{"id":193,"date":"2015-12-31T00:00:00","date_gmt":"2015-12-30T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2015\/12\/31\/profesor-ewelina-nurczynska-fidelska-1938-2016-wspomnienie\/"},"modified":"2021-06-25T12:36:12","modified_gmt":"2021-06-25T11:36:12","slug":"profesor-ewelina-nurczynska-fidelska-1938-2016-wspomnienie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/profesor-ewelina-nurczynska-fidelska-1938-2016-wspomnienie\/","title":{"rendered":"Profesor Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska (1938\u20132016). Wspomnienie"},"content":{"rendered":"

<\/strong><\/p>\n

Profesor Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska<\/span>
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: Akademia Polskiego Filmu<\/span><\/p>\n

I<\/p>\n

\u201eProfesor Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska nie \u017cyje\u201d \u2013 dla wielu uczni\u00f3w i wychowank\u00f3w Pani Profesor to zdanie nale\u017cy do stwierdze\u0144 absurdalnych, na sw\u00f3j spos\u00f3b skandalicznych \u2013 takich, kt\u00f3re trzeba powt\u00f3rzy\u0107, je\u015bli los nalega na ich akceptacj\u0119.<\/p>\n

Raz jeszcze zatem napisa\u0107 nale\u017cy: Profesor Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska nie \u017cyje. Odesz\u0142a 28 kwietnia 2016 roku \u201epo d\u0142ugiej i ci\u0119\u017ckiej chorobie\u201d. Wiadomo, co oznacza ten konwencjonalny szyfr. Z chorob\u0105 nowotworow\u0105 Pani Profesor zmaga\u0142a si\u0119 przez niemal dwa ostatnie lata swego \u017cycia, stawiaj\u0105c czo\u0142a innym dolegliwo\u015bciom spowodowanym okoliczno\u015bciami tyle\u017c niespodziewanymi, ile niefortunnymi. By\u0142a to walka heroiczna i prawie do ostatnich tygodni pe\u0142na nadziei, tak\u017ce dzi\u0119ki wsparciu najbli\u017cszych: syna Piotra, synowej Magdy i ukochanej wnuczki Hani, z kt\u00f3rej szkolnych sukces\u00f3w by\u0142a tak dumna.<\/p>\n

W tym miejscu musz\u0119 uczyni\u0107 zado\u015b\u0107 poetyce nekrologu akademickiego, rezerwuj\u0105c nieco miejsca na oficjalne curriculum vitae<\/i> (postmortale<\/i>), w kt\u00f3rym dzieje \u017cycia znajd\u0105 swe sygnatury liczbowe. Sprawozdaj\u0119 wi\u0119c: niemal 300 wypromowanych magistr\u00f3w i 11 doktor\u00f3w, 7 ksi\u0105\u017cek autorskich (w 2 przypadkach by\u0142a wsp\u00f3\u0142autork\u0105), 16 zredagowanych (lub wsp\u00f3\u0142redagowanych) tom\u00f3w zbiorowych, kierownictwo naukowe 11 konferencji naukowych i 25 edukacyjnych, ponad 70 artyku\u0142\u00f3w naukowych, a tak\u017ce\u2026 38 hase\u0142 z zakresu filmu polskiego dla bu\u0142garskiej encyklopedii kina (W sveta na kinoto<\/i>, <\/i>1982). 77 lat, 932 miesi\u0105ce \u017cycia.<\/p>\n

Ten \u201eparametryczny\u201d porz\u0105dek domaga si\u0119 uzupe\u0142nienia cho\u0107 o cz\u0105stk\u0119 tego, co by\u0142o piel\u0119gnowane w bezpiecznej przestrzeni prywatnych relacji. Nie mam pewno\u015bci, czy jestem najw\u0142a\u015bciwsz\u0105 osob\u0105 do snucia takiej narracji \u2013 je\u015bli mnie pami\u0119\u0107 nie myli, pozna\u0142em bowiem Pani\u0105 Profesor w 1998 roku, gdy jako student III roku filmoznawstwa na Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim zacz\u0105\u0142em ucz\u0119szcza\u0107 na zaj\u0119cia z historii kina polskiego (mia\u0142a wi\u0119c wtedy 60 lat!). Ale przecie\u017c 18 wiosen, kt\u00f3re min\u0119\u0142y od tego pierwszego spotkania, to zarazem niemal po\u0142owa mego metrykalnego wieku (i wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwiadomego \u2013 w znaczeniu: wype\u0142nionego wspomnieniami \u2013 \u017cycia). Dlaczego wi\u0119c nie mia\u0142bym przyj\u0105\u0107 zaproszenia go\u015bcinnych \u0142am\u00f3w \u201ePleografu\u201d, by rozwin\u0105\u0107 tak niewdzi\u0119cznie \u201ezadany\u201d temat? Podejmuj\u0105c si\u0119 tego zadania, czyni\u0119 istotne zastrze\u017cenie: obszerne fragmenty poni\u017cszej relacji zosta\u0142y oparte na wspomnieniach nagranych dla \u0141\u00f3dzkiego Towarzystwa Naukowego (a nast\u0119pnie wydanych w 2013 roku w VIII tomie cyklu Moja droga do nauki<\/i>); z tego materia\u0142u pochodz\u0105 cytaty wykorzystane w tek\u015bcie.<\/p>\n

