sta\u0142ych upodobaniach, trafnie rozszyfrowanych i opisanych przez autor\u00f3w ksi\u0105\u017cki, boryka\u0142 si\u0119 z wyodr\u0119bnieniem przedmiotu i metody badania. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 to od Uwag o metodologii bada\u0144 dzie\u0142a filmowego<\/i> z 1963 roku, rozprawy przypomnianej w zbiorze przez Maryl\u0119 Hopfinger. Le status du film et son genre interm\u00e9diaire<\/i> \u2013 tytu\u0142 pracy opublikowanej w 1980 roku w \u201ePolish Art Studies\u201d, obejmowa\u0142 z r\u00f3\u017cnych perspektyw obszar eksplorowany przez autora. Na pierwszych stronach Fenomenologii kina<\/i> (1981) Jackiewicz stawia\u0142 znak r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy filmem i kultur\u0105<\/a>[1]<\/a>, adaptuj\u0105c, za Kroeberem i Bagbym, jej spo\u0142eczne zwyczaje, tradycje, narz\u0119dzia, sposoby widzenia, przedmioty i dzie\u0142a stworzone przez cz\u0142owieka. Pisa\u0142, \u017ce w odr\u00f3\u017cnieniu od innych sztuk nie mo\u017cna ogranicza\u0107 filmu do warto\u015bci estetycznych. Podkre\u015bla\u0142 jednocze\u015bnie, \u017ce film jako kultura jest obarczony wi\u0119ksz\u0105 nawet odpowiedzialno\u015bci\u0105 wobec odbiorcy ni\u017c film <\/i>jako sztuka. <\/i>Refleksja nad genez\u0105 i recepcj\u0105 medium prowadzi\u0142a Jackiewicza w stron\u0119 tego, co nazywa\u0142 \u201ekulturow\u0105 estetyk\u0105 filmu\u201d. St\u0105d ju\u017c, wydawa\u0142oby si\u0119, tylko jeden krok do antropologicznego uj\u0119cia zjawisk filmowych. Rzecz w tym, \u017ce takie uj\u0119cie, zbudowane na koncepcie antropologii jako sui generis<\/i> \u201eestetyki socjologicznej\u201d albo socjologii, kt\u00f3ra ma zarazem odwag\u0119 warto\u015bciowania estetycznego<\/i><\/a>[2]<\/a>, pojawi\u0142o si\u0119 ju\u017c dobrych <\/b>kilka <\/b>lat wcze\u015bniej w Antropologii filmu<\/i> (1975) i ostatecznie pozosta\u0142o od\u0142ogiem.<\/p>\n W obu tych rozprawach uderza kontrast mi\u0119dzy wst\u0119pnymi rozdzia\u0142ami obiecuj\u0105cymi wielk\u0105 Teori\u0119 a zawart\u0105 w dalszych cz\u0119\u015bciach skromn\u0105 ich egzemplifikacj\u0105. Erudycja, ch\u0142onno\u015b\u0107 poznawcza, rozmach, szeroki oddech, tak charakterystyczne dla Jackiewicza i towarzysz\u0105ce wyk\u0142adanej prze niego idei, naraz ust\u0119puj\u0105 miejsca lu\u017anym rozwa\u017caniom i do\u015b\u0107 przypadkowym szkicom. Gdy si\u0119 na to patrzy ch\u0142odnym okiem, jest si\u0119 bliskim przypuszczenia, \u017ce autorowi po prostu zabrak\u0142o argument\u00f3w, \u017ceby sw\u00f3j ambitny zamys\u0142 uwiarygodni\u0107. Nieprzypadkowo po tomie pierwszym Fenomenologii<\/i>\u2026 nie zrodzi\u0142 si\u0119 nast\u0119pny, za\u015b w dedykacji, kt\u00f3r\u0105 mnie obdarzy\u0142, autor nazywa swoj\u0105 rozpraw\u0119 esejem o widzeniu teorii przez krytyka<\/i>. I rzeczywi\u015bcie tak by\u0142o. Natura pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej \u015bci\u0105ga\u0142a my\u015bliwego na jego pierwotny teren \u0142owiecki, co trafnie dostrzeg\u0142a Teresa Rutkowska. W omawianej