{"id":189,"date":"2016-02-01T00:00:00","date_gmt":"2016-01-31T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2016\/02\/01\/cyfrowa-historia-kultury-filmowej-kultura-atrakcji-antologia-zrodel-do-badania-kina-i-kultury-popularnej-na-przelomie-xix-i-xx-wieku\/"},"modified":"2021-06-25T14:09:47","modified_gmt":"2021-06-25T13:09:47","slug":"cyfrowa-historia-kultury-filmowej-kultura-atrakcji-antologia-zrodel-do-badania-kina-i-kultury-popularnej-na-przelomie-xix-i-xx-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/cyfrowa-historia-kultury-filmowej-kultura-atrakcji-antologia-zrodel-do-badania-kina-i-kultury-popularnej-na-przelomie-xix-i-xx-wieku\/","title":{"rendered":"Cyfrowa historia kultury filmowej. \u201eKultura atrakcji\u201d: antologia \u017ar\u00f3de\u0142 do badania kina i kultury popularnej na prze\u0142omie XIX i XX wieku"},"content":{"rendered":"

Rozw\u00f3j humanistyki cyfrowej zmusza do rozszerzenia zestawu kompetencji, kt\u00f3rymi powinien dysponowa\u0107 akademicki humanista, o kompetencje z zakresu nauk technicznych, zw\u0142aszcza informatyki. Wywo\u0142uje on tak\u017ce zmian\u0119 charakteru komunikacji naukowej. Obok tradycyjnego pisania artyku\u0142\u00f3w naukowych i monografii humani\u015bci prowadz\u0105 prace badawcze na pograniczu dzia\u0142a\u0144 konstrukcyjnych; im r\u00f3wnie\u017c powinny towarzyszy\u0107 krytyczne dyskusje naukowe. Jest to obszar nadal s\u0142abo rozpoznany, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie formalnych klasyfikacji dorobku naukowego. Niemniej rozw\u00f3j narz\u0119dzi cyfrowych wspieraj\u0105cych badania humanistyczne wymusza opatrywanie ich dyskursywnym komentarzem. Taki charakter ma ten artyku\u0142. Jego celem jest prezentacja antologii cyfrowej \u201eKultura atrakcji\u201d (www.kultura-atrakcji.swps.edu.pl<\/a>) jako narz\u0119dzia humanistyki cyfrowej w postaci archiwum \u017ar\u00f3de\u0142 do badania kina i kultury popularnej na prze\u0142omie XIX i XX wieku w Kr\u00f3lestwie Polskim przed 1918 rokiem<\/a>[2]<\/a>.<\/p>\n

Cyfrowe narz\u0119dzia humanist\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Poj\u0119cie humanistyki cyfrowej (digital humanities \u2013 <\/i>DH) istnieje w szerszym (angloj\u0119zycznym) obiegu naukowym co najmniej od po\u0142owy pierwszej dekady XXI wieku<\/a>[3]<\/a>. Jego tre\u015b\u0107 i zakres, a nawet sens istnienia s\u0105 nadal przedmiotem dyskusji. Niemniej nie spos\u00f3b ju\u017c zliczy\u0107 praktycznych inicjatyw z tej dziedziny realizowanych na ca\u0142ym \u015bwiecie. R\u00f3wnie\u017c w Polsce, opr\u00f3cz coraz \u017cywiej tocz\u0105cej si\u0119 debaty nad ide\u0105 i formami realizacji DH tocz\u0105cej si\u0119 na konferencjach i w publikacjach, zaistnia\u0142o ju\u017c wiele takich przedsi\u0119wzi\u0119\u0107<\/a>[4]<\/a>. Przedsi\u0119wzi\u0119cia te daj\u0105 nadziej\u0119 na szybk\u0105 teoretyczn\u0105 i praktyczn\u0105 eksploracj\u0119 potencja\u0142u humanistyki cyfrowej zar\u00f3wno w obszarze narz\u0119dzi cyfrowych w tradycyjnych naukach humanistycznych, jak i eksploracji nowych obszar\u00f3w badawczych.<\/p>\n

Badacz tych zagadnie\u0144 David M. Berry wprowadza rozr\u00f3\u017cnienie na cyfrowe narz\u0119dzia naukowe wspieraj\u0105ce tradycyjn\u0105 humanistyk\u0119 oraz na narz\u0119dzia w\u0142a\u015bciwej humanistyki cyfrowej<\/a>[5]<\/a>. Zwraca on uwag\u0119, \u017ce pocz\u0105tkowo koncentrowano si\u0119 na tych pierwszych, wspieraj\u0105c prac\u0119 z tradycyjnym materia\u0142em badawczym. Opr\u00f3cz mo\u017cliwo\u015bci digitalizacji i archiwizacji danych otworzy\u0142y si\u0119 tu perspektywy dotycz\u0105ce przetwarzania informacji: przeszukiwania (np. data mining<\/i>), wizualizacji i mapowania. Nast\u0119pnie jednak zwr\u00f3cono si\u0119 ku danym wytwarzanym w samym \u015brodowisku cyfrowym, kt\u00f3rych ilo\u015b\u0107 powoduje, \u017ce s\u0105 one niemo\u017cliwe do zbadania bez wsparcia narz\u0119dzi cyfrowych (problem big data<\/i>), co, jak argumentuje Rados\u0142aw Bomba, nie tylko wymusi\u0142o wypracowanie nowych metodologii badawczych, ale wr\u0119cz nowych modeli poznania i wywo\u0142a\u0142o paradygmatyczn\u0105 (w Kuhnowskim sensie) przemian\u0119 w obr\u0119bie nauk humanistycznych<\/a>[6]<\/a>. Pierwsze podej\u015bcie obejmuje przede wszystkim narz\u0119dzia, kt\u00f3rych podstawow\u0105 funkcj\u0105 jest zapewnianie dost\u0119pu (a wi\u0119c platformy takie jak cyfrowe biblioteki i archiwa), drugie \u2013 takie, kt\u00f3re dodatkowo pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 wspieraj\u0105c\u0105 wytwarzanie nowej wiedzy (rozmaite narz\u0119dzia analityczne). O ile w Polsce proces digitalizacji i udost\u0119pniania, animowany przez inicjatywy bibliotek czy archiw\u00f3w i wsparty stosunkowo wysokim poziomem finansowania publicznego, przebiega niezwykle dynamicznie, o tyle w zakresie narz\u0119dzi analitycznych wiele mo\u017cna jeszcze zrobi\u0107. Celem tej analizy przypadku jest pokazanie, jak w praktyce mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 narz\u0119dzie cyfrowej humanistyki, kt\u00f3re nie tylko zapewnia dost\u0119p do zdigitalizowanych materia\u0142\u00f3w, ale samo jest cyfrowym narz\u0119dziem badawczym. W tym przypadku wspiera ono badania historii kultury filmowej w jej najwcze\u015bniejszym okresie. <\/p>\n

Historia cyfrowa<\/strong><\/p>\n

Jak zwraca uwag\u0119 na swoim blogu Stephen Robertson, dyrektor Centrum Historii i Nowych Medi\u00f3w im. Roya Rosenzweiga, dyskusje o humanistyce cyfrowej koncentruj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na narz\u0119dziach w obszarze literaturoznawstwa, niemal zupe\u0142nie pomijaj\u0105c nauki o przesz\u0142o\u015bci, chocia\u017c narz\u0119dzia cyfrowe rozwijane s\u0105 w tej dyscyplinie od pocz\u0105tku lat 90.<\/a>[7]<\/a> W sferze nauk historycznych has\u0142o humanistyki cyfrowej realizuje si\u0119 w idei historii cyfrowej (digital history<\/i>)<\/a>[8]<\/a>. Robertson podkre\u015bla, \u017ce dyscyplin\u0119 t\u0119 charakteryzuje, po pierwsze, praktyczno\u015b\u0107: skupienie na gromadzeniu, udost\u0119pnianiu i rozpowszechnianiu tre\u015bci, w opozycji do dyskusji teoretycznych. Po drugie za\u015b, historii cyfrowej bli\u017csze jest raczej mapowanie ni\u017c text mining<\/i>, jak w przypadku literaturoznawstwa. Zgodnie z jedn\u0105 z definicji sformu\u0142owan\u0105 na podstawie analizy projekt\u00f3w realizowanych przez historyk\u00f3w (a wi\u0119c definicj\u0105 opisow\u0105, a nie normatywn\u0105):<\/p>\n

histori\u0119 cyfrow\u0105 mo\u017cna og\u00f3lnie rozumie\u0107 jako podej\u015bcie do badania i reprezentowania przesz\u0142o\u015bci z wykorzystaniem nowych technologii komunikacyjnych (komputera, sieci internetowej, oprogramowania). Z jednej strony historia cyfrowa jest otwartym polem tw\u00f3rczo\u015bci i komunikacji naukowej, w\u0142\u0105czaj\u0105c w to opracowywanie materia\u0142\u00f3w dydaktycznych i inicjatyw akademickich zwi\u0105zanych z gromadzeniem danych. Z drugiej strony historia cyfrowa to podej\u015bcie metodologiczne oparte na hipertekstowej zdolno\u015bci tych technologii do wytwarzania, definiowania, przeszukiwania i opatrywania odno\u015bnikami zapis\u00f3w ludzkiej przesz\u0142o\u015bci. Dzia\u0142a\u0107 w obszarze historii cyfrowej oznacza zatem digitalizowa\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107, ale nie tylko to. To r\u00f3wnie\u017c wykorzystywa\u0107 technologi\u0119 w taki spos\u00f3b, aby umo\u017cliwia\u0107 ludziom kontakt (\u2026)  z wa\u017cnymi zagadnieniami historycznymi<\/a>[9]<\/a>.<\/i><\/p>\n

