{"id":1942,"date":"2021-09-30T16:06:00","date_gmt":"2021-09-30T15:06:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/?p=1942"},"modified":"2021-12-22T12:03:25","modified_gmt":"2021-12-22T11:03:25","slug":"film-polski-w-ameryce-dzialalnosc-produkcyjna-polish-information-center-w-nowym-jorku-w-latach-1940-1945","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/film-polski-w-ameryce-dzialalnosc-produkcyjna-polish-information-center-w-nowym-jorku-w-latach-1940-1945\/","title":{"rendered":"Film polski w Ameryce \u2013 dzia\u0142alno\u015b\u0107 produkcyjna Polish Information Center w Nowym Jorku w latach 1940-1945"},"content":{"rendered":"\n

Powstanie Polish Information Center i dzia\u0142u filmowego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po ataku nazistowskich Niemiec we wrze\u015bniu 1939 roku przesta\u0142a istnie\u0107 niepodleg\u0142a Polska. Nios\u0142o to za sob\u0105 ca\u0142y szereg zmian politycznych i spo\u0142ecznych, kt\u00f3re nie omin\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c \u015brodowiska filmowego. Na terenie okupowanego kraju niemal ca\u0142kowicie zanik\u0142 przemys\u0142 filmowy. Naje\u017ad\u017aca pozwoli\u0142 doko\u0144czy\u0107 jedynie kilka rozpocz\u0119tych obraz\u00f3w fabularnych, a ponadto wydawa\u0142 Tygodnik D\u017awi\u0119kowy Generalnego Gubernatorstwa<\/em> i zezwoli\u0142 na wyprodukowanie kilku film\u00f3w propagandowych i reklamowych. Tak silne ograniczenie dzia\u0142alno\u015bci filmowej w kraju bynajmniej nie oznacza\u0142o, \u017ce w latach wojennych do kin nie trafia\u0142a polska produkcja filmowa. Trafia\u0142a, z tym \u017ce uleg\u0142a przemieszczeniu. Aktorzy, re\u017cyserzy, operatorzy i producenci wyemigrowali do Francji, Anglii, Stan\u00f3w Zjednoczonych, Zwi\u0105zku Sowieckiego czy na Bliski Wsch\u00f3d. To w\u0142a\u015bnie w tych o\u015brodkach zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 nowe filmy dokumentuj\u0105ce wojenn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Obraz filmowy, jako jeden z najbardziej sugestywnych, mia\u0142 si\u0119 sta\u0107 wa\u017cnym elementem propagandy na rzecz Polski, a tak\u017ce doskona\u0142ym narz\u0119dziem lobbingu w kr\u0119gach rz\u0105dowych.<\/p>\n\n\n\n

Po ataku Hitlera na Francj\u0119 i ewakuacji do Londynu Ministerstwa Informacji i Dokumentacji RP z inicjatywy Eugeniusza C\u0119kalskiego w lipcu 1940 roku powsta\u0142o Biuro Filmowe (Polish Film Office). Od razu uznano za konieczn\u0105 realizacj\u0119 film\u00f3w w r\u00f3\u017cnych wersjach j\u0119zykowych, je\u015bli maj\u0105 spe\u0142ni\u0107 podstawowe zadanie zainteresowania jak najszerszej opinii publicznej sprawami Polski i Polak\u00f3w<\/em>[1]<\/sup><\/a>\u2013 pisze Ma\u0142gorzata Hendrykowska o powo\u0142aniu londy\u0144skiego o\u015brodka filmowego. To w\u0142a\u015bnie Ministerstwo Informacji i Dokumentacji (MID), b\u0119dzie odpowiedzialne za sprawy wizerunkowe Polski w najwi\u0119kszych o\u015brodkach emigracyjnych, a wspomniane Biuro Filmowe \u2013 za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z podobnymi jednostkami za granic\u0105. O ile jednak polska dzia\u0142alno\u015b\u0107 filmowa w czasie wojny na terenie Wielkiej Brytanii zosta\u0142a do\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo opisana[2]<\/sup><\/a>, o tyle brakuje takich opracowa\u0144 na temat Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
Land of my Mother<\/em> (re\u017c. Romuald Gantkowski, 1943), zrzut ekranowy, surowy skan ta\u015bmy MF.316\/13; \u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum FINA<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W Nowym Jorku za produkcj\u0119 polskich film\u00f3w odpowiedzialne by\u0142o Polish Information Center (PIC). Jego powstanie mia\u0142o \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek z udzia\u0142em Polski w Wystawie \u015awiatowej w Nowym Jorku w 1939 roku. Centrum zosta\u0142o bowiem powo\u0142ane z inicjatywy ambasady RP i konsulat\u00f3w na pocz\u0105tku 1940 roku, a jego kadry zasilili pracownicy pawilonu polskiego. Na dyrektora wyznaczono Stefana Godfryda Roppa, dotychczasowego kuratora pawilonu, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 t\u0119 funkcj\u0119 do 1943 roku, kiedy to zosta\u0142 przeniesiony do Londynu, aby kierowa\u0107 Biurem Prac Kongresowych. Zast\u0105pi\u0142 go w\u00f3wczas dyrektor oddzia\u0142u PIC w Chicago, J\u00f3zef Junosza Podoski.<\/p>\n\n\n\n

W niniejszym artykule skupi\u0119 si\u0119 jedynie na wyrywku filmowej aktywno\u015bci Polish Information Center, jakim by\u0142a w\u0142asna produkcja filmowa. Pozosta\u0142e zagadnienia wi\u0105\u017c\u0105ce si\u0119 z t\u0105 sfer\u0105 dzia\u0142alno\u015bci plac\u00f3wki wymagaj\u0105 dalszej wnikliwej analizy \u017ar\u00f3de\u0142 i zostan\u0105 przeze mnie przedstawione w ca\u0142o\u015bciowej pracy dotycz\u0105cej polskiej produkcji filmowej poza granicami kraju do roku 1945. Celowo nie analizuj\u0119 tak\u017ce tre\u015bci omawianych film\u00f3w, by nakre\u015bli\u0107 t\u0142o produkcyjne i skupi\u0107 si\u0119 na problemach, z jakimi mierzy\u0142 si\u0119 PIC, oszacowa\u0107 koszty produkcji, a tak\u017ce mo\u017cliwo\u015bci eksploatacji jego film\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W literaturze brakuje opracowa\u0144 na temat powy\u017cszych zagadnie\u0144, dlatego ca\u0142o\u015b\u0107 artyku\u0142u opar\u0142em na dokumentach przekazanych przez PIC Instytutowi Hoovera w 1948 roku. Zgromadzone tam materia\u0142y nie s\u0105 jednak kompletne. Zauwa\u017calne jest zw\u0142aszcza ub\u00f3stwo dokument\u00f3w z roku 1944 i ca\u0142kowity ich brak ze schy\u0142kowego okresu dzia\u0142alno\u015bci centrum w 1945 roku.<\/p>\n\n\n\n

Prze\u0142omowy pod wzgl\u0119dem w\u0142asnej produkcji filmowej by\u0142 dla PIC rok 1941. W\u0142a\u015bnie wtedy niedofinansowany dzia\u0142 filmowy, kt\u00f3ry nie mia\u0142 nawet sta\u0142ego kierownika, przyst\u0105pi\u0142 do pierwszej w\u0142asnej produkcji. Na wst\u0119pie nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce zachowane sprawozdania finansowe dzia\u0142u filmowego jasno wskazuj\u0105, \u017ce m\u00f3g\u0142 on liczy\u0107 , w zale\u017cno\u015bci od miesi\u0105ca, na 300\u2013<\/em>660 dolar\u00f3w miesi\u0119cznie z bud\u017cetu plac\u00f3wki. Inne dokumenty precyzuj\u0105, \u017ce ta niewielka suma pokrywa\u0142a jedynie koszt kopiowania film\u00f3w nades\u0142anych przez londy\u0144skie Biuro Filmowe, pokrywa\u0142a koszty administracyjne, takie jak wydatki pocztowe, a tak\u017ce finansowa\u0142a eksploatacj\u0119 posiadanych materia\u0142\u00f3w. Jeszcze w 1943 roku J. Junosza Podoski tak charakteryzowa\u0142 dzia\u0142: Polega on na zasilaniu terenu filmami kr\u00f3tkometra\u017cowymi otrzymanymi z Anglii oraz na dostarczeniu materia\u0142\u00f3w do film\u00f3w d\u0142ugometra\u017cowych, kt\u00f3re maj\u0105 sceny dotycz\u0105ce Polski<\/em>[3]<\/sup><\/a>. To do\u015b\u0107 jednoznacznie wskazuje, \u017ce produkcja filmowa nie by\u0142a ani uj\u0119ta w bud\u017cecie finansowym plac\u00f3wki, ani w zakresie jej dzia\u0142alno\u015bci. Mimo to filmy powstawa\u0142y dzi\u0119ki \u015brodkom pozyskiwanym poza bud\u017cetem. Prze\u0142omowy pod tym wzgl\u0119dem by\u0142 rok 1944, w kt\u00f3rym w niewielkiej cz\u0119\u015bci zrealizowano plan reorganizacji dzia\u0142u zaproponowany przez J. Junosz\u0119 Podoskiego. Zak\u0142ada\u0142 on m.in. sta\u0142y bud\u017cet na produkcj\u0119 film\u00f3w kr\u00f3tkometra\u017cowych, co w ko\u0144cu uda\u0142o si\u0119 przeforsowa\u0107 w MID, kt\u00f3remu podlega\u0142 PIC.<\/p>\n\n\n\n

U podstaw rozpocz\u0119cia w\u0142asnej produkcji na gruncie ameryka\u0144skim le\u017ca\u0142y g\u0142\u00f3wnie niedomagania film\u00f3w nadsy\u0142anych z Londynu. Niestety kilkukrotne moje wysi\u0142ki zmierzaj\u0105ce do eksploatacji film\u00f3w bezpo\u015brednio w kinach sko\u0144czy\u0142y si\u0119 fiaskiem<\/em> \u2013 pisa\u0142 Wincenty Bejtman[4]<\/sup><\/a>, p\u00f3\u017aniejszy kierownik dzia\u0142u. Ostatnio najlepsi odbiorcy filmu kr\u00f3tkiego, \u0142a\u0144cuchowe kompanie teatr\u00f3w: Trans-Lux, Newsreel i Telenews \u2013 odrzuci\u0142y nasze filmy w po\u0142owie wy\u015bwietlania. Powody: filmy przes\u0142ane nam z Londynu s\u0105 dobre pod wzgl\u0119dem re\u017cyserii i strony technicznej, ale nie odpowiadaj\u0105 wymaganiom tutejszego rynku filmowego. Zasadniczym warunkiem powodzenia filmu w Ameryce jest aktualno\u015b\u0107 jego tematu. Niekt\u00f3re z naszych film\u00f3w przysz\u0142y tutaj za p\u00f3\u017ano, inne zn\u00f3w za wcze\u015bnie.<\/em> (\u2026) Poza brakiem aktualno\u015bci filmy te maj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce wady: stare kontratypy, powtarzaj\u0105ce si\u0119 fragmenty tych samych zdj\u0119\u0107, oraz nieod\u0142\u0105czne obrazki z manewr\u00f3w wojskowych, w kt\u00f3rych zdj\u0119cia grupek \u017co\u0142nierzy z dwoma lub trzema tankami, w por\u00f3wnaniu do masowych, imponuj\u0105cych scen, widzianych w filmach innych narodowo\u015bci \u2013 przemawiaj\u0105 raczej na nasz\u0105 niekorzy\u015b\u0107<\/em>[5]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Poland Forever<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Powy\u017csza opinia towarzyszy\u0142a polskim filmom produkowanym w Londynie przez ca\u0142\u0105 wojn\u0119 i z pewno\u015bci\u0105 zainicjowa\u0142a pr\u00f3b\u0119 sprostania odmiennym wymaganiom ameryka\u0144skiego widza si\u0142ami PIC. Pierwszy krok zosta\u0142 poczyniony przez S. Roppa ju\u017c w grudniu 1940 roku. Rynek ameryka\u0144ski posiada ogromny wyb\u00f3r film\u00f3w dokumentalnych na wysokim poziomie techniki. W zwi\u0105zku z tym zacz\u0119li\u015bmy wykonywa\u0107 na miejscu film 35 mm, podobnej tre\u015bci do nades\u0142anych, ale w uj\u0119ciu ameryka\u0144skim i z nagraniem tekstu w j\u0119zyku polskim i angielskim. Je\u017celi film si\u0119 uda, b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 go przes\u0142a\u0107 do wszystkich po angielsku m\u00f3wi\u0105cych kraj\u00f3w i nagra\u0107 osobno w j\u0119zyku hiszpa\u0144skim i portugalskim dla Ameryki Po\u0142udniowej. W tej chwili zbieram pieni\u0105dze dla tego filmu, gdy\u017c chcia\u0142bym tylko w niedu\u017cej mierze finansowa\u0107 go z fundusz\u00f3w biura<\/em>[6]<\/sup><\/a>. Inspiracj\u0105 do stworzenia tej produkcji by\u0142y filmy z serii March of Time<\/em> \u2013 comiesi\u0119cznego rodzaju kronik w formie dokument\u00f3w fabularyzowanych. March of Time<\/em> by\u0142 atrakcyjny dla widz\u00f3w, poniewa\u017c zawiera\u0142 uj\u0119cia reporterskie i plenerowe, a tak\u017ce rekonstrukcje fabularne. Koszt produkcji jednego odcinka szacowano na 50 tysi\u0119cy dolar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Fundusze PIC by\u0142y jednak znacznie skromniejsze. Stworzy\u0142em mo\u017cliwo\u015bci finansowe wyprodukowania 35 mm filmu pt. \u201ePoland Forever\u201d kosztem circa $6000, typu <\/em>March of Time Luce\u2019a, do dystrybucji w kinach[7]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a> <\/em>\u2013 pisa\u0142 S. Roop w sprawozdaniu miesi\u0119cznym. W zwi\u0105zku z nim snu\u0142 tak\u017ce plany jego zmniejszenia do formatu 16 mm i dodania jako t\u0142a odczyt\u00f3w o Polsce, kt\u00f3re PIC r\u00f3wnie\u017c organizowa\u0142. Doch\u00f3d z filmu mia\u0142 by\u0107 przeznaczony na sfinansowanie prac polskich uczonych, kt\u00f3rzy z powodu wojny wyemigrowali do USA.<\/p>\n\n\n\n

