{"id":190,"date":"2016-02-01T00:00:00","date_gmt":"2016-01-31T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2016\/02\/01\/dokumentujac-codziennosc-wokol-dokumanimo-malgorzaty-bosek\/"},"modified":"2021-06-25T14:09:54","modified_gmt":"2021-06-25T13:09:54","slug":"dokumentujac-codziennosc-wokol-dokumanimo-malgorzaty-bosek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/dokumentujac-codziennosc-wokol-dokumanimo-malgorzaty-bosek\/","title":{"rendered":"Dokumentuj\u0105c codzienno\u015b\u0107. Wok\u00f3\u0142 „Dokumanimo” Ma\u0142gorzaty Bosek"},"content":{"rendered":"

Pozornie proste Dokumanimo<\/i> (2007), kr\u00f3tkometra\u017cowy debiut Ma\u0142gorzaty Bosek<\/a>[1]<\/a>, zawiera liczne odniesienia do szeroko rozumianej kultury wizualnej. Animacja ta mo\u017ce by\u0107 ciekawym punktem wyj\u015bcia zar\u00f3wno do dyskusji o roli kobiet w spo\u0142ecze\u0144stwie, jak i do analizy wykorzystanych przez artystk\u0119 w\u0105tk\u00f3w malarskich w postaci dadaistyczno-popartowych kola\u017cy z naklejek, etykiet oraz innych \u201e\u015bmieci codzienno\u015bci\u201d.<\/p>\n

[Fragment filmu mo\u017cna zobaczy\u0107 na stronie producenta:
\n<\/span>http:\/\/serafinskistudio.com\/produkcje\/dokumanimo\/<\/a>]<\/p>\n

Opr\u00f3cz tych kwestii chcia\u0142bym przede wszystkim poruszy\u0107 problem dokumentowania rzeczywisto\u015bci<\/i>, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142 Mariusz Frukacz w wywiadzie z re\u017cyserk\u0105<\/a>[2]<\/a>. Co sprawia, \u017ce mo\u017cemy film Ma\u0142gorzaty Bosek okre\u015bli\u0107 jako animacj\u0119 dokumentaln\u0105? Czy przes\u0105dzaj\u0105 o tym intencje artystki, podkre\u015blone w tytule dzie\u0142a, kt\u00f3re roboczo zosta\u0142o nazwane Dokument animowany<\/i>, by po pewnym czasie za spraw\u0105 Marka Serafi\u0144skiego uzyska\u0107 ostateczny tytu\u0142?<\/a>[3]<\/a> Czy mo\u017ce decyduj\u0105ce s\u0105 \u2013 obok nagr\u00f3d na festiwalach filmowych i artyku\u0142\u00f3w w periodykach<\/a>[4]<\/a> \u2013 pozytywne reakcje widz\u00f3w (we wspomnianym wywiadzie cytowane s\u0105 opinie typu: o nareszcie kto\u015b to pokaza\u0142<\/i>, u mnie jest identycznie<\/i>) na dokumentowanie rzeczywisto\u015bci poprzez film animowany<\/i> bez symbolicznej syntezy<\/i>, ale za to z analitycznym rozbiciem na elementy, animowan\u0105 dokumentacj\u0105, katalogiem poszczeg\u00f3lnych syzyfowych, domowych prac<\/i><\/a>[5]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Kadr z filmu „Dokumanimo”
\n<\/span>\u017ar\u00f3d\u0142o: Serafi\u0144ski Studio<\/span><\/p>\n

Mimo \u017ce pierwszy animowany film dokumentalny, czyli Zatopienie Lusitanii<\/i> Winsora McCaya<\/a>[6]<\/a>, powsta\u0142 ju\u017c w 1918 roku (czyli na kilka lat przed pojawieniem si\u0119 samego terminu \u201efilm dokumentalny\u201d<\/a>[7]<\/a>), jeszcze do niedawna uwa\u017cano takie zestawienie za nowatorskie, eksponuj\u0105c w popularyzacji tej hybrydycznej formy filmowej rol\u0119 takich film\u00f3w animowanych, jak Ryan<\/i> (2004) Chrisa Landretha oraz Walc z Baszirem<\/i> (2008) Ariego Folmana<\/a>[8]<\/a>. Na gruncie rodzimym mo\u017cna wskaza\u0107 Polskie Kroniki Non-Camerowe<\/i> (1981\u20131986) Juliana J\u00f3zefa Antonisza (Antoniszczaka) i Franza Kafk\u0119<\/i> (1991) Piotra Duma\u0142y (notabene Duma\u0142a by\u0142 opiekunem artystycznym filmu Ma\u0142gorzaty Bosek).<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna, \u017ce u cz\u0119\u015bci widz\u00f3w nast\u0105pi\u0142o znudzenie \u201ezmy\u015blonymi historiami\u201d i generowanymi komputerowo efektami specjalnymi. Dlatego te\u017c w zalewie filmowych ekranizacji komiks\u00f3w oraz fantasy du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 cieszy si\u0119 film dokumentalny. Obok popularno\u015bci r\u00f3\u017cnego rodzaju telewizyjnych reality show<\/i> ten \u201epowr\u00f3t do rzeczywisto\u015bci\u201d widoczny jest tak\u017ce w rozkwicie literatury faktu, w teatrze (moskiewski Teatr.doc, przedstawienia Paw\u0142a Demirskiego w Polsce) i w komiksie (komiks reporta\u017cowy). Co wi\u0119cej, w naukach humanistycznych od lat siedemdziesi\u0105tych XX wieku coraz wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 przyk\u0142ada si\u0119 do mikrohistorii i tzw. ma\u0142ych narracji. Wraz z rozwojem oral history<\/i> (historii m\u00f3wionej) mo\u017cna zaobserwowa\u0107, jak nagrywanie wspomnie\u0144 \u015bwiadk\u00f3w historii staje si\u0119 punktem wyj\u015bcia dla bada\u0144 historyk\u00f3w czy antropolog\u00f3w kultury, ale te\u017c podstaw\u0105 publikacji gazetowej, s\u0142uchowiska radiowego, programu telewizyjnego, komiksu (czego dobrym przyk\u0142adem jest Maus<\/i> Arta Spiegelmana czy C\u00f3rka Mendla. Wspomnienia<\/i> Martina Lemelmana) oraz animowanego dokumentu. Ten ostatni przyk\u0142ad wi\u0105\u017ce si\u0119 niew\u0105tpliwie z popularno\u015bci\u0105 i \u0142atwo\u015bci\u0105 kreowania komputerowej animacji typograficznej oraz infografiki w animacji komercyjnej, a tak\u017ce poszukiwaniem nowych form wyrazu przez tw\u00f3rc\u00f3w animacji autorskiej.<\/p>\n