II<\/p>\n

Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska (z domu <\/i>Rupf) urodzi\u0142a si\u0119 w 1938 roku w \u0141odzi w familii polsko-niemieckiej (okre\u015blanie jej cz\u0142onk\u00f3w mianem Lodzermensch<\/i> by\u0142o zasadne). W czasie wojny rodzina przenios\u0142a si\u0119 do pobliskiego G\u0142owna, kt\u00f3re \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od \u201eLitzmannstadt\u201d, wcielonego w\u00f3wczas do III Rzeszy \u2013 sta\u0142o si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Generalnej Guberni. Mieszkali\u015bmy tam w \u015brodku lasu w domu pa\u0144stwa Kasprowicz\u00f3w, dziadk\u00f3w re\u017cysera Ryszarda Brylskiego, u kt\u00f3rych znalaz\u0142o schronienie wielu uciekinier\u00f3w z \u0141odzi<\/i> \u2013 wspomina\u0142a. Tu\u017c po wojnie du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 rodziny \u2013 w tym babcia i najbli\u017csze ciotki \u2013 wyjecha\u0142a na Zach\u00f3d, do niemieckich stref okupacyjnych zaj\u0119tych przez zachodnich aliant\u00f3w (dziadek zosta\u0142 aresztowany i zmar\u0142 w obozie dla Niemc\u00f3w pod Poznaniem).<\/p>\n

We wspomnieniach Pani Profesor z jej lat dzieci\u0119cych i nastoletnich uderza przywo\u0142ywanie nazwisk nauczycieli \u2013 ze szko\u0142y podstawowej, IV Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Dzieci w \u0141odzi (obecnie XXIII LO), a p\u00f3\u017aniej z Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, gdzie w 1960 roku uko\u0144czy\u0142a filologi\u0119 polsk\u0105. Wspomina\u0142a: Na drugim roku prze\u017cy\u0142am wydarzenia Pa\u017adziernika 1956, wa\u017cne nie tylko z powodu pierwszego prze\u0142omu politycznego w \u017cyciu w\u00f3wczas studiuj\u0105cych. To po Pa\u017adzierniku otworzy\u0142 nam si\u0119 \u015bwiat wsp\u00f3\u0142czesnej, nie tylko polskiej i radzieckiej, kultury. \u015awiatowa literatura, teatr i kino stawa\u0142y si\u0119 nasz\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105; jazz sta\u0142 si\u0119 muzyk\u0105, kt\u00f3rej nie tylko s\u0142uchali\u015bmy, ale jego r\u00f3\u017cnorodne rytmy towarzyszy\u0142y nam na studenckich zabawach; byli\u015bmy na przyk\u0142ad pokoleniem, kt\u00f3re pierwsze ta\u0144czy\u0142o rock and rolla, a zabawom towarzyszy\u0142a m.in. orkiestra Jerzego \u201eDudusia\u201d Matuszkiewicza, tak przejmuj\u0105co ukazana w 1984 roku w filmie <\/i>By\u0142 jazz Feliksa Falka<\/i>.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w czasie studi\u00f3w Eweliny Nurczy\u0144skiej-Fidelskiej odegra\u0142y dwie osoby: prof. Stefania Skwarczy\u0144ska, kt\u00f3ra w 1958 roku reaktywowa\u0142a Katedr\u0119 Teorii Literatury, \u201ezawieszon\u0105\u201d w okresie stalinowskim, oraz prof. Boles\u0142aw Lewicki. Oboje byli ju\u017c wyk\u0142adowcami w \u0142\u00f3dzkiej Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szkole Filmowej, oboje sw\u0105 naukow\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 rozpoczynali na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Lewicki trafi\u0142 na Uniwersytet \u0141\u00f3dzki nieco p\u00f3\u017aniej ni\u017c Skwarczy\u0144ska: w roku akademickim 1959\/1960 rozpocz\u0105\u0142 zaj\u0119cia filmoznawcze we wspomnianej Katedrze Teorii Literatury, a w kolejnym \u2013 zorganizowa\u0142 w niej Zak\u0142ad Wiedzy o Filmie, pierwszy w Polsce uniwersytecki o\u015brodek bada\u0144 i dydaktyki filmoznawczej. Nurczy\u0144ska-Fidelska by\u0142a wtedy studentk\u0105 V roku polonistyki (temat jej pracy magisterskiej brzmia\u0142: Tadeusz Boy-\u017bele\u0144ski: krytyk teatralny w latach 1913\u20131931<\/i>), nie mog\u0142a wi\u0119c ucz\u0119szcza\u0107 na seminarium magisterskie Lewickiego. Ale po uzyskanym w 1960 roku magisterium bra\u0142a udzia\u0142 \u2013 jako wolny s\u0142uchacz \u2013 w prowadzonym przez niego seminarium doktoranckim, gdzie pozna\u0142a wielu p\u00f3\u017aniejszych doktor\u00f3w filmoznawstwa (m.in. Ann\u0119 Habryn, Hann\u0119 Ksi\u0105\u017cek-Konick\u0105, Macieja \u0141ukowskiego) oraz krytyk\u00f3w filmowych i popularyzator\u00f3w kultury filmowej (Mari\u0119 Kornatowsk\u0105, Ew\u0119 Siemi\u0144sk\u0105-Degler i Zygmunta Machwitza).<\/p>\n

