{"id":1925,"date":"2021-09-30T15:33:00","date_gmt":"2021-09-30T14:33:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/?p=1925"},"modified":"2021-12-20T18:14:32","modified_gmt":"2021-12-20T17:14:32","slug":"czy-wyobraznia-moze-stanowic-remedium-na-okrucienstwa-wojny-o-apokalipsie-w-wenecji-jana-jakuba-kolskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/czy-wyobraznia-moze-stanowic-remedium-na-okrucienstwa-wojny-o-apokalipsie-w-wenecji-jana-jakuba-kolskiego\/","title":{"rendered":"Czy wyobra\u017ania mo\u017ce stanowi\u0107 remedium na okrucie\u0144stwa wojny? O apokalipsie w „Wenecji” Jana Jakuba Kolskiego"},"content":{"rendered":"\n

Wenecja<\/em> (2010) Jana Jakuba Kolskiego to film, kt\u00f3ry metaforycznie przedstawia konfrontacj\u0119 pe\u0142nej marze\u0144 i bujnej wyobra\u017ani dzieci\u0119cej niewinno\u015bci z nieust\u0119pliwo\u015bci\u0105 i okrucie\u0144stwem \u015bwiata doros\u0142ych. To obraz przepe\u0142niony subtelnymi symbolami przypominaj\u0105cymi swoj\u0105 proweniencj\u0105 figury realizmu magicznego[1]<\/sup><\/a>. I cho\u0107 wizja \u015bwiata wyobra\u017conego przez bohater\u00f3w oraz ich g\u0142\u0119boka wiara w sprawczo\u015b\u0107 wy\u017cszej instancji jest urzekaj\u0105ca, to nie ulega \u017cadnej w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Wenecja<\/em> nie jest filmem naiwnym. To wzruszaj\u0105ce i barwne dzie\u0142o, kt\u00f3re dotyka do g\u0142\u0119bi, w podprogowy wr\u0119cz spos\u00f3b, zwiastuj\u0105c widzom nadej\u015bcie najgorszego.<\/p>\n\n\n\n

Mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce filmowa wizja ko\u0144ca \u015bwiata przedstawionego z perspektywy dzieci\u0119cego bohatera powinna przybra\u0107 form\u0119 efektownego widowiska. Estetyka film\u00f3w Kolskiego w og\u00f3le nie kojarzy si\u0119 jednak z tradycyjnie rozumian\u0105 apokalips\u0105. Niemniej katastrofa przychodz\u0105ca do widza znienacka, po cichu, przy d\u017awi\u0119kach fortepianowej muzyki i w towarzystwie pi\u0119knej polskiej przyrody to w\u0142a\u015bnie apokalipsa, kt\u00f3ra przera\u017ca najbardziej.<\/p>\n\n\n\n

