{"id":188,"date":"2016-02-01T00:00:00","date_gmt":"2016-01-31T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2016\/02\/01\/sw-performer\/"},"modified":"2021-06-25T14:09:13","modified_gmt":"2021-06-25T13:09:13","slug":"sw-performer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/","title":{"rendered":"\u015aw. Performer"},"content":{"rendered":"<p align=\"center\"><b><br \/>\n<iframe loading=\"lazy\" style=\"display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/rYShqkyXDSI\" allowfullscreen=\"\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\"><\/iframe><\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"center\"><b><br \/>\n<\/b>Inspiracj\u0105 do napisania tego tekstu jest film w re\u017cyserii \u0141ukasza Rondudy i Macieja Sobieszcza\u0144skiego <i>Performer<\/i> (2015). Poprzez analiz\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 ze starszym o prawie 40 lat filmem Witolda Leszczy\u0144skiego <i>Rekolekcje <\/i>(1977) chcia\u0142abym spr\u00f3bowa\u0107 wskaza\u0107 jego miejsce w historii polskiego kina. Mam zamiar tak\u017ce przeanalizowa\u0107, na czym polega interdyscyplinarno\u015b\u0107 obu dzie\u0142 i jakie niesie ze sob\u0105 konsekwencje dla ich odbioru.<\/p>\n<p align=\"center\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2016\/Performer\/performer_wajda_studio.jpg\" style=\"display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;\" width=\"550\" height=\"367\"><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\" align=\"center\"><span style=\"font-size: x-small;\">Oskar Dawicki w filmie &#8222;Performer&#8221;<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: xx-small;\">\u017ar\u00f3d\u0142o:&nbsp;Wajda Studio<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" align=\"center\">Oryginalno\u015b\u0107 i osobliwo\u015b\u0107 <i>Performera<\/i> sprawia,&nbsp;\u017ce jest on nie\u0142atwy w klasyfikacji, wymyka si\u0119 znanym kategoriom i jedynie do pewnego stopnia jest dzie\u0142em konwencjonalnym: poprzez poddanie si\u0119 rygorowi filmu fabularnego z jego prymatem dla opowiadanej historii, jednocze\u015bnie wci\u0105\u017c pozostaje z ducha awangardowy; definiuj\u0105c jego to\u017csamo\u015b\u0107, nale\u017cy go raczej umiejscowi\u0107 na pograniczu klasycznego filmu fabularnego i filmu tworzonego przez artyst\u00f3w sztuk wizualnych. Ronduda nazywa <i>Performera<\/i> <i>filmem granicznym<\/i>, nale\u017c\u0105cym do trzech odr\u0119bnych porz\u0105dk\u00f3w: kina konceptualnego, kina art-housowego oraz kina fabularnego<a name=\"k2\"><\/a><a href=\"#k2a\">[2]<\/a>. Hybrydowo\u015b\u0107 i unikatowo\u015b\u0107 formy s\u0105 warunkowane przede wszystkim poprzez wyb\u00f3r g\u0142\u00f3wnego bohatera: jest nim artysta performer Oskar Dawicki, kt\u00f3ry w filmie gra Oskara Dawickiego<a name=\"k3\"><\/a><a href=\"#k3a\">[3]<\/a>. Pozornie gest ten stanowi jedynie odzwierciedlenie rzeczywisto\u015bci na wz\u00f3r filmu dokumentalnego czy te\u017c popularnego obecnie paradokumentu; jednak <i>Performer<\/i> nie odbija rzeczywisto\u015bci, jest raczej zwierciad\u0142em sztuki i dopiero poprzez ni\u0105, w dalszej kolejno\u015bci, odwzorowuje rzeczywisto\u015b\u0107. Dawicki gra w nim Oskara Dawickiego, ale nie samego siebie (cho\u0107 granice pomi\u0119dzy rzeczywisto\u015bci\u0105 a kreacj\u0105 s\u0105 celowo zamazane i niewyra\u017ane), a artyst\u0119 performera, kt\u00f3ry ch\u0119tnie pos\u0142uguje si\u0119 w swoich realizacjach figur\u0105 autoportretu, wprz\u0119ga we w\u0142asne dzia\u0142ania publiczno\u015b\u0107, jednak czasami ukrywa swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 b\u0105d\u017a te\u017c na\u015bladuje kogo\u015b innego. Mno\u017c\u0105ce si\u0119 w filmie pytania o status tej postaci, a tak\u017ce wymieszane w\u0105tki autobiograficzne i fikcyjne utrudniaj\u0105 jednoznaczn\u0105 klasyfikacj\u0119 dzie\u0142a. Pojawiaj\u0105 si\u0119&nbsp;kolejne w\u0105tpliwo\u015bci: czy Dawicki jest w jakiej\u015b cz\u0119\u015bci na ekranie sob\u0105 samym? Do jakiego stopnia czerpie z w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144? Czy te\u017c&nbsp;mo\u017ce na ekranie jest performerem w dzia\u0142aniu? A mo\u017ce performerem odegranym? Czy raczej pseudoaktorem? Albo performerem podszywaj\u0105cym si\u0119 pod rol\u0119 aktora?<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Je\u015bli poszukamy g\u0142\u0119biej i powr\u00f3cimy do lat 70., czyli do chwili narodzin sztuki performance w Polsce, oka\u017ce si\u0119, \u017ce uda nam si\u0119 znale\u017a\u0107 duchowego ojca <i>Performera <\/i>nie tyle w obszarze historii sztuki, ile w obr\u0119bie kinematografii. Swoj\u0105 struktur\u0105, zanegowan\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105, konstrukcj\u0105 postaci g\u0142\u00f3wnego bohatera, ale tak\u017ce wymow\u0105, przypomina on inny polski film, dzi\u015b zapomniany: wymienione na samym pocz\u0105tku tekstu <i>Rekolekcje <\/i>(1977) w re\u017cyserii Witolda Leszczy\u0144skiego. Podobie\u0144stwo pomi\u0119dzy tymi dzie\u0142ami jest chwilami tak du\u017ce, \u017ce a\u017c uderzaj\u0105ce, wskazuj\u0105ce na swoist\u0105, by\u0107 mo\u017ce nie\u015bwiadom\u0105, kontynuacj\u0119. Analiza por\u00f3wnawcza obu film\u00f3w pozwoli na uwypuklenie pewnych motyw\u00f3w nieobecnych w <i>Performerze<\/i>, a wzbogacaj\u0105cych jego odbi\u00f3r poprzez umieszczenie nie tylko w tradycji i historii polskiego kina, ale i na linii rozwoju sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2016\/Performer\/1-F-2080-5-1500x.jpg\" style=\"display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;\" width=\"550\" height=\"594\"><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Adam (Ryszard Cie\u015blak)&nbsp;w filmie &#8222;Rekolekcje&#8221;<br \/>\n<\/span><span style=\"color: #888888; text-align: left; font-size: xx-small;\">\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><i>Performer<\/i> stawia przed widzem pytania dotycz\u0105ce to\u017csamo\u015bci samego dzie\u0142a filmowego. Nie mamy bowiem do czynienia po prostu z filmem o sztuce. Nie jest to ani biografia artysty, ani biografia artystyczna. Nie mo\u017cna go zakwalifikowa\u0107 jako fabularyzowanego dokumentu ani jako dokumentalnej inscenizacji. Cz\u0119\u015b\u0107 tych w\u0105tpliwo\u015bci pojawia si\u0119 ze wzgl\u0119du na sam wyb\u00f3r materii, w obr\u0119bie kt\u00f3rej porusza si\u0119&nbsp;film: sztuki performance. W\u015br\u00f3d nielicznych portret\u00f3w artyst\u00f3w w historii polskiego kina fabularnego, cho\u0107 bywaj\u0105 to dzie\u0142a niezwyk\u0142e (np. <i>M\u00f3j Nikifor<\/i> Krzysztofa Krauzego czy <i>Wojaczek<\/i> Lecha Majewskiego), \u017caden z nich nigdy nie opowiada\u0142 w tak otwarty i ca\u0142o\u015bciowy spos\u00f3b o sztuce performance. Oczywi\u015bcie, ma to w du\u017cej mierze zwi\u0105zek z tym,&nbsp;\u017ce sam performance jest dziedzin\u0105 stosunkowo m\u0142od\u0105, datowan\u0105 na lata 60. i 70. XX wieku <a name=\"k4\"><\/a><a href=\"#k4a\">[4]<\/a>. Nie ma wi\u0119c jeszcze wypracowanych narz\u0119dzi krytycznych, kt\u00f3re podpowiedz\u0105, jak pisa\u0107 o filmie nieb\u0119d\u0105cym dokumentem, dotycz\u0105cym w tak bezpo\u015bredni spos\u00f3b sztuki performance. W jaki spos\u00f3b zmierzy\u0107 si\u0119 z jego warstw\u0105 estetyczn\u0105? Jak j\u0105 oceni\u0107, skoro sam performance wymyka si\u0119&nbsp;definicjom i w zasadzie co jaki\u015b czas definiuje sam siebie na nowo<a name=\"k5\"><\/a><a href=\"#k5a\">[5]<\/a>?