Tempo produkcji Poland Forever<\/em> by\u0142o naprawd\u0119 imponuj\u0105ce, bo ju\u017c 7 lutego 1941 roku S. Ropp pisa\u0142 w telegramie do Ministra Informacji i Dokumentacji Stanis\u0142awa Stro\u0144skiego, \u017ce film w sferze obrazu jest uko\u0144czony, trwa 23 minuty, a on sam zaczyna organizowa\u0107 jego dystrybucj\u0119 z wyk\u0142adami.<\/p>\n\n\n\n

Planowana eksploatacja zyska\u0142a szybko wst\u0119pn\u0105 przychylno\u015b\u0107 najwi\u0119kszych ameryka\u0144skich firm. Filmem naszym zainteresowa\u0142o si\u0119 Paramount przez prez. Balabana oraz Zuckora, by\u0142ego prezesa, z kt\u00f3rymi rozmawia\u0142em. R\u00f3wnie\u017c RKO zosta\u0142a zainteresowana przez prez. Sarnowa, a Translux przez Luce\u2019a. Paramount interesuje si\u0119 filmem dla 180 kin, RKO zapewne dla wszystkich swych 8000 kin, Translux dla wszystkich swoich kin. Oczywi\u015bcie jest to zaledwie pocz\u0105tek dystrybucji. S\u0105dz\u0119 przeto, \u017ce film po obej\u015bciu Ameryki i Kanady b\u0119dzie skierowany na Ameryk\u0119 Po\u0142udniow\u0105 i \u017ce ilo\u015b\u0107 os\u00f3b, kt\u00f3re go zobacz\u0105, wyniesie 8\u20139 milion\u00f3w.<\/em> Problem\u00f3w z powodzeniem dystrybucyjnym filmu mo\u017cna by\u0142o si\u0119 jednak spodziewa\u0107, bior\u0105c pod uwag\u0119 d\u0142ugo\u015b\u0107 obrazu. Powinien si\u0119 on bowiem wpasowa\u0107 w pokazywany w ameryka\u0144skich kinach double features, czyli podw\u00f3jny seans. W produkcji trzeba przestrzega\u0107 przyj\u0119tych wymiar\u00f3w d\u0142ugo\u015bci film\u00f3w<\/em> \u2013 pisa\u0142 W. Bejtman. Najbardziej po\u017c\u0105danym na rynku USA jest dodatek jednorolkowy, t.j. 8\u201311-minutowy. Trudniejszym \u2013 film o dw\u00f3ch rolkach, t.j. 15\u201318-minutowy, ryzykowny lub w og\u00f3le nienadaj\u0105cy si\u0119 do eksploatacji handlowej jest film przekraczaj\u0105cy 20 minut. <\/em>(\u2026) Szanse na wy\u015bwietlanie dodatk\u00f3w dwu- lub trzyrolkowych s\u0105 tylko w kinach zeroekranowych, kt\u00f3rych liczba nie przekracza 1000<\/em>[8]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W pierwszym tygodniu marca 1941 roku nagrano tekst lektorski, kt\u00f3rego autorem by\u0142 sam S. Ropp. Tekst po napisaniu podda\u0142em krytyce kilku znawc\u00f3w polskich i ameryka\u0144skich filmowc\u00f3w<\/em>[9]<\/sup><\/a>. <\/em>Pocz\u0105tkowe zamierzenia nakre\u015bla\u0142y plan powstania filmu w kilku wersjach j\u0119zykowych. Ostatecznie jednak, najprawdopodobniej z powod\u00f3w finansowych, powsta\u0142a jedynie wersja angloj\u0119zyczna. Film rozpowszechniano tak\u017ce jedynie pod angielskim tytu\u0142em Poland Forever<\/em>, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142o t\u0142umaczy\u0107 jako Niech \u017cyje Polska<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Sam film, cho\u0107 w ocenie w\u0142adz PIC by\u0142 udany, ukazuje bardzo sztampowe uj\u0119cie tematu, podobne do wielu innych film\u00f3w o Polsce zrobionych za granic\u0105. Zaczyna si\u0119 przegl\u0105dem spokojnego przedwojennego \u017cycia przepe\u0142nionego barwnym folklorem, kt\u00f3re w drugiej cz\u0119\u015bci jest brutalnie niszczone przez niemieckiego naje\u017ad\u017ac\u0119. Konwencja ta znana by\u0142a ju\u017c m.in z francuskiego Le Martyre de la Pologne<\/em>[10]<\/sup><\/a> z 1940 roku. W Poland Forever<\/em> widzimy tak\u017ce seri\u0119 doskonale znanych ju\u017c obraz\u00f3w pochodz\u0105cych z archiwum Juliena Bryana, przedwojennych Tygodnik\u00f3w D\u017awi\u0119kowych Polskiej Agencji Telegraficznej<\/em> czy Die Deutsche Wochenschau<\/em>, a zatem to, na co PIC narzeka\u0142 w przypadku materia\u0142\u00f3w londy\u0144skich, sta\u0142o si\u0119 bol\u0105czk\u0105 ich w\u0142asnej produkcji. Do\u015b\u0107 \u0142atwo mo\u017cna wi\u0119c zidentyfikowa\u0107 jeden z podstawowych problem\u00f3w dzia\u0142u filmowego \u2013 brak \u015bwie\u017cych materia\u0142\u00f3w z okupowanego kraju. Nie mo\u017cna jednak nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce niewielka cz\u0119\u015b\u0107 uj\u0119\u0107 z Poland Forever<\/em> rzeczywi\u015bcie by\u0142a jeszcze w Ameryce nieznana.<\/p>\n\n\n\n

Wspomniany wcze\u015bniej bud\u017cet filmu zosta\u0142 nieznacznie przekroczony. Wykonanie filmu uda\u0142o mi si\u0119 przeprowadzi\u0107 kosztem $1800, z $6500, jakie film kosztowa\u0142 <\/em>\u2013 pisa\u0142 w sprawozdaniu S. Ropp. Wp\u0142aty z rezerw roz\u0142o\u017cy\u0142em na stycze\u0144 i luty. Posiadam dla PIC pierwsze\u0144stwo zwrotu tych sum z dystrybucji komercyjnej. Natomiast reszt\u0119 fundusz\u00f3w zrealizowa\u0142em przez obci\u0105\u017cenie z g\u00f3ry dystrybucji niekomercyjnej. Nadwy\u017cka sfinansuje wydanie prac naszych uczonych: prof. Kucharzewskiego, prof. J\u0119drzejowskiego, prof. Kriedla, i innych<\/em>[11]<\/sup><\/a>. Wspomniana kwota 1800 dolar\u00f3w to sam koszt produkcji filmu, czyli monta\u017cu, muzyki, synchronizacji itd. Pozosta\u0142a kwota to koszty dystrybucyjne: przygotowanie dodatkowych kopii (ka\u017cda mia\u0142a kosztowa\u0107 50 dolar\u00f3w), redukcja do 16 mm itd. Analizuj\u0105c ameryka\u0144sk\u0105 pras\u0119 z okresu wojennego, mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce film rzeczywi\u015bcie by\u0142 wy\u015bwietlany na tamtejszych ekranach. Na podstawie zachowanych materia\u0142\u00f3w trudno jednak jednoznacznie oceni\u0107, czy uda\u0142o mu si\u0119 odnie\u015b\u0107 komercyjny sukces lub chocia\u017c zwr\u00f3ci\u0107 wy\u0142o\u017cone na jego produkcj\u0119 koszty. Bior\u0105c jednak pod uwag\u0119 kolejne filmy wytwarzane przez PIC, mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce taka forma aktywno\u015bci musia\u0142a by\u0107 dla Centrum w jakim\u015b stopniu op\u0142acalna. Zachowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce szcz\u0105tkowe zestawienia dystrybucji pozakinowej na ta\u015bmach 16 mm m.in. w szko\u0142ach czy instytucjach typu YMCA, w kt\u00f3rych, wida\u0107 wyra\u017anie, Poland Forever<\/em> cieszy\u0142 si\u0119 powodzeniem.<\/p>\n\n\n\n

Land of my Mother<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierwsza wzmianka dotycz\u0105c\u0105 rozpocz\u0119cia prac nad filmem Land of my Mother<\/em>[12]<\/sup><\/a> znajduj\u0105ca si\u0119 w zachowanych dokumentach PIC pochodzi z lutego 1943 roku. Z kolei w marcu do kadry zarz\u0105dzaj\u0105cej PIC w Nowym Jorku do\u0142\u0105czy\u0142 J. Junosza Podoski. Nied\u0142ugo po obj\u0119ciu stanowiska opracowa\u0142 specjalny memoria\u0142, m.in. w zwi\u0105zku z produkcj\u0105 tego filmu, skierowany do MID, kt\u00f3ry mia\u0142 na celu zamienienie dzia\u0142u filmowego w znacznie bardziej niezale\u017cne biuro filmowe ulokowane poza struktur\u0105 PIC. Osobny du\u017cy bud\u017cet mia\u0142 za\u015b pokry\u0107 produkcj\u0119 si\u0119gaj\u0105c\u0105 kilkunastu film\u00f3w kr\u00f3tkometra\u017cowych rocznie. Plany te doczeka\u0142y si\u0119 jedynie cz\u0119\u015bciowej realizacji dopiero w 1944 roku, a wspomniane biuro filmowe nigdy nie pojawi\u0142o si\u0119 na mapie Nowego Jorku.<\/p>\n\n\n\n