11-letniego Marka (w tej roli nagrodzony na Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni Marcin Walewski) poznajemy jako wra\u017cliwego ch\u0142opca, kt\u00f3ry zabiega o blisko\u015b\u0107 matki i fantazjuje o rodzinnym wyje\u017adzie do tytu\u0142owej Wenecji. Wymarzona podr\u00f3\u017c staje si\u0119 wr\u0119cz jego obsesj\u0105. Z ca\u0142ej rodziny tylko on jeszcze tam nie by\u0142. Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce dla bohater\u00f3w wyjazd do miasta na wodzie stanowi swoisty rytua\u0142 przej\u015bcia, bez kt\u00f3rego nie mo\u017cna czu\u0107 si\u0119 kompletnym. Jest to jednocze\u015bnie metafora dojrza\u0142o\u015bci, zarezerwowanej wy\u0142\u0105cznie dla doros\u0142ych. Zgodnie ze s\u0142owami Joanny, matki Marka (granej przez Magdalen\u0119 Cieleck\u0105): Wenecji nie wystarczy kocha\u0107, trzeba j\u0105 rozumie\u0107. A ty masz jeszcze g\u0142\u00f3wk\u0119 dziecka i nie wiesz, co jest w \u017cyciu wa\u017cne, jak trzeba uk\u0142ada\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107, \u017ceby nie przynios\u0142a rozczarowa\u0144.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Kiedy wybucha wojna, s\u0142owa te zupe\u0142nie trac\u0105 znaczenie. Wyjazd do Wenecji staje si\u0119 niezrealizowan\u0105 mrzonk\u0105, a ch\u0142opcu musi wystarczy\u0107 wizyta w rodzinnym dworku w Zaleszczykach. Ostatecznie na wie\u015b przybywaj\u0105 tak\u017ce babcia ch\u0142opca, ciotki i kuzynki. Zabraknie tam jednak matki, kt\u00f3ra po wyje\u017adzie m\u0119\u017ca na front ucieka z kolejnym kochankiem. Kiedy na odchodne upomina syna, aby pami\u0119ta\u0142, \u017ce do momentu przyjazdu jego starszego brata, Wiktora, jest jedynym m\u0119\u017cczyzn\u0105 w domu, ch\u0142opiec z rozczarowaniem pyta, czy \u201eto wszystko\u201d. Spotyka go kolejny zaw\u00f3d \u2013 \u015bwiatem, doros\u0142ymi, matk\u0105. W trudnych momentach pocieszenie przynosi Markowi ukrywany, niczym najcenniejszy skarb, od\u0142amek szklanki po herbacie, na kt\u00f3rym pozosta\u0142 odcisk szminki Joanny. To swoista relikwia, pozosta\u0142o\u015b\u0107 po nieobecnej matce. Co\u015b, czego ch\u0142opiec mo\u017ce si\u0119 chwyci\u0107, zapewniaj\u0105c sobie iluzj\u0119 blisko\u015bci i bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Ostatecznie, wbrew s\u0142owom Joanny, okazuje si\u0119, \u017ce wiek i do\u015bwiadczenie nie maj\u0105 wi\u0119kszego znaczenia. Doro\u015bli bohaterowie filmu wydaj\u0105 si\u0119 o wiele bardziej zagubieni ni\u017c dzieci, nie potrafi\u0105 kontrolowa\u0107 swojego \u017cycia ani piel\u0119gnowa\u0107 wa\u017cnych uczu\u0107. Matka opuszcza Marka w momencie, kiedy ten potrzebuje jej najbardziej. Nie potrafi przynie\u015b\u0107 mu ukojenia w stresuj\u0105cym czasie wojny ani wypowiedzie\u0107 s\u0142\u00f3w \u201ekocham ci\u0119\u201d, na kt\u00f3re Marek tak bardzo czeka. Ojciec (w tej roli Mariusz Bonaszewski), kt\u00f3ry na chwil\u0119 wraca z frontu, przedstawiony zostaje jako wrak cz\u0142owieka. Scena, w kt\u00f3rej odwiedza rodzin\u0119 w Zaleszczykach, mimo swej statyczno\u015bci i dialogu ograniczonego do minimum, stanowi bodaj najbardziej wymowny obraz wyniszczenia i braku nadziei. Strach w oczach ojca i trz\u0119s\u0105ca si\u0119 d\u0142o\u0144 ledwo odpalaj\u0105ca papierosa podsuni\u0119t\u0105 przez Marka zapalniczk\u0105 to wyraz tragizmu wojny, kt\u00f3ra przera\u017ca i odbiera dziecku jakiekolwiek poczucie bezpiecze\u0144stwa. Z ka\u017cdym kolejnym do\u015bwiadczeniem Marek przestaje by\u0107 niewinnym ch\u0142opcem, a zostaje ofiar\u0105 wojny, kt\u00f3ra chowa si\u0119 w piwnicy, by po wielokro\u0107 powtarza\u0107 s\u0142owa: Ja nie chc\u0119 tu by\u0107!<\/em> Czyli gdzie?<\/em> \u2013 pyta ks. Andrzej Luter w recenzji na \u0142amach \u201eKina\u201d: W tym domu, w tym kraju z genami m\u0119cze\u0144stwa, na tej bezsensownej wojnie, w tej rzeczywisto\u015bci rozpi\u0119tej <\/em>mi\u0119dzy dwa terrory: nazistowski i sowiecki? Nie by\u0142o jednak odwrotu. Oto fatalizm historii. Dzieci\u0119ce marzenia i pragnienia zosta\u0142y pokonane przez druzgoc\u0105cy walec dziej\u00f3w. Pozosta\u0142a tylko mityczna <\/em>\u201eWenecja<\/em>\u201d, ta piwniczna, stworzona z wyobra\u017ani. Mo\u017ce pami\u0119\u0107 o niej oka\u017ce si\u0119 silniejsza od potworno\u015bci tego \u015bwiata i przetrwa w duszy bohatera? Bo ta <\/em>\u201eWenecja<\/em>\u201d to by\u0142o prawdziwe dzie\u0142o sztuki, wymy\u015blone i wyre\u017cyserowane przez Marka, ch\u0142opca-marzyciela[2]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mimo przeciwno\u015bci losu Marek jest zdeterminowany i d\u0105\u017cy do realizacji cho\u0107by namiastki swojego marzenia. Gdy w pewnym momencie w piwnicy rodzinnego dworku wybija \u017ar\u00f3d\u0142o, dostrzega w tym znamienn\u0105 