W obszarze historii cyfrowej pioniersk\u0105 aktywno\u015b\u0107 prowadzi\u0142o w\u0142a\u015bnie wspomniane Centrum Historii i Nowych Medi\u00f3w, powsta\u0142e w 1994 roku z inicjatywy Roya Rosenzweiga. CHNM zajmuje si\u0119 rozpoznawaniem potencja\u0142u medi\u00f3w cyfrowych i technologii w zachowywaniu i prezentowaniu historii w sieci, zmianami charakteru bada\u0144 humanistycznych, rozwijaniem edukacji historycznej i rozumienia przesz\u0142o\u015bci<\/i><\/a>[10]<\/a>. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w tej deklarowanej przez instytucj\u0119 misji mniej wybrzmiewa aspekt technologiczny, a bardziej \u2013 demokratyzuj\u0105cy. Centrum, zgodnie z ide\u0105 historii publicznej, chce w\u0142\u0105czy\u0107 do g\u0142\u00f3wnego nurtu narracji historycznej g\u0142osy r\u00f3\u017cnorodnych grup i nie tylko dotrze\u0107 do szerokiej publiczno\u015bci, ale r\u00f3wnie\u017c zwi\u0119kszy\u0107 jej uczestnictwo w praktykach dokumentowania i popularyzowania wiedzy o przesz\u0142o\u015bci<\/a>[11]<\/a>. Technologie cyfrowe s\u0105 w tym uj\u0119ciu jedynie narz\u0119dziem wspieraj\u0105cym realizacj\u0119 tego celu. CHNM zainicjowa\u0142o ponad 60 projekt\u00f3w stosuj\u0105cych technologie cyfrowe w badaniu i upowszechnianiu wiedzy o przesz\u0142o\u015bci w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych grup odbiorc\u00f3w, nie tylko akademickich<\/a>[12]<\/a>. Jedn\u0105 z tych inicjatyw jest Omeka \u2013 darmowy, oparty na otwartym kodzie \u017ar\u00f3d\u0142owym system archiwizacyjny, wypuszczony po raz pierwszy w 2008 roku we wsp\u00f3\u0142pracy z Uniwersytetem George\u2019a Masona<\/a>[13]<\/a>. B\u0119dzie o nim jeszcze mowa, gdy\u017c to w\u0142a\u015bnie ten system pos\u0142u\u017cy\u0142 do stworzenia bazy \u201eKultura atrakcji\u201d.<\/p>\n

Cyfrowa historia kultury filmowej<\/strong><\/p>\n

Cyfrowa humanistyka obecna jest r\u00f3wnie\u017c w obszarze bada\u0144 filmoznawczych<\/a>[14]<\/a>. Jednym z bardziej znanych narz\u0119dzi jest opracowana przez Lva Manovicha baza \u201eCinemetrics\u201d (www.cinemetrics.lv), kt\u00f3ra pozwala por\u00f3wnywa\u0107 d\u0142ugo\u015b\u0107 uj\u0119\u0107 filmowych, oferuj\u0105c zaawansowane narz\u0119dzie do klasycznej ju\u017c metody badania przemian stylu filmowego wypracowanej przez takich uczonych jak Barry Salt.<\/p>\n

Narz\u0119dzia cyfrowe wykorzystywane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c do badania historii kultury filmowej w duchu, ujmuj\u0105c rzecz nieco upraszczaj\u0105co, tzw. nowej historii filmu. Na potrzeby tego wywodu badanie historii kultury filmowej mo\u017cna zdefiniowa\u0107 jako uj\u0119cie koncentruj\u0105ce si\u0119 nie tylko na filmach, ale na og\u00f3lnej konfiguracji spo\u0142ecznej, w kt\u00f3rej one powstaj\u0105, s\u0105 rozpowszechniane i ogl\u0105dane. Badanie kultury filmowej obejmuje przygl\u0105danie si\u0119, jak filmy s\u0105 wytwarzane, rozpowszechniane, wy\u015bwietlane i odbierane, aby pokaza\u0107 miejsce zajmowane przez kino w ca\u0142o\u015bci kultury okre\u015blonego spo\u0142ecze\u0144stwa. G\u0142\u00f3wnymi obszarami bada\u0144 kultury filmowej s\u0105 zatem sfery produkcji, dystrybucji (rozpowszechniania), prezentacji (wy\u015bwietlania) i recepcji (odbioru). Na badanie kultury filmowej sk\u0142ada si\u0119 tym samym mi\u0119dzy innymi historia kin i innych miejsc wy\u015bwietlania film\u00f3w, konstrukcja program\u00f3w filmowych, badanie praktyk widz\u00f3w i ich upodoba\u0144; reklama filmowa; czasopisma filmowe, kluby filmowe; historia gospodarcza kina; relacje intermedialne: z literatur\u0105, radiem, pras\u0105, przemys\u0142em fonograficznym, kabaretem itd. Co wi\u0119cej, w obszarze zainteresowania znajduj\u0105 si\u0119 wszystkie rodzaje filmu, nie tylko kanoniczne dzie\u0142a sztuki filmowej, ale te\u017c inne filmy fabularne, dokumentalne, awangardowe, edukacyjne i o\u015bwiatowe, animowane. Badanie kinematografii narodowej nale\u017cy przy tym rozwin\u0105\u0107 o histori\u0119 (dystrybucji, recepcji) film\u00f3w importowanych.<\/p>\n

W obr\u0119bie tak zdefiniowanej historii kultury filmowej mo\u017cna wskaza\u0107 na kilka wzorcowych narz\u0119dzi humanistyki cyfrowej. Jedn\u0105 z najstarszych i bodaj najlepiej znanych baz jest \u201eCinema Context\u201d (www.cinemacontext.nl<\/a>), efekt wieloletniej pracy Karla Dibettsa wraz z zespo\u0142em wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w nad holendersk\u0105 kultur\u0105 filmow\u0105. Baza zawiera informacje zar\u00f3wno o filmach, osobach i firmach z bran\u017cy filmowej (z niemal ca\u0142kowitym wy\u0142\u0105czeniem \u017ar\u00f3de\u0142 wizualnych), jak r\u00f3wnie\u017c o wszystkich holenderskich kinach po 1900 roku, niemal wszystkich filmach pokazywanych w Holandii przed 1960 rokiem, o poszczeg\u00f3lnych projekcjach filmowych oraz  akta Urz\u0119du ds. Cenzury.<\/p>\n

Warto tak\u017ce zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na \u201eThe German Early Cinema Database\u201d (www.earlycinema.uni-koeln.de<\/a>), kt\u00f3ra gromadzi dane na temat film\u00f3w, ich rozpowszechniania, wy\u015bwietlania i odbioru w Niemczech pomi\u0119dzy 1895 i 1926 rokiem. Baza integruje trzy zasoby: wcze\u015bniej powsta\u0142y korpus informacji dotycz\u0105cych kin w\u0119drownych (Siegen Database of Itinerant Cinemas), powi\u0105zane ze sob\u0105 bazy dokument\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych oraz baz\u0119 informacji o filmach wy\u015bwietlanych w Niemczech. Baza dokument\u00f3w zawiera oko\u0142o 5000 \u017ar\u00f3de\u0142 na temat wczesnego kina w Niemczech w latach 1895\u20131914, takich jak prasa bran\u017cowa oraz prasa skierowana do szerokiej publiczno\u015bci. Baza dotycz\u0105ca film\u00f3w gromadzi informacje o ok. 45 tysi\u0105cach film\u00f3w dost\u0119pnych na rynku niemieckim w latach 1895\u20131920 oraz wyb\u00f3r program\u00f3w kinowych z lat 1905\u20131914 z dziewi\u0119ciu niemieckich miast.<\/p>\n