ksi\u0105\u017cce pomys\u0142y Jackiewicza pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie cz\u0119sto jako b\u0142yski intuicji, jak i uj\u0119cia systemowe. Marta Hauschild przytacza k\u0142opoty, jakich Jackiewiczowi nastr\u0119cza\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Stanleya Kubricka. Og\u00f3lna jej charakterystyka mog\u0142a pozostawia\u0107 niedosyt<\/i>, jednak odkrycie przez krytyka r\u00f3\u017cnych postaci spontanicznego mitotw\u00f3rstwa<\/i><\/a>[3]<\/a> inspirowa\u0142o czytelnik\u00f3w.<\/p>\n Na tym ca\u0142ym szerokim, wielobarwnym tle punktowo o\u015bwietla sylwetk\u0119 naszego bohatera egzotyczny tytu\u0142 rozprawy Ewy Mazierskiej Aleksander Jackiewicz \u2013 publiczny intelektualista PRL-u<\/i>. Odruchowe skojarzenie z \u201ekobiet\u0105 publiczn\u0105\u201d, tytu\u0142ow\u0105 bohaterk\u0105 filmu Andrzeja \u017bu\u0142awskiego, okazuje si\u0119 chybione (na szcz\u0119\u015bcie dla autorki, czytelnik\u00f3w i samego Jackiewicza). Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie rozpowszechniony na angielskim obszarze j\u0119zykowym podzia\u0142 na role public intellectual <\/i>i armchair academic <\/i>autorka lokuje w przesz\u0142o\u015bci \u2013 i trafia w sedno. Dzisiejsza (nad)aktywno\u015b\u0107 intelektualist\u00f3w w mass mediach, owocuj\u0105ca przydomkiem \u201etelewizyjnego profesora\u201d, w tamtej epoce, a ju\u017c zw\u0142aszcza w peerelowskiej Polsce by\u0142a jeszcze nowo\u015bci\u0105. Jackiewicz, tak bardzo zainteresowany kultur\u0105 popularn\u0105, raptem znalaz\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d nielicznych jej medialnych komentator\u00f3w. W dziedzinie filmu skutecznie rywalizowa\u0142 z Zygmuntem Ka\u0142u\u017cy\u0144skim, wprawdzie politycznie instrumentalnym, ale oryginalnym i barwnym narratorem (o czym w ksi\u0105\u017cce wspominaj\u0105 Skrzypczak i Wierski). Sam do tej aktorskiej roli by\u0142 w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b wybrany. Otoczony jawn\u0105 zazdro\u015bci\u0105 ze strony \u201ehistoryk\u00f3w sztucznych\u201d (czytaj: dostojnej a niedopieszczonej profesury z Instytutu Sztuki PAN), nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 uskar\u017ca\u0107 na wrogo\u015b\u0107 partyjnych decydent\u00f3w. W po\u015bmiertnie wydanym Dzienniku 1969\u20131979 <\/i>Krzysztofa M\u0119traka, pod dat\u0105 21 kwietnia 1978, znajdujemy ironiczny komentarz jednego z obserwator\u00f3w sceny telewizyjnej: Czerwoni boj\u0105 si\u0119 tego kr\u0119tacza Boles\u0142awa Micha\u0142ka, bo zawsze mo\u017ce ich wywie\u015b\u0107 w pole. Ale potrzebny jest taki profesor z muszk\u0105 jak Jackiewicz<\/i><\/a>[4]<\/a>.