Wspominam o tym, \u017ceby pokaza\u0107, jak te r\u00f3\u017cne media wzajemnie si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105, a tak\u017ce by wyja\u015bni\u0107, jaka forma animowanego dokumentu obecnie dominuje: jej punktem wyj\u015bcia najcz\u0119\u015bciej jest nagrana \u201ehistoria\u201d, p\u00f3\u017aniej wizualizowana poprzez animacj\u0119 \u2013 jak w wypadku filmu Jonasa Odella Nie ma jak pierwszy raz<\/i> (2006). W Polsce przyk\u0142adem tego jest projekt Ksi\u0119\u017cy m\u0142yn<\/i> (2013) Justyny Apolinarzak i Marty Stajewskiej; w podobny spos\u00f3b wygl\u0105daj\u0105 te\u017c prace, kt\u00f3re powstaj\u0105 podczas warsztat\u00f3w AniDox (czyli animacji dokumentalnej), organizowanych przez The Animation Workshop w Danii<\/a>[9]<\/a>.<\/p>\n

Na tle takiego sposobu \u0142\u0105czenia dokumentu i animacji nawet pobie\u017cne obejrzenie filmu Ma\u0142gorzaty Bosek, kt\u00f3ry ca\u0142kowicie pozbawiony jest wypowiedzi bohater\u00f3w b\u0105d\u017a narratora, uzmys\u0142awia oryginalne podej\u015bcie polskiej artystki. W ka\u017cdym razie pomys\u0142 na taki debiut nie wynika\u0142 z wytycznych instytucji i firm finansuj\u0105cych (jak to by\u0142o wielokrotnie w wypadku braci Quay<\/a>[10]<\/a>), powsta\u0142 ponadto przed pojawieniem si\u0119 wspomnianego ju\u017c Ryana<\/i> Landretha, kt\u00f3rego sukces najcz\u0119\u015bciej uwa\u017ca si\u0119 za pocz\u0105tek obecnej popularno\u015bci dokumentu animowanego. Dopiero kilka lat po dziele Landretha tw\u00f3rcy do tej pory niezwi\u0105zani z animacj\u0105 zacz\u0119li tworzy\u0107 pe\u0142nometra\u017cowe dokumenty animowane, pocz\u0105wszy od Chicago 10<\/i> (2007) Bretta Morgena, poprzez Walc z Baszirem<\/i> Folmana i Drog\u0119 na drug\u0105 stron\u0119<\/i> (2011) Anci Damian.<\/p>\n

<\/p>\n

Kadr z filmu „Droga na drug\u0105 stron\u0119” Anci Damian
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: Fundacja Magellan<\/span><\/span><\/p>\n

Nale\u017cy w tym miejscu przedstawi\u0107 pewn\u0105 propozycj\u0119 typologii dokumentu animowanego. Wed\u0142ug Paula Wellsa animowane filmy dokumentalne mo\u017cna podzieli\u0107 na cztery kategorie: te, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 na p\u0142aszczy\u017anie \u201ena\u015bladowczej\u201d, \u201esubiektywnej\u201d, \u201efantastycznej\u201d oraz \u201epostmodernistycznej\u201d<\/a>[11]<\/a>. Pierwsza p\u0142aszczyzna wskazuje na wykorzystywanie typowych konwencji dokumentalnych, jak np. kronika filmowa czy film przyrodniczy. P\u0142aszczyzna \u201esubiektywna\u201d skupia si\u0119 na przedstawianiu alternatywnych i z indywidualnego punktu widzenia wydarze\u0144 historycznych b\u0105d\u017a spo\u0142ecznych. Na p\u0142aszczy\u017anie \u201efantastycznej\u201d tematyka spo\u0142eczna lub historyczna ukazywana jest w nowym kontek\u015bcie, dzi\u0119ki czemu widzowi mo\u017cna zasugerowa\u0107 inny spos\u00f3b interpretacji tych wydarze\u0144. Ostatnia kategoria zak\u0142ada, zdaniem Wellsa, \u017ce ca\u0142o\u015b\u0107 narracji spo\u0142ecznej i kulturalnej mo\u017ce podlega\u0107 wp\u0142ywom nieuprawomocnionej w\u0142adzy lub rzeczywisto\u015bci, oferuj\u0105c wzgl\u0119dn\u0105 prawd\u0119<\/i><\/a>[12]<\/a>. O ile przyk\u0142ady wykorzystania pierwszej p\u0142aszczyzny wed\u0142ug Wellsa s\u0105 najcz\u0119stsze i naj\u0142atwiej je wskaza\u0107, jak utrzymany w konwencji filmu edukacyjnego pixarowski Tw\u00f3j przyjaciel szczur<\/i> (2007) w re\u017cyserii Jima Capobianco<\/a>[13]<\/a> albo zbudowane na zasadzie sondy ulicznej Zwierzo-zwierzenia<\/i> (1989) Nicka Parka, o tyle pozosta\u0142e kategorie s\u0105 nieco bardziej enigmatyczne i dlatego produkcje w rodzaju Dokumanimo<\/i> czy Droga na drug\u0105 stron\u0119 <\/i>Anci Damian mo\u017cna rozpatrywa\u0107 na p\u0142aszczy\u017anie zar\u00f3wno \u201esubiektywnej\u201d, jak i \u201efantastycznej\u201d. Ponadto sekwencje animacji w ostatnich latach cz\u0119sto u\u017cywane s\u0105 do rekonstrukcji wydarze\u0144, wypieraj\u0105c uj\u0119cia z aktorami (np. Karski i w\u0142adcy ludzko\u015bci<\/i>, re\u017c. <\/i>S\u0142awomir Gr\u00fcnberg, 2015); animacja zast\u0119puje te\u017c brak materia\u0142\u00f3w wizualnych, spowodowany np. blokad\u0105 informacyjn\u0105 (tak w\u0142a\u015bnie post\u0105pi\u0142 tworz\u0105cy w Niemczech Ira\u0144czyk Ali Samadi Ahadi w Zielonej rewolucji<\/i> z 2010 roku).<\/p>\n