To w\u0142a\u015bnie sprawa koszt\u00f3w produkcji, kt\u00f3rych dzia\u0142 nie m\u00f3g\u0142 pokry\u0107 z w\u0142asnego bud\u017cetu, sta\u0142a za pierwotn\u0105 koncepcj\u0105 Land of my Mother<\/em>, kt\u00f3r\u0105 tak opisywa\u0142 w lutym 1943 roku \u00f3wczesny kierownik dzia\u0142u filmowego Tadeusz Strzetelski. Dzia\u0142 filmowy Polish Information Center przyst\u0105pi\u0142 do przer\u00f3bki 16 mm kolorowego filmu <\/em>Visit Poland, kt\u00f3ry nakr\u0119cony zosta\u0142 przed wojn\u0105 w Polsce i zawiera szereg niezwykle pi\u0119knych zdj\u0119\u0107<\/em>[13]<\/sup><\/a>. <\/em>W tym miejscu nale\u017cy doprecyzowa\u0107, czym by\u0142a produkcja, o kt\u00f3rej wspomina Strzetelski. Informacj\u0119 tak\u0105 znajdujemy w dzienniku \u201ePolska Zbrojna\u201d: Z sali nauki przechodzi si\u0119 do rozleg\u0142ej sali turystyki, kt\u00f3rej urz\u0105dzeniem zaj\u0119\u0142o si\u0119 Min. Komunikacji. W sali tej umieszczony b\u0119dzie poci\u0105g turystyczny: trzy wagony o \u0142\u0105cznej d\u0142ugo\u015bci 69 m. Dalej grupami: lotnictwo, \u017cegluga, komunikacja, zabytki, sport, \u0142owiectwo, sztuka ludowa i kino. W sali turystyki b\u0119dzie wy\u015bwietlany propagandowy film pt. <\/em>Polska w kwiatach[14]<\/sup><\/a>. Tekst ten dotyczy planowanego wn\u0119trza polskiego Pawilonu na Wystawie \u015awiatowej w Nowym Jorku, kt\u00f3rego nieodzown\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 mia\u0142 by\u0107 wy\u015bwietlany na jednej ze \u015bcian film krajoznawczy prezentuj\u0105cy pi\u0119kno Polski. Jednak ju\u017c na podstawie tych dw\u00f3ch cytat\u00f3w nale\u017cy zrewidowa\u0107 dotychczasow\u0105 wiedz\u0119 na temat filmu, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 fundamentem nowej produkcji PIC. Dotychczas w literaturze nadawano mu tytu\u0142 Beautiful Poland<\/em>, co jednak nie do ko\u0144ca odpowiada faktom. Taki tytu\u0142 nosi\u0142a bowiem brytyjska przer\u00f3bka Franciszka O\u017cgi z 1944 roku. W dalszej cz\u0119\u015bci sprawozdania Strzetelski przedstawia planowany stopie\u0144 ingerencji w posiadany materia\u0142: Film ud\u017awi\u0119kowiony i skr\u00f3cony do 600 metr\u00f3w b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 na szerokie wykorzystanie na tutejszym rynku ze wzgl\u0119du na jego wielkie walory artystyczne<\/em>[15]<\/sup><\/a>. Wynika z tego jasno, \u017ce Visit Poland<\/em> by\u0142 opracowany jako film niemy, co nie powinno dziwi\u0107, mimo \u017ce film powsta\u0142 w okresie kina d\u017awi\u0119kowego. Tego rodzaju filmy reklamowe, przeznaczane do projekcji w salach jako rodzaj t\u0142a, nie by\u0142y ud\u017awi\u0119kowione. Dowod\u00f3w na to dostarczaj\u0105 chocia\u017cby podobne produkcje dla armatora Gdynia America Line zachowane w zbiorach FINA, tworzone na potrzeby prezentacji w agencjach przewo\u017anika. Niewielkie archiwum filmowe PIC skutkowa\u0142o szerokim upowszechnianiem Visit Poland<\/em>, nawet pomimo braku d\u017awi\u0119ku. Tak by\u0142o m.in. w 1940 roku, gdy film zosta\u0142 wypo\u017cyczony, by zilustrowa\u0107 koncert utwor\u00f3w Chopina prof. Leonida Mestechina na auli liceum w Poughkeepsie w stanie Nowy Jork. Visit Poland<\/em> nadawa\u0142 si\u0119 do tego r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce zosta\u0142 opracowany na ta\u015bmie 16 mm, przeznaczonej do wy\u015bwietlania w niewielkich salach i aulach, na p\u00f3\u0142amatorskim sprz\u0119cie. Z uwagi na trwaj\u0105ce prace nad nowym filmem jego wydawanie zosta\u0142o jednak zawieszone. Poniewa\u017c Land of my Mother<\/em> mia\u0142 si\u0119 ukaza\u0107 tak\u017ce na ekranach angielskich, o konieczno\u015bci wstrzymania jego ewentualnej eksploatacji na tamtejszym terenie poinformowano r\u00f3wnie\u017c Londyn. Kablowali\u015bmy w dn. 16 lipca z pro\u015bb\u0105 o nieeksploatowanie kopii kolorowego filmu krajoznawczego, b\u0119d\u0105cego w\u0142asno\u015bci\u0105 Polskiego Komisariatu Wystawy Nowojorskiej. Kopi\u0119 tak\u0105, bez prawa eksploatacji, zakupi\u0142 p. O\u017cga[16]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a> i zabra\u0142 ze sob\u0105 do Anglii[17]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W warunkach wojennych ta\u015bma filmowa dla alianckich centr\u00f3w informacyjnych, w sk\u0142ad kt\u00f3rych wchodzi\u0142 PIC, by\u0142a reglamentowana. Ograniczenie to, chocia\u017c uci\u0105\u017cliwe, znacznie zmniejsza\u0142o koszty produkcji, gdy\u017c ta\u015bm\u0119 otrzymywano albo za darmo, albo na bardzo preferencyjnych warunkach. Z tego powodu jednak ju\u017c w maju raportowano do Londynu o pierwszym op\u00f3\u017anieniu w harmonogramie produkcji. Nasz film kolorowy ma by\u0107 gotowy do ko\u0144ca przysz\u0142ego tygodnia. Sze\u015bciotygodniowe op\u00f3\u017anienie nast\u0105pi\u0142o ze wzgl\u0119du na niedotrzymanie obietnicy przydzia\u0142u kolorowej ta\u015bmy. Tekst pisz\u0119. Kopi\u0119 przy\u015bl\u0119 natychmiast drog\u0105 lotnicz\u0105<\/em>[18]<\/sup><\/a>\u2013 pisa\u0142 dyrektor S. Ropp. I tego terminu nie uda\u0142o si\u0119 jednak dotrzyma\u0107, prawdopodobnie z tego samego powodu co wcze\u015bniej. Kolejne sprawozdanie z czerwca 1943 roku zapowiada\u0142o za\u015b koniec prac nad filmem na lipiec.<\/p>\n\n\n\n

Zmiany w harmonogramie wp\u0142yn\u0119\u0142y jednak korzystnie na pierwotn\u0105 koncepcj\u0119 filmu. Oczekiwanie na przydzia\u0142 ta\u015bmy postanowiono przeznaczy\u0107 na uczynienie filmu atrakcyjniejszym dla publiczno\u015bci ameryka\u0144skiej, kt\u00f3ra mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 jego g\u0142\u00f3wnym odbiorc\u0105. Sam kolor, mimo \u017ce bardzo po\u017c\u0105dany w ameryka\u0144skich kinach, nie dawa\u0142 gwarancji komercyjnego sukcesu, co zauwa\u017cono przy eksploatacji filmu Scottish Mazurka<\/em>, kt\u00f3ry pomimo tego waloru zosta\u0142 szybko zdj\u0119ty z ekran\u00f3w jako ma\u0142o atrakcyjny. W li\u015bcie do MID J. Junosza Podoski precyzowa\u0142, jak b\u0119dzie zmieniany Visit Poland. Gdyby nie my\u015bl urozmaicenia wst\u0119pem m\u00f3wionym przez znan\u0105 w Ameryce osob\u0119, film by\u0142by ju\u017c dawno got\u00f3w; lecz warto\u015b\u0107 dystrybucyjna takiego uj\u0119cia tak ogromnie wzrasta, \u017ce wola\u0142em po\u015bwi\u0119ci\u0107 5 tygodni na to, aby uzyska\u0107 dodatkow\u0105 atrakcyjno\u015b\u0107, kt\u00f3ra uczyni, \u017ce film przejdzie przez kilka tysi\u0119cy ekran\u00f3w, zamiast paru miast<\/em>[19]<\/sup><\/a>. W dalszej cz\u0119\u015bci listu J. Junosza Podoski precyzuje, komu rola taka zosta\u0142a wst\u0119pnie zaproponowana. Pani Kellog jest w Kalifornii, zgodzi\u0142a si\u0119 na udzia\u0142 w naszym filmie kolorowym. Woleliby\u015bmy jednak\u017ce Ew\u0119 Curie, kt\u00f3ra bardziej przemawia\u0142aby do wyobra\u017ani Amerykan\u00f3w. W tych dniach wyja\u015bni si\u0119, czy p. Curie wyrazi zgod\u0119<\/em>[20]<\/sup><\/a>. Nie wiadomo, kim by\u0142a pani Kellog. Ostatecznie jednak PIC wola\u0142 do swojego filmu pozyska\u0107 c\u00f3rk\u0119 wybitnej polskiej noblistki Marii Curie-Sk\u0142odowskiej. \u00c8ve by\u0142a dziennikark\u0105 i pisark\u0105. Przyby\u0142a do Stan\u00f3w Zjednoczonych, aby nag\u0142o\u015bni\u0107 walk\u0119 o woln\u0105 Francj\u0119. W listopadzie 1941 roku zosta\u0142a zaanga\u017cowana jako korespondentka wojenna w Herald Tribune Syndicate w Nowym Jorku oraz w Allied Newspaper w Londynie, podr\u00f3\u017cuj\u0105c na fronty w Libii, Rosji, Birmie i Chinach. Bez w\u0105tpienia jej nazwisko by\u0142o wi\u0119c w Ameryce rozpoznawalne, a i w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w wiele znaczy\u0142o. \u00c8ve Curie ci\u0105gle si\u0119 jednak waha\u0142a, czy powinna wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w produkcji, boj\u0105c si\u0119 najpewniej politycznego wyd\u017awi\u0119ku obrazu. Aby rozwia\u0107 jej w\u0105tpliwo\u015bci, Minister Informacji i Dokumentacji Stanis\u0142aw Kot osobi\u015bcie wys\u0142a\u0142 do niej nast\u0119puj\u0105c\u0105 depesz\u0119: Jestem bardzo wdzi\u0119czny za ch\u0119\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy przy filmie, kt\u00f3ry produkujemy w Nowym Jorku. Film ten nie ma \u017cadnych funkcji politycznych i pokazuje tylko pi\u0119kno polskiego krajobrazu. Chcemy w nim podkre\u015bli\u0107, \u017ce Polska jest ojczyzn\u0105 pani wspania\u0142ej Matki i dlatego prezentujemy pani\u0105 jako jej genialn\u0105 c\u00f3rk\u0119. Czekam na przyj\u015bcie pani ostatniej ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ra jak s\u0142ysza\u0142em jest doskona\u0142a<\/em>[21]<\/sup><\/a>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W literaturze jako autor tekstu do filmu wymieniany jest Jan Lecho\u0144[22]<\/sup><\/a>, co jest z pewno\u015bci\u0105 pok\u0142osiem doniesie\u0144 prasowych: Centrum Informacji nakr\u0119ci\u0142o w Ameryce w re\u017cyserii Romualda Gantkowskiego i z udzia\u0142em Ewy Curie film o Polsce <\/em>Kraj mojej matki. Teksty do filmu napisa\u0142 Jan Lecho\u0144<\/em>[23]<\/sup><\/a>. <\/em>Informacja ta pokrywa si\u0119 jednak jedynie cz\u0119\u015bciowo z prawd\u0105. Komentarz napisa\u0142 bowiem dyrektor Ropp, a Lecho\u0144 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 redaktora. W archiwum zachowa\u0142 si\u0119 oryginalny tekst lektorski, kt\u00f3ry jednak nie przypad\u0142 do gustu c\u00f3rce noblistki. Curie zgodzi\u0142a si\u0119, ale zapragn\u0119\u0142a pewnych zmian w moim tek\u015bcie, kt\u00f3re Lecho\u0144 uskutecznia\u0142. Nast\u0119pnie chcia\u0142a, aby OWI<\/em>[24]<\/sup><\/a> zaaprobowa\u0142o tekst. Uczynili\u015bmy i to. Wreszcie po\u015brednio da\u0142a zna\u0107, \u017ce chcia\u0142aby mie\u0107 udzia\u0142 w zyskach. Przyrzekli\u015bmy 25% po zwrocie koszt\u00f3w. <\/em>(\u2026) Walczymy o ka\u017cdy dzie\u0144, bo Curie wyje\u017cd\u017ca do Anglii i lada dzie\u0144 mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 jej odjazd, a ona ci\u0105gle zwleka pomimo kabla Pana Ministra i naszych b\u0142aga\u0144<\/em>[25]<\/sup><\/a>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
Land of my Mother<\/em> (re\u017c. Romuald Gantkowski, 1943), zrzut ekranowy, surowy skan ta\u015bmy MF.316\/13, \u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum FINA<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ostatecznie do ko\u0144ca lipca uda\u0142o si\u0119 nakr\u0119ci\u0107 sceny z E. Curie, a tak\u017ce uj\u0119cia z obrazami dotycz\u0105cymi historii Polski, kt\u00f3re by\u0142y elementami wyposa\u017cenia sali honorowej pawilonu polskiego, o kt\u00f3rym tak pisano w \u201ePolsce Zbrojnej\u201d: \u015aciana lewa sali honorowej przeznaczona jest dla stworzenia syntezy polskiej dawnej w formie 7 obraz\u00f3w i fresku. Wykonanie kompozycji historycznych powierzono grupie zorganizowanej przez prof. T. Pruszkowskiego<\/em>[26]<\/sup><\/a>. Warto przy okazji nadmieni\u0107, \u017ce obrazy te nie zagin\u0119\u0142y, a Polska od 2018 roku stara si\u0119 o ich odzyskanie[27]<\/sup><\/a>. J. Junosza Podoski sceny z obrazami uzna\u0142 za bardzo udane, szczeg\u00f3lnie pod wzgl\u0119dem politycznym. Obrazy historyczne wypad\u0142y bardzo dobrze, a wplecenie ich w polski <\/em>travelogue umo\u017cliwia upolitycznienie ca\u0142ego filmu oraz zaktualizowanie kontekstu<\/em>[28]<\/sup><\/a>\u2013 pisa\u0142 w swoim li\u015bcie do Londynu.<\/p>\n\n\n\n