Pierwsza po\u0142owa lat 60. to jednak przede wszystkim pocz\u0105tek \u017cycia zawodowego. Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska podj\u0119\u0142a prac\u0119 jako nauczyciel polonista \u2013 najpierw w szkole podstawowej, a nast\u0119pnie w XIX Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cym (gdzie dyrektorem by\u0142 jej dawny nauczyciel z IV LO \u2013 historyk Eugeniusz Zelenay, kt\u00f3rego wspomina\u0142a jako wybitnego pedagoga). Pocz\u0105tkuj\u0105ca polonistka nie zapomnia\u0142a o swych pasjach filmowych \u2013 na lekcjach j\u0119zyka polskiego wygospodarowywa\u0142a czas na analizy film\u00f3w; by\u0142y w\u015br\u00f3d nich adaptacje klasyki dramatu (Elektra <\/i>Cacoyanisa i Tron we krwi <\/i>Kurosawy), ale tak\u017ce western Siedmiu wspania\u0142ych <\/i>Sturgesa (co w\u00f3wczas \u2013 w pierwszej po\u0142owie lat 60. \u2013 by\u0142o wr\u0119cz ekstrawagancj\u0105). Kontakty ze swoimi \u00f3wczesnymi maturzystami utrzymywa\u0142a do ostatnich lat \u017cycia, a do\u015bwiadczenia szkolne zaowocowa\u0142y szczeg\u00f3ln\u0105 serdeczno\u015bci\u0105, jak\u0105 w p\u00f3\u017aniejszych latach obdarza\u0142a (z wzajemno\u015bci\u0105) \u015brodowisko nauczycielskie.<\/p>\n

Okres pracy w liceum przyni\u00f3s\u0142 jeszcze jedno wydarzenie wa\u017cne dla jej przysz\u0142ego \u017cycia zawodowego. Z inspiracji mych do\u015bwiadczonych koleg\u00f3w wzi\u0119\u0142am w\u00f3wczas udzia\u0142 w konkursie dla poszukuj\u0105cych nowych metod nauczania nauczycieli. Nagrod\u0105 by\u0142a moja pierwsza publikacja naukowa, jej tytu\u0142 brzmia\u0142: <\/i>Film fabularny i o\u015bwiatowy na lekcjach j\u0119zyka polskiego, a ukaza\u0142a si\u0119 ona w tomie <\/i>\u015arodki techniczne w nauczaniu j\u0119zyka polskiego w szkole \u015bredniej pod redakcj\u0105 Alicji Szl\u0105zakowej. T\u0119 publikacj\u0119 wspominam ze wzruszeniem, gdy\u017c da\u0142a ona pocz\u0105tek bardzo wa\u017cnemu w mym \u017cyciu naukowym nurtowi, jakim by\u0142y zagadnienia tzw. filmoznawstwa stosowanego, w mym przypadku skoncentrowanego na problemach edukacji filmowej i recepcji filmu przez dzieci i m\u0142odzie\u017c<\/i> (we wspomnieniach jako data publikacji widnieje rok 1964 \u2013 najpewniej to data konkursu, gdy\u017c sam tom zosta\u0142 wydany w roku 1967).<\/p>\n

W 1966 roku zda\u0142a na studia doktoranckie w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Ich organizacja by\u0142a inna ni\u017c dzi\u015b \u2013 doktorat pisa\u0142o si\u0119 na etacie asystenckim (przyj\u0119to w\u00f3wczas dw\u00f3ch asystent\u00f3w \u2013 Rafa\u0142a Marsza\u0142ka i j\u0105 w\u0142a\u015bnie). To by\u0142 dobry czas dla o\u015brodka warszawskiego \u2013 pracowali w nim wtedy Aleksander Jackiewicz, Zbigniew Czeczot-Gawrak i Alicja Helman, a instytutem kierowa\u0142 Jerzy Toeplitz. Tam powsta\u0142 projekt rozprawy doktorskiej Nurczy\u0144skiej-Fidelskiej o tw\u00f3rczo\u015bci Andrzeja Munka. Prac\u0119 obroni\u0142a na Uniwersytecie \u015al\u0105skim w 1975 roku (dok\u0105d trafi\u0142a w \u015blad za Alicj\u0105 Helman, kt\u00f3ra na U\u015a utworzy\u0142a samodzielny Zak\u0142ad Filmoznawstwa), a wersji ksi\u0105\u017ckowej dysertacja doczeka\u0142a si\u0119 jeszcze p\u00f3\u017aniej, w 1982 roku (tak d\u0142ugi bywa\u0142 w\u00f3wczas proces wydawniczy).<\/p>\n

Wszystko to dzia\u0142o si\u0119 ju\u017c po przej\u015bciu Eweliny Nurczy\u0144skiej-Fidelskiej \u2013 w 1969 roku \u2013 do Zak\u0142adu Wiedzy o Filmie U\u0141, najpierw na etat asystencki, a p\u00f3\u017aniej \u2013 adiunkta. Po \u015bmierci Lewickiego w 1981 roku zosta\u0142a po raz pierwszy kierownikiem Zak\u0142adu \u2013 na ledwie kilka miesi\u0119cy. Jak wspomina\u0142a, w czerwcu 1980 roku zosta\u0142a mi wr\u0119czona Z\u0142ota Odznaka ZNP i by\u0142 to g\u0142\u00f3wny pow\u00f3d tego, i\u017c we wrze\u015bniu tego roku nie wst\u0105pi\u0142am, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 mych koleg\u00f3w, do NSZZ Solidarno\u015b\u0107 \u2013 nie potrafi\u0142am tych dw\u00f3ch rzeczy pogodzi\u0107. Tak wi\u0119c od wrze\u015bnia 1980 do grudnia 1981 roku \u201eodradza\u0142am\u201d Zwi\u0105zek Nauczycielstwa Polskiego i jego struktury w U\u0141. Towarzyszy\u0142am w\u00f3wczas dw\u00f3m p\u00f3\u017aniejszym Rektorom Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego: Profesorom Micha\u0142owi Sewery\u0144skiemu i Stanis\u0142awowi Liszewskiemu. Jak owo \u201eodradzanie\u201d si\u0119 sko\u0144czy\u0142o \u2013 wiadomo. Tu\u017c po wprowadzeniu stanu wojennego przesta\u0142am by\u0107 kierownikiem Zak\u0142adu i cz\u0142onkiem ZNP<\/i>.<\/p>\n