Definicji filmu dokumentalnego jest wiele, w tym miejscu przytocz\u0119 jedn\u0105 ze starszych: przez film dokumentalny nale\u017cy rozumie\u0107 wszelkie metody rejestrowania na ta\u015bmie filmowej rozmaitych aspekt\u00f3w rzeczywisto\u015bci interpretowanych b\u0105d\u017a jako faktycznie sfilmowane, b\u0105d\u017a te\u017c jako jej wiarygodna i usprawiedliwiona rekonstrukcja<\/i><\/a>[14]<\/a>. Spotka\u0142a si\u0119 ona (m.in. ze strony Andrzeja Ko\u0142ody\u0144skiego i Miros\u0142awa Przylipiaka<\/a>[15]<\/a>) z zarzutem zbytniej og\u00f3lnikowo\u015bci, ale to, co dla niekt\u00f3rych badaczy mo\u017ce by\u0107 wad\u0105, dla mnie w kontek\u015bcie Dokumanimo<\/i> jest zalet\u0105 i potwierdzeniem dokumentalizmu tej animacji, jako w\u0142a\u015bnie wiarygodnej i usprawiedliwionej rekonstrukcji<\/i> codziennego \u017cycia samotnie wychowuj\u0105cej syna kobiety z du\u017cego miasta. Animacja ta \u0142\u0105czy w sobie elementy uniwersalne (typowe sytuacje syzyfowych prac domowych) z jednostkowymi \u2013 czyli z tym, co autorka okre\u015bli\u0142a jako radosn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 z pude\u0142ek od zapa\u0142ek, z cen i nalepek z zakup\u00f3w<\/i><\/a>[16]<\/a>, uprawian\u0105 przez bohaterk\u0119 w mieszkaniu. Co znamienne, ta \u201eradosna tw\u00f3rczo\u015b\u0107\u201d jest te\u017c udzia\u0142em samej artystki, jak si\u0119 za chwil\u0119 przekonamy. Nawet je\u015bli jednak uznamy, \u017ce Ma\u0142gorzata Bosek pokaza\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 siebie w Dokumanimo<\/i>, w odr\u00f3\u017cnieniu od wielu innych animator\u00f3w i dokumentalist\u00f3w, zrobi\u0142a to w trzeciej, a nie w pierwszej osobie, uniwersalizuj\u0105c temat wraz z przy\u0142o\u017ceniem du\u017cej wagi do plastyki filmu.<\/p>\n

S\u0142ynny polski dokumentalista Wojciech Wiszniewski w latach siedemdziesi\u0105tych XX wieku przekonywa\u0142, \u017ce w polu zainteresowania tw\u00f3rc\u00f3w kina dokumentalnego powinien sta\u0107 cz\u0142owiek i jego problemy: W odr\u00f3\u017cnieniu od filmu fabularnego charakterystyczne dla filmu dokumentalnego jest to, \u017ce punktem wyj\u015bcia s\u0105 konkretni, rzeczywi\u015bcie istniej\u0105cy ludzie, konkretne sytuacje, konkretne przedmioty. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, przedmiotem zainteresowania tw\u00f3rc\u00f3w filmu jest rzeczywisto\u015b\u0107 ludzka, rzeczywisto\u015b\u0107 spo\u0142eczna<\/i><\/a>[17]<\/a>. Przeciwstawi\u0142 si\u0119 w ten spos\u00f3b d\u0142ugiej tradycji my\u015blenia o dokumencie, typowej zw\u0142aszcza dla pierwszej po\u0142owy XX wieku. W jednym z wywiad\u00f3w Kazimierz Karabasz wspomina\u0142 nauki profesora \u0142\u00f3dzkiej Szko\u0142y Filmowej Jerzego Bossaka, wed\u0142ug kt\u00f3rego dokument jest pr\u00f3b\u0105 portretu zbiorowo\u015bci, natomiast indywidualny los si\u0119 do tego nie nadaje, bo od tego jest film fabularny ze swoimi typami narracji oraz niebagateln\u0105 rol\u0105 dialog\u00f3w. Karabasz ju\u017c pod koniec lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych na podstawie w\u0142asnej praktyki tw\u00f3rczej postulowa\u0142, by bohaterowie film\u00f3w dokumentalnych byli: przeci\u0119tni \u2013 ca\u0142\u0105 sw\u0105 osobowo\u015bci\u0105, tzn. psychik\u0105, inteligencj\u0105, wykszta\u0142ceniem, do\u015bwiadczeniem \u017cyciowym, wygl\u0105dem zewn\u0119trznym nawet. Du\u017ce odchylenia od tej \u015bredniej pozbawi\u0105 ich reprezentatywno\u015bci, uczyni\u0105 wypadkami szczeg\u00f3lnymi. A tego chcemy za wszelk\u0105 cen\u0119 unikn\u0105\u0107. R\u00f3wnocze\u015bnie jednak jest oczywiste, \u017ce \u201eprzeci\u0119tny\u201d nie znaczy tutaj nijaki czy szary, s\u0142owem: bez oblicza. Musz\u0105 to by\u0107 zawsze jakie\u015b interesuj\u0105ce osobowo\u015bci<\/i><\/a>[18]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Kadr z filmu „Muzykanci” Kazimierza Karabasza
\n<\/span>\u017ar\u00f3d\u0142o: Archiwum FN<\/span><\/p>\n

W  innym miejscu tw\u00f3rca <\/span>Muzykant\u00f3w<\/i> napisa\u0142 o swoim marzeniu stworzenia dzie\u0142a o <\/span>najzwyklejszej codzienno\u015bci (\u2026) zdarzeniach banalnych (\u2026)  jeszcze przez kino dokumentalne nie ukazane\u2026<\/i><\/a>[19]<\/a>. Przy pewnych zastrze\u017ceniach i pomijaj\u0105c <\/span>\u017bycie codzienne<\/i> (1976) Piotra Szulkina (kt\u00f3re a\u017c si\u0119 prosi, by je zestawi\u0107 z <\/span>Dokumanimo<\/i>), animacja Ma\u0142gorzaty Bosek stanowi spe\u0142nienie marzenia Karabasza, pokazuj\u0105c zwyczajne \u017cycie bohaterki, rozpisane filmowo na epizody\/scenki z wielu lat<\/span><\/a>[20]<\/a>. Chocia\u017c trzeba te\u017c przyzna\u0107, \u017ce autorka stosuje typowe bardziej dla fabu\u0142y ni\u017c dokumentu <\/span>point of view shot<\/i> (<\/span>P.O.V.<\/i>),<\/span> <\/i>czyli uj\u0119cia subiektywne (uj\u0119cia z punktu widzenia bohatera) \u2013 w filmie dokumentalnym kojarzone raczej z <\/span>Cz\u0142owiekiem z kamer\u0105<\/i> (1929) Dzigi Wiertowa, kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 jest przecie\u017c kwintesencj\u0105 kreacji w dokumencie.<\/span><\/p>\n