<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Autorzy przywo\u0142anej ju\u017c przeze mnie ksi\u0105\u017cki <i>Kino-sztuka. Zwrot kinematograficzny w polskiej sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej<\/i> w szerszej perspektywie diagnozuj\u0105 przeobra\u017cenia na styku polskiego kina i sztuki, by\u0107 mo\u017ce nieco bardziej istotne z punktu widzenia sztuk audiowizualnych ni\u017c kinematografii. Jak pisz\u0105 we wst\u0119pie: <i>W ksi\u0105\u017cce tej staramy si\u0119 opisa\u0107 nowe zjawisko artystyczne (&#8230;) Na czym ono polega? Najpro\u015bciej rzecz ujmuj\u0105c, na przemianie tw\u00f3rc\u00f3w z pola sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej w re\u017cyser\u00f3w pe\u0142nometra\u017cowego kina fabularnego. Na kr\u0119ceniu przez nich narracyjnych, operuj\u0105cych emocjami, aktorskich film\u00f3w, skierowanych do kinowej, a nie tylko galeryjnej publiczno\u015b\u0107 <\/i><a name=\"k6\"><\/a><a href=\"#k6a\">[6]<\/a>. Kategori\u0119 <i>pola<\/i> autorzy przytaczaj\u0105 za Pierre\u2019em Bourdieu <i>&#8230;jako daj\u0105cy si\u0119 wydzieli\u0107 obszar interakcji spo\u0142ecznych, w kt\u00f3rych umieszczeni s\u0105 poszczeg\u00f3lni jego aktorzy, ich pozycje oraz regu\u0142y zajmowania i wytwarzania relacji<\/i><a name=\"k7\"><\/a><a href=\"#k7a\">[7]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">O ile bowiem zwi\u0105zki kina, nazwijmy je artystycznego, z innymi rodzajami filmowymi \u2013 dokumentem czy animacj\u0105 \u2013 maj\u0105 ju\u017c w polskim kinie swoj\u0105 dynamik\u0119 i w\u0142asn\u0105 histori\u0119, o tyle bliska relacja sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej z filmem fabularnym, wraz ze specyfik\u0105 procesu jego powstawania (scenariusz, aktorzy, zesp\u00f3\u0142 filmowy, postprodukcja, wysoki bud\u017cet itd.), jest u nas zjawiskiem stosunkowo nowym, obejmuj\u0105cym maksymalnie ostatni\u0105 dekad\u0119. W historii kina, tak\u017ce rodzimego, du\u017co wi\u0119cej miejsca zajmuj\u0105 zwi\u0105zki kina i literatury, a problematyka adaptacji doczeka\u0142a si\u0119&nbsp;wielotomowych opracowa\u0144; natomiast obrazowi, nierozerwalnie przecie\u017c zwi\u0105zanemu ze sztuk\u0105 kinematograficzn\u0105, po\u015bwi\u0119ca si\u0119 du\u017co mniej wnikliwo\u015bci i uwagi. Zjawiska takie jak np. dzia\u0142alno\u015b\u0107 i eksperymenty Warsztatu Formy Filmowej w latach 70. (przypomnijmy: to z tego \u015brodowiska wywodzi si\u0119 p\u00f3\u017aniejszy zdobywca Oscara Zbigniew Rybczy\u0144ski) traktowane s\u0105 raczej marginalnie, a pozycja literatury, je\u015bli chodzi o intertekstualne relacje z kinem, wydaje si\u0119 nadal dominuj\u0105ca. Ronduda i Majmurek na \u0142amach <i>Kino-sztuki<\/i> zauwa\u017caj\u0105, \u017ce zdiagnozowane przez nich zjawisko nabra\u0142o tempa m.in. poprzez instytucjonalne wsparcie finansowe: w 2011 Polski Instytut Sztuki Filmowej oraz Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie ustanowi\u0142y Nagrod\u0119 Filmow\u0105 w wysoko\u015bci 500 000 z\u0142 na produkcj\u0119 filmu fabularnego dla artysty poruszaj\u0105cego si\u0119 pomi\u0119dzy sztukami wizualnymi a kinematografi\u0105. Da\u0142o to dodatkowy impuls do dzia\u0142ania.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><i>Performer<\/i> w \u00f3w zwrot kinematograficzny wpisuje si\u0119 poprzez odwa\u017cne, nowatorskie potraktowanie formy filmowej. Nie tylko porusza si\u0119&nbsp;po obszarze sztuki obcym kinematografii, ale i szuka nowego j\u0119zyka, tak\u017ce poprzez eksperymenty z estetyk\u0105 dzie\u0142a filmowego, aby odnale\u017a\u0107 jak najw\u0142a\u015bciwszy spos\u00f3b przekazania prezentowanych przez siebie tre\u015bci. W efekcie powsta\u0142 film estetycznie sp\u00f3jny, na sw\u00f3j spos\u00f3b konsekwentny. Owo poszukiwanie wspiera ciekawy zabieg formalny: w <i>Performerze<\/i> zosta\u0142o umieszczonych wiele r\u00f3\u017cnych dzie\u0142 sztuki, w du\u017cej mierze film sk\u0142ada si\u0119 z serii prac Dawickiego stworzonych b\u0105d\u017a zrekonstruowanych na potrzeby tej fabularnej realizacji. Mo\u017cna go zatem tak\u017ce potraktowa\u0107 jako szczeg\u00f3lnego rodzaju odmian\u0119 autobiografizmu filmowego. S\u0105 to prace: <i>Mowa jest srebrem<\/i> (2014), <i>Bez tytu\u0142u<\/i>&nbsp;(2002), <i>Drzewo wiadomo\u015bci<\/i> (2008), <i>Akrobata<\/i> (2011), <i>Ba\u0142wan cytat\u00f3w<\/i> (2004\/2014), <i>Amaregddon<\/i> (2005\/2014), <i>W grobie z kaskaderami<\/i> (2014), <i>Przelew<\/i> (2014), <i>Kradzie\u017c \u015bmieci<\/i> (2014), <i>Pomocy!<\/i> (1999), <i>Urz\u0119dnicy sztuki<\/i> (1994\/2014), <i>Okno \u017cycia<\/i> (2014), <i>Owoc smutku, warzywo spokoju<\/i> (2008), <i>Bez tytu\u0142u<\/i> (2002\/2014), <i>Komin<\/i> (2014), <i>Brawo<\/i> (2014), <i>R\u0105sia<\/i> (2014), <i>Trzy kropki<\/i> (2014), <i>Ostatni kadr z filmu<\/i> (2014). Ponadto w filmie znalaz\u0142y si\u0119&nbsp;tak\u017ce prace innych artyst\u00f3w: grupy Azorro, kt\u00f3rej Dawicki by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 (<i>Wszystko ju\u017c by\u0142o<\/i>, 2003), oraz performera starszego od Dawickiego o pokolenie, Zbigniewa Warpechowskiego (<i>Marsz<\/i> 1984, <i>Champion of Golgota<\/i> 1979, <i>Poem<\/i> 1972, <i>Remis<\/i> 1984, <i>R\u0105sia<\/i> 1981, <i>Kr\u00f3tka love story z elektryczno\u015bci\u0105<\/i> 1979). Do postaci Warpechowski, kt\u00f3ry w filmie odgrywa rol\u0119 Mistrza, powr\u00f3c\u0119 jeszcze w dalszej cz\u0119\u015bci tekstu. Ronduda wyja\u015bnia, \u017ce umieszczenie prac Dawickiego w filmie doprowadzi\u0142o do tego, \u017ce w pewnym sensie sta\u0142 si\u0119 on tak\u017ce form\u0105 ich wystawy (mo\u017ce raczej nale\u017ca\u0142oby doprecyzowa\u0107: szczeg\u00f3lnym rodzajem wystawy). Opr\u00f3cz tego dzie\u0142a te oczywi\u015bcie nadal funkcjonuj\u0105 w tradycyjnym obiegu artystycznym: galeryjnym, wystawienniczym, artystycznym<a name=\"k8\"><\/a><a href=\"#k8a\">[8]<\/a>. Z kolei sam Dawicki uwa\u017ca, \u017ce <i>Performer<\/i> powinien nosi\u0107 tytu\u0142 <i>Mowa jest srebrem<\/i>, poniewa\u017c dla niego fabularnie film opowiada o procesie tworzenia tej jednej, konkretnej pracy<a name=\"k9\"><\/a><a href=\"#k9a\">[9]<\/a>.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2016\/Performer\/performer_1.jpg\" style=\"display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;\" width=\"550\" height=\"309\"><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Mowa jest srebrem, fotos z filmu &#8222;Performer&#8221;<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: xx-small;\">\u017ar\u00f3d\u0142o:&nbsp;Wajda Studio<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Struktura filmu zostaje wi\u0119c niejako w podw\u00f3jny spos\u00f3b zachwiana: najpierw poprzez wprowadzenie postaci g\u0142\u00f3wnego bohatera odgrywanego przez Oskara Dawickiego, a nast\u0119pnie poprzez rozbijanie struktury filmu fabularnego w wyniku nieustannego odwo\u0142ania do innych dzie\u0142 sztuki, co wymaga od przeci\u0119tnego widza znajomo\u015bci konwencji nie tylko z zakresu kina, ale przede wszystkim z obszaru sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, z uwzgl\u0119dnieniem performance\u2019u.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Opr\u00f3cz Dawickiego na ekranie pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce inne postaci, inaczej ni\u017c Dawicki i Warpechowski pozbawione imion, co sytuuje je raczej w kategorii figur ni\u017c pe\u0142noprawnych bohater\u00f3w: na zasadzie kontrastu zosta\u0142a wprowadzona posta\u0107 innego polskiego artysty, Najdro\u017cszego, w kt\u00f3rego wcieli\u0142 si\u0119 Andrzej Chyra. W przeciwie\u0144stwie do g\u0142\u00f3wnego bohatera, kt\u00f3ry ci\u0105gle zajmuj\u0105c si\u0119 sztuk\u0105, nie potrafi jednocze\u015bnie przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119, zgodnie z wymogami wsp\u00f3\u0142czesnego rynku, we w\u0142asnego menad\u017cera, Najdro\u017cszy (przydomek, a w zasadzie okre\u015blenie funkcji, symbolizuje pozycj\u0119&nbsp;artysty na rynku rodzimej sztuki) \u015bwietnie sobie radzi. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce pomimo odniesionego sukcesu finansowego cierpi on na jaki\u015b rodzaj duchowego braku: posta\u0107 Oskara, do kt\u00f3rej ci\u0105gle powraca, staje si\u0119 dla niego inspiracj\u0105, motorem do w\u0142asnych dzia\u0142a\u0144; by\u0107 mo\u017ce pod mask\u0105 sprawnego artysty-menad\u017cera mo\u017cemy dostrzec symptomy wypalenia zawodowego, ale mo\u017ce przede wszystkim g\u0142\u0119bokiej egzystencjalnej pustki. Kolejn\u0105 postaci\u0105, kt\u00f3ra pojawia si\u0119&nbsp;w filmie, jest Galerzystka, grana przez Agat\u0119 Buzek. Pe\u0142ni ona rol\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105, bo nie tylko wi\u0105\u017ce naszego g\u0142\u00f3wnego bohatera z rynkiem sztuki, ale jest z nim r\u00f3wnie\u017c w relacji na gruncie prywatnym \u2013 jako jego partnerka. Paradoksalnie, to w\u0142a\u015bnie ona z racji swojej profesji pr\u00f3buje artyst\u0119 nak\u0142oni\u0107 do rezygnacji z w\u0142asnej indywidualno\u015bci tw\u00f3rczej na rzecz projekt\u00f3w, kt\u00f3re b\u0119dzie mo\u017cna z zyskiem wprz\u0105c w rynek sztuki. Galerzystce dodatkowo przypad\u0142a w udziale szczeg\u00f3lna rola osoby wyja\u015bniaj\u0105cej artystyczne koncepcje Oskara \u2013 przedstawia jego prace Kolekcjonerowi sztuki, ale tym samym obja\u015bnia je tak\u017ce nam, widzom. Rol\u0119 Kolekcjonera odgrywa najm\u0142odszy z aktor\u00f3w \u2013 Jakub Giersza\u0142. B\u0119d\u0105c pewn\u0105 uproszczon\u0105 figur\u0105, mo\u017ce by\u0107 na p\u0142aszczy\u017anie symbolicznej odczytany jako wcielenie (niedojrza\u0142ego) rynku sztuki w Polsce. M\u0142ody, zamo\u017cny, ale tak\u017ce cyniczny, bezwzgl\u0119dny, egotyczny, dyktuje warunki powstawania (i hierarchiczno\u015bci) dzie\u0142 sztuki. Wart\u0105 zauwa\u017cenia, cho\u0107 jedynie poboczn\u0105 rol\u0119 odgrywa Anda Rottenberg, kt\u00f3ra w filmie pojawia si\u0119 jako, nazwijmy j\u0105, \u015api\u0105ca Kuratorka. Rottenberg w filmie \u015bpi, a jednocze\u015bnie staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 instalacji czy te\u017c akcji artystycznej polegaj\u0105cej na okradzeniu jej \u015bmietnika.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2016\/Performer\/Performer36_16.jpg\" style=\"display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;\" width=\"550\" height=\"309\"><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Kolekcjoner (Jakub Giersza\u0142) w filmie &#8222;Performer&#8221;<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: xx-small;\"><span>\u017ar\u00f3d\u0142o:&nbsp;<\/span><span>Wajda Studio<\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">W <i>Performerze<\/i> trzy razy powtarza si\u0119&nbsp;scena, stanowi\u0105ca lejtmotyw filmu, w kt\u00f3rej Galerzystka prowadzi dialog z Kolekcjonerem, siedz\u0105c przed Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, w obecno\u015bci niemego w zasadzie Dawickiego. Za ka\u017cdym razem kamera \u015bledzi innego z uczestnik\u00f3w konwersacji, zmieniaj\u0105c punkt widzenia i ka\u017c\u0105c nam, widzom, zmierzy\u0107 si\u0119 z innej perspektywy z opisem enigmatycznej sztuki performance, wraz z jej cz\u0119stym wymogiem wsp\u00f3\u0142uczestnictwa widza w procesie powstawania konkretnej sytuacji artystycznej. Zgodnie z przyj\u0119t\u0105 konwencj\u0105 filmu fabularnego narracja przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu jest prowadzona z punktu widzenia g\u0142\u00f3wnego bohatera.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Pozostaje jeszcze jedna, niezwykle wa\u017cna posta\u0107, konieczna dla zrozumienia fabu\u0142y i wymowy filmu \u2013 wspomniany ju\u017c pionier polskiej sztuki performance Zbigniew Warpechowski w roli Mistrza, kt\u00f3ry \u2013 podobnie jak Dawicki \u2013 kreuje na ekranie posta\u0107 b\u0119d\u0105c\u0105 odbiciem siebie samego<a name=\"k10\"><\/a><a href=\"#k10a\">[10]<\/a>. W filmie znalaz\u0142y si\u0119 wymienione przeze mnie zapisy wideo performance&#8217;\u00f3w samego Warpechowskiego, b\u0119d\u0105ce nie tyle rekonstrukcjami, ile raczej dokumentacj\u0105 jego dzia\u0142a\u0144 artystycznych z lat 70.&nbsp; i 80. Tu pojawia si\u0119 kolejny w\u0105tek autobiograficzny \u2013 chocia\u017c Warpechowski w filmie <i>Performer<\/i> jest umieraj\u0105cy, co jest fikcj\u0105 wymy\u015blon\u0105 na potrzeby tej fabu\u0142y, to jednak jego rola jako nauczyciela dla Dawickiego jest autentyczna<a name=\"k11\"><\/a><a href=\"#k11a\">[11]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Cho\u0107, jak ju\u017c napisa\u0142am wcze\u015bniej, trudno m\u00f3wi\u0107 o sztuce performance w kinie, skoro na gruncie filmoznawczym brak wypracowanych odpowiednich narz\u0119dzi metodologicznych pozwalaj\u0105cych na jednoznaczn\u0105 klasyfikacj\u0119 dzie\u0142a, to film Rondudy i Sobieszcza\u0144skiego nie powsta\u0142 w pr\u00f3\u017cni. W tym miejscu odwo\u0142am si\u0119 do filmu <i>Rekolekcje.<\/i> Analiza por\u00f3wnawcza obu film\u00f3w nie tylko osadzi <i>Performera<\/i> w historii polskiego kina, ale by\u0107 mo\u017ce pozwoli po latach doceni\u0107 zapomniany film Witolda Leszczy\u0144skiego. <i>Rekolekcje<\/i> to trzeci film w dorobku re\u017cysera, kt\u00f3ry po rewelacyjnie przyj\u0119tym <i>\u017bywocie Mateusza<\/i> (1967), wed\u0142ug powie\u015bci norweskiego pisarza Tarjei Vesaasa pt. <i>Ptaki<\/i> (1957), w 1973 roku zrealizowa\u0142 uwa\u017cany za nieudany obraz <i>Rewizja osobista<\/i> (1973)<a name=\"k12\"><\/a><a href=\"#k12a\">[12]<\/a>, aby w dziesi\u0119\u0107 lat po sukcesie swojego debiutu zrealizowa\u0107 niezwykle ciekawe formalnie dzie\u0142o, po raz kolejny potwierdzaj\u0105c autorski charakter swoich dokona\u0144.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2016\/Performer\/1-F-2080-36-632x.jpg\" style=\"display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;\" width=\"550\" height=\"480\"><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Maria (Ewa Pokas) i Marek (Wojciech Pszoniak) w filmie &#8222;Rekolekcje&#8221;<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: xx-small;\">\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">G\u0142\u00f3wnym bohaterem <i>Rekolekcji<\/i> jest re\u017cyser telewizyjny i filmowy, dobiegaj\u0105cy czterdziestki Marek (w tej roli Wojciech Pszoniak). Leszczy\u0144ski wprowadzi\u0142 do filmu czytelne w\u0105tki autobiograficzne i autotematyczne, poszukuj\u0105c nowego wyrazu formalnego dla swojego dzie\u0142a: Marek zadebiutowa\u0142&nbsp;dekad\u0119 wcze\u015bniej, jednak od tego czasu nie odni\u00f3s\u0142 kolejnego, a oczekiwanego spektakularnego sukcesu. Autotematycznych element\u00f3w, rozbijaj\u0105cych struktur\u0119 filmu fabularnego, jest w dziele Leszczy\u0144skiego wi\u0119cej: jedne z najwa\u017cniejszych to kilka razy wplecione w fabu\u0142\u0119 fragmenty filmowe z debiutanckiego dzie\u0142a re\u017cysera, czyli <i>\u017bywota Mateusza<\/i>. Gest przywo\u0142ywania w kolejnym filmie swoich wcze\u015bniejszych realizacji jest w polskim kinie stosunkowo rzadki<a name=\"k13\"><\/a><a href=\"#k13a\">[13]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Akcje <i>Rekolekcji <\/i>rozgrywa si\u0119&nbsp;w chwili, kiedy kariera zawodowa g\u0142\u00f3wnego bohatera, Marka, rozwija si\u0119 znakomicie. Zaj\u0119ty telewizyjnymi realizacjami re\u017cyser mo\u017ce sobie pozwoli\u0107 na luksusowe mieszkanie, pi\u0119kny samoch\u00f3d, podr\u00f3\u017ce. Pozornie wszystko jest w porz\u0105dku. Doskwiera mu jednak wypalenie zawodowe, jego kolejny film fabularny ponosi pora\u017ck\u0119, a bohatera dr\u0119czy brak sensu i celu w \u017cyciu. Czekaj\u0105c na spe\u0142nienie, kt\u00f3re nie chce nadej\u015b\u0107, nie zauwa\u017ca, \u017ce tym, co wype\u0142nia jego \u017cycie na co dzie\u0144, jest przede wszystkim dojmuj\u0105ca samotno\u015b\u0107. Ukochana kobieta Maria (Ewa Pokas) najpierw go wybiera, nast\u0119pnie zdradza, aby w ko\u0144cu odej\u015b\u0107, oskar\u017caj\u0105c o duchow\u0105 pustk\u0119 i nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 okazywania uczu\u0107 i pozostawiaj\u0105c go samemu sobie w momencie g\u0142\u0119bokiego kryzysu<a name=\"k14\"><\/a><a href=\"#k14a\">[14]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Posta\u0107 Marka, z punktu widzenia kt\u00f3rego opowiedziana jest akcja filmu, zostaje przedstawiona w kontra\u015bcie do &nbsp;kontrabasisty Adama (Ryszard Cie\u015blak), kt\u00f3ry w spektakularny spos\u00f3b ko\u0144czy karier\u0119 muzyka rozrywkowego, aby zaj\u0105\u0107 si\u0119 komponowaniem i wykonywaniem w\u0142asnej muzyki. Warto doda\u0107, \u017ce konfrontacja postaw bohater\u00f3w, gdzie jeden wybiera karier\u0119 i odnosi sukces, a drugi pod\u0105\u017ca drog\u0105 dochowania wierno\u015bci warto\u015bciom, w kt\u00f3re wierzy, jest charakterystyczna dla kina polskiego tamtego okresu, cz\u0119sto pojawia si\u0119 m.in. w nurcie kina moralnego niepokoju, ale nie tylko tam<a name=\"k15\"><\/a><a href=\"#k15a\">[15]<\/a>.