szans\u0119 od losu. To znak, \u017ce nie musi rezygnowa\u0107 z Wenecji. Mo\u017ce j\u0105 zbudowa\u0107 tu i teraz. Dla Marka to okazja, by stworzy\u0107 w\u0142asn\u0105 Wenecj\u0119 <\/em>\u2013 z jej kana\u0142ami, zabytkowymi przestrzeniami, a nawet karnawa\u0142em. To miejsce szczeg\u00f3lne <\/em>\u2013 rodzaj azylu wok\u00f3\u0142 okropie\u0144stwa \u015bwiata zewn\u0119trznego, \u015bwi\u0105tynia sztuki i zarazem szeroko pojmowanej wolno\u015bci. Miejsce ko\u0144ca starego \u015bwiata, ale i pocz\u0105tku nowego<\/em>[3]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Pozorna naiwno\u015b\u0107 marzenia jest jednak kolejnym dowodem na wyj\u0105tkow\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107 bohatera i umiej\u0119tno\u015b\u0107 dostrzegania resztek nadziei w sytuacji, kt\u00f3ra nadziej\u0119 odbiera. Cho\u0107 pocz\u0105tkowo budowanie piwnicznej Wenecji stanowi\u0142o rodzaj dzieci\u0119cej zabawy, z czasem sta\u0142o si\u0119 potrzeb\u0105 ca\u0142ej rodziny. Nawet ciotka Klaudyna (grana przez Juli\u0119 Kijowsk\u0105), mimo wcze\u015bniejszych opor\u00f3w, zgadza si\u0119 na przeniesienie fortepianu na piwniczn\u0105 wersj\u0119 placu \u015bw. Marka, a po powrocie z przej\u0119tej przez Niemc\u00f3w Warszawy stwierdza ze \u0142zami w oczach: st\u0119skni\u0142am si\u0119 troch\u0119 za tymi waszymi g\u0142upstwami<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Kolski w swoich filmach niejednokrotnie pokazywa\u0142 moc rytua\u0142u, wiary i my\u015blenia magicznego. Jednocze\u015bnie czerpa\u0142 z w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144, historii rodzinnych, znajomych miejsc, dlatego te\u017c akcja jego film\u00f3w cz\u0119sto odbywa\u0142a si\u0119 poza miastem. Jak zauwa\u017ca Tadeusz Lubelski: Alegoryczne przypowie\u015bci Kolskiego, bliskie formy moralitetu, rozgrywaj\u0105ce si\u0119 zawsze w tym samym, wiejskim pejza\u017cu \u2013 <\/em>Pogrzeb kartofla (1990<\/em>), Pograbek (1992<\/em>), Ja\u0144cio Wodnik (1993<\/em>) \u2013 potrzebuj\u0105 najwidoczniej autobiograficznego wsparcia w funkcji uwiarygodnienia<\/em>[4]<\/sup><\/a>.<\/em> Elementy fantastyki w obrazach Kolskiego mo\u017cna traktowa\u0107 jako ucieczk\u0119 w stron\u0119 ba\u015bniowo\u015bci, t\u0142umaczenie niewyt\u0142umaczalnego jak\u0105\u015b magiczn\u0105 tajemnic\u0105. Filmem, kt\u00f3ry pe\u0142ni tak\u0105 funkcj\u0119, jest niew\u0105tpliwie Historia kina w Popielawach<\/em>[5]<\/sup><\/a> z 1998 roku. W obrazie tym re\u017cyser za ba\u015bni\u0105 i mena\u017ceri\u0105 barwnych postaci w metaforyczny spos\u00f3b ukrywa histori\u0119 w\u0142asnych przodk\u00f3w, od pokole\u0144 z pasj\u0105 oddaj\u0105cych si\u0119 mi\u0142o\u015bci do kina[6]<\/sup><\/a>. Nawet w Wenecji,<\/em> kt\u00f3ra powsta\u0142a przecie\u017c na kanwie opowiadania W\u0142odzimierza Odojewskiego, historie prywatne odgrywaj\u0105 wa\u017cn\u0105 rol\u0119. W uwiarygodnieniu filmowego \u015bwiata pomog\u0142y wszak Kolskiemu rozmowy z rodzicami, kt\u00f3rzy, podobnie jak nasi dzieci\u0119cy bohaterowie, do\u015bwiadczyli wybuchu wojny we wczesnej m\u0142odo\u015bci[7]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Wenecj\u0119<\/em> nale\u017cy traktowa\u0107 jednak nieco inaczej ni\u017c wcze\u015bniejsze, ba\u015bniowe obrazy Kolskiego, cho\u0107 w istocie element\u00f3w magicznych jest tu bardzo wiele, a sam film jednoznacznie wpisuje si\u0119 w estetyk\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci re\u017cysera. Elementy te przegrywaj\u0105 jednak w walce z okrutn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, s\u0105 raczej pr\u00f3b\u0105 znalezienia przez bohater\u00f3w pocieszenia w sytuacji kra\u0144cowej, w kt\u00f3rej racjonalne odpowiedzi przestaj\u0105 wystarcza\u0107. Sam Jan Jakub Kolski powiedzia\u0142: S\u0142ysz\u0119, \u017ce ten film przez widz\u00f3w jest odbierany jako rodzaj bajki, ale przecie\u017c utkany jest z materii niezwykle realistycznej. To nie jest rzecz zaplanowana na bajk\u0119, nie bierzemy w nawias r\u00f3\u017cnych rzeczy, nie puszczamy oka do widza. Je\u017celi takim j\u0119zykiem rozmawia si\u0119 z widzem, to trzeba go zapewni\u0107 w ka\u017cdym szczeg\u00f3le tej rozmowy o prawdzie<\/em>[8]<\/sup><\/a>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Re\u017cyser nie zostawia wi\u0119c widza z niedopowiedzeniami, obna\u017ca okrucie\u0144stwo przedstawionego \u015bwiata, sugestywnie eksponuje brak boskiej odpowiedzi. W pora\u017caj\u0105cej prostocie pokazuje upadek mitu. Jest to tym bardziej wymowne, \u017ce konfrontuj\u0105 si\u0119 z tym dzieci\u0119cy bohaterowie, czujni na wszelki fa\u0142sz i szczerzy do b\u00f3lu w swoich s\u0105dach. Dlatego tak mocna wydaje si\u0119 rozmowa dzieci na temat wiary Sowiet\u00f3w i Niemc\u00f3w w Boga:<\/p>\n\n\n\n