Dla uwydatnienia kontrastu pomi\u0119dzy animacj\u0105 dokumentaln\u0105 a zwyk\u0142ym dokumentem pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 wypowiedzi\u0105 Tadeusza Sobolewskiego na temat s\u0142ynnego filmu \u017beby nie bola\u0142o<\/i> (1998) Marcela \u0141ozi\u0144skiego<\/a>[21]<\/a>. Zdaniem krytyka \u0141ozi\u0144ski pokaza\u0142, \u017ce realizacja dokumentu jest z samej zasady dzia\u0142aniem nieczystym, bolesn\u0105 ingerencj\u0105 w rzeczywisto\u015b\u0107. Cz\u0142owiek z kamer\u0105 i mikrofonem toczy walk\u0119 ze swoim modelem, poluje na prawd\u0119 o nim, a w decyduj\u0105cym momencie wydziera mu t\u0119 prawd\u0119 si\u0142\u0105. A nawet je\u017celi chybia lub si\u0119 wycofuje, czy nie jest to moralny gest drapie\u017cnika, kt\u00f3ry cofa si\u0119 przed ostatecznym skokiem?<\/i><\/a>[22]<\/a>. W <\/i>interpretacji Sobolewskiego \u017beby nie bola\u0142o<\/i> pokazuje dwuznaczno\u015b\u0107 realizacji filmu dokumentalnego (zw\u0142aszcza podczas publicznej prezentacji zawartych w dziele tajemnic bohater\u00f3w). Tej dwuznaczno\u015bci cz\u0119sto nie ma w animowanym dokumencie, gdzie posta\u0107 mo\u017cna ukry\u0107 za plastyczn\u0105 form\u0105 dzie\u0142a albo mo\u017cna jej zmieni\u0107 twarz, jak by\u0142o w wypadku niekt\u00f3rych bohater\u00f3w Walca z Baszirem<\/i>. W animacji Ma\u0142gorzaty Bosek bohaterka \u201eukryta\u201d jest tak\u017ce za ca\u0142ym szeregiem prac domowych. Ponadto kilkukrotne u\u017cycie zmiany kszta\u0142tu (morfingu) w animacji powoduje, \u017ce kobieta wr\u0119cz stapia si\u0119 ze sprz\u0119tami domowymi i otoczeniem (np. odkurzacz przemienia si\u0119 w jej twarz)<\/a>[23]<\/a>. Ta umowno\u015b\u0107 i redukcja plastyczna, typowa dla filmu animowanego, sprawia, \u017ce nawet bardzo osobiste b\u0105d\u017a autobiograficzne wydarzenia sprawiaj\u0105 staj\u0105 si\u0119 uniwersalne i ponadczasowe.<\/p>\n

<\/p>\n

Kadr z filmu „Dokumanimo”<\/span>
\n<\/span>\u017ar\u00f3d\u0142o: Serafi\u0144ski Studio<\/span><\/p>\n

Nagromadzenie czynno\u015bci, a by\u0107 mo\u017ce te\u017c ch\u0119\u0107 spot\u0119gowania tego nat\u0142oku sprz\u0105tania, prania, gotowania i jedzenia w filmie spowodowa\u0142a, \u017ce artystka zdecydowa\u0142a si\u0119 kilkakrotnie na zastosowanie techniki split screen<\/i> i podzieli\u0142a ekran na dwie cz\u0119\u015bci. Ta technika oraz zbiory \u015bmieci codzienno\u015bci, potraktowanych jako dadaistyczne kola\u017ce, prowadz\u0105 do jeszcze jednej refleksji. Poj\u0119cie katalogu i katalogowania jest bardzo wa\u017cne do zrozumienia Dokumanimo<\/i>, gdzie poszczeg\u00f3lne zbiory bilet\u00f3w warszawskiej komunikacji miejskiej, cen i paragon\u00f3w sklepowych, nalepek z produkt\u00f3w spo\u017cywczych s\u0105 zawsze uporz\u0105dkowane i uszeregowane w grupy. O ile w literaturze awangardowej, cho\u0107by w Rzeczach<\/i> Georges\u2019a Pereca, katalogowanie s\u0142u\u017cy unaocznieniu problemu akumulacji d\u00f3br i zwi\u0105zanego z tym konsumpcjonizmu, o tyle w omawianej animacji podw\u00f3jny katalog prac \u2013 zar\u00f3wno domowych, jak i kola\u017cy umieszczanych w \u201edomowej\u201d galerii \u2013 pozwala widzowi zapozna\u0107 si\u0119 ze \u015bwiatem w\u0142a\u015bciwie wypartym z medi\u00f3w, istniej\u0105cym wok\u00f3\u0142, ale jednocze\u015bnie nieu\u015bwiadomionym. \u015awiatem, kt\u00f3ry dzi\u0119ki decyzji artystki przeniesiony zostaje w sfer\u0119 sztuki.<\/p>\n

Okre\u015blenie przez autork\u0119 swojej animacji jako filmu dokumentalnego przywodzi te\u017c na my\u015bl gesty znane z kr\u0119gu dadaizmu i p\u00f3\u017aniejszej sztuki konceptualnej. Oczywi\u015bcie wiele element\u00f3w filmu Bosek dobitnie wskazuje na dokumentalizm, powinien tak\u017ce zosta\u0107 wzi\u0119ty pod uwag\u0119 sam \u017cmudny proces malowania i animowania, ale chodzi tutaj o relacj\u0119 artysta\u2013dzie\u0142o, gdzie gest, wyb\u00f3r znalezionego gotowego przedmiotu oraz pomys\u0142 artysty jest wa\u017cniejszy ni\u017c ostateczny kszta\u0142t dzie\u0142a. Miejski plankton<\/i><\/a>[24]<\/a> bilet\u00f3w, paragon\u00f3w i nalepek, kt\u00f3ry w latach 2001\u20132002 zosta\u0142 znaleziony oraz skatalogowany, jest przecie\u017c Duchampowskim ready-made<\/i> (fr. objet trouv\u00e9<\/i>, gotowy przedmiot). Jak podkre\u015bla Agnieszka Karpowicz: Kola\u017c w swych r\u00f3\u017cnorodnych formach, realizacjach, tworzywach wyra\u017ca przede wszystkim akceptacj\u0119 przyrodzonej cz\u0142owiekowi, pierwotnej zdolno\u015bci do modelowania materii. Tworzenie okazuje si\u0119 podstawow\u0105 potrzeb\u0105 ludzk\u0105, konieczn\u0105, by budowa\u0107 w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, okre\u015bla\u0107 i na w\u0142asny spos\u00f3b redefiniowa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 i swoje w niej miejsce<\/i><\/a>[25]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Kadr z filmu „Dokumanimo”<\/span>
\n<\/span>\u017ar\u00f3d\u0142o: Serafi\u0144ski Studio<\/span><\/p>\n

Ze s\u0142owem kola\u017c trzeba w tym miejscu po\u0142\u0105czy\u0107 kolejny termin: bricolage<\/i>. S\u0142owo to zosta\u0142o wprowadzone przez francuskiego antropologa Claude\u2019a L\u00e9vi-Straussa i mo\u017cna je przet\u0142umaczy\u0107 jako \u201emajsterkowanie\u201d. Wed\u0142ug tego badacza my\u015blenie mityczne, opieraj\u0105c si\u0119 na obserwacji \u015bwiata i tworzeniu w zwi\u0105zku z tym pewnych sta\u0142ych wzorc\u00f3w, odpowiada dzia\u0142alno\u015bci majsterkowicza (bricoleura<\/i>), kt\u00f3ry z gotowych element\u00f3w znalezionych w jego otoczeniu tworzy co\u015b nowego \u2013 r\u00f3wnocze\u015bnie zmieniaj\u0105c ich znaczenie i funkcje<\/a>[26]<\/a>. A zatem proces powstawania kola\u017cu mo\u017cna uzna\u0107 za analogiczny do mechanizm\u00f3w okre\u015blanych jako bricolages<\/i> (majsterkowanie).<\/p>\n