Wspomniane niewielkie sceny zrealizowa\u0142 na zlecenie PIC Romuald Gantkowski, kt\u00f3ry przed wojn\u0105 re\u017cyserowa\u0142 filmy fabularne w nurcie nowoczesnego patriotyzmu, gloryfikuj\u0105ce wojsko i polsk\u0105 my\u015bl techniczn\u0105, takie jak P\u0142omienne serca<\/em> czy Dziewczyna<\/em> szuka mi\u0142o\u015bci<\/em>. By\u0142 te\u017c autorem g\u0142o\u015bnego reporta\u017cu z pogrzebu Romana Dmowskiego. Do Stan\u00f3w Zjednoczonych dosta\u0142 si\u0119 na pok\u0142adzie statku \u201eExcalibur\u201d we wrze\u015bniu 1941 roku. W jednym z za\u0142\u0105cznik\u00f3w do MID J. Junosza Podoski tak kr\u00f3tko przedstawia\u0142 jego \u017cyciorys: by\u0142y dyrektor produkcji i g\u0142\u00f3wny re\u017cyser Polskich Zak\u0142ad\u00f3w Filmowych <\/em>\u201eKohorta<\/em>\u201d w Warszawie oraz by\u0142y dyrektor artystyczny Biura Filmowo-Teatralnego w Ministerstwie Informacji i Dokumentacji w Pary\u017cu<\/em>[29]<\/sup><\/a>. Jak wskazuj\u0105 p\u00f3\u017aniejsze pisma, PIC z realizacji Land of my Mother<\/em> by\u0142 bardzo zadowolony. Je\u017celi chodzi o re\u017cyseri\u0119 film\u00f3w, pragniemy kontynuowa\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z p. Romualdem Gantkowskim, kt\u00f3ry bardzo dobrze wywi\u0105zywa\u0142 si\u0119 z zadania jako re\u017cyser filmu z Ew\u0105 Curie<\/em>[30]<\/sup><\/a> \u2013 pisa\u0142 J. Junosza Podoski w grudniu 1943 roku.<\/p>\n\n\n\n

Zgodnie ze sprawozdaniem za lipiec wszystko wskazywa\u0142o na to, \u017ce pierwsza kopia 16 mm filmu powinna by\u0107 gotowa z ko\u0144cem sierpnia. Potwierdzenie, \u017ce nagranie zako\u0144czy\u0142o si\u0119 sukcesem i mo\u017cna by\u0142o przyst\u0105pi\u0107 do monta\u017cu w laboratorium, znajdujemy r\u00f3wnie\u017c w telegramie wys\u0142anym przez sam\u0105 \u00c8ve Curie do ministra S. Kota: W odpowiedzi na pana mi\u0142y telegram z wielk\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 chcia\u0142am powiedzie\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bnie zako\u0144czyli\u015bmy prac\u0119 nad polskim filmem, kt\u00f3ry mam nadziej\u0119 oka\u017ce si\u0119 sukcesem<\/em>[31]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W zwi\u0105zku z tym w PIC rozpocz\u0119to przygotowania do dystrybucji obrazu, kt\u00f3ra pocz\u0105tkowo mia\u0142a obj\u0105\u0107 jedynie teren Stan\u00f3w Zjednoczonych. Mamy zamiar da\u0107 ten film do eksploatacji firmie Paramount. Jakiekolwiek wi\u0119c korzystanie z fragment\u00f3w nawet tego filmu poza firm\u0105, kt\u00f3ra dostanie eksploatacj\u0119, mog\u0142oby narazi\u0107 na ogromne koszty i nieprzyjemno\u015bci<\/em>[32]<\/sup><\/a>\u2013 pisa\u0142 J. Junosza Podoski. PIC chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej zacz\u0105\u0142 jednak rozwa\u017ca\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 og\u00f3lno\u015bwiatowej dystrybucji filmu, kt\u00f3ra wi\u0105za\u0142a si\u0119 z dodatkowymi kosztami. Zrobienie kopii z dubbingiem w j\u0119zyku francuskim, hiszpa\u0144skim, portugalskim i chi\u0144skim b\u0119dzie kosztowa\u0142o oko\u0142o $4000. Prosz\u0119 o wytyczne, czy nale\u017cy to czyni\u0107<\/em>[33]<\/sup><\/a>\u2013 pisa\u0142 dyrektor S. Ropp w li\u015bcie do MID. W odpowiedzi otrzyma\u0142 potwierdzenie: Prosz\u0119 zrobi\u0107 dubbing francuski, hiszpa\u0144ski, portugalski i chi\u0144ski waszego filmu<\/em>[34]<\/sup><\/a>. <\/em>Wersje te mia\u0142y powsta\u0107 w USA. Planowano jednak stworzenie jeszcze jednego, dodatkowego dubbingu, kt\u00f3ry wymaga\u0142 znacznie wi\u0119cej zaanga\u017cowania po obu stronach Atlantyku. \u00c8ve Curie mia\u0142a bowiem przem\u00f3wi\u0107 z ekranu tak\u017ce po polsku. Czekamy z niecierpliwo\u015bci\u0105 na zapowiadany film z udzia\u0142em Ewy Curie. Onegdaj widzia\u0142em si\u0119 z ni\u0105 na lunchu i obszernie rozmawia\u0142em. Zgadza si\u0119 ona ch\u0119tnie na wzi\u0119cie udzia\u0142u w wersji polskiej<\/em>[35]<\/sup><\/a>\u2013 informowa\u0142 J. Junosz\u0119 Podoskiego kierownik Wydzia\u0142u Ameryka\u0144skiego MID Aleksander Piskor. W kolejnej korespondencji zosta\u0142y za\u015b ustalone procedury nagrania. Ewa Curie wyjecha\u0142a do Anglii. Przed wyjazdem wyrazi\u0142a zgod\u0119 na nagranie tekstu polskiego wymienionego filmu bezpo\u015brednio w Anglii. Technika za\u0142atwienia nagrania by\u0142aby nast\u0119puj\u0105ca: PIC mo\u017ce wys\u0142a\u0107 Ministerstwu Informacji i Dokumentacji kopi\u0119 filmu 16 mm oko\u0142o 15 pa\u017adziernika br. Wydzia\u0142 filmowy MID powinien zrobi\u0107 oryginalne zdj\u0119cia 6 scen z p. Curie na kolorowej ta\u015bmie Kodachrome oraz nagra\u0107 speakerk\u0119, p. Curie, na 35 mm ta\u015bmie d\u017awi\u0119kowej po scenach z Polski. Tekst angielski prze\u015blemy wraz z filmem. Zdj\u0119cia w Londynie powinny by\u0107 wykonane \u015bci\u015ble wed\u0142ug przes\u0142anej kopii (d\u0142ugo\u015b\u0107 filmu). Po sprawdzeniu zdj\u0119\u0107 oryginalnych i speakerki nale\u017cy nam mo\u017cliwie jak najszybciej przes\u0142a\u0107 negatywy dokonanych nagra\u0144, aby\u015bmy mogli tu sporz\u0105dzi\u0107 kopie<\/em>[36]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

O ile trudno by\u0142o oszacowa\u0107 powodzenie filmu na arenie mi\u0119dzynarodowej, o tyle zorientowany w rynku ameryka\u0144skim Ropp wys\u0142a\u0142 do ministerstwa przewidywania dotycz\u0105ce zasi\u0119gu eksploatacji, przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce film zostanie odbity z 16 mm negatywu na kinowy standard 35 mm. Je\u017celi nagranie filmu z Curie b\u0119dzie udane, ca\u0142o\u015b\u0107 mo\u017ce p\u00f3j\u015b\u0107 na 15 tysi\u0119cy kin, co uzna\u0142bym za ogromny sukces ze wzgl\u0119du na elementy tekstu i osob\u0119 Curie, kt\u00f3ra utrwali te elementy w pami\u0119ci mas. Film ten by\u0142by w\u00f3wczas widziany przez co najmniej 40 milion\u00f3w os\u00f3b, z maksymaln\u0105 granic\u0105 70 milion\u00f3w<\/em>[37]<\/sup><\/a>. W tym miejscu nale\u017cy doda\u0107, \u017ce liczba ludno\u015bci w USA w 1943 roku wynosi\u0142a prawie 137 milion\u00f3w, wi\u0119c zgodnie z przewidywaniami Land of my Mother<\/em> mia\u0142a obejrze\u0107 ponad po\u0142owa populacji kraju.<\/p>\n\n\n\n

Koszt wyprodukowania filmu, chocia\u017c pierwotnie oszacowany na 2 tysi\u0105ce dolar\u00f3w, zamkn\u0105\u0142 si\u0119 ostatecznie w kwocie 3,2 tysi\u0119cy dolar\u00f3w. Kolejne 4 tysi\u0105ce dolar\u00f3w mia\u0142y za\u015b kosztowa\u0107 kopie obcoj\u0119zyczne. Przy okazji MID zaleci\u0142o PIC, aby w razie braku ch\u0119tnych na dystrybucj\u0119 filmu poza granicami USA powierzy\u0107 j\u0105 polskim plac\u00f3wkom dyplomatycznym (wedle klucza z tabeli 1[38]<\/sup><\/a>).<\/p>\n\n\n\n