\u2014 A oni wierz\u0105 w Boga?<\/p>\n\n\n\n

\u2014 Sowieci? Chyba nie.<\/p>\n\n\n\n

\u2014 No, Niemcy wierz\u0105. I zobacz, jacy \u017ali.<\/p>\n\n\n\n

Rozmowa z wy\u017csz\u0105 instancj\u0105 i pr\u00f3ba odnalezienia przez bohater\u00f3w ukojenia w boskim planie to zreszt\u0105 elementy, kt\u00f3re w filmie wielokrotnie powracaj\u0105. Ju\u017c w pierwszych scenach dowiadujemy si\u0119, \u017ce Marek i jego szkolni koledzy maj\u0105 w zwyczaju pisanie list\u00f3w \u2013 <\/em>\u201ekarteczek\u201d, kt\u00f3re zostawiaj\u0105 w szczelinach mi\u0119dzy ko\u015bcielnymi deskami. Tre\u015b\u0107 listu Marka staje si\u0119 ram\u0105 narracyjn\u0105 ca\u0142ego filmu. To bezpo\u015brednio od niego dowiadujemy si\u0119, o czym marzy i czego pragnie. I te niewinne s\u0142owa ch\u0142opca skonfrontowane z obrazkami z prawdziwego \u015bwiata pot\u0119guj\u0105 w widzu wra\u017cenie przegranej. Przegranej dzieci\u0144stwa, marzenia i wiary.<\/p>\n\n\n\n