Agnieszka Karpowicz wyja\u015bnia, \u017ce w dawnym znaczeniu \u201ebricolage\u201d tkwi rdze\u0144 oznaczaj\u0105cy ruch uboczny, nisz\u0119 dzia\u0142ania nieprzewidzianego oraz samowolnego. (\u2026) Z bricolagem \u015bci\u015ble zwi\u0105zana jest kategoria przedmiotu rozumianego jako rzecz wykluczona, wycofana z obiegu, ocalona, zbierana i przechowywana przez bricoleura na zasadzie \u201eto si\u0119 zawsze mo\u017ce przyda\u0107\u201d<\/i><\/a>[27]<\/a>. Claude L\u00e9vi-Strauss skojarzy\u0142, \u017ce moda na collages<\/i> powsta\u0142a w chwili, gdy rzemios\u0142o straci\u0142o na znaczeniu. Praca bricoleura<\/i> ma charakter rzemie\u015blniczy i polega na w\u0142asnor\u0119cznym kszta\u0142towaniu materii. Z jednej strony istnieje w cz\u0142owieku potrzeba wytwarzania, z drugiej \u2013 wt\u00f3rnego porz\u0105dkowania \u015bwiata. Tak jak kola\u017c by\u0142 przewa\u017cnie elementem dzia\u0142alno\u015bci niszowej (pocz\u0105tkowo amatorskiej, a p\u00f3\u017aniej awangardowej), w \u017cyciu bohaterki Ma\u0142gorzaty Bosek funkcjonuje w niszy prywatno\u015bci, intymno\u015bci, wolno\u015bci tworzenia<\/i><\/a>[28]<\/a> jej mieszkania.<\/p>\n

Ten wyw\u00f3d na temat kola\u017cu i bricoleura<\/i> mo\u017cna z jednej strony odnie\u015b\u0107 do tre\u015bci Dokumanimo<\/i>, sposobu tworzenia tego filmu, a z drugiej strony do pozafilmowych praktyk artystycznych Ma\u0142gorzaty Bosek, o czym przekonuj\u0105 jej dotychczasowe wystawy w galeriach sztuki. Przede wszystkim jednak zwraca on uwag\u0119 na sam proces \u201emajsterkowania\u201d przy \u0142\u0105czeniu na wz\u00f3r kola\u017cu animacji z filmem dokumentalnym.<\/p>\n

*    *    *<\/p>\n

W\u015br\u00f3d przewijaj\u0105cych si\u0119 w filmie kola\u017cy, przy skrupulatnym ogl\u0105daniu na stop-klatkach, mo\u017cna znale\u017a\u0107 i taki, na kt\u00f3rym pojawia si\u0119 kartka z r\u0119cznie napisanym tekstem: \u201eBia\u0142oszewski\u201d, a pod spodem s\u0142owo \u201escenariusz\u201d. Wed\u0142ug Bosek nazwisko Mirona Bia\u0142oszewskiego \u2013 kt\u00f3rego autorka ceni, a w kontek\u015bcie Dokumanimo<\/i> wydaje si\u0119 ono dosy\u0107 oczywiste \u2013 przywo\u0142uje niezrealizowany projekt\u2026 animacji\/dokumentu o autorze Szum\u00f3w, zlep\u00f3w, ci\u0105g\u00f3w<\/i>, kt\u00f3ry ostatecznie wyewoluowa\u0142 w Dokumanimo<\/i><\/a>[29]<\/a>.<\/p>\n

W wa\u017cnej dla Ma\u0142gorzaty Bosek ksi\u0105\u017cce Hansa Richtera Dadaizm: sztuka i antysztuka<\/i> (jak \u017cartobliwie zauwa\u017cy\u0142a w jednym z wywiad\u00f3w, po przeczytaniu ksi\u0105\u017cki Hansa Richtera zmienia si\u0119 w og\u00f3le \u017cycie<\/i><\/a>[30]<\/a>) mo\u017cna znale\u017a\u0107 cytat z wypowiedzi rumu\u0144skiego dadaisty Marcela Janco: Przygod\u0105 by\u0142o ju\u017c cho\u0107by znalezienie kamienia, werku z zegarka czy ma\u0142ego biletu tramwajowego<\/i><\/a>[31]<\/a>. Dla dadaist\u00f3w, jak i dla Bosek jako ich duchowej spadkobierczyni, wa\u017cne jest stwierdzenie, \u017ce dostosowuj\u0105c (\u2026) sztuk\u0119 do codziennego \u017cycia i jego szczeg\u00f3lnych do\u015bwiadcze\u0144, wystawia si\u0119 j\u0105 na ryzyko zwi\u0105zane z dzia\u0142aniem tych samych nieprzewidywalnych praw i czyni z niej obiekt dzia\u0142ania przypadku, gry \u017cywych si\u0142. <\/i>A zatem wbrew tradycji akademizmu sztuka nie jest ju\u017c powa\u017cnym i wa\u017ckim wzruszeniem ani sentymentaln\u0105 tragedi\u0105, lecz po prostu owocem do\u015bwiadcze\u0144 i rado\u015bci \u017cycia<\/i><\/a>[32]<\/a>.<\/p>\n

Spu\u015bcizn\u0119 dadaizmu wobec tak rozumianych odpad\u00f3w rzeczywisto\u015bci przej\u0105\u0142 m.in. ameryka\u0144ski pop-art, z Andym Warholem na czele. Warholowska nuda, kt\u00f3ra powstaje na skutek multiplikacji tych samych gazetowych i reklamowych obraz\u00f3w, w filmie Bosek ma wymiar pozytywny. R\u00f3wnocze\u015bnie z produkcj\u0105 Dokumanimo<\/i> w Polsce ukaza\u0142 si\u0119 przek\u0142ad klasycznej ju\u017c Filozofii Warhola od A do B i z powrotem<\/i>. Ameryka\u0144ski artysta zachwala w niej przydatno\u015b\u0107 \u015bmieci oraz rzeczy dawno zapomniane i z w\u0142a\u015bciw\u0105 dla siebie ironi\u0105 podkre\u015bla: Taki leftover cz\u0119sto ma co\u015b w sobie \u2013 poza tym szkoda, \u017ceby si\u0119 marnowa\u0142. (\u2026) je\u015bli zdo\u0142asz zrobi\u0107 z tych resztek co\u015b dobrego albo przynajmniej interesuj\u0105cego, to zaoszcz\u0119dzisz materia\u0142<\/i><\/a>[33]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Andy Warhol „Campbell Soup Can”
\n<\/span>\u017ar\u00f3d\u0142o: www.polyvore.com<\/span><\/p>\n