Inaczej zdefiniowany zakres problemowy obejmuje \u201eImporting Asta Nielsen Database\u201d (http:\/\/importing-asta-nielsen.deutsches-filminstitut.de<\/a>), b\u0119d\u0105ca narz\u0119dziem wspomagaj\u0105cym mi\u0119dzynarodowe badania na temat pierwszej globalnej gwiazdy filmowej, kt\u00f3rej fenomen zrewolucjonizowa\u0142 przemys\u0142 filmowy oko\u0142o 1911\/1912 roku. Baza gromadzi informacje o dystrybucji i wy\u015bwietlaniu film\u00f3w z aktork\u0105 sprzed pierwszej wojny \u015bwiatowej. Tre\u015b\u0107 bazy stanowi\u0105 artyku\u0142y i og\u0142oszenia publikowane na ca\u0142ym \u015bwiecie w prasie bran\u017cowej przed 1915 rokiem. Dotycz\u0105 one nie tylko film\u00f3w z Nielsen, ale r\u00f3wnie\u017c os\u00f3b zaanga\u017cowanych w produkcj\u0119, rozpowszechnianie i wy\u015bwietlanie wszystkich 27 film\u00f3w, kt\u00f3re powsta\u0142y w\u00f3wczas z jej udzia\u0142em.<\/p>\n

Na kulturze filmowej jednego miasta koncentruje si\u0119 \u201eThe London Project\u201d (http:\/\/londonfilm.bbk.ac.uk<\/a>), obejmuj\u0105cy lata 1894\u20131915 projekt  AHRB Centre for British Film and Television Studies. Baza pokazuje, jak nowy przemys\u0142 kultury rozwija\u0142 si\u0119 w brytyjskiej stolicy od pierwszych pokaz\u00f3w kinetoskopu a\u017c po powstanie wielkich studi\u00f3w filmowych i sieci kin.<\/p>\n

Wzorcow\u0105 realizacj\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c \u201eGoing to the Show\u201d<\/a>[15]<\/a>, baza opracowana pod kierunkiem Roberta C. Allena, mapuj\u0105ca praktyki odbiorcze kinoman\u00f3w w ameryka\u0144skim stanie P\u00f3\u0142nocna Karolina w latach 1896\u20131930. Wykorzystuj\u0105c unikalny zbi\u00f3r 750 map po\u017carowych dla 45 miast, zachowanych w archiwach firm ubezpieczeniowych, baza pozwala usytuowa\u0107 praktyki zwi\u0105zane z chodzeniem do kina w szerszym planie do\u015bwiadczenia \u017cycia miejskiego. Gromadzi ona dokumenty z archiw\u00f3w i prasy, fotografie, poczt\u00f3wki, ksi\u0119gi adresowe, plany architektoniczne dotycz\u0105ce ponad 1300 kin w regionie.<\/p>\n

Jeszcze inne projekty i bazy danych realizowane s\u0105 przez badaczy zrzeszonych w sieci HoMER (History of Moviegoing, Exhibition and Reception)<\/a>[16]<\/a>.<\/p>\n

Cele i za\u0142o\u017cenia projektu<\/strong><\/p>\n

\u201eKultura atrakcji\u201d ma z za\u0142o\u017cenia wpisywa\u0107 si\u0119 w tego typu inicjatywy cyfrowej historii kultury filmowej. Ambicj\u0105 projektu by\u0142o zgromadzenie cyfrowych reprodukcji mo\u017cliwie wszystkich istniej\u0105cych \u017ar\u00f3de\u0142 dotycz\u0105cych kina i pokrewnych form rozrywkowych na prze\u0142omie XIX i XX wieku (do 1918 roku) z teren\u00f3w Kr\u00f3lestwa Polskiego oraz umo\u017cliwienie nowych sposob\u00f3w analizy tego materia\u0142u.<\/p>\n

Jakie s\u0105 przes\u0142anki przemawiaj\u0105ce za potrzeb\u0105 stworzenia takiego archiwum \u017ar\u00f3de\u0142? Poziom modernizacji oraz perturbacje historyczne w badanym okresie spowodowa\u0142y, \u017ce \u2013 w przeciwie\u0144stwie do obszar\u00f3w zainteresowania opisanych tu baz zachodnich \u2013 istniej\u0105cy zas\u00f3b materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych od pocz\u0105tku by\u0142 sk\u0105py, obecnie za\u015b jest zachowany w niewielkim stopniu i trudno dost\u0119pny. Do naszych czas\u00f3w nie dotrwa\u0142y archiwa firmowe, niewiele jest materia\u0142\u00f3w promocyjnych, dokument\u00f3w urz\u0119dowych, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o samych filmach i \u017ar\u00f3d\u0142ach pozwalaj\u0105cych bada\u0107 ich recepcj\u0119, takich jak ankiety. W efekcie g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em do badania staje si\u0119 prasa lokalna, z kt\u00f3rej mo\u017cna wy\u0142uskiwa\u0107 wzmianki prasowe i reklamy. Praca historyka jest w\u00f3wczas raczej \u017cmudn\u0105 i czasoch\u0142onn\u0105 prac\u0105 archeologa, kt\u00f3ry pr\u00f3buje odtworzy\u0107 pot\u0142uczon\u0105 waz\u0119 na podstawie kilku ocala\u0142ych od\u0142amk\u00f3w. Archiwum gromadz\u0105ce te \u017ar\u00f3d\u0142a pozwala jednak, po pierwsze, zoptymalizowa\u0107 proces badawczy. M\u00f3wi\u0105c wprost: badacze zajmuj\u0105cy si\u0119 t\u0105 tematyk\u0105 dotychczas musieli wykonywa\u0107 samodzielne kwerendy, docieraj\u0105c do tych samych \u017ar\u00f3de\u0142. Teraz b\u0119d\u0105 mogli si\u0119gn\u0105\u0107 najpierw do bazy, kt\u00f3ra umo\u017cliwi \u0142atwy dost\u0119p, obni\u017caj\u0105c koszty kwerend i przyspieszaj\u0105c w\u0142a\u015bciw\u0105 prac\u0119 interpretacyjn\u0105. Po drugie, zebranie danych w jednym miejscu i opatrzenie ich celowo zaprojektowanym systemem metadanych pozwala na nowe metody ich obr\u00f3bki, dostrzeganie nowych powi\u0105za\u0144 i tworzenie nowych interpretacji.<\/p>\n

Zakres tematyczny, chronologiczny i przestrzenny archiwum wynika z trzech za\u0142o\u017ce\u0144 metodologicznych. Po pierwsze, pocz\u0105tki kina polskiego przyj\u0119\u0142o si\u0119 rozpatrywa\u0107 w odniesieniu do ziem polskich<\/i> pozostaj\u0105cych pod kontrol\u0105 trzech pa\u0144stw zaborczych. Wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce dla historycznego badania kultury filmowej istotne jest polityczne, prawne i ekonomiczne powi\u0105zanie tych region\u00f3w z systemami pa\u0144stw zaborczych, tego typu korpusy \u017ar\u00f3de\u0142 powinny by\u0107 wyodr\u0119bnione dla obszar\u00f3w pozostaj\u0105cych w orbicie poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stw zaborczych. Dlatego te\u017c geograficznie \u017ar\u00f3d\u0142a dotycz\u0105 obszar\u00f3w obejmuj\u0105cych region nale\u017c\u0105cy do Cesarstwa Rosyjskiego i tworz\u0105cych Kr\u00f3lestwo Polskie czy te\u017c Kongres\u00f3wk\u0119<\/a>[17]<\/a>. Inne ziemie polskie<\/i> w takim uj\u0119ciu powinny zosta\u0107 obj\u0119te osobnymi bazami (w przypadku przyj\u0119cia analogicznego systemu atrybucji metadanych mo\u017cliwe b\u0119dzie zestawianie ze sob\u0105 zawarto\u015bci odpowiednich baz danych). Po drugie, zgodnie z modelem podw\u00f3jnych narodzin kina<\/i> Andr\u00e9 Gaudreaulta<\/a>[18]<\/a> przyj\u0119li\u015bmy, \u017ce dla zrozumienia pocz\u0105tk\u00f3w kina konieczne jest jego rozpatrywanie w odniesieniu do innych element\u00f3w systemu rozrywkowego \u2013 tytu\u0142owej kultury atrakcji<\/i> \u2013 takich jak na przyk\u0142ad teatry vari\u00e9t\u00e9<\/i> czy panoptika. Po trzecie, zakres chronologiczny z jednej stronny wyznaczany jest przez horyzont kultury atrakcji, z drugiej przez przemiany polityczne. Pocz\u0105tkowa cezura zosta\u0142a arbitralnie ustalona na 1875 roku, cezura ko\u0144cowa wyznaczana jest za\u015b przez utworzenie niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego w 1918 roku.<\/p>\n

Baza ma u\u0142atwi\u0107 dost\u0119p do rozproszonych \u017ar\u00f3de\u0142, takich jak informacje i artyku\u0142y prasowe, programy kinematograf\u00f3w, reklamy i og\u0142oszenia przedsi\u0119biorstw rozrywkowych, ikonografia, ulotki i plakaty oraz inne archiwalia (np. plany architektoniczne i dokumenty urz\u0119dowe). Zal\u0105\u017cek zasobu \u017ar\u00f3d\u0142owego stanowi\u0105 materia\u0142y zebrane podczas pracy nad ksi\u0105\u017ck\u0105 Miasto atrakcji. Narodziny kultury masowej na prze\u0142omie XIX i XX wieku \u2013 kino w systemie rozrywkowym \u0141odzi<\/i><\/a>[19]<\/a>, uzupe\u0142nione o rezultaty kwerendy wykonanej na potrzeby projektu \u201eKultura atrakcji\u201d dotycz\u0105cej g\u0142\u00f3wnie obszaru Guberni Warszawskiej i Piotrkowskiej. Zas\u00f3b archiwalny b\u0119dzie powi\u0119kszany wraz z kolejnymi inicjatywami badawczymi.<\/p>\n