\u015awiat wyobra\u017ani nie jest wi\u0119c w \u017cadnym uj\u0119ciu remedium na tragizm wojny. To nie ucieczka, lecz spos\u00f3b na z\u0142agodzenie objaw\u00f3w tej przera\u017caj\u0105cej i ci\u0119\u017ckiej do zrozumienia choroby. Apokalipsa \u015bwiata, w kt\u00f3rym dotychczas funkcjonowali bohaterowie, jest tak nieub\u0142agana, \u017ce ka\u017cda z postaci ostatecznie u\u015bwiadamia sobie, \u017ce nie jest w stanie ani jej zatrzyma\u0107, ani przed ni\u0105 uciec. Nawet dzieci\u0119ca naiwno\u015b\u0107 i niewinno\u015b\u0107 z czasem zostaj\u0105 skalane wojn\u0105, a przedwczesne dorastanie i konfrontacja z ostateczno\u015bci\u0105 staj\u0105 si\u0119 nie tyle opcjonalnym, ile jedynym wyborem. W tym kontek\u015bcie zupe\u0142nie nowy wyd\u017awi\u0119k ma zabawa w wenecki karnawa\u0142. Bohaterowie filmu Kolskiego przywdziewaj\u0105 niepasuj\u0105ce do okoliczno\u015bci wojennej karnawa\u0142owe kostiumy, maluj\u0105 twarze i zak\u0142adaj\u0105 maski, by przy d\u017awi\u0119kach muzyki s\u0105czy\u0107 wino, kt\u00f3re Marek, niczym w ceremonialnym rytuale, dostarcza gondol\u0105 zbudowan\u0105 z metalowej miednicy.<\/p>\n\n\n\n

Przerywaj\u0105ce karnawa\u0142 naj\u015bcie niemieckich \u017co\u0142nierzy zaburza porz\u0105dek tego nowego, ukrytego \u015bwiata bohater\u00f3w. Wenecja stworzona w piwnicy by\u0142a dla nich azylem, miejscem u\u015bwi\u0119conym. Wojna trwa\u0142a na powierzchni, ale tu, pod ziemi\u0105, mia\u0142 by\u0107 inny \u015bwiat, swoista \u201eprzerwa\u201d w ci\u0105gn\u0105cej si\u0119 latami wyniszczaj\u0105cej apokalipsie. Pojawienie si\u0119 \u017co\u0142nierzy przyprowadzonych przez zdrajc\u0119, antysemickiego doktora Zarub\u0119 (w tej roli Piotr Siwkiewicz) po raz kolejny udowadnia bohaterom, \u017ce tego \u015bwiata ju\u017c nie ma, \u017ce nawet to, co schowane najg\u0142\u0119biej, zosta\u0142o skalane, a za\u0142o\u017cenie masek (dos\u0142ownie i w przeno\u015bni) nie sprawi, \u017ce przestan\u0105 by\u0107 ofiarami krwawego terroru.<\/p>\n\n\n\n

Sam Jan Jakub Kolski w rozmowie z Irmin\u0105 D\u0105browsk\u0105 powiedzia\u0142: To prawdziwe, brutalne \u017cycie przebija przez takie prze\u015bwity nawet do takiego \u015bwiata pod ochron\u0105 wyobra\u017ani, modlitwy, dekoracji. Nawet do takiego bardzo precyzyjnie zaplanowanego \u015bwiata przebija si\u0119 wojna. Mo\u017cna z tego mie\u0107 takie przes\u0142anie, \u017ce nie uda si\u0119 uciec od rzeczywisto\u015bci, \u017cadna ucieczka od doros\u0142o\u015bci, dorastania, si\u0119 po prostu nie powiedzie[9]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Jedna z dzieci\u0119cych bohaterek, Karolina (grana przez Juli\u0119 Chatys), z absolutn\u0105 powag\u0105 poucza drug\u0105, Zuzi\u0119 (w tej roli Hanna Ku\u017ami\u0144ska): Teraz wszystko trzeba robi\u0107 szybciej. Trzeba pi\u0107, pali\u0107 i kocha\u0107 si\u0119 w ch\u0142opakach. Bo jest wojna, mo\u017ce jutro umrzemy<\/em>. Nie jest to ju\u017c etap wyparcia czy pr\u00f3ba negacji rzeczywisto\u015bci. To przyj\u0119cie i akceptacja faktycznego stanu rzeczy. Jest wojna. \u015awiat, kt\u00f3ry znali\u015bmy wcze\u015bniej, przesta\u0142 istnie\u0107. Ale my jeszcze tu jeste\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n