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2016\/Performer\/1-F-2080-2-1500x.jpg\" style=\"display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;\" width=\"550\" height=\"561\"><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span><span style=\"font-size: x-small;\">Adam (Ryszard Cie\u015blak)&nbsp;w filmie &#8222;Rekolekcje&#8221;<\/span><br \/>\n<\/span><span style=\"font-size: xx-small;\">\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">O podobie\u0144stwie pomi\u0119dzy <i>Performerem<\/i> a <i>Rekolekcjami<\/i> przes\u0105dza przede wszystkim wyb\u00f3r g\u0142\u00f3wnego bohatera: performera Oskara Dawickiego, w przypadku filmu zwiastuj\u0105cego zwrot kinematograficzny w polskiej sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej, oraz aktora teatralnego Ryszarda Cie\u015blaka (cho\u0107 narracja nie jest prowadzona z jego punktu widzenia), w filmie, kt\u00f3ry powsta\u0142 w latach 70., w czasach g\u0142\u0119bokiej przemiany polskiego kina<a name=\"k16\"><\/a><a href=\"#k16a\">[16]<\/a>. Co prawda Cie\u015blak nie gra samego siebie, a jedynie odtwarza posta\u0107 artysty Adama, ale w oryginalnym sposobie jego kreacji aktorskiej mo\u017cna wskaza\u0107 odbicie pomys\u0142u Rondudy i Sobieszcza\u0144skiego. Cie\u015blak to posta\u0107 niezwyk\u0142a, do dzisiaj owiany s\u0142aw\u0105, nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c aktor legenda; film Leszczy\u0144skiego nadal, mimo&nbsp;\u017ce jest fabu\u0142\u0105, pozostaje cennym zapisem jego talentu i metody pracy, jest ch\u0119tnie przywo\u0142ywany przy okazji artyku\u0142\u00f3w o Cie\u015blaku, r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na bogat\u0105 dokumentacj\u0119 fotograficzn\u0105<a name=\"k17\"><\/a><a href=\"#k17a\">[17]<\/a>. Jako m\u0142ody ch\u0142opak aktor zawodowo zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z Jerzym Grotowskim: najpierw z jego Teatrem 13 Rz\u0119d\u00f3w w Opolu, przekszta\u0142conym nast\u0119pnie w Teatr Laboratorium we Wroc\u0142awiu, staj\u0105c si\u0119 z czasem jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych postaci tego zespo\u0142u teatralnego, uosabiaj\u0105c na scenie idee <i>teatru ubogiego<\/i>, opartego na fizyczno\u015bci i ruchu. Za swoj\u0105 prac\u0119 tw\u00f3rcz\u0105 jako pierwszy aktor nieangloj\u0119zyczny zosta\u0142 w 1969 roku uznany w dorocznej ankiecie krytyk\u00f3w nowojorskich za najwybitniejszego aktora off-Broadwayu. Za role w pokazywanych w Nowym Jorku przedstawieniach <i>Ksi\u0105\u017c\u0119 niez\u0142omny<\/i>, <i>Akropolis<\/i> oraz <i>Apocalypsis cum figuris<\/i> zdoby\u0142 nagrod\u0119 w dw\u00f3ch kategoriach: jako <i>najwybitniejszy aktualnie tw\u00f3rca w dziedzinie teatru<\/i> i<i> aktor najwi\u0119kszych nadziei<\/i><a name=\"k18\"><\/a><a href=\"#k18a\">[18]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Oparta na mocno zaakcentowanej cielesno\u015bci aktorska metoda pracy Cie\u015blaka, \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z koncepcjami Grotowskiego<a name=\"k19\"><\/a><a href=\"#k19a\">[19]<\/a>, do pewnego stopnia pozwala na por\u00f3wnania z rol\u0105, jak\u0105 odegra\u0142 Dawicki w <i>Performerze<\/i>: poprzez oryginalno\u015b\u0107 pracy tw\u00f3rczej oraz umieszczenie jednego medium wewn\u0105trz drugiego \u2013&nbsp; metod teatralnych czy dzia\u0142a\u0144 w ramach sztuki performance w obr\u0119bie sztuki filmowej, co prowadzi do zderzenia to\u017csamo\u015bci tych sztuk i w rezultacie do powstania nowej jako\u015bci, zmuszaj\u0105cej widza filmu fabularnego do pod\u0105\u017cania nieznan\u0105 drog\u0105, w obr\u0119bie poszukiwania nowych rozwi\u0105za\u0144 formalnych<a name=\"k20\"><\/a><a href=\"#k20a\">[20]<\/a>.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2016\/Performer\/1-F-2080-10-1500x.jpg\" style=\"display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;\" width=\"550\" height=\"580\"><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Adam (Ryszard&nbsp;Cie\u015blak,&nbsp;drugi od lewej) i Maria (Ewa Pokas) w filmie &#8222;Rekolekcje&#8221;<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: xx-small;\">\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Co ciekawe, w toku narracji <i>Rekolekcji<\/i> tak\u017ce mamy do czynienia ze swoistym performance\u2019em, kt\u00f3ry wyznacza nowy kierunek w \u017cyciu Adama. Podczas koncertu w nocnym lokalu, w kt\u00f3rym pracuje muzyk, wyst\u0119p zespo\u0142u i popisy wokalistki przerywa nagle g\u0142o\u015bny d\u017awi\u0119k budzika zawieszonego na \u015bcianie, oznajmiaj\u0105cego wybicie p\u00f3\u0142nocy. Oto Adam rozpoczyna nowy okres, przedstawiaj\u0105c publiczno\u015bci sw\u00f3j manifest, o\u015bwiadcza,&nbsp;\u017ce ca\u0142kowicie zmienia dotychczasowe \u017cycie: <i>Bardzo was wszystkich przepraszam, ale od tego w\u0142a\u015bnie momentu postanowi\u0142em sko\u0144czy\u0107 z tym akompaniamentem do rozpusty. Postanowi\u0142em wi\u0119cej nie gra\u0107 takiej muzyki. Chcia\u0142bym gra\u0107 dla was inn\u0105 muzyk\u0119. Tylko tego jeszcze nie potrafi\u0119. Dlatego chcia\u0142bym si\u0119&nbsp;z pa\u0144stwem po\u017cegna\u0107<\/i>. Wokalistka Maria jako jedyna pr\u00f3buje go powstrzyma\u0107, m\u00f3wi\u0105c: <i>Przesta\u0144 si\u0119 wyg\u0142upia\u0107, robisz z siebie b\u0142azna<\/i>. Adam jednak podj\u0105\u0142 ju\u017c decyzj\u0119. Po manife\u015bcie i zej\u015bciu ze sceny, kt\u00f3rym to gestem, wywodz\u0105cym si\u0119 rodem z teatru ubogiego, artysta niweluje podzia\u0142 na scen\u0119 i widowni\u0119, nast\u0119puje prze\u0142omowy dla bohatera wyst\u0119p performance: w kr\u0119gu publiczno\u015bci, kl\u0119cz\u0105c na pod\u0142odze, zamawia szampana, aby nast\u0119pnie teatralnym gestem pozby\u0107 si\u0119 b\u0142yszcz\u0105cego scenicznego kostiumu<a name=\"k21\"><\/a><a href=\"#k21a\">[21]<\/a>. P\u00f3\u0142nagi wlewa sobie nap\u00f3j wprost do gard\u0142a. Publiczno\u015b\u0107 ogl\u0105da go w os\u0142upieniu, nie ingeruj\u0105c, obserwuj\u0105c z dystansu, a jednocze\u015bnie w blisko\u015bci (poprzez brak sceny) w stosunku do artysty, kt\u00f3ry na jej oczach przeobra\u017ca si\u0119 w kogo\u015b zupe\u0142nie innego. Pr\u00f3by przywo\u0142ania m\u0119\u017cczyzny do <i>normalno\u015bci<\/i> przez jego zleceniodawc\u0119 r\u00f3wnie\u017c nie odnosz\u0105 po\u017c\u0105danego skutku. Dla wzmocnienia efektu Leszczy\u0144ski dokonuje jeszcze jednego, i\u015bcie awangardowego zabiegu monta\u017cowego: po ucieczce z nocnego lokalu Adam nie trafia wprost na ulic\u0119, jak mogliby\u015bmy si\u0119&nbsp;spodziewa\u0107, ale stacza si\u0119 po zboczu tu\u017c nad brzeg morza. Gest ten znany jest z wielu wcze\u015bniejszych film\u00f3w awangardowych, np. mo\u017cna go spotka\u0107 u Mai Deren w filmie <i>At Land<\/i> (1941); przestrzenna niekonsekwencja w filmie fabularnym wprowadza konfuzj\u0119 i przerywa proces projekcji-identyfikacji, wytr\u0105caj\u0105c widza z wygodnej sytuacji odbiorczej, niejako domagaj\u0105c si\u0119&nbsp;od niego dodatkowego wysi\u0142ku interpretacyjnego. Po raz kolejny przekraczamy granice medium \u2013 tym razem pod\u0105\u017caj\u0105c w stron\u0119 sztuki performance.