Nowoczesno\u015b\u0107 w XX wieku nie tylko przynios\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 podniesienia do rangi sztuki r\u00f3\u017cnego rodzaju odpadk\u00f3w oraz \u015bmieci, ale pozwoli\u0142a zestawi\u0107 je z przeciwstawnym d\u0105\u017ceniem do pe\u0142nej czysto\u015bci i bieli. Biel, kt\u00f3ra dominuje w t\u0142ach filmu, to pozosta\u0142o\u015b\u0107 dawnego my\u015blenia artyst\u00f3w i teoretyk\u00f3w z kr\u0119gu Bauhausu i Le Corbusiera, dla kt\u00f3rych maszyna do mieszkania<\/i>, a zw\u0142aszcza kuchnia, bli\u017csza jest sterylno\u015bci laboratorium, albo kuchniom z transatlantyk\u00f3w lub kolejowych wagon\u00f3w restauracyjnych<\/a>[34]<\/a>. Przestrze\u0144, \u015bwiat\u0142o i porz\u0105dek. Ludzie potrzebuj\u0105 tych rzeczy tak samo, jak potrzebuj\u0105 chleba czy miejsca do spania<\/i><\/a>[35]<\/a>. Autorka filmu sugeruje raczej, \u017ce ponowoczesne domy to maszyny do sprz\u0105tania. Opresja sprz\u0105tania wi\u0105\u017ce si\u0119 z przekazem serwowanym przez reklam\u0119 \u015brodk\u00f3w czysto\u015bci. Co znamienne, w filmie nie ma kola\u017cy, kt\u00f3re jednoznacznie kojarzy\u0142yby si\u0119 z reklam\u0105 \u2013 je\u015bli pojawia si\u0119 wyrwana z gazety codziennej strona, to zamiast reklam znajduj\u0105 si\u0119 na niej og\u0142oszenia drobne z ofertami pracy dla grafika komputerowego, absolwenta ASP \u2013 dominuj\u0105, jak wspomina\u0142em wcze\u015bniej, nalepki z towar\u00f3w, bilety, paragony i tekturki z herbaty ekspresowej. Te \u015bmieci s\u0105 owalne, kwadratowe i prostok\u0105tne, podczas gdy opresja ci\u0105g\u0142ego sprz\u0105tania i gotowania w filmie zobrazowana zosta\u0142a przez ko\u0142o: okr\u0105g\u0142e talerze, suszarka do sztu\u0107c\u00f3w, odp\u0142yw zlewu, przyrz\u0105d do wyciskania mokrego mopa, palnik kuchenki gazowej, niedojedzona bu\u0142ka z drugiego \u015bniadania syna itp., a\u017c dochodzimy do siedziska krzes\u0142a, kt\u00f3rego odpadni\u0119cie przelewa czar\u0119 goryczy i pcha bohaterk\u0119 do groteskowej pr\u00f3by samob\u00f3jczej.<\/p>\n

Motyw syzyfowej pracy oraz swoistej nier\u00f3wno\u015bci p\u0142ciowej interesowa\u0142 artystk\u0119 od wielu lat i przewija si\u0119 we wszystkich jej filmach. Z jednej strony wynika\u0142 z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re \u2013 wed\u0142ug s\u0142\u00f3w autorki \u2013 wiadomo, \u017ce s\u0105 nie tylko w\u0142asne, ale w\u0142a\u015bnie powszechne<\/i><\/a>[36]<\/a>. Co prawda Albert Camus w Micie Syzyfa<\/i> napisa\u0142, \u017ce Bogowie nie bez racji doszli do wniosku, \u017ce nie ma straszniejszej kary ni\u017c praca bezu\u017cyteczna i bez nadziei<\/i><\/a>[37]<\/a>, ale Dokumanimo<\/i> pokazuje nie tylko u\u017cyteczno\u015b\u0107 oraz zasadno\u015b\u0107 tej niedocenianej pracy, przewa\u017cnie wykonywanej samotnie przez kobiety. Wizja domu i wychowania dziecka pojawiaj\u0105ca si\u0119 w zako\u0144czeniu filmu, mimo ca\u0142ego kieratu i opresji obowi\u0105zku, daje nadziej\u0119 na przysz\u0142o\u015b\u0107. W ko\u0144cu ta frustruj\u0105ca krz\u0105tanina ma sw\u00f3j ogromny sens, z jej znikaj\u0105cych efekt\u00f3w wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 efekty trwa\u0142e \u2013 funkcjonuj\u0105cy dom, wychowane dziecko. To jest siatka, konstrukcja, bez kt\u00f3rej nie da\u0142oby si\u0119 \u017cy\u0107<\/i><\/a>[38]<\/a>. Chaos zamienia si\u0119 w porz\u0105dek, a dadaistyczne kola\u017ce, czyli po prostu sztuka, stanowi\u0105 swoisty wentyl bezpiecze\u0144stwa bohaterki. Bohaterki filmu Bosek, kt\u00f3ra tym razem z pewno\u015bci\u0105 nie zgodzi\u0142aby si\u0119 z opini\u0105 wyra\u017con\u0105 przez artyst\u0119 w Filozofii Warhola…<\/i>, \u017ce gdyby by\u0142 bardziej energiczn\u0105 osob\u0105, to wola\u0142by raczej zosta\u0107 w swoim pokoju i sprz\u0105ta\u0107<\/a>[39]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Kadr z filmu „Dokumanimo”<\/span>
\n<\/span>\u017ar\u00f3d\u0142o: Serafi\u0144ski Studio<\/span><\/p>\n

Tw\u00f3rcy i wyk\u0142adowcy animacji cz\u0119sto powtarzaj\u0105 swoim studentom, \u017ce je\u015bli chc\u0105 pokaza\u0107 kogo\u015b, kto na przyk\u0142ad rano wstaje i idzie do sklepu po mleko, to szybciej i taniej b\u0119dzie zrealizowa\u0107 tak\u0105 scen\u0119 z aktorem przy zastosowaniu kamery. Je\u017celi mam jaki\u015b pomys\u0142 na film lub kiedy czytam scenariusz, zawsze zastanawiam si\u0119, czy nie mo\u017cna by go zrealizowa\u0107 przy pomocy aktor\u00f3w. Je\u017celi tak, odrzucam pomys\u0142<\/i><\/a>[40]<\/a>. <\/i>Wychodz\u0105c z podobnego punktu widzenia, Mariusz Frukacz zapyta\u0142 artystk\u0119, czy nie chcia\u0142a zrealizowa\u0107 Dokumanimo<\/i> jako zwyk\u0142ego dokumentu filmowego, zamiast trudnej i pracoch\u0142onnej techniki animacji. W odpowiedzi Ma\u0142gorzata Bosek stwierdzi\u0142a, \u017ce animacja pozwala na wniesienie do filmu w\u0142asnej, osobistej plastyki, kt\u00f3ra jest nieodzownym, jednym z najwa\u017cniejszych element\u00f3w w filmie animowanym. Wi\u0119c skoro jest si\u0119 ju\u017c plastykiem, to tym bardziej chce si\u0119 to wykorzysta\u0107<\/i><\/a>[41]<\/a>. Przyk\u0142ad Dokumanimo<\/i> pokazuje, jak w aspekcie dokumentalnym animacja mo\u017ce ukaza\u0107 robienie zakup\u00f3w, wyrzucanie i zarazem kolekcjonowanie \u015bmieci, sprz\u0105tanie mieszkania, gotowanie i ogl\u0105danie mundialu w telewizji. A przy okazji mo\u017cna zrealizowa\u0107 morfingi, kt\u00f3rych nie powstydzi\u0142by si\u0119 sam \u00c9mil Cohl<\/a>[42]<\/a>, i powiedzie\u0107 troch\u0119 na temat roli sztuki w zwyk\u0142ym codziennym \u017cyciu.<\/p>\n