O systemie Omeka<\/strong><\/p>\n

Przyst\u0119puj\u0105c do tworzenia platformy cyfrowej, zrezygnowali\u015bmy z rozwijania systemu od podstaw. Do\u015bwiadczenia nabyte podczas realizacji narz\u0119dzia z dziedziny historii publicznej Miastograf \u2013 Cyfrowe Archiwum \u0141odzian (www.miastograf.pl<\/a>), w co by\u0142em zaanga\u017cowany, pokaza\u0142y, \u017ce stworzenie interfejsu i funkcjonalno\u015bci tego typu serwisu, kt\u00f3re spe\u0142nia\u0142yby zar\u00f3wno standardy profesjonalne, jak i oczekiwania u\u017cytkownik\u00f3w, wymaga znacznego nak\u0142adu \u015brodk\u00f3w i czasu, przekraczaj\u0105cego zazwyczaj mo\u017cliwo\u015bci projektu z zakresu nauk humanistycznych czy upowszechniania kultury, a efekt i tak nie jest zadowalaj\u0105cy. Lepszym rozwi\u0105zaniem jest w\u00f3wczas skorzystanie z gotowego rozwi\u0105zania: w tym przypadku wspomnianego systemu Omeka, dost\u0119pnego za darmo na wolnej licencji. Pozwoli\u0142o to stan\u0105\u0107 na ramionach olbrzym\u00f3w<\/i>, czyli wykorzysta\u0107 wieloletni\u0105 prac\u0119 rzeszy os\u00f3b zaanga\u017cowanych w rozwijanie technologii maj\u0105cych realizowa\u0107 podobny cel. Z uwagi na dost\u0119pne zasoby by\u0142o to rozwi\u0105zanie najbardziej racjonalne, niemniej konfiguracja systemu i adaptacja do konkretnych potrzeb tak\u017ce okaza\u0142a si\u0119 przedsi\u0119wzi\u0119ciem wywo\u0142uj\u0105cym liczne problemy praktyczne i teoretyczne.<\/p>\n

Omeka to tzw. serious web publishing<\/i>. U\u017cywa go obecnie mi\u0119dzy innymi New York Public Library oraz wiele innych stowarzysze\u0144 i muze\u00f3w<\/a>[20]<\/a>. Dost\u0119pny na wolnej licencji system archiwizacyjny (platforma publikacyjna i system zarz\u0105dzania tre\u015bci\u0105) Omeka zosta\u0142 stworzony z my\u015bl\u0105 o katalogowaniu i prezentacji tre\u015bci o charakterze naukowym przez biblioteki, archiwa, muzea oraz projekty badawcze. Jest to narz\u0119dzie, kt\u00f3re integruje funkcje oprogramowania s\u0142u\u017c\u0105cego do zarz\u0105dzania tre\u015bci\u0105 w internecie (web content management<\/i>), podobnie jak WordPress czy Joomla, oraz profesjonalnych system\u00f3w do administrowania kolekcjami (KE Emu) i cyfrowych system\u00f3w archiwizuj\u0105cych (Fedora). Zosta\u0142 on jednak zaprojektowany z my\u015bl\u0105 o u\u017cytkownikach, kt\u00f3rzy nie s\u0105 specjalistami w zakresie zarz\u0105dzania informacj\u0105, maj\u0105 jednak wiedz\u0119 na jaki\u015b temat i potrzebuj\u0105 prostego w obs\u0142udze systemu do jej organizowania i udost\u0119pniania. Ma dostarczy\u0107 technologii i za\u0142o\u017ce\u0144 Web 2.0 dla stron naukowych i kulturalnych, aby wspom\u00f3c interakcje i uczestnictwo u\u017cytkownik\u00f3w<\/i>. G\u0142\u00f3wnym jego celem by\u0142a w\u0142a\u015bnie prostota w obs\u0142udze, wcze\u015bniej bowiem naukowcy i osoby zajmuj\u0105ce si\u0119 dziedzictwem kulturowym, chc\u0105c publikowa\u0107 zbiory w sieci, musia\u0142y albo mie\u0107 dost\u0119p do specjalistycznej wiedzy z zakresu IT, albo dysponowa\u0107 olbrzymimi \u015brodkami na stworzenie odpowiedniej technologii. Omeka to te\u017c system na tyle wszechstronny, \u017ce mo\u017cna go wykorzystywa\u0107 w pracy r\u00f3\u017cnych grup. Naukowcy mog\u0105 go u\u017cy\u0107 do publikowania cyfrowych esej\u00f3w czy rozpraw, a tak\u017ce materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych. Muzealnicy \u2013 do udost\u0119pniania kolekcji i tworzenia internetowych wystaw. Z kolei bibliotekarzom i archiwistom mo\u017ce on pos\u0142u\u017cy\u0107 chocia\u017cby do tworzenia katalog\u00f3w i kolekcji. Edukatorzy za\u015b mog\u0105 go wykorzysta\u0107 przy tworzeniu scenariuszy lekcji i zada\u0144 dla uczni\u00f3w, opartych na materia\u0142ach \u017ar\u00f3d\u0142owych. Zgodnie z ide\u0105 historii publicznej mo\u017ce go zasadniczo wykorzysta\u0107 ka\u017cdy pasjonat, kt\u00f3ry chce w profesjonalny spos\u00f3b podzieli\u0107 si\u0119 swoimi zbiorami.<\/p>\n

Omek\u0119 mo\u017cna pobra\u0107 za darmo i zainstalowa\u0107 w \u015brodowisku LAMP (Linux, Apache, MySQL, PHP) oraz stosunkowo prosto skonfigurowa\u0107, wykorzystuj\u0105c darmowe szablony stron oraz funkcje, zar\u00f3wno wbudowane w system, jak i dodawane za pomoc\u0105 kilkudziesi\u0119ciu wtyczek (plug-in<\/i>). Organizacja i dost\u0119p do zbior\u00f3w jest wspierany przez mo\u017cliwo\u015b\u0107 tworzenia kolekcji tematycznych, etykietowanie (tagowanie) oraz zaawansowany system wyszukiwania, r\u00f3wnie\u017c w trybie boolowskim. Dodatkowe wtyczki pozwalaj\u0105 na dodanie geolokalizacji czy przycisk\u00f3w u\u0142atwiaj\u0105cych dzielenie si\u0119 tre\u015bciami w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, ale te\u017c na przyk\u0142ad z systemem spo\u0142eczno\u015bciowych transkrypcji Scripto<\/a>[21]<\/a>. Zgodnie z nakazem interoperacyjno\u015bci Omeka wykorzystuje standard metadanych DublinCore (stosowany chocia\u017cby w Europeanie). W wersji predefiniowanej jest to jego uproszczona wersja, oparta na 15 atrybutach metadanych, w razie potrzeby mo\u017cna je jednak za pomoc\u0105 stosownej wtyczki rozszerzy\u0107 o zestaw DublinCore Extended. Mo\u017cliwe jest r\u00f3wnie\u017c dodawanie atrybut\u00f3w zdefiniowanych przez u\u017cytkownika. Dost\u0119p do poszczeg\u00f3lnych rekord\u00f3w uzyskuje si\u0119 na kilka sposob\u00f3w. Po pierwsze, mo\u017cna wy\u015bwietli\u0107 list\u0119 wszystkich \u017ar\u00f3de\u0142. Po drugie, mo\u017cliwe jest wy\u015bwietlenie wszystkich \u017ar\u00f3de\u0142 nale\u017c\u0105cych do okre\u015blonej kolekcji. Alternatywnie, mo\u017cna wy\u015bwietli\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a oznaczone wsp\u00f3ln\u0105 etykiet\u0105, jak r\u00f3wnie\u017c skorzysta\u0107 z wy\u015bwietlania prostego i zaawansowanego<\/a>[22]<\/a>. System Omeka posiada te\u017c funkcj\u0119 Exhibit builder<\/i>, pomy\u015blan\u0105 jako narz\u0119dzie do tworzenia wystaw<\/i> z rekord\u00f3w zgromadzonych w bazie, opatrzonych rozbudowanym komentarzem oraz dodatkowymi funkcjonalno\u015bciami. W \u201eKulturze atrakcji\u201d mo\u017cliwo\u015b\u0107 t\u0119 wykorzystano do publikacji artyku\u0142\u00f3w dostarczaj\u0105cych informacji kontekstowych oraz interpretacji \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n