Do 1981 roku Pani Profesor by\u0142a tak\u017ce sta\u0142\u0105 publicystk\u0105 tygodnika \u201eOdg\u0142osy\u201d. Wsp\u00f3\u0142praca ta rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 na ostatnim roku studi\u00f3w (wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 w kawiarni Honoratka, do kt\u00f3rej Mari\u0119 Kornatowsk\u0105 i mnie zaprosi\u0142 \u00f3wczesny sekretarz redakcji Zbigniew Nienacki \u2013 tak, ten od <\/i>Pana Samochodzika\u2026 \u2013 kt\u00f3ry poszukiwa\u0142 nowych, m\u0142odych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w<\/i>). Przez 20 lat opublikowa\u0142a na \u0142amach tego tygodnika kilkaset artyku\u0142\u00f3w, a pierwszym zleceniem by\u0142o napisanie recenzji z 400 bat\u00f3w<\/i> Fran\u00e7ois Truffauta. W tym miejscu \u2013 trzymaj\u0105c si\u0119 tematyki \u201ekinofilskiej\u201d \u2013 warto mo\u017ce doda\u0107, \u017ce w zorganizowanym w 2015 roku przez Muzeum Kinematografii plebiscycie 12 film\u00f3w na 120-lecie kina<\/i> za najlepszy w historii kina tytu\u0142 uzna\u0142a Poci\u0105gi pod specjalnym nadzorem<\/i> Ji\u0159\u00edego Menzla (o kt\u00f3rym pisa\u0142a tak\u017ce we wspomnieniowym tomie Pami\u0119\u0107 kina<\/i> pod redakcj\u0105 Andrzeja Gwo\u017adzia). A w wyk\u0142adach z historii kina polskiego po 1945 roku sporo uwagi po\u015bwi\u0119ca\u0142a \u2013 co zrozumia\u0142e \u2013 filmom, o kt\u00f3rych pisa\u0142a w monografiach: Polska klasyka literacka wed\u0142ug Andrzeja Wajdy<\/i> (wyd. I \u2013 1998 i wyd. II poszerzone \u2013 2010) oraz Czas i przes\u0142ona. O Filipie Bajonie i jego tw\u00f3rczo\u015bci<\/i> (2003). Wysoko ceni\u0142a tak\u017ce filmy Stanis\u0142awa Lenartowicza i Marka Koterskiego.<\/p>\n

Koniec lat 70. i kolejna dekada to w jej biografii okres dzia\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych z edukacj\u0105 filmow\u0105 \u2013 podejmowanych na r\u00f3\u017cnych polach, zar\u00f3wno w wymiarze praktycznym, jak i naukowym. W latach 1975\u20131984 by\u0142a cz\u0142onkiem Instytutu Program\u00f3w Szkolnych przy Ministerstwie O\u015bwiaty i Wychowania, maj\u0105c tym samym wp\u0142yw na tre\u015bci program\u00f3w dydaktyki j\u0119zyka polskiego. W latach 80. by\u0142a tak\u017ce cz\u0142onkiem Rady Programowej przy pr\u0119\u017cnie w\u00f3wczas dzia\u0142aj\u0105cym Og\u00f3lnopolskim O\u015brodku Sztuki dla Dzieci i M\u0142odzie\u017cy w Poznaniu. Dwukrotnie \u2013 w latach 1977\u20131979 oraz 1986\u20131990 \u2013 prowadzi\u0142a w \u0142\u00f3dzkich szko\u0142ach finansowane z ministerialnych grant\u00f3w badania, kt\u00f3rych charakter okre\u015bla\u0142a jako naturalny eksperyment uczestnicz\u0105cy<\/i> (polegaj\u0105cy na projektowaniu form edukacji filmowej, a nast\u0119pnie ich ewaluacji; cz\u0119\u015bci\u0105 tych dzia\u0142a\u0144 by\u0142o badanie recepcji film\u00f3w przez m\u0142odzie\u017c). Pos\u0142u\u017cy\u0142y one jako materia\u0142 wykorzystany w rozprawie Edukacja filmowa na tle kultury literackiej<\/i> (w 1989 roku na jej podstawie uzyska\u0142a na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim stopie\u0144 doktora habilitowanego) oraz w zbiorze Film w szkolnej edukacji humanistycznej<\/i> (1993).<\/p>\n