Plac\u00f3wka dyplomatyczna<\/strong><\/td>Liczba kopii<\/strong><\/td>Uwagi<\/strong><\/td><\/tr>
Dubbing hiszpa\u0144ski<\/strong><\/td><\/tr>
Meksyk<\/td>3<\/td> <\/td><\/tr>
Hawana<\/td>1<\/td> <\/td><\/tr>
Bogota<\/td>3<\/td> <\/td><\/tr>
Lima<\/td>1<\/td> <\/td><\/tr>
Buenos Aires<\/td>4<\/td> <\/td><\/tr>
Santiago de Chile<\/td>2<\/td> <\/td><\/tr>
Montevideo<\/td>1<\/td> <\/td><\/tr>
Madryt<\/td>1<\/td> <\/td><\/tr>
Dubbing portugalski<\/strong><\/td><\/tr>
Rio de Janeiro<\/td>3<\/td> <\/td><\/tr>
Lizbona<\/td>2<\/td> <\/td><\/tr>
Angola<\/td>1<\/td> <\/td><\/tr>
Mozambik<\/td>1<\/td> <\/td><\/tr>
Dubbing francuski<\/strong><\/td><\/tr>
Algier<\/td>2<\/td> <\/td><\/tr>
Syria<\/td>1<\/td> <\/td><\/tr>
Haiti<\/td>1<\/td> <\/td><\/tr>
Kanada<\/td>?<\/td>Ilo\u015b\u0107 wed\u0142ug porozumienia z poselstwem w Ottawie<\/td><\/tr>
Madagaskar<\/td>1<\/td> <\/td><\/tr>
Dubbing chi\u0144ski<\/strong><\/td><\/tr>
Chongqing<\/td>2<\/td> <\/td><\/tr>
Dubbing angielski<\/strong><\/td><\/tr>
Londyn<\/td>4<\/td> <\/td><\/tr>
Sydney<\/td>2<\/td> <\/td><\/tr>
Wellington<\/td>2<\/td> <\/td><\/tr>
Pretoria<\/td>2<\/td> <\/td><\/tr>
Bombaj<\/td>2<\/td> <\/td><\/tr>
Kair<\/td>1<\/td> <\/td><\/tr>
Jerozolima<\/td>1<\/td> <\/td><\/tr>
Nairobi<\/td>1<\/td> <\/td><\/tr>
Salisbury<\/td>1<\/td> <\/td><\/tr>
Kanada<\/td>?<\/td>Ilo\u015b\u0107 wed\u0142ug porozumienia z poselstwem w Ottawie<\/td><\/tr>
Razem<\/strong><\/td>46<\/td> <\/td><\/tr><\/tbody><\/table>
Tabela 1. Klucz dystrybucji obcoj\u0119zycznych kopiifilmu Land of my Mother<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Powy\u017csze zestawienie Ministerstwo rozpisa\u0142o jedynie na kopie 35 mm, nie wyliczaj\u0105c w nie tych, kt\u00f3re mia\u0142 eksploatowa\u0107 na terenie USA Paramount. Tabela ta pokazuje doskonale skal\u0119 planowanego zasi\u0119gu Land of my Mother<\/em>, chocia\u017c \u2013 jak wkr\u00f3tce si\u0119 oka\u017ce \u2013 zostanie on najpewniej bardzo ograniczony. Mimo sugestii Ministerstwa, w sprawie eksploatacji pozaameryka\u0144skiej PIC chcia\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c oprze\u0107 na znacznie bardziej efektywnych firmach dystrybucyjnych. Mamy zamiar odst\u0105pi\u0107 eksploatacj\u0119 wersji angielskiej, francuskiej, portugalskiej i hiszpa\u0144skiej na ca\u0142y \u015bwiat w odpowiednich krajach (anglosaskich i \u0142aci\u0144skich) <\/em>\u2013 pisa\u0142 Junosza Podoski. Eksploatacj\u0119 wersji chi\u0144skiej mamy zamiar odst\u0105pi\u0107 Chinese War Relief w New Yorku na ca\u0142e Chiny. Zamierzamy obj\u0105\u0107 umow\u0105 kopie normalne 35 mm i sprzeda\u017c do tzw. bibliotek filmowych kopii 16 mm. B\u0119dziemy si\u0119 starali, aby umowa obj\u0119\u0142a ca\u0142y \u015bwiat opr\u00f3cz Chin. O ile tego nie przeprowadzimy, te kraje, kt\u00f3re nie b\u0119d\u0105 obj\u0119te umow\u0105, obs\u0142u\u017cymy wed\u0142ug wskaz\u00f3wek ministerstwa<\/em>[39]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Jak wynika z przytoczonej wcze\u015bniej korespondencji, koszt kopii nieangloj\u0119zycznych przewy\u017csza\u0142 koszt wykonania samego filmu. Na ten cel MID przeznaczy\u0142o we wrze\u015bniu 1943 roku specjalny dodatkowy bud\u017cet. Czy zosta\u0142 on jednak spo\u017cytkowany na ten cel? Najprawdopodobniej nie. Ujawnione p\u00f3\u017aniej problemy z kopiowaniem filmu, a tak\u017ce koszty kopii angloj\u0119zycznych prawdopodobnie poch\u0142on\u0119\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 dodatkowych pieni\u0119dzy. Fiaska plan\u00f3w dubbingowych doszuka\u0107 si\u0119 mo\u017cemy tak\u017ce w znanych dzi\u015b kopiach filmu, kt\u00f3re przetrwa\u0142y w \u015bwiatowych archiwach. Jedna kopia 16 mm znajduje si\u0119 w archiwum FINA, kolejna jest w r\u0119kach Polonii Kanadyjskiej, a kopiami 16 mm i 35 mm dysponuje Instytut Sikorskiego w Londynie. Znamienne jest to, \u017ce wszystkie te materia\u0142y s\u0105 angloj\u0119zyczne. Przemawia\u0107 to mo\u017ce za s\u0142uszno\u015bci\u0105 postawionej wcze\u015bniej hipotezy. Zachowane kopie to przede wszystkim ta\u015bmy 16 mm, co z kolei pozwala wysnu\u0107 kolejn\u0105 hipotez\u0119, \u017ce pomimo wst\u0119pnych plan\u00f3w dystrybucja kinowa na ta\u015bmach 35 mm r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142a mocno ograniczona. Ci\u0119cia w bud\u017cecie po\u015brednio potwierdza jeden z dokument\u00f3w dotycz\u0105cy ograniczenia dzia\u0142a\u0144 promocyjnych na rzecz filmu. Film Curie, kt\u00f3ry mo\u017ce zobaczy\u0107 kilkadziesi\u0105t milion\u00f3w os\u00f3b, b\u0119dzie nas kosztowa\u0142 oko\u0142o $3000. Wynika st\u0105d, \u017ce broszury aczkolwiek istotnie wa\u017cne, w masowej akcji s\u0105 niewsp\u00f3\u0142miernie kosztowne. Nie racja to, aby ich nie drukowa\u0107, lecz raczej nale\u017cy to czyni\u0107 dla wybranej tre\u015bci i wybranych grup, co te\u017c w\u0142a\u015bnie czynimy przy mniejszych nak\u0142adach<\/em>[40]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Pomimo wcze\u015bniejszych zapewnie\u0144 PIC z lipca 1943 roku o tym, \u017ce pierwsza kopia filmu jest przygotowywana w laboratorium, oraz o tym, \u017ce zaplanowano pokaz dla zainteresowanych dystrybutor\u00f3w, sytuacja by\u0142a daleka od finalizacji. Pierwszym tego dowodem by\u0142a informacja o pozyskaniu kompozytora muzyki do filmu, kt\u00f3rym by\u0142 W\u0142adys\u0142aw Eiger. Kontrakt z nim podpisano dopiero w pa\u017adzierniku, a bez nagranej muzyki film nie m\u00f3g\u0142 przecie\u017c zosta\u0107 zmontowany. Rzeczywist\u0105 przyczyn\u0105 kolejnych op\u00f3\u017anie\u0144 by\u0142a ponownie reglamentacja ta\u015bmy filmowej. W sprawozdaniu za pa\u017adziernik donoszono: Ostatnia faza produkcji filmu \u201e<\/em>Land of my Mother\u201d, uzyskanie od War Production Board, Washington, D.C. 30 000 st\u00f3p 16 mm filmu Kodak-Kodachrome dla zrobienia 30 kopii. Odbijanie 16 mm kopii w laboratorium Her w New York i Rochester<\/em>[41]<\/sup><\/a>. Co istotne, sprawozdanie daje konkretn\u0105 informacj\u0119 o planowanym zam\u00f3wieniu, zastanawia jednak brak wzmianek o kopii 35 mm, co po raz kolejny potwierdza\u0142oby przypuszczalne fiasko rozm\u00f3w z kinowymi dystrybutorami w Ameryce. Gdy ta\u015bma zosta\u0142a w ko\u0144cu przydzielona, w listopadzie nadesz\u0142a do Londynu depesza lakonicznie zawiadamiaj\u0105ca o kolejnych op\u00f3\u017anieniach. Techniczne problemy wymagaj\u0105 zrobienia kopii filmu w Hollywood. Wy\u015bl\u0119 pierwsz\u0105 kopi\u0119 16 mm poczt\u0105 lotnicz\u0105 oko\u0142o 25 listopada<\/em>[42]<\/sup><\/a>. Dopiero w grudniu 1943 roku J. Junosza Podoski poda\u0142 jednak dok\u0142adniejsze szczeg\u00f3\u0142y na temat wspomnianych problem\u00f3w. Film ze wzgl\u0119du na trudno\u015bci techniczne przy kopiowaniu b\u0119dzie wys\u0142any dopiero za kilka dni. Trudno\u015bci te polega\u0142y na tym, \u017ce zosta\u0142 on skonstruowany z 16 mm ta\u015bmy Kodachrome z 1938 roku i z nowej ta\u015bmy z 1943 roku, kt\u00f3rej wymiary s\u0105 nieco odmienne. Powoduje to konieczno\u015b\u0107 skomplikowanego kopiowania, co jest wykonywane w Hollywood<\/em>[43]<\/sup><\/a>. List ten przynosi nadspodziewanie wiele nowych informacji dotycz\u0105cych produkcji Land of my<\/em> Mother<\/em>\u201d. Po pierwsze, r\u00f3\u017cnicuje daty wykonania ta\u015bmy filmowej. Wiedz\u0105c, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 z nich pochodzi\u0142a z 1938 roku, mo\u017cna do\u015b\u0107 \u0142atwo odtworzy\u0107 proces obr\u00f3bki laboratoryjnej filmu. Poniewa\u017c na Wystaw\u0119 \u015awiatow\u0105 wys\u0142ano pozytyw filmu Visit Poland<\/em>, PIC nie m\u00f3g\u0142 dysponowa\u0107 negatywem. Aby sporz\u0105dzi\u0107 negatyw, nale\u017ca\u0142o wi\u0119c wybra\u0107 do filmu najwcze\u015bniejsz\u0105 generacj\u0119 ta\u015bmy o najlepszej ostro\u015bci i ma\u0142ym zaziarnieniu. Visit Poland<\/em> prawdopodobnie skopiowano, a do monta\u017cu Land of my Mother<\/em> u\u017cyto oryginalnego materia\u0142u z 1938 roku, trac\u0105c go bezpowrotnie. Poniewa\u017c wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 filmu by\u0142a dost\u0119pna jedynie w formie pozytywu, r\u00f3wnie\u017c nowe sceny z Curie by\u0142y montowane w postaci pozytywu. Z monta\u017cu obu tych materia\u0142\u00f3w mia\u0142 za\u015b powsta\u0107 negatyw, z kt\u00f3rego planowano odbija\u0107 kolejne kopie 16 i 35 mm. Drug\u0105 istotn\u0105 informacj\u0105 jest data wytworzenia pierwszej kopii. Obecnie film datowany jest na 1943[44]<\/sup><\/a> rok. Je\u017celi przyjmiemy, \u017ce data ta odnosi si\u0119 do produkcji, to jest ona poprawna. Je\u017celi jednak m\u00f3wimy o dacie premiery, kt\u00f3r\u0105 przyjmuje si\u0119 w przypadku wi\u0119kszo\u015bci filmografii, to nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce pierwsza z kopii eksploatacyjnych by\u0142a gotowa dopiero w styczniu 1944 roku.<\/p>\n\n\n\n

Po tak licznych trudno\u015bciach z produkcj\u0105 zesp\u00f3\u0142 PIC czeka\u0142a jednak wielka nagroda. Land of my Mother<\/em> zosta\u0142 dostrze\u017cony i przede wszystkim doceniony przez ameryka\u0144sk\u0105 krytyk\u0119. Znalaz\u0142 si\u0119 bowiem na tzw. d\u0142ugiej li\u015bcie nominacji do Oscara[45]<\/sup><\/a> w kategorii kr\u00f3tki film dokumentalny[46]<\/sup><\/a>. Wst\u0119pn\u0105 list\u0119 tworzy\u0142o 21 film\u00f3w, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych Kapitu\u0142a Nagrody Dokumentalnej wybra\u0142a 7 finalnych nominacji. Mimo \u017ce Land of my Mother<\/em> nie znalaz\u0142 si\u0119 ostatecznie w\u015br\u00f3d nominowanych, to wyr\u00f3\u017cnienie to z pewno\u015bci\u0105 sta\u0142o za zintensyfikowaniem w 1944 roku dzia\u0142alno\u015bci filmowej PIC, a film ten pozostaje, nies\u0142usznie zapomnianym, polskim \u015bladem w historii Oscar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Filmy z roku 1944<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rok 1944 by\u0142 prze\u0142omowy dla filmowej dzia\u0142alno\u015bci PIC nie tylko z powodu oscarowego wyr\u00f3\u017cnienia. Po wielu trudno\u015bciach uda\u0142o si\u0119 przeforsowa\u0107 niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zmian organizacyjnych dzia\u0142u filmowego zaproponowanych przez J. Junosz\u0119 Podoskiego rok wcze\u015bniej. Najwa\u017cniejszym sukcesem by\u0142o przekonanie MID o konieczno\u015bci zwi\u0119kszenia bud\u017cetu, dzi\u0119ki czemu mo\u017cna by\u0142o przyst\u0105pi\u0107 do sta\u0142ej produkcji filmowej. Zmiany nie omin\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c kadry zarz\u0105dzaj\u0105cej, kt\u00f3rej spis zawiera tabela 2.<\/p>\n\n\n\n