Adaptacja<\/strong><\/p>\n

The Corporation for Digital Scholarship, sp\u00f3\u0142ka powi\u0105zana z CHNM, oferuje p\u0142atn\u0105 us\u0142ug\u0119 instalacji i konfiguracji Omeki na serwerach firm<\/a>[23]<\/a>. W przypadku projektu \u201eKultura atrakcji\u201d du\u017co korzystniejszym i bezpieczniejszym rozwi\u0105zaniem wydawa\u0142o si\u0119 umieszczenie serwisu na serwerze uniwersyteckim \u2013 w tym przypadku Uniwersytetu SWPS. Poniewa\u017c system ten jest ma\u0142o znany w Polsce, praktycznym problemem okaza\u0142o si\u0119 jednak znalezienie wykonawcy, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142by si\u0119 instalacji i konfiguracji systemu. Wielu programist\u00f3w odmawia\u0142o z powodu nieznajomo\u015bci tej technologii, sugeruj\u0105c stworzenie systemu chocia\u017cby w technologii WordPress. W ko\u0144cu jednak uda\u0142o si\u0119 nawi\u0105za\u0107 kontakt z wykonawcami, kt\u00f3rzy w spos\u00f3b profesjonalny podj\u0119li si\u0119 transferu systemu. Przygotowany i zaadaptowany zosta\u0142 szablon graficzny, kt\u00f3ry nawi\u0105zywa\u0142 do szaty graficznej ksi\u0105\u017cki Miasto atrakcji<\/i>. Pewnych trudno\u015bci nastr\u0119czy\u0142a kwestia j\u0119zykowa. Niestety, nie ma mo\u017cliwo\u015bci stworzenia platformy dwuj\u0119zycznej, co ogranicza liczb\u0119 potencjalnych u\u017cytkownik\u00f3w serwisu. Wprawdzie dost\u0119pna jest cz\u0119\u015bciowo spolszczona wersja Omeki, ale t\u0142umaczenia by\u0142y niepe\u0142ne i wymaga\u0142y dostosowania do wymog\u00f3w przedsi\u0119wzi\u0119cia. Ostatecznie podj\u0119ta zosta\u0142a decyzja o utworzeniu archiwum w j\u0119zyku polskim. Mimo deklarowanej gotowo\u015bci do u\u017cycia po instalacji okaza\u0142o si\u0119 te\u017c, \u017ce pojawi\u0142o si\u0119 wiele b\u0142\u0119d\u00f3w \u2013 chocia\u017cby z wy\u015bwietlaniem miniatur \u017ar\u00f3de\u0142 \u2013 kt\u00f3re zosta\u0142y jednak rozwi\u0105zane przez wykonawc\u0119 na podstawie dost\u0119pnej dokumentacji oraz for\u00f3w dyskusyjnych.<\/p>\n

Kolejnym wyzwaniem by\u0142o stworzenie zasad opisu \u017ar\u00f3de\u0142, kt\u00f3re by\u0142yby zgodne ze standardami profesjonalnymi oraz interfejsem Omeki. Sytuacja tutaj okaza\u0142a si\u0119 o tyle szczeg\u00f3lna, \u017ce jest to system odbiegaj\u0105cy w swojej funkcji od bibliotek cyfrowych. W ich przypadku opis (wykonany wed\u0142ug standard\u00f3w takich jak MARC \u2013 Machine-Readable Cataloging albo DublinCore) ma na celu udost\u0119pnianie ca\u0142ych zasob\u00f3w: rocznik\u00f3w i numer\u00f3w czasopism, ksi\u0105\u017cek, ikonografii czy dokument\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego. W tym przypadku za\u015b kolekcj\u0119 tworz\u0105 materia\u0142y wyselekcjonowane wed\u0142ug kryteri\u00f3w merytorycznych, jak wycinki prasowe, b\u0119d\u0105ce dodatkowo fragmentem wi\u0119kszych zespo\u0142\u00f3w. Wymaga\u0142o to zatem innego rozwi\u0105zania.<\/p>\n

Zdecydowali\u015bmy si\u0119 na wykorzystanie nast\u0119puj\u0105cych atrybut\u00f3w DublinCore: tytu\u0142, opis, \u017ar\u00f3d\u0142o, data, prawa, j\u0119zyk, zasi\u0119g. Z punktu widzenia u\u017cytkownika przy przegl\u0105daniu lub wyszukiwaniu \u017ar\u00f3de\u0142 widoczna jest miniatura \u017ar\u00f3d\u0142a, tytu\u0142 oraz pierwsze wiersze opisu. Musia\u0142y one zatem dostarczy\u0107 informacji, kt\u00f3re pozwol\u0105 podj\u0105\u0107 decyzj\u0119, czy jest ono interesuj\u0105ce, bez konieczno\u015bci wy\u015bwietlania pe\u0142nej wersji \u017ar\u00f3d\u0142a. Dodatkow\u0105 trudno\u015b\u0107 powodowa\u0142 brak nazwy w\u0142asnej wi\u0119kszo\u015bci \u017ar\u00f3de\u0142; cz\u0119sto zatem musia\u0142a ona by\u0107 nadana przez kataloguj\u0105cego. Na przyk\u0142ad w przypadku materia\u0142\u00f3w prasowych reklam program\u00f3w kinowych musieli\u015bmy si\u0119 zdecydowa\u0107, czy istotna jest nazwa kina czy tytu\u0142 filmu b\u0119d\u0105cego szlagierem (zastosowali\u015bmy to drugie rozwi\u0105zanie). W przypadku atrybutu tytu\u0142<\/i> przyj\u0119li\u015bmy zasad\u0119, \u017ce je\u015bli \u017ar\u00f3d\u0142o nie ma tytu\u0142u w\u0142asnego, kataloguj\u0105cy podejmuje decyzj\u0119 o tre\u015bci tytu\u0142u nadanego, podaj\u0105c go w nawiasie kwadratowym. W drugim nawiasie kwadratowym podawana jest szczeg\u00f3\u0142owa charakterystyka rodzaju \u017ar\u00f3d\u0142a oraz data roczna jego powstania. W przypadku materia\u0142\u00f3w pochodz\u0105cych z innych archiw\u00f3w i posiadaj\u0105cych numer identyfikacyjny (np. sygnatura) zosta\u0142a ona wskazana z podaniem miejsca fizycznego przechowywania \u017ar\u00f3d\u0142a. W przypadku \u017ar\u00f3de\u0142 prasowych, kt\u00f3re mog\u0105 znajdowa\u0107 si\u0119 w wielu zasobach bibliotecznych, zrezygnowano ze wskazania konkretnego zasobu, podaj\u0105c jedynie konkretne wydanie czasopisma. Podstawowe atrybuty DublinCore zosta\u0142y uzupe\u0142nione o dwa zdefiniowane atrybuty: opracowanie<\/i>, wskazuj\u0105ce na podmiot finansuj\u0105cy kwerend\u0119 oraz finansowanie (na razie wy\u0142\u0105cznie NPRH, kt\u00f3ry sfinansowa\u0142 projekt), oraz transkrypcja<\/i>, gdzie w przypadku wybranych materia\u0142\u00f3w umieszczana jest tre\u015b\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a dost\u0119pnego w formie pliku graficznego.<\/p>\n

Ka\u017cde \u017ar\u00f3d\u0142o zosta\u0142o opatrzone r\u00f3wnie\u017c zestawem etykiet okre\u015blaj\u0105cych r\u00f3\u017cne aspekty merytorycznie istotne: lokalizacj\u0119 geograficzn\u0105, tytu\u0142y wa\u017cnych film\u00f3w, nazwy firm, rodzaje technologii, kwalifikacj\u0119 formaln\u0105 czy zagadnienia problemowe, jak kinematografy w\u0119drowne<\/i> b\u0105d\u017a film lokalny<\/i><\/a>[24]<\/a>. Materia\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142owy gromadzony by\u0142 w trakcie kwerend, kt\u00f3re by\u0142y rozci\u0105gni\u0119te w czasie, wykonywane przez r\u00f3\u017cne osoby i w r\u00f3\u017cnych warunkach technicznych. Wprawdzie \u017ar\u00f3d\u0142a zbierano wed\u0142ug zestandaryzowanych wytycznych, ale rozmaite wzgl\u0119dy praktyczne spowodowa\u0142y, \u017ce niekiedy cz\u0119\u015b\u0107 informacji o \u017ar\u00f3dle jest niepe\u0142na. To tak\u017ce zosta\u0142o zaznaczone w opisie.<\/p>\n