Innym obszarem dzia\u0142alno\u015bci naukowej Pani Profesor by\u0142 film o\u015bwiatowy. W latach 70., jeszcze za \u017cycia prof. Lewickiego, \u0142\u00f3dzki Zak\u0142ad Wiedzy o Filmie, we wsp\u00f3\u0142pracy z Polskim Stowarzyszeniem Filmu Naukowego i Wytw\u00f3rni\u0105 Film\u00f3w O\u015bwiatowych w \u0141odzi, pi\u0119ciokrotnie wsp\u00f3\u0142organizowa\u0142 Og\u00f3lnopolskie Sympozja i Festiwale Film\u00f3w Naukowych i Dydaktycznych w \u0141odzi. Cz\u0142onkami PSFN byli nauczyciele akademiccy oraz tw\u00f3rcy film\u00f3w naukowych i o\u015bwiatowych; by\u0142y to lata pr\u0119\u017cnej dzia\u0142alno\u015bci tego Stowarzyszenia. W\u00f3wczas Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska pozna\u0142a swego drugiego m\u0119\u017ca, Ryszarda Fidelskiego, kt\u00f3ry \u2013 b\u0119d\u0105c profesorem Wojskowej Akademii Medycznej \u2013 prezesowa\u0142 \u0141\u00f3dzkiemu Oddzia\u0142owi PSFN; w drugiej po\u0142owie lat 70. funkcj\u0119 t\u0119 pe\u0142ni\u0142a Pani Profesor. Wsp\u00f3\u0142praca ze \u015brodowiskami politechnicznymi oraz medycznymi znalaz\u0142a sw\u00f3j \u015blad w pracy naukowej \u2013 w postaci rozdzia\u0142\u00f3w o filmie o\u015bwiatowymi i naukowym (w V i VI tomie Historii filmu polskiego<\/i> pod redakcj\u0105 Rafa\u0142a Marsza\u0142ka oraz w Encyklopedii kultury polskiej XX wieku. Film i kinematografia<\/i> pod redakcj\u0105 Edwarda Zaji\u010dka).<\/p>\n

Patronem przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 Nurczy\u0144skiej-Fidelskiej dotycz\u0105cych edukacji filmowej i filmu naukowego by\u0142 prof. Lewicki, kt\u00f3ry ju\u017c w 1935 roku (!) napisa\u0142 we Lwowie kr\u00f3tk\u0105 rozpraw\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 M\u0142odzie\u017c przed ekranem<\/i>. Materia\u0142 ten zosta\u0142 przedrukowany w tomie gromadz\u0105cym prace Boles\u0142awa W. Lewickiego zatytu\u0142owanym O filmie. Wyb\u00f3r pism<\/i> (1995), kt\u00f3rego Pani Profesor by\u0142a \u2013 wraz z dr Bronis\u0142aw\u0105 Stolarsk\u0105 \u2013 wsp\u00f3\u0142redaktork\u0105. Szkic monograficzny oraz bibliografia prac prof. Lewickiego towarzyszy\u0142y tak\u017ce jego obozowym wspomnieniom Wiesz jak jest<\/i>, wznowionym w 2012 roku we wsp\u00f3\u0142pracy ze Szko\u0142\u0105 Filmow\u0105; dope\u0142nieniem ksi\u0105\u017cki by\u0142a p\u0142yta DVD ze zrealizowanym kilka lat wcze\u015bniej pe\u0142nometra\u017cowym filmem dokumentalnym Grzegorza Kr\u00f3likiewicza pod tym samym tytu\u0142em (na \u0142\u00f3dzkim filmoznawstwie by\u0142 to przez lata film bez ma\u0142a \u201ekultowy\u201d).<\/p>\n

Funkcj\u0119 kierownika Zak\u0142adu Wiedzy o Filmie Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska obj\u0119\u0142a ponownie w 1991 roku i pe\u0142ni\u0142a j\u0105 do roku 2008 (dziesi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej, w zwi\u0105zku z poszerzeniem pola badawczego, Zak\u0142ad przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Katedr\u0119 Medi\u00f3w i Kultury Audiowizualnej). W okresie tym stan kadrowy Zak\u0142adu\/Katedry uleg\u0142 niemal potrojeniu! Rola Pani Profesor w tych \u201ezatrudnieniach\u201d by\u0142a nie do przecenienia \u2013 sam kilkakrotnie by\u0142em \u015bwiadkiem jej rozlicznych telefon\u00f3w lub przygotowa\u0144 do rozm\u00f3w \u201ena najwy\u017cszym szczeblu\u201d (pami\u0119tam rok, w kt\u00f3rym \u201ewydrepta\u0142a\u201d u Rektora dwa pe\u0142ne etaty \u2013 i to za jednym \u201ezamachem\u201d!). Nie mog\u0119 w tym miejscu nie wspomnie\u0107 sytuacji, kt\u00f3ra w du\u017cej mierze zawa\u017cy\u0142a na losach dw\u00f3ch \u00f3wczesnych student\u00f3w IV (!) roku. Zaproszeni na spotkanie do Pani Profesor us\u0142yszeli od niej: Panowie, sytuacja jest taka, \u017ce przez najbli\u017csze dwa lata mo\u017cemy liczy\u0107 corocznie na jedno stypendium doktoranckie. Obaj jeste\u015bcie naturalnymi kandydatami, ale \u017ceby\u015bcie nie wzi\u0119li si\u0119 ze sob\u0105 za \u0142by, jeden z Was musi obroni\u0107 prac\u0119 magistersk\u0105 rok wcze\u015bniej<\/i>. I tak si\u0119 sta\u0142o.<\/p>\n