Kierownictwo dzia\u0142u filmowego<\/strong><\/td><\/tr>
Imi\u0119 i nazwisko<\/strong><\/td>Okres urz\u0119dowania<\/strong><\/td><\/tr>
Stefan Ropp<\/td>1940[47]<\/sup><\/a> \u2013 02.1943<\/td><\/tr>
Tadeusz Strzetelski<\/td>02.1943[48]<\/sup><\/a> \u2013 15.05.1943<\/td><\/tr>
Maria Babicka<\/td>15.05.1943 \u2013 09.1943<\/td><\/tr>
Wincenty Bejtman<\/td>1.10.1943 \u2013 02.1944<\/td><\/tr>
Eugeniusz C\u0119kalski<\/td>03.1943 \u2013 1945<\/td><\/tr><\/tbody><\/table>
Tabela 2. Lista kierownik\u00f3w dzia\u0142u filmowego<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pierwszym kierownikiem realnie znaj\u0105cym ameryka\u0144ski rynek filmowy by\u0142 W. Bejtman. Zosta\u0142 jednak skierowany, ze wzgl\u0119du na swoje do\u015bwiadczenie, do stworzonego przez Centrum PIC Films Inc., kt\u00f3re mia\u0142o dystrybuowa\u0107 filmy plac\u00f3wki. Na kierownika powo\u0142ano w\u00f3wczas zarz\u0105dzaj\u0105cego Biurem Filmowym w Londynie E. C\u0119kalskiego, kt\u00f3ry zgodzi\u0142 si\u0119 na t\u0119 propozycj\u0119 pod pewnymi warunkami. Jad\u0105c organizowa\u0107 w Stanach Zjednoczonych produkcj\u0119 kr\u00f3tkiego metra\u017cu, b\u0119d\u0119 prosi\u0107 przede wszystkim o sprecyzowanie mojej roli <\/em>\u2013 pisa\u0142 re\u017cyser. Jak wynika z list\u00f3w p. Marczewskiego, sytuacja w Stanach jest bardzo chaotyczna i nieprzyjemna i wymaga jasnych i radykalnych posuni\u0119\u0107. Wyobra\u017cam sobie, \u017ce powstanie firma prywatna (niezale\u017cna lub tylko po\u015brednio zale\u017cna od PIC) \u2013 pod kierunkiem administracyjnym p. Marczy\u0144skiego lub innej osoby, do kt\u00f3rej Pan Profesor ma zaufanie \u2013 ja natomiast obejm\u0119 stanowisko re\u017cysera, kt\u00f3rego zadaniem b\u0119dzie realizowanie film\u00f3w dla tej plac\u00f3wki. Nie chc\u0119 miesza\u0107 funkcji kierowniczo-administracyjnej z prac\u0105 tw\u00f3rcz\u0105 i zale\u017cy mi wi\u0119cej na realizacji film\u00f3w ni\u017c na administrowaniu plac\u00f3wk\u0105. Pomieszanie tych czynno\u015bci uwa\u017cam za z\u0142o, kt\u00f3re odbi\u0142o si\u0119 na mojej pracy w Londynie<\/em>[49]<\/sup><\/a>. <\/em>Ostatecznie jego funkcja nie ograniczy\u0142a si\u0119 jedynie do dzia\u0142a\u0144 artystycznych, poniewa\u017c uwzgl\u0119dnia\u0142a w zakresie obowi\u0105zk\u00f3w tak nielubiane przez C\u0119kalskiego sprawy administracyjne.<\/p>\n\n\n\n

Mimo \u017ce PIC otrzyma\u0142 zielone \u015bwiat\u0142o na w\u0142asn\u0105 produkcj\u0119, sytuacja jej finansowania nadal by\u0142a na tyle niepewna, \u017ce MID da\u0142 jasny sygna\u0142, aby nie informowa\u0107 o tym opinii publicznej. Prosz\u0119 nie rozg\u0142asza\u0107 ani nie reklamowa\u0107 naszego zamiaru rozpocz\u0119cia produkcji film\u00f3w kr\u00f3tkometra\u017cowych w Stanach <\/em>\u2013 pisa\u0142 minister Kot[50]<\/sup><\/a>. Pomimo braku poczucia stabilizacji plany PIC na rok 1944 kre\u015blono wielotorowo. C\u0119kalski przyp\u0142yn\u0105\u0142 do Nowego Jorku 14 lutego 1944 roku, a ju\u017c w marcu w jednym z pism donoszono: C\u0119kalski rozpoczyna film o dzieciach i d\u0142ugometra\u017cowy dokumentacyjny z posiadanych przez nas materia\u0142\u00f3w. Nie reklamujemy tej produkcji<\/em>[51]<\/sup><\/a>. Rozpocz\u0119cie filmu o tej w\u0142a\u015bnie tematyce by\u0142o najpewniej pok\u0142osiem wizyty w Centrum tzw. Pestek[52]<\/sup><\/a>. Minister Kot zaleci\u0142 w\u00f3wczas: prosz\u0119 postara\u0107 si\u0119 o wy\u015bwietlanie posiadanych przez PIC film\u00f3w o dzieciach na \u015arodkowym Wschodzie i w Afryce<\/em>[53]<\/sup><\/a>. Jak si\u0119 okaza\u0142o, PIC takimi materia\u0142ami nie dysponowa\u0142, o czym donosi\u0142 jeszcze w ubieg\u0142ym roku dyrektor Ropp. Najbardziej brakuje nam zdj\u0119\u0107 dokumentalnych, o kt\u00f3re zabiegam na pr\u00f3\u017cno od 2,5 roku. Lotnicy polscy, marynarka w akcji, Polacy w Teheranie, dzieci w Indiach, w Rodezji, szko\u0142y w Szkocji, m\u0142odzie\u017c w szkole lekarskiej, przysposobienie kobiet, Czerwony Krzy\u017c, ministrowie przy pracy itd. Takie rzeczy obejd\u0105 ca\u0142\u0105 Ameryk\u0119 z dobrym dla nas tekstem<\/em>[54]<\/sup><\/a>. Film o dzieciach mia\u0142 te\u017c z pewno\u015bci\u0105 stworzy\u0107 solidny fundament propagandowy w szko\u0142ach, na co wcze\u015bniej zwraca\u0142o uwag\u0119 grono nauczycielskie przy okazji projekcji filmu White Eagle<\/em>. Prosz\u0119 pami\u0119ta\u0107, \u017ce za siedem lat najstarsze z dzieci, kt\u00f3re dzi\u015b rano zobaczy\u0142y film, b\u0119d\u0105 wyborcami w naszym kraju. Je\u015bli Polska i Francja, a tak\u017ce nasi sojusznicy w og\u00f3le po sze\u015bciu, dziesi\u0119ciu lub dwudziestu latach odzyskaj\u0105 wsparcie i przyja\u017a\u0144 narodu ameryka\u0144skiego, nale\u017cy ju\u017c teraz po\u0142o\u017cy\u0107 podwaliny w umys\u0142ach i sercach dzieci. Taka jest moja sugestia<\/em>[55]<\/sup><\/a>. Ostatecznie obraz uda\u0142o si\u0119 sprawnie zrealizowa\u0107. Nadano mu tytu\u0142 Children in Refuge<\/em>, kt\u00f3ry zaczyna si\u0119 dedykacj\u0105 dla dzieci, kt\u00f3re cierpi\u0105 z powodu wojn<\/em>y. Nast\u0119pnie widzimy w nim beztroskie sceny z \u017cycia dzieci w Nowym Jorku. Akcja przenosi si\u0119 nast\u0119pnie do Polski, gdzie wida\u0107 ogrom zniszcze\u0144 i wojenn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, a w ko\u0144cu do oboz\u00f3w dla uchod\u017ac\u00f3w, m.in. w Egipcie, gdzie dzieci znajduj\u0105 w ko\u0144cu odpowiedni\u0105 opiek\u0119. Materia\u0142 ko\u0144czy si\u0119 drastycznymi uj\u0119ciami bardzo chudych, g\u0142odnych dzieci, a lektor patetycznie wyra\u017ca nadziej\u0119, \u017ce w ko\u0144cu nadejdzie pok\u00f3j.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
Color Studies of Chopin<\/em> (re\u017c. Eugeniusz C\u0119kalski, 1944), zrzut ekranowy, rekonstrukcja cyfrowa ta\u015bmy MF.1290\/2 \u017ar\u00f3d\u0142o: archiwum FINA<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz Children in Refuge<\/em> PIC produkowa\u0142 w tamtym okresie r\u00f3wnocze\u015bnie jeszcze dwa inne filmy, o czym w swojej notatce donosi\u0142 J. Junosza Podoski. C\u0119kalski rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 nad 3 filmami, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 sko\u0144czone w ci\u0105gu trzech miesi\u0119cy. Prosz\u0119 o pilne przekazanie fundusz\u00f3w. Jeden film jest kr\u00f3tkometra\u017cowy o dzieciach \u2013 na kampani\u0119 Polish War Relief[56]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a>, drugi, r\u00f3wnie\u017c kr\u00f3tkometra\u017cowy, na tle muzyki Szopena \/nagrywa Ma\u0142cu\u017cy\u0144ski\/. Ilustrowany obrazami z Polski i z materia\u0142\u00f3w w\u0142asnych oraz osi\u0105galnych na miejscu od Bryana, Starczewskiego i Gordona<\/em>[57]<\/sup><\/a>. Notatka ta jest interesuj\u0105ca g\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce nakre\u015bla pierwotny charakter filmu z muzyk\u0105 Chopina. Wymienia r\u00f3wnie\u017c nazwiska dystrybutor\u00f3w, kt\u00f3rzy posiadali w swoich archiwach do\u015b\u0107 ograne uj\u0119cia z przedwojennej Polski. Pierwszym szkicem Color Studies of Chopin<\/em> (taki tytu\u0142 nadano ostatecznie tej produkcji) mia\u0142a by\u0107 wi\u0119c dobrze znana kompilacja materia\u0142\u00f3w archiwalnych z towarzysz\u0105c\u0105 im muzyk\u0105 klasyczn\u0105. C\u0119kalskiemu tak sztampowy pomys\u0142 musia\u0142 si\u0119 jednak bardzo nie spodoba\u0107. Postawi\u0142 najpewniej dwa warunki \u2013 film musi by\u0107 kolorowy i autorski. Nowy pomys\u0142 opar\u0142 na swoich przedwojennych Trzech etiudach Chopina<\/em>, kt\u00f3re zosta\u0142y nagrodzone na Festiwalu Weneckim w 1937 roku. O interesuj\u0105cych kulisach tej produkcji tak pisa\u0142 Stanis\u0142aw Ozimek: Pomoc przy realizacji pozornie odleg\u0142ych zada\u0144 propagandowych <\/em>Trzech etiud Chopina(sic!) okaza\u0142 C\u0119kalskiemu Ryszard Ordy\u0144ski. Zdj\u0119cia tego filmu by\u0142y wykonywane we wn\u0119trzach domu wypo\u017cyczonego Ordy\u0144skiemu przez oficjalnego architekta Bia\u0142ego Domu \u2013 Williama Delano<\/em>[58]<\/sup><\/a>. <\/em>W efekcie na ekrany wszed\u0142 interesuj\u0105cy film o silnych znamionach udanego artyzmu w ko\u0144cowych scenach. Re\u017cyser przeni\u00f3s\u0142 na ekran trzy utwory wielkiego kompozytora, nadaj\u0105c ka\u017cdemu z nich odmienn\u0105 opraw\u0119 stylistyczn\u0105: nastrojowy nokturn zosta\u0142 zilustrowany poprzez obrazy przyrody; \u017cywio\u0142owy Mazurek f-moll \u2013 ta\u0144cem ludowym w wykonaniu artyst\u00f3w Baletu Rosyjskiego. Najciekawsza koncepcja Etiudy Rewolucyjnej \u0142\u0105czy\u0142a elementy abstrakcyjnej gry kszta\u0142t\u00f3w i \u015bwiate\u0142 z uj\u0119ciami wybuch\u00f3w, wykrzywionych w krzyku twarzy, samolot\u00f3w i p\u0142omieni trawi\u0105cych symboliczne ikony polsko\u015bci<\/em>[59]<\/sup><\/a> \u2013 czytamy opis filmu w wydawnictwie Chopin. Filmowe motywy.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Jak mo\u017cna wywnioskowa\u0107 z ksi\u0105\u017cki M. Hendrykowskiej Historia polskiego filmu dokumentalnego<\/em>, r\u00f3wnocze\u015bnie z E. C\u0119kalskim swoje filmy pr\u00f3bowa\u0142 realizowa\u0107 tak\u017ce R. Gantkowski, kt\u00f3ry po Land of my Mother<\/em> kilkukrotnie przedstawia\u0142 w\u0142asne pomys\u0142y w\u0142adzom w Londynie. Wszystkie by\u0142y jednak odrzucane przez MID. W 1944 roku uda\u0142o mu si\u0119 najprawdopodobniej wyre\u017cyserowa\u0107 zaginiony film Poland Fights On<\/em>. O produkcji wiadomo tyle, \u017ce przypuszczalnie mia\u0142a by\u0107 uzupe\u0142nieniem wystawy obwo\u017anej pod tym samym tytu\u0142em, kt\u00f3r\u0105 pod koniec 1944 roku przygotowa\u0142 PIC. Prezentowa\u0142a ona dokonania Polak\u00f3w na wszystkich frontach II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze w grudniu 1943 roku J. Junosza Podoski nakre\u015bla\u0142 nowy kierunek pracy przy produkcji filmowej. Skoro tylko otrzymamy wiadomo\u015b\u0107 o przyznaniu nowego bud\u017cetu PIC, pragn\u0119 ten dzia\u0142 uzupe\u0142ni\u0107 o personel pomocniczy i przyst\u0105pi\u0107 do produkcji film\u00f3w kr\u00f3tkometra\u017cowych. W produkcji tej pragniemy si\u0119 oprze\u0107 na firmie ameryka\u0144skiej, w kt\u00f3rej re\u017cyser polski by\u0142by doradc\u0105[60]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a><\/em>. Pierwszym filmem PIC powstaj\u0105cym w taki spos\u00f3b by\u0142 Polish Underground<\/em>, kt\u00f3ry re\u017cyserowa\u0142 Frank Donovan. Rola C\u0119kalskiego ograniczy\u0142a si\u0119 tym samym jedynie do doradztwa technicznego. Amerykanin doskonale zna\u0142 sw\u00f3j fach, poniewa\u017c sta\u0142o za nim wieloletnie do\u015bwiadczenie w du\u017cej wytw\u00f3rni. Frank P. Donovan, by\u0142y producent film\u00f3w kr\u00f3tkometra\u017cowych RKO Pathe, za\u0142o\u017cy\u0142 now\u0105 organizacj\u0119 Frank Donovan Associates, by produkowa\u0107 dokumentalne i przemys\u0142owe filmy kr\u00f3tkometra\u017cowe<\/em>[61]<\/sup><\/a> \u2013 pisa\u0142 w styczniu 1944 roku \u201eMotion Picture Herald\u201d. Do\u015bwiadczenie re\u017cysera wp\u0142yn\u0119\u0142o na jako\u015bciowy i warsztatowy skok do nieosi\u0105galnego dot\u0105d poziomu. Polish Underground<\/em> jako pierwsza polska produkcja zbli\u017cy\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu do wspomnianych wcze\u015bniej i stawianych za wz\u00f3r kr\u00f3tkometra\u017c\u00f3wek March of Time<\/em>. Na obraz nie szcz\u0119dzono \u015brodk\u00f3w, co ma swoje odbicie na ekranie. Film zosta\u0142 zrealizowany z u\u017cyciem ca\u0142ego niezb\u0119dnego zaplecza technicznego. Na ekranie wida\u0107 sceny zaaran\u017cowane w studiu (warszawska ulica), plenery, elementy dekoracji (samochody, s\u0142upy og\u0142oszeniowe), a nawet kostiumy (niemieckie mundury).<\/p>\n\n\n\n