Tak wygl\u0105da przyk\u0142adowy opis \u017ar\u00f3d\u0142a:<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
TYTU\u0141<\/td>\n<\/tr>\n
W\u0142o\u015bcianie w kinematografie [informacja prasowa, 1913].<\/td>\n<\/tr>\n
OPIS<\/td>\n<\/tr>\n
Informacja o wizycie ch\u0142op\u00f3w z maj\u0105tk\u00f3w W\u00f3lka \u0141asiecka i Zygmunt\u00f3w w kinematografie Eos w \u0141owiczu zorganizowanej przez w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tku.<\/td>\n<\/tr>\n
\u0179R\u00d3D\u0141O<\/td>\n<\/tr>\n
\u0141owiczanin, 1913, nr 5 (31 stycznia), s. 5.<\/td>\n<\/tr>\n
DATA<\/td>\n<\/tr>\n
1913.<\/td>\n<\/tr>\n
PRAWA<\/td>\n<\/tr>\n
Domena publiczna. Wolno zwielokrotnia\u0107, zmienia\u0107 i rozpowszechnia\u0107.<\/td>\n<\/tr>\n
J\u0118ZYK<\/td>\n<\/tr>\n
PL.<\/td>\n<\/tr>\n
ZASI\u0118G<\/td>\n<\/tr>\n
\u0141owicz.<\/td>\n<\/tr>\n
TRANSKRYPCJA<\/td>\n<\/tr>\n
W\u0142o\u015bcianie w kinematografie. <\/strong>Pp. Rybicki z W\u00f3lki \u0141asieckiej i Wr\u00f3blewski z Zygmuntowa postanowili swej s\u0142u\u017cbie folwarcznej pokaza\u0107 kinematograf, kt\u00f3rego nigdy nie widzieli. Wyprawiono ich tedy w liczbie oko\u0142o 60 os\u00f3b na kilku wozach. W\u0142o\u015bcianie bardzo si\u0119 zainteresowali samym napisem \u201eEos\u201d z jarz\u0105cych elektrycznych lampek. Nast\u0119pnie z ogromn\u0105 ciekawo\u015bci\u0105 \u015bledzili obrazy \u2013 kt\u00f3re sw\u0105 aktualno\u015bci\u0105 wprowadza\u0142y ich w zdumienie. Za wielk\u0105 zas\u0142ug\u0119 poczyta\u0107 nale\u017cy panom R. i W., \u017ce staraj\u0105 si\u0119 wszelkiemi sposobami u\u015bwiadamia\u0107 lud wiejski i do godziwych zach\u0119ca\u0107 go rozrywek.<\/td>\n<\/tr>\n
FINANSOWANIE<\/td>\n<\/tr>\n
Materia\u0142 zebrany w projekcie badawczym sfinansowanym w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego pod nazw\u0105 \u201eNarodowy Program Rozwoju Humanistyki\u201d w latach 2013\u20132015, projekt nr 21H 12 0206 81.<\/td>\n<\/tr>\n
KOLEKCJA<\/td>\n<\/tr>\n
Informacje prasowe.<\/td>\n<\/tr>\n
ETYKIETY<\/td>\n<\/tr>\n
Kinematografy, \u0141owicz, praktyki odbiorcze.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

 <\/h1>\n

Scenariusze u\u017cycia<\/b><\/p>\n

Jaki jest analityczny potencja\u0142 tego narz\u0119dzia? Kwerendy archiwalne cechuj\u0105 si\u0119 tym, \u017ce wykonywane s\u0105 pod k\u0105tem okre\u015blonego pytania badawczego, dotycz\u0105 w\u0105skiego obszaru geograficznego (w tym wypadku s\u0105 to zazwyczaj lokalne historie kultury filmowej) i przeprowadzane s\u0105 na zasobach dost\u0119pnych w konkretnej instytucji. Prze\u015bledzenie takich problem\u00f3w, jak cyrkulacja kopii filmowych, trasy w\u0119drownych kinematograf\u00f3w czy po prostu badania por\u00f3wnawcze dotycz\u0105ce rozwoju instytucji kina w r\u00f3\u017cnych miejscach wymagaj\u0105 kwerend na zupe\u0142nie inn\u0105 skal\u0119. Baza danych umo\u017cliwia zatem formu\u0142owanie pyta\u0144 badawczych, kt\u00f3re nie by\u0142y istotne podczas wykonywania pojedynczej kwerendy. Zestaw metadanych pozwala na powt\u00f3rne wykorzystanie \u017ar\u00f3d\u0142a w innym kontek\u015bcie. Jest to mo\u017cliwe dzi\u0119ki temu, \u017ce ka\u017cde \u017ar\u00f3d\u0142o w \u201eKulturze atrakcji\u201d w metadanych opatrywane jest osobnym atrybutem z dat\u0105 powstania \u017ar\u00f3d\u0142a oraz lokalizacj\u0105 geograficzn\u0105. W efekcie tryb wyszukiwania zaawansowanego pozwala na przegl\u0105danie \u017ar\u00f3de\u0142 nie tylko wed\u0142ug poszukiwanych s\u0142\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c obejmuj\u0105ce wskazany okres czy obszar. Ka\u017cde \u017ar\u00f3d\u0142o opatrywane jest przy tym zestawem etykiet (tag\u00f3w). Etykiety te nie tylko zapewniaj\u0105 dookre\u015blenie w\u0142a\u015bciwo\u015bci formalnych (typ \u017ar\u00f3d\u0142a, rodzaj technologii, posta\u0107), ale dotycz\u0105 w\u0119z\u0142owych zagadnie\u0144 badawczych w tym polu problemowym, takich jak na przyk\u0142ad dystrybucja, kinematografy w\u0119drowne czy praktyki odbiorcze. Dodatkowo system wyszukiwania zaawansowanego umo\u017cliwia tworzenie z\u0142o\u017conych zapyta\u0144 okre\u015blanych przez zestaw kryteri\u00f3w. Mo\u017cna zatem sprawdzi\u0107 na przyk\u0142ad wszystkie informacje o kinematografach w\u0119drownych z \u0141odzi i Pabianic z lat 1903\u20131904 lub prze\u015bledzi\u0107 kolejno\u015b\u0107 wy\u015bwietlania i odbi\u00f3r filmu Quo vadis<\/i> (re\u017c. Ernesto Guazzoni, 1913) w r\u00f3\u017cnych kinematografach Kr\u00f3lestwa Polskiego. Oczywi\u015bcie takie wykorzystanie bazy mo\u017cliwe jest tylko po uzyskaniu efektu skali przy odpowiednim rozbudowaniu liczby rekord\u00f3w w bazie danych.<\/p>\n

Konkluzje<\/strong><\/p>\n

\u201eKultura atrakcji\u201d to unikalne w skali polskiej narz\u0119dzie wykorzystuj\u0105ce wiod\u0105ce technologie i wpisuj\u0105ce si\u0119 w aktualne tendencje cyfrowej historii kultury filmowej. Jest to narz\u0119dzie digitalizacyjno-archiwizacyjne o rozszerzonych funkcjach analitycznych \u2013 takie, kt\u00f3re nie tylko udost\u0119pnia w wersji cyfrowej istniej\u0105ce korpusy materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych, ale te\u017c tworzy nowy korpus \u017ar\u00f3de\u0142. Zosta\u0142y one zgromadzone w trakcie kwerend wykonywanych wed\u0142ug kryteri\u00f3w problemowych i opracowane merytorycznie pod k\u0105tem g\u0142\u00f3wnych zagadnie\u0144 badawczych dyscypliny. Pozwala ono nie tylko zoptymalizowa\u0107 prac\u0119 badacza, ale daje te\u017c szans\u0119 na zestawianie tre\u015bci, stawianie pyta\u0144 badawczych, dostrze\u017cenie nowych powi\u0105za\u0144. Staje si\u0119 w ten spos\u00f3b niejako laboratorium, w kt\u00f3rym dochodzi do wytworzenia nowej wiedzy, trudnej czy wr\u0119cz niemo\u017cliwej do wyprodukowania, w warunkach analogowych. Tym samym mo\u017cna wierzy\u0107, \u017ce staje si\u0119 ono modelowym narz\u0119dziem cyfrowej historii w obszarze badania kultury filmowej.<\/p>\n

Na koniec chcia\u0142bym jeszcze zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na dwie kwestie. Po pierwsze, na niedostosowanie formalnych kryteri\u00f3w oceny dorobku naukowego w Polsce do rozwoju humanistyki cyfrowej<\/a>[25]<\/a>. Pomimo \u017ce opisane tu narz\u0119dzie spe\u0142nia du\u017co lepiej funkcj\u0119, kt\u00f3r\u0105 niegdy\u015b pe\u0142ni\u0142y drukowane opracowania tekst\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych, nie ma mo\u017cliwo\u015bci w\u0142\u0105czenia go do swojego oficjalnego dorobku naukowego (przynajmniej tego, kt\u00f3ry podlega ewaluacji). Nie ma bowiem w przepisach s\u0142owa o tego typu bazach cyfrowych. Repozytorium takie mo\u017cna by pr\u00f3bowa\u0107 zaklasyfikowa\u0107 jako \u2013 rzecz zdroworozs\u0105dkowa \u2013 opracowania tekst\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych, b\u0119d\u0105ce form\u0105 monografii<\/a>[26]<\/a>. Mo\u017cna pr\u00f3bowa\u0107 nada\u0107 mu numer ISBN (zgodnie z zasadami Biblioteki Narodowej mog\u0105 go otrzyma\u0107 r\u00f3\u017cne formy elektroniczne, aczkolwiek w tym przypadku mo\u017cna rozwa\u017ca\u0107 zaklasyfikowanie archiwum jako wydawnictwa ci\u0105g\u0142ego, kt\u00f3remu przys\u0142uguje ISSN), podda\u0107 recenzji i opatrzy\u0107 bibliografi\u0105 naukow\u0105. Niestety, zupe\u0142nie niemo\u017cliwe jest w tym przypadku wykazanie spe\u0142nienia formalnego kryterium polegaj\u0105cego na konieczno\u015bci opublikowania takiego opracowania jako ksi\u0105\u017cka lub odr\u0119bny tom o obj\u0119to\u015bci minimum sze\u015bciu arkuszy wydawniczych (bazy danych nie mierzy si\u0119 w arkuszach wydawniczych). S\u0142owem, kryteria ewaluacji, premiuj\u0105c wydanie ksi\u0105\u017cki, a nie opracowanie bazy danych, promuj\u0105 tworzenie rozwi\u0105za\u0144 przestarza\u0142ych. Problemy takie stan\u0105 si\u0119 coraz powszechniejsze wraz z rozwojem humanistyki cyfrowej.<\/p>\n