<\/p>\n
\n
\n

<\/a>[1] Film ten zosta\u0142 umieszczony na DVD w antologii Akcja animacja. Filmy najnowsze<\/i>, wyd. Narodowy Instytut Audiowizualny, 2009. Autor artyku\u0142u chcia\u0142by podzi\u0119kowa\u0107 Ma\u0142gorzacie Bosek za okazan\u0105 pomoc przy zbieraniu materia\u0142\u00f3w. Pierwotna wersja tego artyku\u0142u zosta\u0142a wyg\u0142oszona podczas konferencji \u201eFilm animowany kobiet\u201d (UAM, 7. Mi\u0119dzynarodowy Festiwal Film\u00f3w Animowanych \u201eAnimator\u201d, Pozna\u0144 11\u201317 lipca 2014). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] M. Frukacz, 24 klatki na sekund\u0119. Rozmowy o animacji<\/i>, Lokator, Krak\u00f3w 2008, s. 55. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] Dokumanimo<\/i> powsta\u0142o w Serafi\u0144ski Studio Filmowe. Na marginesie warto wspomnie\u0107, \u017ce Dokumanimo<\/i> mo\u017cna potraktowa\u0107 jako swoisty rewers Zawodowca<\/i> (2004) Serafi\u0144skiego, ewentualnie wszystkie trzy filmy Ma\u0142gorzaty Bosek \u2013 pozosta\u0142e to Wyspa gibon\u00f3w<\/i> (2010) i Dwa \u017cywio\u0142y <\/i>(2014) \u2013 mo\u017cna uzna\u0107 za \u201epolemik\u0119\u201d z Zawodowcem<\/i>. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] Dokumanimo<\/i> jako dokument animowany okre\u015blaj\u0105 w swoich artyku\u0142ach np. M. Hendrykowski, Animacja jako dokument. Dokument jako animacja. Wok\u00f3\u0142 poetyki i antropologii ruchomych obraz\u00f3w<\/i>, \u201eKultura Wsp\u00f3\u0142czesna\u201d 2012, nr 3, s. 168, oraz H. Margolis, W dialogu z postmodernizmem<\/i>, \u201eKino\u201d 2010, nr 4, s. 60-61. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] Frukacz, dz. cyt., s. 55. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6] Niekt\u00f3rzy badacze wymieniaj\u0105 jeszcze wcze\u015bniejsze produkcje: Fight for the Dardanelles <\/i>Percy\u2019ego Smitha z 1915 r. (w tym filmie pojawi\u0142y si\u0119 animowane mapy bitew) oraz animowany film szkoleniowy dla armii ameryka\u0144skiej Maxa Fleischera z 1917 r. Zob. A. Honess Roe, Nieobecno\u015b\u0107, nadmiar i rozwini\u0119cie epistemologiczne: w poszukiwaniu ram badawczych dla dokumentu animowanego<\/i>, t\u0142um. M. Bokiniec, \u201ePanoptikum\u201d 2013, nr 12 (19), s. 31. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] Jak podaje Marek Hendrykowski w S\u0142owniku termin\u00f3w filmowych<\/i> (Ars Nova, Pozna\u0144 1994), autorem tego okre\u015blenia by\u0142 John Grierson, kt\u00f3ry u\u017cy\u0142 go w recenzji Moany<\/i> Roberta Flaherty\u2019ego, opublikowanej w lutym 1926 r. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] Zob. P. Sitkiewicz, Tw\u00f3rczy chaos. Pe\u0142nometra\u017cowy film animowany XXI wieku<\/i>, \u201eEkrany\u201d 2015, nr 1 (23), s. 12, oraz M. Stasiowski, A jak animacja, A jak autentyzm<\/i>, tam\u017ce, s. 20-23. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] Informacje o kursach: http:\/\/anidox.com\/, http:\/\/www.animwork.dk\/en\/anidox_lab\/anidox-2013\/ [dost\u0119p: 14.05.2016]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[10] Por. M. Brooke, S\u0142ownik Braci Quay<\/i>, t\u0142um. A. Janus, [w:] Trzynasty miesi\u0105c. Kino Braci Quay<\/i>, red. K. Mikurda, A. Prodeus, Korporacja Ha!art i Era Nowe Horyzonty, Krak\u00f3w\u2013Warszawa 2010, s. 297-298. Przy okazji warto wspomnie\u0107, \u017ce tw\u00f3rcy, kt\u00f3rzy z czasem postanowili nakr\u0119ci\u0107 r\u00f3wnie\u017c pe\u0142nometra\u017cowe filmy aktorskie, jak bracia Quay, Jan \u0160vankmajer i Piotr Duma\u0142a, wykorzystywali wcze\u015bniej elementy dokumentalne w swoich animacjach. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[11] P. Wells, Animacja<\/i>, t\u0142um. A. Garbi\u0144ski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009, s. 158. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[12] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[13] Kr\u00f3tkometra\u017c\u00f3wka Studia Pixar zrealizowana przy okazji produkcji animacji Ratatuj<\/i> (2007). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[14] Tekst definicji przyj\u0119tej w 1948 r. podczas \u015awiatowego Kongresu Dokumentalist\u00f3w, cyt. za: M.  Hendrykowski, S\u0142ownik termin\u00f3w filmowych<\/i>, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[15] Zob. A. Ko\u0142ody\u0144ski, Tropami filmowej prawdy<\/i>, Warszawa 1981; M. Przylipiak, Poetyka kina dokumentalnego<\/i>, Gda\u0144sk\u2013S\u0142upsk 2004. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[16] M. Frukacz, dz. cyt., s. 56. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[17] W. Wiszniewski, Film dokumentalny jako instrument  oddzia\u0142ywania spo\u0142ecznego<\/i>, \u201eFilm na \u015awiecie\u201d 1976, nr 12. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[18] K. Karabasz, Barwy bia\u0142ej plamy czasu<\/i>, \u201eKino\u201d 1969, nr 10, cyt. za: M. Jazdon, Kino dokumentalne Kazimierza Karabasza<\/i>, Wydawnictwo Naukowe UAM, Pozna\u0144 2009, s. 200. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[19] K. Karabasz, Bez fikcji<\/i>, cyt. za: Film i audiowizualno\u015b\u0107 w kulturze. Zagadnienia i wyb\u00f3r tekst\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 II. Film w kulturze<\/i>, oprac. J. Boche\u0144ska, I. Kurz, S. Ku\u015bmierczyk, Instytut Kultury Polskiej Wydzia\u0142 Polonistyki UW, Warszawa 2002, s. 87. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[20] O up\u0142ywie czasu w filmie \u015bwiadczy wzrost syna bohaterki, kt\u00f3ry w zako\u0144czeniu pomaga matce zawiesi\u0107 wysoko na \u015bcianie jeden z jej kola\u017cy. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[21] Warto przy okazji zaznaczy\u0107 r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy filmem Bosek a \u0141ozi\u0144skiego: animacja-dokument, bezimienna kobieta z miasta i Urszula Flis kobieta ze wsi, brak kontekstu historycznego w Dokumanimo<\/i>, autotematyzm u \u0141ozi\u0144skiego itd. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[22] T. Sobolewski, Kochaj i r\u00f3b, co chcesz<\/i>, \u201eKino\u201d 2000, nr 4, s. 62, cyt. za: A. Michalak, \u017beby nie bola\u0142o \u2013 etyczne problemy w polskim dokumencie po 1989 roku<\/i>, [w:] Zobaczy\u0107 siebie. Polski film dokumentalny prze\u0142omu wiek\u00f3w<\/i>, red. M. Jazdon, K. M\u0105ka-Malaty\u0144ska, Centrum Kultury Zamek, Pozna\u0144 2011, s. 70. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[23] Podobne zabiegi pokazywania naprzemiennie czynno\u015bci kosmetycznych i czyszczenia ulic oraz budynk\u00f3w stosowa\u0142 w Cz\u0142owieku z kamer\u0105<\/i> Wiertow. Autorka filmu zaprzeczy\u0142a, by ta zbie\u017cno\u015b\u0107 by\u0142a zamierzona. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[24] Okre\u015blenie artystki na znajdowane przez siebie rzeczy, cyt. za notk\u0105 Iwony Ha\u0142gas, Culture.pl, http:\/\/culture.pl\/pl\/tworca\/malgorzata-bosek [dost\u0119p: 14.05.2016]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[25] A. Karpowicz, Kola\u017c. Awangardowy gest kreacji. Themerson, Buczkowski, Bia\u0142oszewski<\/i>, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2007, s. 296. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[26] Zob. C. L\u00e9vi-Strauss, My\u015bl nieoswojona<\/i>, t\u0142um. A. Zaj\u0105czkowski, Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[27] A. Karpowicz, dz. cyt., s. 293. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[28] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[29] Informacja uzyskana od autorki filmu. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[30] M. Frukacz, dz. cyt., s. 56. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[31] H. Richter, Dadaizm. Sztuka i antysztuka<\/i>, t\u0142um. J.St. Buras, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1986, s. 77-78. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[32] Tam\u017ce, s. 78. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[33] A. Warhol, Filozofia Warhola od A do B i z powrotem<\/i>, t\u0142um. J. Raczy\u0144ska, Tw\u00f3j Styl, Warszawa 2005, s. 77. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[34] Zob. P. Sparke, Design. Historia wzornictwa<\/i>, t\u0142um. E. Gorz\u0105dek, Arkady, Warszawa 2012, s. 77. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[35] S\u0142ynne zdanie Le Corbusiera, cyt. za: tam\u017ce, s. 91. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[36] M. Frukacz, dz. cyt., s. 60. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[37] A. Camus, Mit Syzyfa i inne eseje<\/i>, t\u0142um. J. Guze, Muza, Warszawa 1999, s. 146. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[38] M. Frukacz, dz. cyt., s. 60. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[39] Zob. A. Warhol, dz. cyt., s. 129. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[40] Du\u0161an Vukoti\u0107. Film animowany to wielka przygoda<\/i> [zanotowa\u0142 J. Fuksiewicz], \u201eFilm\u201d 1964, nr 26, s. 11, cyt. za: P. Sitkiewicz, Polska szko\u0142a animacji<\/i>, s\u0142owo\/obraz terytoria, Gda\u0144sk 2011, s. 110-111. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[41] M. Frukacz, dz. cyt., s. 62. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[42] Francuski pionier animacji, \u017cy\u0142 w latach 1857\u20131938.  [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n