<\/i><\/p>\n Ta glosa kojarz\u0105ca si\u0119 niby tylko z komedi\u0105 ludzk\u0105 odsy\u0142a do powa\u017cniejszej sprawy, kt\u00f3ra w ksi\u0105\u017cce Barbary Gizy, Piotra Zwierzchowskiego et consortes<\/i> nie zosta\u0142a rozwini\u0119ta. Chodzi o spos\u00f3b istnienia kogo\u015b tak \u017cywotnego i zarazem intelektualnie suwerennego, jak Jackiewicz w obcym mu systemie politycznym. Bezpartyjnemu badaczowi tylko szcz\u0119\u015bliwy splot okoliczno\u015bci pozwoli\u0142 wydosta\u0107 si\u0119 z szeregu \u201ewiecznych docent\u00f3w\u201d i to dopiero przed sze\u015b\u0107dziesi\u0105tk\u0105 (!). Na polu pisarskim napotyka\u0142 znacznie mniej przeszk\u00f3d, ale za cen\u0119 widocznej ostro\u017cno\u015bci politycznej. Do\u0142\u0105czona do ksi\u0105\u017cki bibliografia publicystycznych prac Jackiewicza (sporz\u0105dzona z chwalebn\u0105 staranno\u015bci\u0105 przez Beat\u0119 Kosi\u0144sk\u0105-Krippner) pokazuje ca\u0142e, niekiedy zadziwiaj\u0105ce, spectrum adres\u00f3w prasowych i wydawniczych. Nawi\u0105zuje do tego Teresa Rutkowska, pisz\u0105c o strategii przetrwania z zachowaniem twarzy <\/i>(s. 56). Bez rozbudowanego komentarza i bez znajomo\u015bci niuans\u00f3w rzecz mo\u017ce by\u0107 nieczytelna. Jak by to w najwi\u0119kszym skr\u00f3cie uj\u0105\u0107? System legitymizowa\u0142 pozycj\u0119 naszego bohatera, ale nie odwrotnie. Popa\u017adziernikow\u0105 kilkuletni\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 Jackiewicza z \u201eTrybun\u0105 Ludu\u201d, g\u0142\u00f3wnym organem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, ja na przyk\u0142ad zapami\u0119ta\u0142em z powodu recenzji Popio\u0142u i diamentu<\/i> opublikowanej na tych \u0142amach w\u0142a\u015bnie przez niezale\u017cnego w s\u0105dach, wybitnego krytyka. Jej pierwsza, pospieszna lektura, na wietrze i deszczu, u skrzy\u017cowania ulicy Pu\u0142awskiej z Rakowieck\u0105, dla m\u0142odego ch\u0142opaka by\u0142a tego dnia ol\u015bnieniem.<\/p>\n Po raz kolejny wpatruj\u0119 si\u0119 we wspania\u0142y wizerunek Aleksandra Jackiewicza na ok\u0142adce ksi\u0105\u017cki. Fotografowi Zygmuntowi Januszewskiemu uda\u0142o si\u0119 uchwyci\u0107 ca\u0142y niemal charakter Mistrza, nazywanego przez nas familiarnie Lwem. Ile\u017c ekspresji w tej mowie cia\u0142a, jaki bujny temperament! Zdaje si\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie wzi\u0105\u0142 si\u0119 za przekonywanie do swojej idei nieprzekonanych. Uwodzi zas\u0142uchan\u0105 publiczno\u015b\u0107. Mo\u017ce stara si\u0119 j\u0105 zjedna\u0107 dla kt\u00f3rego\u015b z ulubionych przez siebie tw\u00f3rc\u00f3w, na przyk\u0142ad do Elii Kazana jako jednego z najbardziej ludzkich, bo \u201egrzesznych\u201d i \u201erozdartych\u201d artyst\u00f3w kultury masowej<\/i><\/a>[5]<\/a>. Mo\u017ce, wzburzony, protestuje przeciw wt\u0142aczaniu filmu do jednej szuflady, zamykaniu go w obr\u0119bie jednej, cho\u0107by najmodniejszej, katedry uniwersyteckiej. Mo\u017ce, niech\u0119tnie przyznaj\u0105c, \u017ce bywa anachroniczny (co mu z pewnym za\u017cenowaniem wytyka by\u0142a studentka Mazierska), po swojemu czerwienieje z irytacji, s\u0142ysz\u0105c, \u017ce pewien jego pogl\u0105d uchodzi dzi\u015b za b\u0142\u0119dny <\/i>(s. 99).