Po drugie, jest to kwestia wsp\u00f3\u0142pracy badaczy jako warunku powodzenia tego typu przedsi\u0119wzi\u0119cia. Zrealizowany projekt mia\u0142 charakter pilota\u017cowy. Polega\u0142 na opracowaniu narz\u0119dzia oraz wype\u0142nieniu go tre\u015bciami zwi\u0105zanymi z zadaniami badawczymi realizowanymi w projekcie. Daleko tu zatem do osi\u0105gni\u0119cia celu strategicznego, jakim jest zgromadzenie mo\u017cliwie kompletnego zestawu \u017ar\u00f3de\u0142. To wymaga uzupe\u0142nienia o \u017ar\u00f3d\u0142a dotycz\u0105ce szeregu lokalnych kultur filmowych. Jak wskazuje Marcin Wilkowski, przy r\u00f3\u017cnorodnych i konkuruj\u0105cych definicjach poj\u0119cia humanistyki cyfrowej podstawow\u0105 warto\u015bci\u0105 jest otwarto\u015b\u0107 rozumiana jako element kultury dzielenia si\u0119<\/a>[27]<\/a>. Gdyby inni badacze zajmuj\u0105cy si\u0119 t\u0105 tematyk\u0105 w\u0142\u0105czyli si\u0119 w rozw\u00f3j bazy \u201eKultura atrakcji\u201d i udost\u0119pnili materia\u0142y zgromadzone w trakcie ich w\u0142asnych kwerend, w\u00f3wczas r\u00f3wnie\u017c w sferze humanistyki zrealizowany zosta\u0142by postulat, kt\u00f3ry powsta\u0142 w naukach \u015bcis\u0142ych i spo\u0142ecznych. Tam bowiem nawo\u0142uje si\u0119 do dzielenia si\u0119 danymi badawczymi, czemu s\u0142u\u017c\u0105 repozytoria otwartych danych<\/a>[28]<\/a>. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kwerend odbywa si\u0119 przecie\u017c w toku projekt\u00f3w finansowanych ze \u015brodk\u00f3w publicznych, pozwoli\u0142oby to zatem na ich efektywniejsze wykorzystanie, ale r\u00f3wnie\u017c doprowadzi\u0142o do stworzenia wzorcowej praktyki wsp\u00f3\u0142pracy w zakresie nauk humanistycznych.<\/p>\n


<\/p>\n
\n
\n

<\/a>[1] Antologia cyfrowa \u201eKultura atrakcji\u201d jest jednym z rezultat\u00f3w projektu badawczego \u201eKultura popularna i wczesne kino na ziemiach polskich pod panowaniem rosyjskim 1890\u20131914\u201d prowadzonego na Uniwersytecie SWPS po kierunkiem dr. \u0141ukasza Biskupskiego i finansowanego z Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (projekt nr 21H 12 0206 81). Podczas pracy nad artyku\u0142em autor otrzymywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c stypendium START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] Podzi\u0119kowania dla Dariusza Majewskiego, Rados\u0142awa Michalskiego, Macieja Malangiewicza, Marty Piestrzeniewicz, Moniki Rawskiej, Eweliny Tatarki i Paw\u0142a Wojciechowskiego (Geekvetica). Nale\u017cy jednak zaznaczy\u0107, \u017ce ewentualne niedoskona\u0142o\u015bci systemu s\u0105 wy\u0142\u0105cznie wynikiem decyzji kierownika projektu. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] M.G. Kirschenbaum, What is digital humanities and what\u2019s it doing in English departments?<\/i>, [w:] Debates in the digital humanities<\/i>, red. M.K. Gold, University of Minnesota Press, Minneapolis\u2013London 2012, s. 3\u201311. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] W sierpniu 2014 r. powsta\u0142o konsorcjum DARIAH-PL, kt\u00f3rego celem jest wspieranie rozwoju humanistyki cyfrowej w Polsce, tworzenie nowych narz\u0119dzi i rozwijanie mi\u0119dzynarodowych projekt\u00f3w badawczych, zrzeszaj\u0105ce kilkana\u015bcie polskich jednostek naukowych dzia\u0142aj\u0105cych w tym obszarze. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] D.M. Berry, Understanding Digital Humanities<\/i>, Palgrave Macmillan, New York 2012, s. 2\u20135. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6] R. Bomba, Narz\u0119dzia cyfrowe jako wyznacznik nowego paradygmatu bada\u0144 humanistycznych<\/i>, [w:] Zwrot cyfrowy w humanistyce<\/i>, red. A. Radomski i R. Bomba, e-Naukowiec, Lublin 2013, s. 57\u201372, http:\/\/e-naukowiec.eu\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/Zwrot_cyfrowy_w_humanistyce.pdf. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] S. Robertson, The Differences between Digital History and Digital Humanities,<\/i> 23 maja 2014, http:\/\/drstephenrobertson.com\/blog-post\/the-differences-between-digital-history-and-digital-humanities\/ [dost\u0119p: 12.06.2016]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] Wi\u0119cej na ten temat: M. Wilkowski, Wprowadzenie do historii cyfrowej<\/i>, Instytut Kultury Miejskiej, Gda\u0144sk 2013, online: http:\/\/historiacyfrowa.ikm.gda.pl\/. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] D. Seefeldt, W.G. III Thomas, What is Digital History? A Look at Some Exemplar Projects<\/i> (2009), DigitalCommons@University of Nebraska \u2013 Lincoln, Faculty Publications, Department of History. Paper 98, http:\/\/digitalcommons.unl.edu\/historyfacpub\/98 [dost\u0119p: 12.06.2016]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[10] Zob. Roy Rosenzweig Center for History and New Media, Department of History and Art History, George Mason University: http:\/\/chnm.gmu.edu\/about\/. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[11] Genezy Centrum mo\u017cna si\u0119 zatem doszukiwa\u0107 w aktywnych od lat 60. ruchach postuluj\u0105cych wi\u0119ksze zaanga\u017cowanie publiczne historii, promuj\u0105ce wielog\u0142osowy jej obraz (chocia\u017cby poprzez gromadzenie historii m\u00f3wionych), kt\u00f3re zaowocowa\u0142y takimi pr\u0105dami, jak user generated history<\/i>, historia obywatelska czy historia publiczna, w kt\u00f3rej nast\u0119puje zatarcie granic pomi\u0119dzy histori\u0105 profesjonaln\u0105, akademick\u0105 oraz popularn\u0105, pasjonack\u0105. Zob. A. Zysiak, Historia cyfrowa \u2013 nowe ramy bada\u0144 naukowych? Przypadek centrum historii i nowych medi\u00f3w Roya Rosenzweiga<\/i>, \u201ePrzegl\u0105d Humanistyczny\u201d 2010, nr 5\u20136, s. 151\u2013162. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[12] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[13] Centrum nie ogranicza si\u0119 jedynie do narz\u0119dzi historycznych. Opracowa\u0142o na przyk\u0142ad jeden z najpopularniejszych menad\u017cer\u00f3w bibliografii na \u015bwiecie \u2013 Zotero. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[14] Digital History Cinema Projects, http:\/\/transformationsconference.net\/dh-cinema-projects\/. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[15] Mapping Moviegoing in North Carolina: http:\/\/docsouth.unc.edu\/gtts\/. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[16] Na stronie organizacji znajduje si\u0119 lista projekt\u00f3w: http:\/\/homernetwork.org\/. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[17]  Gubernie kaliska, kielecka, lubelska, \u0142om\u017cy\u0144ska, piotrkowska, p\u0142ocka, radomska, siedlecka (w obszarze przed 1912 rokiem), suwalska oraz warszawska. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[18] Zob. A. Gaudreault, Film and Attraction. <\/i>From Kinematography to Cinema<\/i>, t\u0142um. T. Barnard, University of Illinois Press, Chicago 2011; A. Gaudreault, P. Marion, A medium is always born twice\u2026<\/i>, \u201eEarly Popular Visual Culture\u201d 2005, t. 3, nr 1, s. 3\u201315; A. Gaudreault, P. Marion, The Cinema as a Model for the Genealogy of Media<\/i>, \u201eConvergence. The International Journal of Research into New Media Technologies\u201d 2002, t. 8, nr 4, s. 12\u201318. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[19]  \u0141. Biskupski, Miasto atrakcji. Narodziny kultury masowej na prze\u0142omie XIX i XX wieku \u2013 kino  w systemie rozrywkowym \u0141odzi<\/i>, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2013. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[20] Lista stron dost\u0119pna jest na stronie Omeki: https:\/\/omeka.org. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[21] Scripto, na zasadzie analogicznej do oprogramowania MediaWiki, pozwala na wykonywanie przez u\u017cytkownik\u00f3w grupowej transkrypcji \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych, co zwi\u0119ksza ich widoczno\u015b\u0107 dla narz\u0119dzi cyfrowych i buduje zaanga\u017cowan\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 u\u017cytkownik\u00f3w. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[22] Opr\u00f3cz s\u0142owa mo\u017cna ograniczy\u0107 wyszukiwanie do okre\u015blonego atrybutu (lub ich zestaw\u00f3w), a tak\u017ce kolekcji, typu publikacji czy etykiet. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[23] M. Rynarzewski, Omeka.net \u2013 atrakcyjna alternatywa dla dLibry?<\/i>, \u201eHistoria i media. Historia i dziedzictwo w kulturze cyfrowej\u201d, 25 listopada 2010, http:\/\/historiaimedia.org\/2010\/11\/25\/omeka-net-atrakcyjna-alternatywa-dla-dlibry\/ [dost\u0119p: 12.06.2016]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[24] Atrybuty zasi\u0119g<\/i> i data<\/i> dubluj\u0105 podane ju\u017c informacje, ale zosta\u0142y zachowane w celu zwi\u0119kszenia skuteczno\u015bci wyszukiwania zaawansowanego. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[25] Zwracaj\u0105 na to r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 Rados\u0142aw Bomba i Maciej Maryl. Zob. R. Bomba, Narz\u0119dzia cyfrowe jako wyznacznik nowego paradygmatu bada\u0144 humanistycznych<\/i>, dz. cyt.; M. Maryl, F5: od\u015bwie\u017canie filologii<\/i>, \u201eTeksty Drugie\u201d 2014, nr 2, s. 9\u201320. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[26] Rozporz\u0105dzenia MNiSW z dnia 13 lipca 2012 r. w sprawie kryteri\u00f3w i trybu przyznawania kategorii naukowej jednostkom naukowym \u2013 Dz. U. 2012 nr 0, poz. 877, \u00a7 8.1, pkt 2, 4). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[27] M. Wilkowski, Otwarto\u015b\u0107 w (cyfrowej) historii: tekst prawie programowy<\/i>, [w:] Zwrot cyfrowy w humanistyce<\/i>, dz. cyt., s. 169\u2013176, online: http:\/\/e-naukowiec.eu\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/Zwrot_cyfrowy_w_humanistyce.pdf. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[28] Takich jak Repozytorium Otwartych Danych stworzone przez Centrum Otwartej Nauki: https:\/\/repod.pon.edu.pl. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n