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Pomi\u0119dzy <i>Performerem<\/i> a <i>Rekolekcjami<\/i> jest jednak zasadnicza r\u00f3\u017cnica, nie polegaj\u0105ca jedynie na prawie czterdziestu latach, kt\u00f3re dziel\u0105 oba obrazy: w filmie Leszczy\u0144skiego zdecydowanie wi\u0119ksza rola zostaje przypisana sferze duchowej, wynikaj\u0105cej bezpo\u015brednio z kontaktu (czy poszukiwania) sacrum. Znacz\u0105cy jest ju\u017c sam tytu\u0142 filmu. W pierwszej scenie, kiedy poznajemy Adama, ogl\u0105damy go podczas solowego wyst\u0119pu w ko\u015bciele; dopiero p\u00f3\u017aniej dowiadujemy si\u0119, \u017ce droga, jak\u0105 odby\u0142 kontrabasista, musia\u0142a by\u0107 skomplikowana oraz pe\u0142na po\u015bwi\u0119cenia i wyrzecze\u0144. To dla niego moment triumfu, ale i duchowego uwznio\u015blenia. Sacrum to droga, kt\u00f3r\u0105&nbsp;pr\u00f3buje, dosy\u0107 niekonsekwentnie, pod\u0105\u017ca\u0107 Marek \u2013 kiedy karze Mari\u0119 za ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105 zdrad\u0119, w tle s\u0142ycha\u0107 ko\u015bcielne dzwony. W jednej z ko\u0144cowych scen filmu, przed samob\u00f3jstwem, s\u0142yszymy go wypowiadaj\u0105cego s\u0142owa modlitwy. Awangardowy, autotematyczny zabieg wplecenia w tre\u015b\u0107 <i>Rekolekcji<\/i> scen z <i>\u017bywota Mateusza<\/i> podkre\u015bla dodatkowo donios\u0142o\u015b\u0107 relacji pomi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a przyrod\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy rozumie\u0107 jako komunikacj\u0119 jednostki z Bogiem poprzez kontakt z natur\u0105. Jednocze\u015bnie jest to tak\u017ce przywo\u0142anie figury Bo\u017cego pomyle\u0144ca na wz\u00f3r jurodiwego, funkcjonuj\u0105cego pomi\u0119dzy \u015bwiatami. Posta\u0107 Mateusza, g\u0142\u00f3wnego bohatera debiutu Leszczy\u0144skiego, to bezpo\u015brednie odzwierciedlenie jurodiwego, wywodz\u0105cego si\u0119 z kultury rosyjskiej, do kt\u00f3rego figury powr\u00f3c\u0119 jeszcze w dalszej cz\u0119\u015bci tekstu. Mateusz jednak funkcjonuje w izolacji od cywilizacji, akcja <i>\u017bywota Mateusza<\/i> rozgrywa si\u0119 niejako poza czasem. Marek, bohater <i>Rekolekcji<\/i>, \u017cyje wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, w p\u0119dzie nowoczesno\u015bci, a poszukuj\u0105c sfery sacrum, jednocze\u015bnie w \u017cyciu codziennym zmaga si\u0119 raczej z jej brakiem, kt\u00f3ry, jak si\u0119 oka\u017ce, jest dla niego destrukcyjny.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">W <i>Rekolekcjach<\/i> natura daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 uwznio\u015blenia, ale potrafi tak\u017ce ukara\u0107. Symboliczn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 morze i deszcz; przy czym jest to rola podw\u00f3jna: woda mo\u017ce przynie\u015b\u0107 odrodzenie, doda\u0107 si\u0142, pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 oczyszczaj\u0105c\u0105, ale mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c niszczy\u0107 \u2013 takiemu symbolicznemu odczytaniu mo\u017cemy podda\u0107 posta\u0107 Leszka (Zdzis\u0142aw Wardejn), kt\u00f3ry pe\u0142ni tu rol\u0119 spo\u0142ecznie nieprzystosowanego wariata (przyp\u0142ywa \u0142odzi\u0105, niczym na statku szale\u0144c\u00f3w). Pojawienie si\u0119 Leszka prowadzi do powstania symbolicznej triady: Adam b\u0119dzie znajdowa\u0142&nbsp;si\u0119 w samym jej \u015brodku, pomi\u0119dzy Markiem a Leszkiem, co ukazuje go z jednej strony jako przegranego w rozumieniu tradycyjnej drabiny spo\u0142ecznej, ale i jednocze\u015bnie jako tego, kt\u00f3ry kieruje si\u0119&nbsp;w \u017cyciu stabilnym kompasem moralnym. Tr\u00f3jdzielnemu uk\u0142adowi mo\u017cemy przypisa\u0107 religijne konotacje, przywo\u0142ane chocia\u017cby w postaci wizerunku Chrystusa i dw\u00f3ch \u0142otr\u00f3w, gdzie rola o zabarwieniu chrystologicznym przypada oczywi\u015bcie wybieraj\u0105cemu duchow\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 Adamowi. Najwi\u0119kszym przegranym <i>Rekolekcji<\/i> ostatecznie oka\u017ce si\u0119&nbsp;Marek, kt\u00f3ry nie potrafi przej\u015b\u0107 oczekiwanej przemiany. Tytu\u0142owe rekolekcje w jego przypadku nie przynios\u0105 rezultatu; od indywidualnej wra\u017cliwo\u015bci widza zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie odpowied\u017a na pytanie, dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2016\/Performer\/Performer26_16.jpg\" style=\"display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;\" width=\"550\" height=\"309\"><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Najdro\u017cszy (Andrzej Chyra) w filmie &#8222;Performer&#8221;<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: xx-small;\"><span>\u017ar\u00f3d\u0142o:&nbsp;<\/span><span>Wajda Studio<\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Pomimo braku konotacji religijnych w <i>Performerze<\/i> te\u017c mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o triadzie \u2013 w jej sk\u0142ad wchodzi\u0107 b\u0119d\u0105 Oskar, Najdro\u017cszy i Mistrz. Uk\u0142ad wydaje si\u0119 hierarchiczny: Mistrz jest przewodnikiem dla Oskara, kt\u00f3ry z kolei staje si\u0119 przewodnikiem dla Najdro\u017cszego. Na ko\u0144cu filmu Oskar umiera, na progu \u015bmierci jest tak\u017ce stary Mistrz. Najdro\u017cszy, sam duchowo niespe\u0142niony, nie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 niczyim nauczycielem ani przewodnikiem duchowym, bowiem jego umiej\u0119tno\u015bci s\u0105 jedynie czysto powierzchowne, nask\u00f3rkowe, polegaj\u0105 przede wszystkim na na\u015bladownictwie. Przewodnikiem do sfery sacrum m\u00f3g\u0142 dla Oskara sta\u0107 si\u0119 Mistrz \u2013 jedynie w tej postaci odnajdujemy uwsp\u00f3\u0142cze\u015bniony w\u0105tek chrystologiczny (praca <i>Champion of Golgota<\/i>).<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Postaci z filmu Leszczy\u0144skiego nosz\u0105 imiona znane ze Starego i Nowego Testamentu, ich wyb\u00f3r wydaje si\u0119 nieprzypadkowy, poniewa\u017c poszczeg\u00f3lni bohaterowie zostaj\u0105 tym samym mocniej wpisani w tradycj\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105: Adam, Maria, Marek. Imiona te mog\u0105&nbsp;tak\u017ce oznacza\u0107 potrzeb\u0119 poszukiwania, d\u0105\u017cenia do sfery sacrum. Adam pe\u0142ni rol\u0119 duchowego przewodnika dla Marka, kt\u00f3ry pomimo odniesionych sukces\u00f3w zawodowych nie zosta\u0142 artyst\u0105, cho\u0107 takie przy\u015bwieca\u0142y mu pocz\u0105tkowo ambicje. Swoj\u0105 drog\u0119 porzuci\u0142 na rzecz materialnego statusu, kt\u00f3ry jednak nie przyni\u00f3s\u0142 mu szcz\u0119\u015bcia. Wida\u0107 to tak\u017ce w idyllicznych scenach konfrontacji z matk\u0105 (Hanna Skar\u017canka): Marek t\u0119skni do prostych przyjemno\u015bci, ale jednocze\u015bnie nie potrafi ju\u017c z nich korzysta\u0107. Symboliczna t\u0119sknota za powrotem do \u0142ona matki jest oczywi\u015bcie utopijna, a \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce jedynie o eskapistycznej postawie Marka, kt\u00f3ry nie chce \u2013 albo raczej nie potrafi \u2013 si\u0119 zmieni\u0107.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Ciekaw\u0105 rol\u0119 odgrywa w \u017cyciu Marka s\u0142u\u017calczy Bodzio \u2013 pomocnik, asystent, cz\u0142owiek od za\u0142atwiania spraw wszelakich. Wydaje si\u0119,&nbsp;\u017ce Bodzio przyjmuje swoj\u0105 pomniejsz\u0105 rol\u0119 ze wzgl\u0119du na korzy\u015bci materialne i spo\u0142eczne, jakie przynosi mu praca z Markiem (mo\u017cliwo\u015b\u0107 przeja\u017cd\u017cki jego samochodem, pi\u0119kne kobiety, imprezy towarzyskie). Okazuje si\u0119&nbsp;jednak, \u017ce motywacja Bodzia jest stricte duchowa, a dowiadujemy si\u0119&nbsp;o niej w chwili szczero\u015bci Marka, kt\u00f3ry przeprasza Bodzia za swoje zachowanie: ot\u00f3\u017c Bodzio wierzy w talent re\u017cysera, do g\u0142\u0119bi poruszony jego debiutanckim filmem sprzed dziesi\u0119ciu lat, nadal czeka na kolejne objawienie, kt\u00f3re jednak nie nadchodzi. Posta\u0107 Marka zyskuje nasz\u0105 sympati\u0119 w\u0142a\u015bnie poprzez chwile szczero\u015bci, wtedy, kiedy odrzuca mask\u0119, obna\u017caj\u0105c swoje prawdziwe pragnienia i potrzeby. Najwi\u0119kszym, ukrytym skarbem Marka oka\u017ce si\u0119 w ko\u0144cowej cz\u0119\u015bci filmu jego prywatne <i>Archiwum ludzkich my\u015bli i uczu\u0107<\/i>, gdzie niczym w osobliwej bibliotece Marek zgromadzi\u0142 wiedz\u0119 na temat najistotniejszych poj\u0119\u0107 i kategorii. Pomimo pozor\u00f3w porz\u0105dku w archiwum sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 z nagra\u0144 d\u017awi\u0119kowych panuje chaos; jak m\u00f3wi Bodzio: <i>Tego zawsze tyle jest,&nbsp;\u017ce mo\u017cna si\u0119 pogubi\u0107<\/i>. Mo\u017cemy wi\u0119c domniemywa\u0107, \u017ce pomimo stawianych pyta\u0144 i gromadzonych skrupulatnie odpowiedzi Markowi nie uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107 do sedna istotnych dla niego kategorii; by\u0107 mo\u017ce sta\u0142o si\u0119 tak dlatego, \u017ce nie potrafi\u0142 konsekwentnie wybra\u0107 w\u0142asnej drogi, odrzuciwszy pozosta\u0142e mo\u017cliwo\u015bci. By\u0107 mo\u017ce zabrak\u0142o mu konsekwencji w dzia\u0142aniu czy po prostu hartu ducha.