Nie b\u0119dzie chyba przesad\u0105 stwierdzenie, \u017ce Zak\u0142ad\/Katedra prze\u017cywa\u0142(a) w\u00f3wczas \u2013 w okresie pe\u0142nienia przez Ewelin\u0119 Nurczy\u0144sk\u0105-Fidelsk\u0105 funkcji kierownika \u2013 czas dynamicznego rozwoju. Wynika\u0142 on oczywi\u015bcie ze wspomnianego powi\u0119kszenia \u201ezasobu kadrowego\u201d, ale tak\u017ce z otwarcia na inne o\u015brodki \u2013 obok Alicji Helman (dziesi\u0119\u0107 lat pracy w Katedrze) wyk\u0142adowcami \u0142\u00f3dzkiego filmoznawstwa byli: Zbigniew Czeczot-Gawrak, Edward Zaji\u010dek, Wojciech Chy\u0142a, Wies\u0142aw Godzic, Krzysztof Loska i \u2013 last but not least<\/i> \u2013 Andrzej Gw\u00f3\u017ad\u017a. W czasie kierowania Zak\u0142adem przez Pani\u0105 Profesor \u0142\u00f3dzki o\u015brodek filmoznawczy zorganizowa\u0142 sporo konferencji, w tym 4 mi\u0119dzynarodowe; za szczeg\u00f3lnie udane Nurczy\u0144ska-Fidelska uznawa\u0142a sesje Kino ma 100 lat<\/i> (1996) oraz Filmowy i teatralny \u015bwiat Andrzeja Wajdy<\/i> (2001). Pok\u0142osiem tej ostatniej by\u0142a wsp\u00f3\u0142redagowana przez ni\u0105 ksi\u0105\u017cka (2003) \u2013 jeden z kilku przygotowanych przez ni\u0105 zbior\u00f3w po\u015bwi\u0119conych tematyce kina polskiego (pozosta\u0142e to: Kino polskie: historia, ideologia, polityka<\/i> \/2008\/, Kino polskie w trzynastu sekwencjach<\/i> \/2005\/, Szko\u0142a polska \u2013 powroty<\/i> \/1998\/, Sztuka filmowa w Polsce. W stulecie kina <\/i>\/1996\/).<\/p>\n

Styl kierowania Zak\u0142adem przez Pani\u0105 Profesor mo\u017cna opisa\u0107 jako \u201ematkuj\u0105cy\u201d (co jedni byliby sk\u0142onni dookre\u015bli\u0107 jako \u201ematczyn\u0105 trosk\u0119\u201d, inni za\u015b \u2013 jako \u201estyl matrony\u201d). Do\u015bwiadczali tego r\u00f3wnie\u017c magistranci i doktoranci \u2013 niez\u0142o\u017cenie w terminie kolejnego rozdzia\u0142u pracy musia\u0142o niechybnie skutkowa\u0107 telefonem (zdarzy\u0142 si\u0119 nawet\u2026 telegram!). Niekt\u00f3rzy takich form opieki nie akceptowali, inni przeciwnie \u2013 lgn\u0119li ku niej, z r\u00f3\u017cnych przyczyn podobnego wsparcia potrzebuj\u0105c. Pozwol\u0119 sobie przytoczy\u0107 wa\u017cne dla mnie wydarzenie: gdy rozpocz\u0105\u0142em IV rok studi\u00f3w doktoranckich, moja rozprawa le\u017ca\u0142a od\u0142ogiem \u2013 ja za\u015b, by uj\u0105\u0107 rzecz eufemistycznie, nazbyt skwapliwie korzysta\u0142em z w\u0105tpliwych uciech \u017cycia kawalerskiego. Promotorka pracy (czyli w\u0142a\u015bnie Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska) postanowi\u0142a wi\u0119c odwiedzi\u0107 mnie w domu, co mia\u0142em nadziej\u0119 wykorzysta\u0107 do wynegocjowania stosownej prolongaty z\u0142o\u017cenia maszynopisu. Nie tylko nic nie wsk\u00f3ra\u0142em, ale te\u017c dosta\u0142o mi si\u0119 za, ogl\u0119dnie m\u00f3wi\u0105c, nie najwy\u017cszy standard czysto\u015bci w mieszkaniu\u2026<\/p>\n

Rezygnacja z etatowego zatrudnienia na Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim w 2008 roku (funkcj\u0119 kierownika Katedry rok wcze\u015bniej obj\u0105\u0142 prof. Ryszard W. Kluszczy\u0144ski) by\u0142a dla niej trudnym do\u015bwiadczeniem. Z wieloma cz\u0142onkami dawnego zespo\u0142u pozostawa\u0142a jednak w przyjacielskim kontakcie i nadal uwa\u017cnie \u015bledzi\u0142a rozw\u00f3j naukowy swych podopiecznych (gdy odbiera\u0142em od niej telefon, by\u0142em pewien, \u017ce us\u0142ysz\u0119 sakramentalne pytanie: A o czym teraz piszesz, Konradzie?<\/i>). Za\u015b sw\u0105 prac\u0119 w prywatnej Wy\u017cszej Szkole Sztuki i Projektowania w \u0141odzi nie tylko traktowa\u0142a jako okazj\u0119 do podreperowania bud\u017cetu, lecz tak\u017ce czerpa\u0142a z niej satysfakcj\u0119 dydaktyczn\u0105 (Wiesz, tak \u017ale si\u0119 m\u00f3wi o m\u0142odzie\u017cy w tych szko\u0142ach prywatnych\u2026 Ale ci s\u0105 ca\u0142kiem kulturalni, chyba uda\u0142o mi si\u0119 znale\u017a\u0107 spos\u00f3b, jak do nich dotrze\u0107<\/i>).<\/p>\n