Film zaczyna si\u0119 scenami na zainscenizowanej ulicy du\u017cego miasta w Polsce. Obrazuje m.in. brutalno\u015b\u0107 Niemc\u00f3w wobec cz\u0119sto zupe\u0142nie przypadkowych przechodni\u00f3w. Nast\u0119pnie widzimy kar\u0119 \u015bmierci wykonan\u0105 na wysokim nazistowskim oficerze przez polskie podziemie oraz kolporta\u017c prasy podziemnej. Kolejne uj\u0119cia pokazuj\u0105 natomiast wie\u015b, kt\u00f3ra w tajemnicy zasila \u017cywno\u015bci\u0105 oddzia\u0142y partyzanckie.<\/p>\n\n\n\n

Ostatnie lata dzia\u0142alno\u015bci PIC up\u0142yn\u0119\u0142y pod znakiem profesjonalizacji produkcji, kt\u00f3rej dalszy rozw\u00f3j przerwa\u0142 koniec wojny. Zgodnie z tabel\u0105 3, PIC w latach 1940\u20131945 zrealizowa\u0142 jedynie sze\u015b\u0107 film\u00f3w kr\u00f3tkometra\u017cowych. Dodatkowo archiwum plac\u00f3wki zgromadzi\u0142o liczne obce produkcje dotycz\u0105ce Polski. Pozosta\u0142e po zlikwidowaniu Centrum materia\u0142y filmowe sta\u0142y si\u0119 za\u015b, jak pisze S. Ozimek, intratnym interesem dla W. Bejtmana. [Materia\u0142y filmowe] przej\u0105\u0142 na podstawie niejasnej formalnie umowy, a w\u0142a\u015bciwie prawem Kaduka, ostatni kierownik dzia\u0142u filmowego (sic!) O\u015brodka p\u0142k. Wincenty Bejtman. <\/em>(\u2026) W wydanym w 1946 roku katalogu filmowym p\u0142k. Bejtman oferowa\u0142 o\u015brodkom i dystrybutorom polonijnym znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dorobku filmowych ekip wojskowych i Biura Filmowego powsta\u0142ego w czasie wojny. Z posiadanych materia\u0142\u00f3w Wincenty Bejtman montowa\u0142 po wojnie oddzielne dokumenty kr\u00f3tko- i pe\u0142nometra\u017cowe. W\u015br\u00f3d tych ostatnich, zawieraj\u0105cy cenny materia\u0142 z powstania warszawskiego, film <\/em>Last Days of Warsaw, oraz historyczny dokument po\u015bwi\u0119cony walkom polskich si\u0142 zbrojnych na zachodzie pt. <\/em>Beyond Endurance[62]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

PRODUKCJA FILMOWA PIC W LATACH 1940<\/strong>\u20131945<\/strong><\/td><\/tr>
Tytu\u0142<\/strong><\/td>Rok produkcji<\/strong><\/td>Zachowany<\/strong><\/td>Miejsce przechowywania kopii i sygnatura<\/strong><\/td><\/tr>
Poland Forever<\/em><\/td>1941<\/td>tak<\/td>Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny MF.535<\/td><\/tr>
Land of my Mother<\/em><\/td>1943<\/td>tak<\/td>Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny MF.316, Instytut Sikorskiego w Londynie SIK 028, SIK 1068<\/td><\/tr>
Children in Refuge<\/em><\/td>1944<\/td>tak<\/td>Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny MF.288<\/td><\/tr>
Poland Fights On<\/em><\/td>1944<\/td>nie<\/td>Brak informacji<\/td><\/tr>
Polish Underground<\/em><\/td>1944<\/td>tak<\/td>Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny MF.538<\/td><\/tr>
Color Studies of Chopin<\/em><\/td>1944<\/td>tak<\/td>Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny MF.1290<\/td><\/tr><\/tbody><\/table>
Tabela 3.Produkcja filmowa PIC w latach 1940\u20131945<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n

[1]<\/sup><\/a> M. Hendrykowska, Historia polskiego filmu dokumentalnego<\/em>(1896<\/em>\u20131944<\/em>), Wydawnictwo Naukowe UAM, Pozna\u0144 2014, s. 347.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/sup><\/a> Mi\u0119dzy innymi w ksi\u0105\u017ckach: M. Hendrykowskiej, Historia polskiego filmu dokumentalnego<\/em> (1896\u20131944<\/em>), S. Ozimka, Film polski w wojennej potrzebi<\/em>e oraz artyku\u0142ach: W. Otto, Przeciw hitleryzmowi i wojnie. Polski film propagandowy londy\u0144skiego Biura Filmowego<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/sup><\/a> List J. Junoszy Podoskiego do Stanis\u0142awa Kota z 13 maja 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/sup><\/a> Filmowiec. W latach 1931\u20131937 by\u0142 w Polsce producentem kilkunastu film\u00f3w, m.in. biograficznego filmu dokumentalnego o J\u00f3zefie Pi\u0142sudskim Pie\u015b\u0144 o wielkim rze\u017abiarzu<\/em> (1937). W czasie wojny znalaz\u0142 si\u0119 w Stanach Zjednoczonych i pracowa\u0142 dla Polish Information Center w Nowym Jorku, nast\u0119pnie \u2013 odkupuj\u0105c od tej plac\u00f3wki materia\u0142y filmowe (w\u0142asne lub przez ni\u0105 dystrybuowane) \u2013 za\u0142o\u017cy\u0142 firm\u0119 PIC Films Inc., kt\u00f3ra wyprodukowa\u0142a m.in. pe\u0142nometra\u017cowe filmy dokumentalne: Beyond Endurance<\/em> (inny tytu\u0142: Slaves of Hitler<\/em>, 1946) o polskim ruchu oporu (powstaniu w getcie warszawskim, powstaniu warszawskim) i walkach polskich formacji na r\u00f3\u017cnych frontach II wojny \u015bwiatowej (m.in. pod Narwikiem i pod Monte Cassino), do kt\u00f3rego komentarz napisa\u0142 J\u00f3zef Wittlin, oraz Ostatnie dni Warszawy<\/em> (Last days of Warsaw<\/em>, 1952), z komentarzem pi\u00f3ra Jana Lechonia, wykorzystuj\u0105cy oryginalne materia\u0142y nakr\u0119cone przez filmowc\u00f3w-powsta\u0144c\u00f3w (m.in. Jerzego Gabryelskiego, kt\u00f3ry ta\u015bmy powsta\u0144cze przekaza\u0142 w 1946 roku ambasadzie ameryka\u0144skiej w Warszawie, by uchroni\u0107 je przed zniszczeniem; zosta\u0142y one po latach wykorzystane ponownie w 2014 roku w dokumentalizowanym filmie Powstanie<\/em> Warszawskie<\/em> w re\u017cyserii Jana Komasy). Z notatek dziennikowych Lechonia wynika, \u017ce Bejtman anga\u017cowa\u0142 go wielokrotnie do r\u00f3\u017cnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 filmowych produkcyjnych i promocyjno-propagandowych; by\u0142 te\u017c ostatni\u0105 osob\u0105, z kt\u00f3r\u0105 poeta widzia\u0142 si\u0119 przed samob\u00f3jcz\u0105 \u015bmierci\u0105 (jad\u0142 z nim lunch w restauracji hotelu Henry Hudson). Bejtman dzia\u0142a\u0142 w ameryka\u0144skim przemy\u015ble filmowym do wczesnych lat siedemdziesi\u0105tych (zwi\u0105zany by\u0142 m.in. z wytw\u00f3rni\u0105 Turner Classic Movies). Za https:\/\/tei.nplp.pl\/entity\/72<\/a> [dost\u0119p: 16.09.2021].<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/sup><\/a> Uwagi W. Bejtmana, Kierownika Wydzia\u0142u Filmowego w PIC o organizacji polskiej produkcji filmowej w USA, z 1 grudnia 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/sup><\/a> Sprawozdanie dla S. Stro\u0144skiego z 19 grudnia 1940 roku, s. 2, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/sup><\/a> Sprawozdanie PIC z 15 stycznia 1941, s. 6, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/sup><\/a> Uwagi W. Bejtmana, kierownika Wydzia\u0142u Filmowego w PIC o organizacji polskiej produkcji.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/sup><\/a> Sprawozdanie z post\u0119pu prac PIC z 28 lutego 1941 roku, s. 17\u201318, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/sup><\/a> W zbiorach FINA pod sygnatur\u0105 MF.139.<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/sup><\/a> Sprawozdanie z post\u0119pu prac PIC z 28 lutego 1941 roku, dz. cyt.<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/sup><\/a> W\u00f3wczas film nie mia\u0142 jeszcze tytu\u0142u, kt\u00f3ryzosta\u0142 mu nadany w lipcu 1943 roku, po zgodzie  Curie na udzia\u0142 w produkcji. Dla zachowania ci\u0105g\u0142o\u015bci nazewnictwa stosuj\u0119 jednak ten tytu\u0142 r\u00f3wnie\u017c odno\u015bnie do filmu z okresu, w kt\u00f3rym \u00c8ve Curie nie nale\u017ca\u0142a do obsady.<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/sup><\/a> Sprawozdanie T. Strzetelskiego, kierownika Dzia\u0142u Filmowego za luty 1943, s. 4, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[14]<\/sup><\/a> Udzia\u0142 Polski w \u015bwiatowej wystawie nowojorskiej, \u201ePolska Zbrojna\u201d, 1938, nr 144, s. 7, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[15]<\/sup><\/a> Sprawozdanie T. Strzetelskiego, kierownika Dzia\u0142u Filmowego za luty 1943, s. 4, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[16]<\/sup><\/a> Za: Jewsiewicki, Polscy filmowcy w okresie drugiej wojny \u015bwiatowej<\/em>: Urodzi\u0142 si\u0119 22 maja 1903 roku w Wojniczu ko\u0142o Tarnowa, po studiach na Politechnice Lwowskiej pracowa\u0142 w laboratorium film\u00f3w barwnych Szczepanik-Film, po czym w 1935 roku wyjecha\u0142 do USA (Chicago), gdzie za\u0142o\u017cy\u0142 wsp\u00f3lnie z paroma osobami plac\u00f3wk\u0119 pod nazw\u0105 Polish American Film Corporation, aby rozpowszechnia\u0107 na terenie USA polskie filmy.<\/p>\n\n\n\n