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2016\/Performer\/1-F-2080-22-632x.jpg\" style=\"display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;\" width=\"550\" height=\"567\"><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Bodzio (Andrzej Precigs) i Adam&nbsp;(Ryszard&nbsp;Cie\u015blak) w filmie &#8222;Rekolekcje&#8221;<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: xx-small;\">\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Obecno\u015b\u0107 element\u00f3w sakralnych w filmie wiedzie nas do jeszcze jednej interpretacji: ku figurze wybra\u0144ca bo\u017cego. Mo\u017cna j\u0105 opisa\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby, si\u0119gaj\u0105c np. do historii \u015bw. Franciszka. Mnie jednak najbli\u017csza postawie bohater\u00f3w obu film\u00f3w wydaje si\u0119 posta\u0107 jurodiwego, wyst\u0119puj\u0105ca (i opisana) w kulturze rosyjskiej. W jaki spos\u00f3b mo\u017cna posta\u0107 performera albo aktora teatru ubogiego por\u00f3wna\u0107 z figur\u0105 bo\u017cego pomyle\u0144ca? Okazuje si\u0119, \u017ce podobie\u0144stwa pomi\u0119dzy bohaterami wybranych przeze mnie film\u00f3w a figur\u0105 jurodiwego s\u0105 niezwykle intryguj\u0105ce i pozwalaj\u0105 spojrze\u0107 na bohater\u00f3w filmowych w szerszej perspektywie kulturowej poprzez rol\u0119, jak\u0105 odgrywaj\u0105 oni spo\u0142ecznie. Jej u\u017cycie pozwoli nie tylko dostrzec nowatorstwo obu film\u00f3w, ale jednocze\u015bnie osadzi\u0107 je w bogatej europejskiej tradycji kulturowej. Przyjrzyjmy si\u0119, w jaki spos\u00f3b funkcjonowali jurodiwi w spo\u0142ecze\u0144stwie i przede wszystkim co dzi\u0119ki ich postawie otrzymywali inni.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Z ksi\u0105\u017cki Cezarego Wodzi\u0144skiego dowiadujemy si\u0119, \u017ce postaci jurodiwych cz\u0119sto by\u0142y otoczone legend\u0105, we wzmiankach o nich pojawia\u0142y si\u0119 niepe\u0142ne, czasami sprzeczne ze sob\u0105 informacje<a name=\"k22\"><\/a><a href=\"#k22a\">[22]<\/a>. Wed\u0142ug <i>S\u0142ownika j\u0119zyka polskiego<\/i>: <i>j u r o d i w y j,<b> <\/b>w Rosji: cz\u0142owiek nawiedzony, cz\u0119sto skrywaj\u0105cy pod mask\u0105 g\u0142upoty i op\u0119tania m\u0105dro\u015b\u0107 i \u015bwi\u0119to\u015b\u0107<\/i><a name=\"k23\"><\/a><a href=\"#k23a\">[23]<\/a>. Wodzi\u0144ski pisze, \u017ce do dzisiaj nieznana jest liczba kanonizowanych rosyjskich jurodiwych. Wynika to po cz\u0119\u015bci z braku wiarygodnych, historycznych danych, ale tak\u017ce z powod\u00f3w g\u0142\u0119bszych, zwi\u0105zanych ze swoisto\u015bci\u0105 fenomenu jurodstwa, jego wieloznaczno\u015bci\u0105, paradoksalno\u015bci\u0105 i niepochwytno\u015bci\u0105<a name=\"k24\"><\/a><a href=\"#k24a\">[24]<\/a>. Na prze\u0142omie XVII i XVIII wieku jurodiwi stali si\u0119 plag\u0105 spo\u0142eczn\u0105, a co za tym idzie, pojawi\u0142a si\u0119 kolejna trudno\u015b\u0107 z kategoryzacj\u0105, wynikaj\u0105c\u0105 z powszechno\u015bci zjawiska i pojawienia si\u0119 tzw. fa\u0142szywych jurodiwych. Mnie jednak nie interesuje historia jurodiwego, a skupi\u0119 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na jego spo\u0142ecznej funkcji<a name=\"k25\"><\/a><a href=\"#k25a\">[25]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Sk\u0105d bierze si\u0119&nbsp;jurodiwy? Przede wszystkim cz\u0119sto przychodzi sk\u0105din\u0105d, co ma raczej po\u015bwiadcza\u0107 o jego szczeg\u00f3lnym statucie pielgrzyma i go\u015bcia na tej ziemi<a name=\"k26\"><\/a><a href=\"#k26a\">[26]<\/a>. <i>Przybywaj\u0105c tu z \u201eza\u015bwiat\u00f3w\u201d \u2013 niekiedy z si\u0142\u0105 meteoru \u2013 \u017c\u0142obi lub rozwiera szczelin\u0119 w \u015bwiecie. Jego inwazja niepokoi \u201e\u015bwiat\u201d, naruszaj\u0105c jego spoisto\u015b\u0107 i stabilno\u015b\u0107, ale zarazem jurodiwy pozostaje w\u0142a\u015bnie ow\u0105 szczelin\u0105 w \u015bwiecie<\/i><a name=\"k27\"><\/a><a href=\"#k27a\">[27]<\/a>. R\u00f3wnie tajemniczy jak pocz\u0105tek jest koniec jego \u017cywotu: <i>Jurodiwy z n i k a. I zwykle nie wiadomo, gdzie. Wiadomo, \u017ce gdzie indziej<\/i><a name=\"k28\"><\/a><a href=\"#k28a\">[28]<\/a>. Przywo\u0142ajmy w tym miejscu postaci z obu film\u00f3w: Oskar w <i>Performerze<\/i> dokonuje ostatecznego wyboru, znika, zamieniaj\u0105c samego siebie w dzie\u0142o sztuki (<i>Mowa jest srebrem<\/i>), czyli jednocze\u015bnie unicestwiaj\u0105c siebie jako artyst\u0119 i zapewniaj\u0105c sobie nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 pod postaci\u0105 dzie\u0142a sztuki<a name=\"k29\"><\/a><a href=\"#k29a\">[29]<\/a>. Dok\u0105d po \u015bmierci Marka p\u00f3jdzie Adam z <i>Rekolekcji<\/i>? Tego nie wiemy, zako\u0144czenie filmu pozostaje otwarte. Wizualne podobie\u0144stwo do szale\u0144ca bo\u017cego wydaje si\u0119 jednak w przypadku tej postaci bardziej oczywiste ni\u017c w przypadku <i>Performera<\/i>. W pami\u0119ci mamy bowiem tak\u017ce pierwszy film Leszczy\u0144skiego <i>\u017bywot Mateusza<\/i>, gdzie w tytu\u0142owym bohaterze nie musimy doszukiwa\u0107 si\u0119 figury jurodiwego, poniewa\u017c Mateusz (Franciszek Pieczka) tak\u0105 w\u0142a\u015bnie funkcj\u0119 spe\u0142nia: poprzez swoj\u0105 izolacj\u0119, ub\u00f3stwo i nad wyraz rozwini\u0119t\u0105 duchowo\u015b\u0107 \u017cyje bli\u017cej Boga. Leszczy\u0144ski przywo\u0142a\u0142 wi\u0119c w swoim wcze\u015bniejszym filmie figur\u0119 odpowiadaj\u0105c\u0105 figurze jurodiwego i mo\u017cemy Adama, bohatera kolejnego filmu, traktowa\u0107 jako jeszcze jedno, nast\u0119pne jej wcielenie: by\u0107 mo\u017ce trudniejsze do uchwycenia, poprzez umieszczenie akcji w czasach wsp\u00f3\u0142czesnych, ale jednak nadal bardzo blisko strefy sacrum (pierwsza scena w ko\u015bciele), w rozszczepieniu pomi\u0119dzy dwoma \u015bwiatami (jurodiwy jako posta\u0107, kt\u00f3ra posiada jednocze\u015bnie do\u015bwiadczenia obu z nich).<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/FILMY\/Zywot_Mateusza\/1-F-512-36-800x800.jpg\" style=\"display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;\" width=\"550\" height=\"389\"><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Matis (Franciszek Pieczka) w filmie &#8222;\u017bywot Mateusza&#8221;<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: xx-small;\">\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Tym, co w\u0142a\u015bciwe dla jurodiwego, jest tak\u017ce obowi\u0105zek <i>ur\u0105gania \u015bwiatu<\/i> \u2013 jurodiwy nie jest bowiem pustelnikiem, spe\u0142nia swoje pos\u0142annictwo, \u017cyj\u0105c w\u015br\u00f3d ludzi: <i>Aktywna strona szale\u0144stwa Chrystusowego zawiera si\u0119 w obowi\u0105zku \u201eur\u0105gania \u015bwiatu\u201d, czyli \u017cycia w \u015bwiecie, w\u015br\u00f3d ludzi, demaskowania wad i grzech\u00f3w silnych i s\u0142abych oraz ignorowania spo\u0142ecznych zasad zachowania. Co wi\u0119cej: pogarda dla spo\u0142ecznych zasad zachowania stanowi co\u015b w rodzaju przywileju i koniecznego warunku szale\u0144stwa Chrystusowego, przy czym szaleniec Chrystusowy nie liczy si\u0119 z warunkami miejsca i czasu, \u201eur\u0105gaj\u0105c \u015bwiatu\u201d nawet w \u015bwi\u0105tyni Bo\u017cej, w czasie nabo\u017ce\u0144stwa<\/i><a name=\"k30\"><\/a><a href=\"#k30a\">[30]<\/a>. Przekraczanie spo\u0142ecznie wyznaczonych granic jest wi\u0119c warunkiem koniecznym dla nakre\u015blenia tej figury, spe\u0142nionym (i niezwykle istotnym) w przypadku obu bohater\u00f3w-artyst\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Ciekaw\u0105 cech\u0105 jurodiwego jest deklaracja w\u0142asnej \u015bmierci dla \u015bwiata. Jurodiwy musi si\u0119 przed \u015bwiatem obna\u017cy\u0107, by\u0107 dla niego martwym, aby m\u00f3c w nim funkcjonowa\u0107. <i>\u201ePr\u00f3ba nago\u015bci\u201d jest wyzwaniem i dowodem radykalnym. Podejmuje j\u0105 wielu jurodiwych, a w sensie istotnym \u2013 podejmuje j\u0105 i za\u015bwiadcza o tym ca\u0142ym swym \u017cywotem jurodiwy jako taki. Jurodiwy jest \u201emartwy dla \u015bwiata\u201d znaczy tu: jest \u201enagi dla \u015bwiata\u201d<\/i><a name=\"k31\"><\/a><a href=\"#k31a\">[31]<\/a>.