Adam Trwoga<\/b> \u2013 historyk sztuki i filmoznawca; wyk\u0142adowca historii kina i teorii filmu animowanego na Wydziale Sztuki Nowych Medi\u00f3w Polsko-Japo\u0144skiej Akademii Technik Komputerowych oraz na Wydziale Grafiki Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Warszawie; wsp\u00f3\u0142pracownik Stowarzyszenia Nowych Horyzont\u00f3w Edukacji Filmowej.<\/p>\n

Dokumentuj\u0105c codzienno\u015b\u0107. Wok\u00f3\u0142 Dokumanimo<\/i> Ma\u0142gorzaty Bosek<\/b><\/p>\n

Artyku\u0142 skupia si\u0119 na pierwszym filmie animowanym Ma\u0142gorzaty Bosek Documanimo<\/i> (2007), ukazanym w kontek\u015bcie sztuki nowoczesnej (dadaizm, pop-art, itp.), a zw\u0142aszcza filmu dokumentalnego i animowanego dokumentu. <\/p>\n

Documenting everyday life. Around Ma\u0142gorzata Bosek\u2019s Dokumanimo<\/i><\/b><\/p>\n

The article focuses on Ma\u0142gorzata Bosek\u2019s first short animated film Documanimo<\/i> (2007) in the context of modern art (like Dadaism, Pop-art, etc.) and especially documentary film and animated documentary.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/b> Ma\u0142gorzata Bosek, Documanimo<\/i>, animacja, film animowany, film dokumentalny, animacja dokumentalna, dadaizm, pop-art., kola\u017c, film kr\u00f3tkometra\u017cowy<\/p>\n

Keywords:<\/b> Ma\u0142gorzata Bosek, Documanimo<\/i>, animation, animated movie, Documentary, animated documentary, Dadaism, Pop art, collage, short film<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pozornie proste Dokumanimo (2007), kr\u00f3tkometra\u017cowy debiut Ma\u0142gorzaty Bosek[1], zawiera liczne odniesienia do szeroko rozumianej kultury wizualnej. Animacja ta mo\u017ce by\u0107 ciekawym punktem wyj\u015bcia zar\u00f3wno do dyskusji o roli kobiet w spo\u0142ecze\u0144stwie, jak i do analizy wykorzystanych przez artystk\u0119 w\u0105tk\u00f3w malarskich w postaci dadaistyczno-popartowych kola\u017cy z naklejek, etykiet oraz innych \u201e\u015bmieci codzienno\u015bci\u201d. [Fragment filmu mo\u017cna zobaczy\u0107… Czytaj wi\u0119cej »Dokumentuj\u0105c codzienno\u015b\u0107. Wok\u00f3\u0142 „Dokumanimo” Ma\u0142gorzaty Bosek<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":613,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[80],"tags":[49,121,122,123,50,124,125,971,126,127,128],"ppma_author":[129],"class_list":["post-190","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016","tag-animacja","tag-animacja-dokumentalna","tag-dadaizm","tag-dokumanimo","tag-film-animowany","tag-film-dokumentalny","tag-film-krotkometrazowy","tag-kino-plastyka","tag-kolaz","tag-malgorzata-bosek","tag-pop-art"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t