\u0141ukasz Biskupski<\/b> \u2013 kulturoznawca i filmoznawca, doktor nauk humanistycznych. Zajmuje si\u0119 histori\u0105 kultury filmowej, histori\u0105 gospodarcz\u0105 kina i przemianami kultury wizualnej. Autor ksi\u0105\u017cki Miasto Atrakcji. Narodziny kultury masowej na prze\u0142omie XIX i XX wieku \u2013 kino w systemie rozrywkowym \u0141odzi<\/i> (Narodowe Centrum Kultury, 2013). Naukowo zwi\u0105zany z Uniwersytetem SWPS w Warszawie, gdzie uczestniczy w realizacji projekt\u00f3w badawczych po\u015bwi\u0119conych historii kultury popularnej. Kurator wystaw sta\u0142ych w Narodowym Centrum Kultury Filmowej w \u0141odzi. Cz\u0142onek redakcji kwartalnika naukowego \u201eKultura Popularna\u201d. Laureat stypendium START Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej oraz I nagrody w Konkursie im. Inki Brodzkiej-Wald na najlepsz\u0105 prac\u0119 doktorsk\u0105 dotycz\u0105c\u0105 wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci z dziedziny humanistyki. Cz\u0142onek Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego, Polskiego Towarzystwa Bada\u0144 nad Filmem i Mediami oraz NECS \u2013 European Network for Cinema and Media Studies.<\/p>\n

Cyfrowa historia kultury filmowej. \u201eKultura atrakcji\u201d: antologia \u017ar\u00f3de\u0142 do badania kina i kultury popularnej na prze\u0142omie XIX i XX wieku<\/b><\/p>\n

Rozw\u00f3j cyfrowej humanistyki zmusza do rozszerzenia kompetencji akademickich humanist\u00f3w o umiej\u0119tno\u015bci z zakresu nauk technicznych, zw\u0142aszcza informatyki. Powoduje r\u00f3wnie\u017c, \u017ce zmienia si\u0119 charakter komunikacji naukowej. Obok tradycyjnego pisania artyku\u0142\u00f3w naukowych i monografii, humani\u015bci prowadz\u0105 prace badawcze z pogranicza dzia\u0142a\u0144 o charakterze konstrukcyjnym, kt\u00f3rym r\u00f3wnie\u017c powinny towarzyszy\u0107 krytyczne dyskusje naukowe. Jest to obszar nadal s\u0142abo rozpoznany, zw\u0142aszcza w obr\u0119bie formalnych klasyfikacji dorobku naukowego. Niemniej rozw\u00f3j narz\u0119dzi cyfrowych wspieraj\u0105cych badania humanistyczne, wymusza opatrywanie ich dyskursywnym komentarzem. Celem tekstu jest taki w\u0142a\u015bnie komentarz \u2013 prezentacja antologii cyfrowej \u201eKultura atrakcji\u201d (www.kultura-atrakcji.swps.edu.pl). To narz\u0119dzie humanistyki cyfrowej w postaci archiwum \u017ar\u00f3de\u0142 do badania kina i kultury popularnej na prze\u0142omie XIX i XX wieku w Kr\u00f3lestwie Polskim przed 1918 rokiem. Artyku\u0142 przedstawia za\u0142o\u017cenia teoretyczne i charakterystyk\u0119 archiwum oraz praktyczne wnioski z jego realizacji. Przedsi\u0119wzi\u0119cie zostaje r\u00f3wnie\u017c usytuowane w kontek\u015bcie historii cyfrowej, a konkretnie dzia\u0142a\u0144 dotycz\u0105cych badania pocz\u0105tk\u00f3w kultury filmowej.<\/p>\n

Digital History of Film Culture. \u201eThe Culture of Attractions\u201d: an anthology of resources for research on cinema and popular culture at the turn of 19th<\/sup> and 20th<\/sup> century<\/b><\/p>\n

The development of digital humanities stimulates scholars in the field of humanities to expand their professional skills into the domain of information technologies. It also changes the nature of scholarly communication. Apart from the traditional production of academic papers and books, humanists have also started to develop academic digital tools which also deserve proper critical attention. This area is still not explored enough. Moreover, it is not reflected in the formal assessment systems of research output. Nevertheless, the development of the digital tools that support research in humanities calls for a discursive comment. The purpose of this article is a self-comment to a digital anthology \u201eThe Culture of Attractions\u201d (www.kultura-atrakcji.swps.edu.pl). It is a digital tool that aggregates historical sources on the history of cinema and popular culture in the Congress Poland before 1918. The article presents theoretical principles and features of the archive, as well as some reflections on the implementation process. The endeavour is also situated in the context of the digital history of early film culture. <\/p>\n

S\u0142owa kluczowe<\/b>: humanistyka cyfrowa; historia kina polskiego; wczesne kino <\/p>\n

Keywords<\/b>: digital humanities; history of Polish cinema; early cinema<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rozw\u00f3j humanistyki cyfrowej zmusza do rozszerzenia zestawu kompetencji, kt\u00f3rymi powinien dysponowa\u0107 akademicki humanista, o kompetencje z zakresu nauk technicznych, zw\u0142aszcza informatyki. Wywo\u0142uje on tak\u017ce zmian\u0119 charakteru komunikacji naukowej. Obok tradycyjnego pisania artyku\u0142\u00f3w naukowych i monografii humani\u015bci prowadz\u0105 prace badawcze na pograniczu dzia\u0142a\u0144 konstrukcyjnych; im r\u00f3wnie\u017c powinny towarzyszy\u0107 krytyczne dyskusje naukowe. Jest to obszar nadal s\u0142abo… Czytaj wi\u0119cej »Cyfrowa historia kultury filmowej. \u201eKultura atrakcji\u201d: antologia \u017ar\u00f3de\u0142 do badania kina i kultury popularnej na prze\u0142omie XIX i XX wieku<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":787,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[80],"tags":[8,116,971,117,118,119],"ppma_author":[120],"class_list":["post-189","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016","tag-historia-kina","tag-humanistyka-cyfrowa","tag-kino-plastyka","tag-kultura-atrakcji","tag-poczatki-kina","tag-wczesne-kino"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t