Przemiana bohater\u00f3w i rezygnacja z tego, co by\u0142o, stawia ich ostatecznie w punkcie bez powrotu. Doprowadza na skraj dzieci\u0144stwa. Wystarczy ju\u017c tylko jeden krok, aby raz na zawsze po\u017cegna\u0107 ten \u015bwiat z przesz\u0142o\u015bci wraz z jego marzeniami, naiwno\u015bci\u0105 i nadziej\u0105. W tym kontek\u015bcie nieprzypadkowy wydaje si\u0119 zabieg re\u017cysera, kt\u00f3ry wielokrotnie, jednak z ogromnym szacunkiem i subtelno\u015bci\u0105, zwraca uwag\u0119 na seksualno\u015b\u0107 dzieci\u0119cych bohater\u00f3w. W obliczu wojny, kiedy \u015bmier\u0107 mo\u017ce przyj\u015b\u0107 w ka\u017cdej chwili, dzieci przestaj\u0105 by\u0107 ju\u017c dzie\u0107mi, musz\u0105 szybko dorosn\u0105\u0107. Pojawiaj\u0105 si\u0119 pierwsze pr\u00f3by poca\u0142unk\u00f3w i nadzieja dziewczynek, \u017ce piersi zd\u0105\u017c\u0105 im urosn\u0105\u0107 do karnawa\u0142u. Nie ma ju\u017c czasu na niewinno\u015b\u0107, liczy si\u0119 ka\u017cda sekunda \u017cycia, tym bardziej \u017ce okrucie\u0144stwo i \u015bmier\u0107 przychodz\u0105 bez zapowiedzi, zupe\u0142nie nielogicznie i bezsensownie odbieraj\u0105c bohaterom to, co najwa\u017cniejsze.<\/p>\n\n\n\n

Tak ginie Naumek Perlman (grany przez Franciszka Serw\u0119), \u017cydowski ch\u0142opiec mieszkaj\u0105cy w s\u0105siedztwie i przyja\u017ani\u0105cy si\u0119 z rodzin\u0105 Marka. Wielk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 Naumka jest gra na skrzypcach. Kiedy przychodz\u0105 do niego Niemcy i \u017c\u0105daj\u0105 oddania skrzypiec, ch\u0142opiec buntuje si\u0119, twierdz\u0105c, \u017ce woli zgin\u0105\u0107, ni\u017c straci\u0107 sw\u00f3j instrument. Tak te\u017c si\u0119 dzieje. Scena, w kt\u00f3rej niemiecki \u017co\u0142nierz zabija Naumka, jest przepe\u0142niona mrokiem. Jednak nie ze wzgl\u0119du na przemoc tego okrutnego aktu odebrania ch\u0142opcu \u017cycia, lecz zupe\u0142n\u0105 \u201ezwyczajno\u015b\u0107\u201d tego czynu. Strza\u0142y padaj\u0105 w radosnej atmosferze, w trakcie rozmowy na temat obiektyw\u00f3w do aparatu, w akompaniamencie \u015bmiechu i \u017cart\u00f3w. I ten argument niewzruszonego mordercy, \u017ce przecie\u017c ch\u0142opak mia\u0142 wyb\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n

Podobnie ginie jedna z ciotek Marka, opiekunka rodzinnej posiad\u0142o\u015bci, Weronika (grana przez Gra\u017cyn\u0119 B\u0142\u0119ck\u0105-Kolsk\u0105). Zosta\u0142a ona zastrzelona przez nadlatuj\u0105cy samolot, gdy bieg\u0142a przez pole, by dotrzyma\u0107 danej niegdy\u015b Naumkowi obietnicy, \u017ce spr\u00f3buje zata\u0144czy\u0107 jak on, z butelk\u0105 na g\u0142owie.<\/p>\n\n\n\n