<i> <\/i>Nago\u015b\u0107 ta, jak wida\u0107, jest bliska \u015bmierci. Adam rozbiera si\u0119 w scenie performance i odt\u0105d pozostaje ju\u017c obna\u017cony (cho\u0107 nie fizycznie, dos\u0142ownie, a spo\u0142ecznie), odrzuciwszy wcze\u015bniejszy kostium, co na intermedialnym poziomie mo\u017ce by\u0107 bezpo\u015brednim odniesieniem do gry aktorskiej Cie\u015blaka i odrzucenia kostiumu tradycyjnego teatru. W przypadku Dawickiego obna\u017cenie nie ma zwi\u0105zku z nago\u015bci\u0105, ma za to charakter ostateczny, poniewa\u017c wi\u0105\u017ce si\u0119&nbsp;w bezpo\u015bredni spos\u00f3b ze \u015bmierci\u0105 i przeobra\u017ceniem cielesno\u015bci bohatera.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Kolejn\u0105 wa\u017cn\u0105 kategori\u0105 wyznaczaj\u0105c\u0105 funkcj\u0119 jurodiwego jest kategoria cia\u0142a. Przyjrzyjmy si\u0119 jej&nbsp;tym bardziej, \u017ce jest podstaw\u0105 dzia\u0142a\u0144 zar\u00f3wno w przypadku teatru Grotowskiego, jak i realizacji&nbsp;w obr\u0119bie sztuki performance. Jak pisze Wodzi\u0144ski: <i>Cia\u0142o to substancja \u015bwiata. \u015awiat to \u015bmier\u0107. \u015amier\u0107 to cia\u0142o (&#8230;) \u015amier\u0107 opisywana skrz\u0119tnie przez hagiograf\u00f3w jest ju\u017c tylko ornamentem \u017cywota, potrzebnym wy\u0142\u0105cznie do tego, by pozostawi\u0107 jurodiwemu grobowiec (pomnik), kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy przede wszystkim za miejsce jego po\u015bmiertnych cud\u00f3w (&#8230;) \u201eumieranie dla \u015bwiata\u201d znajduje sw\u00f3j analogon w \u201eumartwianiu cia\u0142a\u201d. Uchodzenie od \u015bwiata, wyzwalanie si\u0119 od \u015bmierci odpowiada (&#8230;) odrywanie si\u0119 od cia\u0142a. Praktyki ascetyczne nie s\u0105 wi\u0119c nigdy w wypadku jurodiwych dzia\u0142aniem samocelowym. Stanowi\u0105 tylko widom\u0105 pow\u0142ok\u0119 niewidomego procesu od-\u017cycie-wistniania si\u0119<\/i><a name=\"k32\"><\/a><a href=\"#k32a\">[32]<\/a>. Asceza jest wi\u0119c jurodiwemu niezb\u0119dna do wype\u0142niania swojej funkcji. Obaj nasi bohaterowie s\u0105 ascetami. Adam \u015bwiadomie odrzuca dobra materialne i wybiera samotno\u015b\u0107; mieszka w pomieszczeniu przypominaj\u0105cym bardziej piwnic\u0119 czy nawet jaskini\u0119 \u2013 miejsce odosobnienia. Ch\u0119tnie przyjmuje dary (przyniesione przez Marka d\u017cinsy) i wita go\u015bci, ale odmawia powrotu do \u015bwiata, od kt\u00f3rego przymus\u00f3w si\u0119&nbsp;uwolni\u0142. Ascet\u0105 jest tak\u017ce Oskar: o jego codziennie potrzeby dba raczej Galerniczka ni\u017c on sam. W jednej ze scen zasypia z papierosem, o ma\u0142o nie doprowadzaj\u0105c do samospalenia, co nie wzbudza w nim jednak wi\u0119kszych emocji. Ta scena to zapowied\u017a przysz\u0142ej \u015bmierci bohatera, ale tak\u017ce zobrazowanie jego stosunku do cia\u0142a, kt\u00f3re raczej wiedzie do wy\u017cszego celu, ni\u017c jest celem samo w sobie. Artysta umiera w akcie ostatecznego performance, ale jego cia\u0142o przemienione w rze\u017ab\u0119 staje si\u0119 obiektem wsp\u00f3\u0142czesnego kultu, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do kolejnej konfuzji widza, \u00e0 propos statusu przedstawianego obrazu <a name=\"k33\"><\/a><a href=\"#k33a\">[33]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Kolejn\u0105 wa\u017cn\u0105 cech\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 jurodiwego jest kwestia j\u0119zyka, a konkretnie: znacz\u0105ce staje si\u0119 jego milczenie, kt\u00f3re <i>(&#8230;) stanowi przede wszystkim najbardziej wymowny znak obco\u015bci i rozmy\u015blnego wyobcowania. Nikt nie jest wi\u0119kszym odmie\u0144cem w rozgadanym na zab\u00f3j \u015bwiecie ani\u017celi milcz\u0105cy. Zw\u0142aszcza \u017ce niemota \u2013 podwa\u017caj\u0105ca sens gadaniny, ur\u0105gaj\u0105ca rozgadanemu \u015bwiatu \u2013 powzi\u0119ta jest tu z rozmys\u0142em. Milczenie stanowi oznak\u0119 nawiedzenia przez kogo\u015b sk\u0105din\u0105d, spoza tego \u015bwiata. Akt po\u015bwi\u0119cenia \u015bwiata przebiega w milczeniu. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce milczenie jako \u00f3w \u201ej\u0119zyk idealny\u201d ma tu \u2013 na mocy wci\u0105\u017c obecnego paradoksu \u2013 umowny charakter, poniewa\u017c mo\u017ce objawi\u0107 si\u0119 tylko w gwarnym \u015bwiecie, w gadaninie t\u0142umu, kt\u00f3ra jest naturalnym \u017cywio\u0142em jurodiwego<\/i> <a name=\"k34\"><\/a><a href=\"#k34a\">[34]<\/a>. Adam co prawda nie milczy, ale z kolei szuka nowego sposobu porozumiewania si\u0119 ze \u015bwiatem; odnajduje go w autorskiej muzyce, kt\u00f3ra w najwa\u017cniejszych momentach zast\u0119puje mu s\u0142owa i pozwala na najpe\u0142niejsze wyra\u017cenie w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci. Z kolei teatr ubogi odrzuca kostium i scenografi\u0119, zmieniaj\u0105c akcenty teatralnego spektaklu. Oskar milczy z rozmys\u0142em wyj\u0105tkowo cz\u0119sto \u2013 w obecno\u015bci Kolekcjonera sztuki, ale i w obecno\u015bci dziewczyny. Milczy przy \u0142o\u017cu umieraj\u0105cego Mistrza. Milczy w domu Najdro\u017cszego \u2013 zamiast m\u00f3wi\u0107, woli dzia\u0142a\u0107, podobnie jak jurodiwy wybiera ruch jako drog\u0119 do osi\u0105gni\u0119cia swojego (duchowego) celu. Milczenie i \u015bmier\u0107 pojawiaj\u0105 si\u0119&nbsp;tak\u017ce wyj\u0105tkowo cz\u0119sto jako tematyka jego prac umieszczonych w filmie. Milczenie zestawione z figur\u0105 jurodiwego ukazuje swoj\u0105 moc \u2013 jako wehiku\u0142 pomi\u0119dzy \u015bwiatem materialnym i duchowym nak\u0142ania do refleksji i chwilami wr\u0119cz zmusza do interakcji. \u015amier\u0107 staje si\u0119&nbsp;w przypadku Oskara milczeniem ostatecznym, drog\u0105 bez odwrotu.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2016\/Performer\/Performer43_16.jpg\" style=\"display: block; margin-left: auto; margin-right: auto;\" width=\"550\" height=\"309\"><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: x-small;\">Mistrz (Zbigniew Warpechowski) i Oskar Dawicki<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: xx-small;\"><span>\u017ar\u00f3d\u0142o:&nbsp;<\/span><span>Wajda Studio<\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">I jeszcze jedna rzecz: cel tych wszystkich dzia\u0142a\u0144. Czemu to wszystko s\u0142u\u017cy? <i>Obecno\u015b\u0107 \u2013 przybycie, nawiedzenie \u2013 jurodiwego nie jest zwiastowaniem obco\u015bci, kt\u00f3ra kiedy\u015b przyb\u0119dzie. Jest jej epifani\u0105 oraz znakiem,&nbsp;\u017ce wszelkie zabezpieczenia przed inwazj\u0105 nie daj\u0105 \u017cadnej gwarancji ochrony. Jurodiwy przybywa ze strony najmniej spodziewanej. Jako \u017ce \u2013 wbrew pozorom totalnej \u201ezewn\u0119trzno\u015bci\u201d \u2013 \u201eod \u015brodka\u201d. Jest tylko widomym pojawem niewidomego dla nas samych, lecz skrywaj\u0105cego si\u0119 w nas pod nask\u00f3rkiem ka\u017cdego dnia i ka\u017cdej nocy jurodstwa. Dziwuj\u0105c si\u0119 jurodiwemu, dziwimy si\u0119 samym sobie. Dziwimy si\u0119 w\u0142asnemu przywi\u0105zaniu do miejsc i czas\u00f3w, do pr\u00f3\u017cnej uzurpacji, by by\u0107 inaczej, ni\u017c bywa\u0107<\/i><a name=\"k35\"><\/a><a href=\"#k35a\">[35]<\/a>. Jurodiwy mia\u0142 wi\u0119c do odegrania pewn\u0105 donios\u0142\u0105 spo\u0142ecznie funkcj\u0119, wa\u017cn\u0105 dla ka\u017cdego, kto si\u0119&nbsp;z nim zetkn\u0105\u0142 indywidualnie, wychodz\u0105c\u0105&nbsp;poza ramy materialnego \u015bwiata. Zar\u00f3wno Adam, jak i Oskar wytr\u0105caj\u0105 \u015bwiat, w kt\u00f3rym \u017cyj\u0105, z jego codziennych, tymczasowych przyzwyczaje\u0144. Funkcjonuj\u0105c w spo\u0142ecze\u0144stwie, jednocze\u015bnie staj\u0105 przeciwko niemu. Jak w przypadku jurodiwego zagro\u017cenie przychodzi <i>od \u015brodka<\/i>.