Wspomnie\u0107 trzeba tak\u017ce o inicjatywie, kt\u00f3r\u0105 Pani Profesor uwa\u017ca\u0142a za szczeg\u00f3lnie wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swych dokona\u0144 zawodowych. W 1985 roku uda\u0142o si\u0119 jej doprowadzi\u0107 do realizacji dyskutowanej wsp\u00f3lnie z Lewickim idei, a mianowicie \u2013 utworzenia (na mocy porozumienia Ministerstwa Kultury i Ministerstwa O\u015bwiaty) Centralnego Gabinetu Edukacji Filmowej, instytucji powo\u0142anej do wspierania pedagog\u00f3w zainteresowanych edukacj\u0105 filmow\u0105. W 1990 roku Gabinet zorganizowa\u0142 \u2013 w Borkach ko\u0142o Tomaszowa \u2013 pierwsz\u0105 Konferencj\u0119 Filmoznawcz\u0105 dla Nauczycieli. W 2015 roku impreza ta \u2013 odbywaj\u0105ca si\u0119 od kilku lat w Radziejowicach ko\u0142o Warszawy \u2013 obchodzi\u0142a sw\u0105 25. rocznic\u0119. By\u0142em wyk\u0142adowc\u0105 na kilku edycjach tej imprezy i je\u015bli wspominam je szczeg\u00f3lnie ciep\u0142o, to dlatego, \u017ce sta\u0142y si\u0119 one wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 r\u00f3wnie\u017c mojej biografii akademickiej: w 2000 roku \u201ezadebiutowa\u0142em\u201d bowiem jako wyk\u0142adowca. P\u00f3\u017aniej uczestniczy\u0142em bodaj jeszcze w trzech \u201eods\u0142onach\u201d konferencji, staj\u0105c si\u0119 te\u017c \u015bwiadkiem jej intensywnego rozwoju; obecnie sesje w Radziejowicach s\u0105 najwa\u017cniejszym forum spotka\u0144 nauczycieli, ale te\u017c kiniarzy i pracownik\u00f3w instytucji kultury zainteresowanych edukacj\u0105 filmow\u0105.<\/p>\n

Inicjatywy Gabinetu mog\u0105 dzi\u015b liczy\u0107 na wsparcie ze strony Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, kt\u00f3ry dwukrotnie przyzna\u0142 Ewelinie Nurczy\u0144skiej-Fidelskiej nagrody za dzia\u0142alno\u015b\u0107 popularyzatorsk\u0105 i edukacyjn\u0105 (w 2010 roku \u2013 za ksi\u0105\u017ck\u0119 Kino bez tajemnic<\/i>, napisan\u0105 wsp\u00f3lnie ze wsp\u00f3\u0142pracownikami z Zak\u0142adu, oraz rok p\u00f3\u017aniej \u2013 w kategorii \u201eKrytyka filmowa\u201d). Pani Profesor w\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 tak\u017ce w prace Filmoteki Szkolnej \u2013 jako przewodnicz\u0105ca zespo\u0142u programowego (cho\u0107 w jego \u0142onie nie oby\u0142o si\u0119 bez pewnych spor\u00f3w dotycz\u0105cych wyboru film\u00f3w oraz formu\u0142y materia\u0142\u00f3w towarzysz\u0105cych \u2013 Nurczy\u0144ska-Fidelska optowa\u0142a bowiem za silniejsz\u0105 reprezentacj\u0105 kina popularnego oraz bardziej precyzyjnym \u201esformatowaniem\u201d materia\u0142\u00f3w dydaktycznych).<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce jest co\u015b symbolicznego w fakcie, \u017ce kilka tygodni przed \u015bmierci\u0105 Pani Profesor Senat Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego przeg\u0142osowa\u0142 otwarcie \u2013 od najbli\u017cszego roku akademickiego \u2013 samodzielnego kierunku „filmoznawstwo” (dot\u0105d b\u0119d\u0105cego specjalno\u015bci\u0105 kulturoznawstwa, z kt\u00f3rym pozostawali\u015bmy  i pozostawa\u0107 b\u0119dziemy w \u017cyczliwych relacjach). A jednocze\u015bnie swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 zainicjowa\u0142o Narodowe Centrum Kultury Filmowej w \u0141odzi, kt\u00f3rego jednym z zada\u0144 statutowych jest w\u0142a\u015bnie edukacja filmowa (Profesor Nurczy\u0144ska-Fidelska kibicowa\u0142a tej idei, licz\u0105c na to, \u017ce dorobek Gabinetu i do\u015bwiadczenie jego pracownik\u00f3w nie zostan\u0105 roztrwonione).<\/p>\n