Tym sposobem wojna staje si\u0119 udzia\u0142em niewinnych i spe\u0142nia si\u0119 ostateczna apokalipsa. \u015awiat, w kt\u00f3rym \u017cyli\u015bmy, przesta\u0142 istnie\u0107. Marek z marzyciela buduj\u0105cego tekturowe gondole na sznurkach staje si\u0119 nastolatkiem, kt\u00f3ry potajemnie zak\u0142ada harcerski mundur starszego brata i szeptem wy\u015bpiewuje hymn Polski. Magiczne Nie chc\u0119 tu by\u0107<\/em>! nie przynosi \u017cadnej zmiany, \u017cadnego ukojenia. Szans\u0105 na odnalezienie siebie w tym zdegenerowanym przez dzia\u0142ania doros\u0142ych \u015bwiecie staje si\u0119 pr\u00f3ba sprostania jego standardom. Kiedy wi\u0119c Wiktor (w tej roli Filip Piotrowicz) udaje si\u0119 na potajemne spotkania, anga\u017cuj\u0105c si\u0119 tym samym w realn\u0105 walk\u0119, Marek postanawia i\u015b\u0107 w \u015blady brata. Pocz\u0105tkowe obserwacje przeradzaj\u0105 si\u0119 w fascynacj\u0119 przemycon\u0105 broni\u0105. Wiktor postanawia przeciwstawi\u0107 si\u0119 z\u0142u i w nadziei czeka na wyrok s\u0105du podziemnego daj\u0105cy mu zgod\u0119 na ukaranie zdrajcy \u2013 doktora Zaruby. Ostatecznie samodzielnie sporz\u0105dza notatk\u0119 i, nie mog\u0105c znie\u015b\u0107 bezsilno\u015bci, decyduje si\u0119 na akt zemsty na wrogu. Tym wrogu, kt\u00f3ry jest najbli\u017cej, kt\u00f3ry po\u015brednio przyczyni\u0142 si\u0119 do zag\u0142ady ich \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

Wiktor, cho\u0107 informuje brata o swoich planach, nie anga\u017cuje go w dzia\u0142anie. Marek jednak jest czujny i pod\u0105\u017c\u0105 za Wiktorem. Z zaskakuj\u0105c\u0105 trze\u017awo\u015bci\u0105 umys\u0142u obserwuje poczynania starszego brata, mimo strachu wykonuj\u0105cego wyrok na znajomym lekarzu. Wiktor, kt\u00f3ry dr\u017c\u0105cym g\u0142osem odczytuje tre\u015b\u0107 skazuj\u0105cej notatki, nie strzela jednak wystarczaj\u0105co celnie. Kiedy ko\u0144cz\u0105 si\u0119 naboje, a \u017cyj\u0105cy jeszcze Zaruba pr\u00f3buje walczy\u0107 o przetrwanie, do akcji wkracza Marek. Z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 chwyta znajduj\u0105cy si\u0119 nieopodal kamie\u0144 i kilkukrotnie uderza cichego oprawc\u0119 w g\u0142ow\u0119. To moment bez mo\u017cliwo\u015bci powrotu, decyzja, kt\u00f3ra raz na zawsze pozbawi bohater\u00f3w dzieci\u0119cej niewinno\u015bci. W tej w\u0142a\u015bnie chwili Marek staje si\u0119 katem, kt\u00f3ry wbrew s\u0142owom matki doskonale wie, co jest dla niego wa\u017cne i w jaki spos\u00f3b powinien post\u0119powa\u0107. Rozczarowanie sta\u0142o si\u0119 wi\u0119c dla ch\u0142opca domen\u0105 tera\u017aniejszo\u015bci. Przysz\u0142o\u015b\u0107 za\u015b pozosta\u0142a marzeniem spisanym na \u201ekarteczce\u201d do milcz\u0105cego Boga.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/sup><\/a>Wi\u0119cej na temat realizmu magicznego w odniesieniu do polskiego kina, w tym tw\u00f3rczo\u015bci Jana Jakuba Kolskiego, mo\u017cna przeczyta\u0107 w artykule Olgi Drendy, Amelia na ha\u0142dzie. Realizm magiczny w polskim kinie po transformacji<\/em>, \u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu” 2019 nr 2, https:\/\/akademiapolskiegofilmu.pl\/pl\/historia-polskiego-filmu\/artykuly\/z-perspektywy-amelia-na-haldzie-realizm-magiczny-w-polskim-kinie-po-transformacji\/674<\/a> [dost\u0119p 15.09.2021].<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/sup><\/a>Ks. A. Luter, Wenecja<\/em>, \u201eKino\u201d, 2010, nr 7\/8, s. 86\u2013<\/em>87.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/sup>K. J. Zar\u0119bski, Wenecja, re\u017c. Jan Jakub Kolski<\/em>, culture.pl, https:\/\/culture.pl\/pl\/dzielo\/wenecja-rez-jan-jakub-kolski<\/a> [dost\u0119p: 05.09.2021].<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/sup><\/a>T. Lubelski, Po zburzeniu muru<\/em>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d, 1998, nr 21\u2013<\/em>22, https:\/\/akademiapolskiegofilmu.pl\/pl\/historia-polskiego-filmu\/artykuly\/po-zburzeniu-muru\/85<\/a> [dost\u0119p: 01.09.2021].<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/sup><\/a>Wi\u0119cej o Historii kina w Popielawa<\/em>ch i fascynacjach kinem w innych filmach polskich tw\u00f3rc\u00f3w mo\u017cna przeczyta\u0107 w artykule Piotra Kletowskiego, Polskie kino jako przejaw kinofilii<\/em>, \u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d, 2017, nr 2, https:\/\/akademiapolskiegofilmu.pl\/pl\/historia-polskiego-filmu\/artykuly\/polskie-kino-jako-przejaw-kinofilii\/593<\/a> [dost\u0119p: 01.09.2021].<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/sup><\/a>Por. J. Pawlu\u015bkiewicz, Historia kina w Popielawach<\/em>, culture.pl, https:\/\/culture.pl\/pl\/dzielo\/historia-kina-w-popielawach<\/a>, [dost\u0119p: 06.09.2021].<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/sup><\/a>I. D\u0105browska, Jan Jakub Kolski: precyzyjnie przygotowany improwizator<\/em>, onet.pl, https:\/\/kultura.onet.pl\/film\/wiadomosci\/jan-jakub-kolski-precyzyjnie-przygotowany-improwizator\/sq2e9t9<\/a> [dost\u0119p: 06.09.2021].<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/sup><\/a>Tam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/sup><\/a>Tam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