[17]<\/sup><\/a> List J. Junoszy Podoskiego z 19 lipca 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[18]<\/sup><\/a> List S. Roppa do J. Drohojewskiego z 26 maja 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[19]<\/sup><\/a> List J. Junoszy Podoskiego z 19 lipca 1943 roku, dz. cyt.<\/p>\n\n\n\n

[20]<\/sup><\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

[21]<\/sup><\/a> Telegram do E. Curie od S. Kota z 8 lipca 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[22]<\/sup><\/a> Autor komentarza nie jest wymieniany w czo\u0142\u00f3wce filmu.<\/p>\n\n\n\n

[23]<\/sup><\/a> \u201eW Drodze\u201d 1943, nr 18, s. 12.<\/p>\n\n\n\n

[24]<\/sup><\/a> Office of War Information.<\/p>\n\n\n\n

[25]<\/sup><\/a> List S. Roppa do S. Kota z 20 lipca 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[26]<\/sup><\/a> Udzia\u0142 Polski w \u015bwiatowej wystawie nowojorskiej, \u201ePolska Zbrojna\u201d, 1938, nr 144, s. 7.<\/p>\n\n\n\n

[27]<\/sup><\/a> Za \u201eRzeczpospolita\u201d: Jedenastu \u201e\u0142ukaszowc\u00f3w” \u2013 tak potocznie ich nazywano \u2013 stworzy\u0142o wsp\u00f3lnie siedem obraz\u00f3w przedstawiaj\u0105cych najwa\u017cniejsze wydarzenia z historii Polski. Ka\u017cdy obraz posiada sygnatury jedenastu autor\u00f3w. W katalogu wystawy napisano: <\/em>Obrazy te maj\u0105 na celu uprzytomnienie Amerykanom, \u017ce Polska jest wielkim pa\u0144stwem o starej kulturze, nie za\u015b tworem nowym, powsta\u0142ym po I wojnie europejskiej. Dzie\u0142a by\u0142y przeznaczone do sali honorowej polskiego pawilonu na Wystawie \u015awiatowej w Nowym Jorku (1939\u20131940). Obrazy o wymiarach 120×200 cm ka\u017cdy eksponowano tam od maja 1939 do ko\u0144ca 1940 r<\/em>oku. Po zako\u0144czeniu wystawy, ze wzgl\u0119du na trwaj\u0105c\u0105 w Europie wojn\u0119, postanowiono przechowa\u0107 je na terenie USA. Po wojnie obrazy (oraz cztery makaty Mieczys\u0142awa Szyma\u0144skiego) znalaz\u0142y si\u0119 w dyspozycji Stefana Roppa, komisarza generalnego pawilonu polskiego<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

[28]<\/sup><\/a> List J. Junoszy Podoskiego z 19 lipca 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[29]<\/sup><\/a> Projekt zorganizowania biura filmowego przy Polskim Biurze Informacyjnym w New Yorku, s. 4-5, maj 1943, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[30]<\/sup><\/a> List J. Junoszy Podoskiego do A. Piskora z 31 grudnia 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[31]<\/sup><\/a> Telegram E. Curie do S. Kota z 5 sierpnia 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[32]<\/sup><\/a> List J. Junoszy z 19 lipca 1943, dz. cyt.<\/p>\n\n\n\n

[33]<\/sup><\/a> List S. Roppa do S. Kota z 20 lipca 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[34]<\/sup><\/a> Telegram S. Kota do PIC z 6 sierpnia 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[35]<\/sup><\/a> List A. Piskora do J. Junoszy Podoskiego z 1 grudnia 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[36]<\/sup><\/a> List J. Junoszy Podoskiego do A. Piskora z 27 wrze\u015bnia 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[37]<\/sup><\/a> List S. Roppa do S. Kota z 20 lipca 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[38]<\/sup><\/a> List A. Piskora do PIC z 11 sierpnia 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[39]<\/sup><\/a> List J. Junoszy Podoskiego do A. Piskora z 29 wrze\u015bnia 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[40]<\/sup><\/a> List S. Roppa do S. Kota z 23 lipca 1943 roku, s. 2, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[41]<\/sup><\/a> Sprawozdanie PIC za pa\u017adziernik 1943 roku, s. 2, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[42]<\/sup><\/a> Depesza J. Junoszy Podoskiego do S. Roppa z 24 listopada 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[43]<\/sup><\/a> List J. Junoszy Podoskiego do A. Piskora z 31 grudnia 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[44]<\/sup><\/a> Niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a b\u0142\u0119dnie podaj\u0105 1941 rok.<\/p>\n\n\n\n

[45]<\/sup><\/a> Szesnasta uroczysto\u015b\u0107 rozdania Oscar\u00f3w, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 2 marca 1944 roku.<\/p>\n\n\n\n

[46]<\/sup><\/a> http:\/\/awardsdatabase.oscars.org\/Search\/Nominations?filmId=1702&view=2-Film%20Title-Alpha<\/a> [dost\u0119p: 14.03.2021].<\/p>\n\n\n\n

[47]<\/sup><\/a> Kierowa\u0142 dzia\u0142em go\u015bcinnie.<\/p>\n\n\n\n

[48]<\/sup><\/a> Data najwcze\u015bniejszego zapisu o T. Strzetelskiem jako kierowniku dzia\u0142u filmowego. M\u00f3g\u0142 jednak pe\u0142ni\u0107 t\u0119 funkcj\u0119 wcze\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n

[49]<\/sup><\/a> List E. C\u0119kalskiego do S. Kota z 9 grudnia 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[50]<\/sup><\/a> List S. Kota do PIC z 1 marca 1944 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[51]<\/sup><\/a> List od J. Junoszy Podoskiego do A. Piskora z 15 marca 1944 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[52]<\/sup><\/a> Pomocnicza S\u0142u\u017cba Kobiet.<\/p>\n\n\n\n

[53]<\/sup><\/a> List S. Kota do PIC z 4 marca 1944 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[54]<\/sup><\/a> List S. Roppa do S. Kota z 19 lipca 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[55]<\/sup><\/a> List E. Ireland do PIC z 16 sierpnia 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[56]<\/sup><\/a> Om\u00f3wiony wcze\u015bniej Children in Refuge<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

[57]<\/sup><\/a> List J. Junoszy Podoskiego do A. Piskora z 24 marca 1944 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[58]<\/sup><\/a> S. Ozimek, Film polski w wojennej potrzebie<\/em>, Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 128\u2013129.<\/p>\n\n\n\n

[59]<\/sup><\/a> Chopin. Filmowe motywy<\/em>, Filmoteka Narodowa, 2010, s. 78.<\/p>\n\n\n\n

[60]<\/sup><\/a> List J. Junoszy Podoskiego do A. Piskora z 31 grudnia 1943 roku, Zesp\u00f3\u0142 Ministerstwa Informacji i Dokumentacji w zbiorach Archiwum Instytutu Hoovera.<\/p>\n\n\n\n

[61]<\/sup><\/a> Donovan Produces for CIAA, \u201e<\/em>Motion Picture Herald\u201d, 15 stycznia 1944, s. 68.<\/p>\n\n\n\n

[62]<\/sup><\/a> S. Ozimek, Film polski<\/em>\u2026<\/em> , dz. cyt., s. 131.<\/p>\n\n\n\n

Film polski w Ameryce \u2013 dzia\u0142alno\u015b\u0107 produkcyjna Polish Information Center w Nowym Jorku w latach 1940-1945<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W artykule podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 scharakteryzowania niewielkiego fragmentu dzia\u0142alno\u015bci Polish Information Center (PIC) za\u0142o\u017conego w Nowym Jorku w 1940 roku przez rz\u0105d londy\u0144ski. Do struktur PIC nale\u017ca\u0142 wydzia\u0142 filmowy, przy pomocy kt\u00f3rego PIC kilkukrotnie produkowa\u0142 filmy propagandowe. Tekst zawiera przeprowadzon\u0105 na podstawie dokument\u00f3w archiwalnych analiz\u0119 okoliczno\u015bci powstania tych film\u00f3w, a tak\u017ce towarzysz\u0105cych ich produkcji trudno\u015bci dystrybucyjnych i bud\u017cetowych.  <\/p>\n\n\n\n

The article attempts to characterise a small fragment of the activities of the Polish Information Center (PIC) founded in New York in 1940 by the Polish Government in Exile. PIC had a Film Department in its structure, with which it produced propaganda films several times. Based on archival documents, the text analyzes the circumstances of the making of these films, as well as distribution and budget difficulties.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142owa kluczowe<\/strong>: produkcja, emigracja, wojna, propaganda, film dokumentalny, film propagandowy, rz\u0105d na uchod\u017astwie<\/p>\n\n\n\n

Grzegorz Rogowski<\/strong> \u2013 absolwent Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego na kierunku dziennikarstwo i komunikacja spo\u0142eczna. Sta\u0142y wsp\u00f3\u0142pracownik Muzeum Emigracji w Gdyni. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c z Muzeum Historii Polski oraz Muzeum J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Sulej\u00f3wku. Autor wielu artyku\u0142\u00f3w historycznych ukazuj\u0105cych si\u0119 m.in. na \u0142amach \u201eAle Historia\u201d, \u201eUwa\u017cam Rze Historia\u201d oraz \u201eRzeczpospolita\u201d. Stypendysta ZAIKS oraz Instytutu Pileckiego. Obecnie pracuje jako filmograf w Filmotece Narodowej \u2013 Instytucie Audiowizualnym. Od lat zajmuje si\u0119 rozmaitymi aspektami \u017cycia II Rzeczypospolitej. Jego ksi\u0105\u017cka Pod polsk\u0105 bander\u0105 przez Atlantyk<\/em> otrzyma\u0142a nominacj\u0119 w kategorii \u201enajlepsza ksi\u0105\u017cka popularnonaukowa po\u015bwi\u0119cona historii Polski w XX wieku\u201d w konkursie \u201eKsi\u0105\u017cka Historyczna Roku\u201d o Nagrod\u0119 im. Oskara Haleckiego w 2016 roku, a kolejna publikacja Skazane na zapomnienie. Polskie aktorki filmowe na emigracji <\/em>\u2013 tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki miesi\u0105ca Magazynu Literackiego \u201eKsi\u0105\u017cki\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Powstanie Polish Information Center i dzia\u0142u filmowego Po ataku nazistowskich Niemiec we wrze\u015bniu 1939 roku przesta\u0142a istnie\u0107 niepodleg\u0142a Polska. Nios\u0142o to za sob\u0105 ca\u0142y szereg zmian politycznych i spo\u0142ecznych, kt\u00f3re nie omin\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c \u015brodowiska filmowego. Na terenie okupowanego kraju niemal ca\u0142kowicie zanik\u0142 przemys\u0142 filmowy. Naje\u017ad\u017aca pozwoli\u0142 doko\u0144czy\u0107 jedynie kilka rozpocz\u0119tych obraz\u00f3w fabularnych, a ponadto wydawa\u0142… Czytaj wi\u0119cej »Film polski w Ameryce \u2013 dzia\u0142alno\u015b\u0107 produkcyjna Polish Information Center w Nowym Jorku w latach 1940-1945<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":2050,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1016],"tags":[996,124,994,995,649,997,909],"ppma_author":[392],"class_list":["post-1942","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2021","tag-emigracja","tag-film-dokumentalny","tag-film-propagandowy","tag-produkcja","tag-propaganda","tag-rzad-na-uchodzstwie","tag-wojna"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t