Patrz\u0105c na zainteresowania badawcze i dydaktyczne kilku najm\u0142odszych cz\u0142onk\u00f3w zespo\u0142u \u0142\u00f3dzkiego filmoznawstwa \u2013 podejmuj\u0105cych tematyk\u0119 edukacji audiowizualnej, widowni telewizyjnej, film\u00f3w popularnonaukowych czy dystrybucji \u2013 trudno nie ulec wra\u017ceniu, \u017ce s\u0105 one bliskie idei \u201efilmoznawstwa stosowanego\u201d, o kt\u00f3rym przed laty pisa\u0142a Pani Profesor (bardziej w trybie postulatywnym ni\u017c sprawozdawczym). Odnotowuj\u0119 te zwi\u0105zki z niejakim zaskoczeniem, bowiem w ostatnich dw\u00f3ch dekadach dominuj\u0105cym trendem pi\u015bmiennictwa Eweliny Nurczy\u0144skiej-Fidelskiej (jak zreszt\u0105 du\u017cej cz\u0119\u015bci polskiego \u015brodowiska filmoznawczego) nie by\u0142a w \u017cadnym wypadku \u201estosowalna\u201d empiria, lecz krytyka akademicka, czyli odkrywanie kolejnych \u201eautor\u00f3w\u201d oraz analiza reprezentacji medialnych. Chc\u0119 zosta\u0107 dobrze zrozumiany \u2013 nie pisz\u0119 o \u201etworzeniu szko\u0142y\u201d czy prostym \u201etransferze\u201d tematyki badawczej (z pewno\u015bci\u0105 nie mo\u017cna bowiem m\u00f3wi\u0107 ani o jej narzucaniu przez Nurczy\u0144sk\u0105-Fidelsk\u0105, ani o naturalnym \u201edziedziczeniu\u201d przez jej uczni\u00f3w), lecz wskazuj\u0119, w trybie poszlakowym, na pewne zadziwiaj\u0105ce mi\u0119dzygeneracyjne powinowactwa, przez m\u0142odych adept\u00f3w filmoznawstwa rzadko zreszt\u0105 u\u015bwiadamiane. Najwyra\u017aniej trajektorie naukowych inspiracji i oddzia\u0142ywa\u0144 bywaj\u0105 niezwykle pokr\u0119tne \u2013 \u0142\u0105cz\u0105 ze sob\u0105 punkty, zdawa\u0142oby si\u0119, o lata \u015bwietlne od siebie odleg\u0142e.<\/p>\n

W podsumowaniu swych wspomnie\u0144 spisanych dla \u0141\u00f3dzkiego Towarzystwa Naukowego Pani Profesor m\u00f3wi\u0142a: Ta osobista opowie\u015b\u0107 o drogach i dr\u00f3\u017ckach moich peregrynacji po \u015bwiecie akademickim, \u015bwiecie nauki i jej popularyzacji by\u0142aby niepe\u0142na bez wa\u017cnej og\u00f3lniejszej refleksji. U boku moich Mistrz\u00f3w \u2013 Profesor\u00f3w Stefanii Skwarczy\u0144skiej i Boles\u0142awa W. Lewickiego \u2013 by\u0142am \u015bwiadkiem i uczestnikiem procesu powstawania nowych w nauce dyscyplin: filmoznawstwa i medioznawstwa. P\u00f3\u017aniej do\u0142\u0105czyli do nas w tej drodze nasi uczniowie; dzi\u015b stanowimy ju\u017c, tak\u017ce w skali ca\u0142ej Polski, siln\u0105 merytorycznie i akademicko grup\u0119. (\u2026) Mam prawo i zaszczyt my\u015ble\u0107, i\u017c w tej ma\u0142ej galaktyce filmoznawczej i medioznawczej profesji znajduj\u0105 si\u0119 cz\u0105stki mego \u017cycia<\/i>.<\/p>\n

To prawda.<\/p>\n

Profesor Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska (1938-2016). Wspomnienie<\/b><\/p>\n

Tekst wspomnieniowy o Profesor Ewelinie Nurczy\u0144skiej-Fidelskiej \u2013 wieloletniej wyk\u0142adowczyni na \u0142\u00f3dzkim filmoznawstwie, badaczce kina polskiego, autorce ksi\u0105\u017cek m.in. o filmach Andrzeja Wajdy, Andrzeja Munka i Filipa Bajona.<\/p>\n

Professor Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska (1938-2016). Obituary<\/b><\/p>\n

The obituary is devoted to the memory of Professor Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska \u2013 renowned Polish film scholar from the University of Lodz, specialist in the history of Polish cinema, author of several books on films by i.a. Andrzej Wajda, Andrzej Munk and Filip Bajon.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/b> prof. Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska (1938\u20132016), Uniwersytet \u0141\u00f3dzki, filmoznawstwo<\/p>\n

Konrad Klejsa<\/b> \u2013 adiunkt w Zak\u0142adzie Historii i Teorii Filmu Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego; autor ksi\u0105\u017cek Filmowe oblicza kontestacji<\/i> (2008) i Pami\u0119\u0107 lat nazizmu w niemieckim filmie fabularnym lat 1946\u20131965<\/i> (2015).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Profesor Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska \u017ar\u00f3d\u0142o: Akademia Polskiego Filmu I \u201eProfesor Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska nie \u017cyje\u201d \u2013 dla wielu uczni\u00f3w i wychowank\u00f3w Pani Profesor to zdanie nale\u017cy do stwierdze\u0144 absurdalnych, na sw\u00f3j spos\u00f3b skandalicznych \u2013 takich, kt\u00f3re trzeba powt\u00f3rzy\u0107, je\u015bli los nalega na ich akceptacj\u0119. Raz jeszcze zatem napisa\u0107 nale\u017cy: Profesor Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska nie \u017cyje. Odesz\u0142a 28 kwietnia… Czytaj wi\u0119cej »Profesor Ewelina Nurczy\u0144ska-Fidelska (1938\u20132016). Wspomnienie<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":607,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[158],"tags":[72,159,12,160],"ppma_author":[161],"class_list":["post-193","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-1-2016","tag-andrzej-wajda","tag-ewelina-nurczynska-fidelska","tag-filmoznawstwo","tag-uniwersytet-lodzki"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t