Agata Augustynowicz<\/strong> \u2013 absolwentka wiedzy o teatrze oraz filologii polskiej w zakresie filmoznawstwa i kultury medialnej na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a tak\u017ce pedagogiki opieku\u0144czo-wychowawczej i resocjalizacyjnej na Uniwersytecie im. Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie oraz podyplomowych studi\u00f3w re\u017cyserii teatru dzieci i m\u0142odzie\u017cy na Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego w Krakowie, filia we Wroc\u0142awiu. Scenarzystka, autorka publikacji po\u015bwi\u0119conych kreatywnym metodom pracy z uczniem (m.in. na \u0142amach \u201ePolonistyki\u201d i \u201e\u017bycia szko\u0142y\u201d). Od lat zwi\u0105zana z edukacj\u0105 artystyczn\u0105 zar\u00f3wno dzieci i m\u0142odzie\u017cy, jak i doros\u0142ych. Specjalistka do spraw edukacji w Muzeum J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Sulej\u00f3wku. Jako edukatorka medialna wsp\u00f3\u0142pracuje m.in. z Centrum Edukacji Filmowej w Wo\u0142ominie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wenecja (2010) Jana Jakuba Kolskiego to film, kt\u00f3ry metaforycznie przedstawia konfrontacj\u0119 pe\u0142nej marze\u0144 i bujnej wyobra\u017ani dzieci\u0119cej niewinno\u015bci z nieust\u0119pliwo\u015bci\u0105 i okrucie\u0144stwem \u015bwiata doros\u0142ych. To obraz przepe\u0142niony subtelnymi symbolami przypominaj\u0105cymi swoj\u0105 proweniencj\u0105 figury realizmu magicznego[1]. I cho\u0107 wizja \u015bwiata wyobra\u017conego przez bohater\u00f3w oraz ich g\u0142\u0119boka wiara w sprawczo\u015b\u0107 wy\u017cszej instancji jest urzekaj\u0105ca, to nie ulega \u017cadnej… Czytaj wi\u0119cej »Czy wyobra\u017ania mo\u017ce stanowi\u0107 remedium na okrucie\u0144stwa wojny? O apokalipsie w „Wenecji” Jana Jakuba Kolskiego<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1014],"tags":[580,988],"ppma_author":[987],"class_list":["post-1925","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-1-2021","tag-jan-jakub-kolski","tag-wenecja"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t