<\/p>\n Przypominam sobie tak\u0105 scen\u0119 z prze\u0142omu lat 60. i 70. Oto na seminarium w Dyskusyjnym Klubie Filmowym \u201eKwant\u201d wyk\u0142adaj\u0105 swoje sprzeczne racje Jackiewicz i m\u0142ody naukowiec, oszo\u0142omiony \u015bwie\u017cymi, zagranicznymi lekturami. Opr\u00f3cz argument\u00f3w, \u015bcieraj\u0105 si\u0119 wybuja\u0142e temperamenty dyskutant\u00f3w. W kt\u00f3rym\u015b momencie m\u0142ody m\u0119drzec wykrzykuje: Ale\u017c panie profesorze, pan nie ma prawa tak my\u015ble\u0107<\/i>! Na co Jackiewicz, zdenerwowany tak, jakby w bia\u0142y dzie\u0144 pad\u0142 ofiar\u0105 rabusia, wybucha: To pan nie ma prawa zabiera\u0107 mi tego, co moje!<\/i><\/p>\n Ka\u017cdemu z nas zdarzaj\u0105 si\u0119 w\u0105t\u0142e argumenty, nieprzekonuj\u0105ce oceny, a czasem nawet b\u0142\u0119dy rzeczowe (vide: g\u0142o\u015bny w swoim czasie pamfletowy tekst M\u0119traka wykazuj\u0105cy, \u017ce profesor Jackiewicz po prostu nie uchwyci\u0142 fabu\u0142y Bullitta<\/i> \/1968\/, wi\u0119c nie m\u00f3g\u0142 zrozumie\u0107 filmu<\/a>[6]<\/a>). Ale niedostateczna nota w jakiej\u015b rewii modnych przekona\u0144? To abstrakcja. Kryterium tzw. nowoczesno\u015bci zupe\u0142nie tu zawodzi, podobnie jak snobizm na czyj\u0105\u015b mark\u0119 intelektualn\u0105. Sol\u0105 krytyki artystycznej jest mocny, subiektywny pogl\u0105d. Nie poddaje si\u0119 on wyimaginowanym cudzym wymaganiom ani nie zale\u017cy od prognozy marcowej pogody. W tej dziedzinie, inaczej ni\u017c w szachach, nie spos\u00f3b przeprowadzi\u0107 dowodu na fa\u0142szywo\u015b\u0107 s\u0105du.<\/p>\n \u017bywy cz\u0142owiek. Jak go ocali\u0107 w niepowtarzalnej postaci? Od razu pojawia si\u0119 my\u015bl, by wyj\u015b\u0107 poza obszar s\u0142\u00f3w. Ju\u017c nie tylko dzi\u0119ki malowniczej fotografii, ale przez dodany do ksi\u0105\u017cki insert z zapisem publicznych wyst\u0105pie\u0144 krytyka. To, ze wzgl\u0119du na tera\u017aniejsz\u0105 mizeri\u0119 \u015brodk\u00f3w, wydawa\u0142oby si\u0119 naturalnym wyzwaniem przysz\u0142o\u015bci. Lecz porzu\u0107my marzenia. Gest zatrzymany w kadrze ju\u017c si\u0119 chyba nie odrodzi. Dzisiaj na moment wskrzeszony, jutro ponownie znieruchomieje i zastygnie w gipsowym odlewie e-booka.<\/p>\n <\/a>[1] A. Jackiewicz, Fenomenologia kina. Tom 1. Narodziny dzie\u0142a filmowego<\/i>, Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 1981, s. 13\u201324 i passim. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2] A. Jackiewicz, Antropologia filmu<\/i>, Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 1975, s. 13. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] A. Jackiewicz, Urok szatana<\/i>, w: tego\u017c, Moja filmoteka. Film w kulturze<\/i>, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989, s. 251. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] K. M\u0119trak, Dziennik 1969\u20131979<\/i>, Iskry, Warszawa 1997, s. 196\u2013197. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5] A. Jackiewicz, Mistrzowie kina wsp\u00f3\u0142czesnego<\/i>, Wydawnictwa Artystyczne Filmowe, Warszawa 1977, s. 97. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[6] K. M\u0119trak, Autografy na ekranie<\/i>, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1974, s. 138\u2013140. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n Obcowanie z filmem<\/b><\/p>\n Recenzja tomu zbiorowego Aleksander Jackiewicz<\/i>, red. Barbara Giza, Piotr Zwierzchowski, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2015<\/p>\n In close conversation with film<\/b><\/p>\n Review of the book Aleksander Jackiewicz<\/i>, ed. Barbara Giza, Piotr Zwierzchowski, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2015<\/p>\n S\u0142owa kluczowe: <\/b>Aleksander Jackiewicz, krytyka filmowa w Polsce, antropologia filmu<\/p>\n Rafa\u0142 Marsza\u0142ek<\/b> \u2013 krytyk filmowy i historyk filmu polskiego, nowelista, scenarzysta film\u00f3w dokumentalnych, a tak\u017ce szachista. Doktor nauk humanistycznych (1972), pracownik Instytutu Sztuki PAN (1973\u20131990), w latach 1990\u20132005 w s\u0142u\u017cbie dyplomatycznej. Laureat nagrody im. Karola Irzykowskiego w latach 1967, 1972, 1975, 1980. W 1981 roku w \u0141agowie otrzyma\u0142 (wraz z Krzysztofem M\u0119trakiem i Andrzejem Wernerem) Z\u0142ote Grono Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich \u201eza obron\u0119 autentycznych warto\u015bci sztuki filmowej\u201d. Wybrane publikacje: Nowy film angielski<\/i> (1968), Powt\u00f3rka z \u017cycia<\/i> (1970), Pamflet na kino codzienne<\/i> (1974), Polska wojna w obcym filmie<\/i> (1976), Kamie\u0144 w wod\u0119<\/i> (1980), Filmowa pop-historia<\/i> (1984), Historia filmu polskiego<\/i>, t. V (1985) i VI (1994) (wsp\u00f3\u0142autor i redaktor naukowy). Za ostatni\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Kino rzeczy znalezionych<\/i> otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 im. Boles\u0142awa Micha\u0142ka dla najlepszej ksi\u0105\u017cki filmowej roku 2006. Laureat nagrody Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej (2012) w kategorii krytyka filmowa (ex aequo<\/i> z Micha\u0142em Oleszczykiem).<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Aleksander Jackiewicz, red. Barbara Giza, Piotr Zwierzchowski, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2015 Ksi\u0105\u017cka zbiorowa Aleksander Jackiewicz ukazuje si\u0119 na skrzy\u017cowaniu dw\u00f3ch \u015bcie\u017cek. Pierwsza z nich to wymy\u015blona przez Barbar\u0119 Giz\u0119 i Piotra Zwierzchowskiego seria \u201ePolscy krytycy filmowi\u201d, zapocz\u0105tkowana w 2013 roku tomem o Konradzie Eberhardcie i \u2013 przy wsparciu Uniwersytetu SWPS \u2013 szcz\u0119\u015bliwie teraz kontynuowana.… Czytaj wi\u0119cej »Obcowanie z filmem – recenzja ksi\u0105\u017cki „Aleksander Jackiewicz” pod red. Barbary Gizy, Piotra Zwierzchowskiego<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1694,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[158,11],"tags":[169,72,171,172],"ppma_author":[173],"class_list":["post-196","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-1-2016","category-recenzja","tag-aleksander-jackiewicz","tag-andrzej-wajda","tag-antropologia-filmu","tag-krytyka-filmowa"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
<\/p>\n
\n\n\n\n\n\n\n