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Wbrew pozorom jurodiwy ma jednak mimo wszystko ograniczony dost\u0119p do Boga: <i>Na\u015bladowa\u0107 Chrystusa niepodobna. Mo\u017cna jednak pr\u00f3bowa\u0107 bez wytchnienia wtr\u0105ca\u0107 \u015bwiat w boja\u017a\u0144 i dr\u017cenie, jakiego zazna\u0142 wieki temu. Ba! przypomina\u0107 bez ustanku, \u017ce owa boja\u017a\u0144 i dr\u017cenie jest warunkiem przemienienia \u015bwiata i cz\u0142owieka. Oto cel \u015bwi\u0119tej gry szale\u0144ca Chrystusowego. Umieranie dla \u015bwiata, odcz\u0142owieczanie cz\u0142owieka \u2013 gwoli \u015bwiata i gwoli cz\u0142owieka przemienionego<\/i><a name=\"k36\"><\/a><a href=\"#k36a\">[36]<\/a>. Podobny cel przy\u015bwieca obu artystom: Adamowi w aktorskiej, autorskiej kreacji Ryszarda Cie\u015blaka, i Oskarowi \u2013 ekranowej personie Oskara Dawickiego. Powt\u00f3rzmy raz jeszcze: <i>wtr\u0105ca\u0107 \u015bwiat w boja\u017a\u0144 i dr\u017cenie<\/i> to warunek konieczny przeobra\u017cenia i duchowej przemiany. W ka\u017cdym innym przypadku jurodiwy podwa\u017ca sens swojego istnienia.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><i>Rekolekcje<\/i> i <i>Performer<\/i> swoj\u0105 to\u017csamo\u015bciow\u0105 specyfik\u0105 przekraczaj\u0105 ramy czas\u00f3w, w kt\u00f3rych powsta\u0142y, oba s\u0105 w du\u017cym stopniu, co stara\u0142am si\u0119&nbsp;udowodni\u0107 w tek\u015bcie, filmami pionierskimi. By\u0107 mo\u017ce w obu przypadkach mo\u017cna bardziej pochyli\u0107 si\u0119 nad ich zwi\u0105zkami z teatrem, cielesno\u015bci\u0105 czy sztukami wizualnymi \u2013 to jednak zadanie dla kolejnych interpretator\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie <i>Performer<\/i> ma dodatkowe wsparcie w postaci zwrotu kinematograficznego, nowej jako\u015bci w polskim filmie fabularnym, na co nie m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 Leszczy\u0144ski w latach 70. Ukazuje sztuki wizualne w studium kryzysu: nie tylko stary Mistrz umiera, ale odchodzi tak\u017ce jego wierny ucze\u0144. W <i>Rekolekcjach<\/i> wyb\u00f3r duchowej drogi zapewnia wewn\u0119trzn\u0105 wolno\u015b\u0107. My, widzowie, pozostajemy z pytaniami: czy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wyb\u00f3r drogi sacrum jest jeszcze mo\u017cliwy? A je\u015bli nie, to co nam pozostaje? Czy ju\u017c tylko milczenie?<\/p>\n<div><br clear=\"all\"><\/p>\n<hr width=\"33%\" size=\"1\" align=\"left\">\n<div style=\"text-align: left;\">\n<p><a name=\"k1a\"><\/a>[1] Tytu\u0142 niniejszego eseju zaczerpn\u0119\u0142am z niezwykle wnikliwej, inspiruj\u0105cej ksi\u0105\u017cki Cezarego Wodzi\u0144skiego <i>\u015aw. Idiota. <\/i>Wszelkie informacje na temat jurodiwego, figury, kt\u00f3r\u0105 przywo\u0142am w dalszej cz\u0119\u015bci tekstu, pochodz\u0105 w\u0142a\u015bnie z tej ksi\u0105\u017cki. <a href=\"#k1\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k2a\"><\/a>[2] <i>Kino awangardowego niepokoju<\/i>. <i>Z Oskarem Dawickim i \u0141ukaszem Rondud\u0105 rozmawia Jakub Majmurek<\/i>, [w:] <i>Kino-sztuka. Zwrot kinematograficzny w polskiej sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej<\/i>, red. J. Majmurek, \u0141. Ronduda, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Warszawa 2015, s. 178.&nbsp;<a href=\"#k2\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k3a\"><\/a>[3] Z rozmowy z Rondud\u0105 i Dawickim wiadomo, \u017ce na etapie przygotowa\u0144 do projektu realnego Dawickiego mia\u0142 zast\u0105pi\u0107 Dawicki odegrany, w kt\u00f3rego rol\u0119 mia\u0142&nbsp;si\u0119 wcieli\u0107 zawodowy aktor Mariusz Bonaszewski. Posta\u0107 ta nazywa\u0142a si\u0119 Roland Zugzwang. Tam\u017ce, s. 172.&nbsp;<a href=\"#k3\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k4a\"><\/a>[4] Rozw\u00f3j sztuki performance w Polsce przypada na lata 70. XX wieku. Samo zjawisko jest jednak nieco starsze i bardziej z\u0142o\u017cone, ale nie ma w tym eseju miejsca na bardziej wnikliw\u0105 i szersz\u0105 analiz\u0119 tego poj\u0119cia.&nbsp;<a href=\"#k4\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k5a\"><\/a>[5] Ronduda m\u00f3wi,&nbsp;\u017ce film ten mia\u0142 by\u0107 w zamierzeniu obrazem o r\u00f3\u017cnych koncepcjach performance\u2019u: o tej Dawickiego, ale i o tej Zbigniewa Warpechowskiego, kt\u00f3ry tak\u017ce pojawia si\u0119&nbsp;na ekranie. Wydaje si\u0119&nbsp;jednak, \u017ce tego zamierzenia nie uda\u0142o si\u0119 w satysfakcjonuj\u0105cy spos\u00f3b zrealizowa\u0107, mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce niewiele z filmu dowiadujemy si\u0119 o samym Warpechowskim i jego ideach, zob. <i>Kino awangardowego niepokoju<\/i>, dz. cyt., s. 165-166.&nbsp;<a href=\"#k5\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k6a\"><\/a>[6] Tam\u017ce, s. 6.&nbsp;<a href=\"#k6\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k7a\"><\/a>[7] Tam\u017ce, s. 20.&nbsp;<a href=\"#k7\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k8a\"><\/a>[8] Tam\u017ce, s. 173.&nbsp;<a href=\"#k8\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k9a\"><\/a>[9] Tam\u017ce.&nbsp;<a href=\"#k9\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k10a\"><\/a>[10]O Zbigniewie Warpechowskim i jego tw\u00f3rczo\u015bci mo\u017cna przeczyta\u0107 np.: http:\/\/culture.pl\/pl\/tworca\/zbigniew-warpechowski [dost\u0119p: 6.06.2016]. O relacjach pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi performerami w Polsce pisze szerzej \u0141. Ronduda w ksi\u0105\u017cce <i>Warpechowski, Konieczny, Ukla\u0144ski, Bodzianowski. Warpechowski, Dawicki, <\/i>Muzeum Sztuki w \u0141odzi, Wydawnictwo SWPS Academica, \u0141\u00f3d\u017a\u2013Warszawa 2010.&nbsp;<a href=\"#k10\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k11a\"><\/a>[11] Wi\u0119cej na ten temat mo\u017cna przeczyta\u0107 np. w biografii Dawickiego pod adresem: http:\/\/culture.pl\/pl\/tworca\/oskar-dawicki [dost\u0119p: 6.06.2016].&nbsp;<a href=\"#k11\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k12a\"><\/a>[12] W tym miejscu warto zaznaczy\u0107, \u017ce w filmie w niewielkiej roli pojawi\u0142 si\u0119 Edward Stachura.&nbsp;<a href=\"#k12\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k13a\"><\/a>[13] Nie znaczy to jednak, \u017ce zupe\u0142nie nie wyst\u0119puje, \u017ceby przypomnie\u0107 najg\u0142o\u015bniejszy przyk\u0142ad filmu automatycznego i zarazem autobiograficznego w Polsce, czyli <i>Wszystko na sprzeda\u017c<\/i> Andrzeja Wajdy (1968) czy p\u00f3\u017aniejsz\u0105 od dzie\u0142a Leszczy\u0144skiego, du\u017co bardziej pod wzgl\u0119dem formalnym bezkompromisow\u0105 <i>Histori\u0119 niemoraln\u0105<\/i> (1990) w re\u017cyserii Barbary Sass. Bardziej wsp\u00f3\u0142czesne przyk\u0142ady to m.in. <i>Rewizyta<\/i> (2009) Krzysztofa Zanussiego czy <i>Wa\u0142\u0119sa. Cz\u0142owiek z nadziei<\/i> (2013) Andrzeja Wajdy. Tw\u00f3rcy filmu <i>Performer<\/i>, wpisuj\u0105c w tkank\u0119 dzie\u0142a prace Dawickiego, w specyficzny spos\u00f3b odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 tak\u017ce do tej tradycji w polskim kinie.&nbsp;<a href=\"#k13\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k14a\"><\/a>[14] Ronduda nazywa posta\u0107 Dawickiego w <i>Performerze<\/i> artyst\u0105 w depresji, co tak\u017ce mo\u017ce wskazywa\u0107 na podobie\u0144stwo mi\u0119dzy tymi dwiema postaciami. <i>Kino awangardowego niepokoju<\/i>, dz. cyt., s. 177.&nbsp;<a href=\"#k14\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k15a\"><\/a>[15] Wystarczy przywo\u0142a\u0107 chocia\u017cby debiutancki film Krzysztofa Zanussiego <i>Struktura kryszta\u0142u<\/i> (1969) czy sztandarowe dzie\u0142o kina moralnego niepokoju, <i>Wodzireja<\/i> Feliksa Falka (1977), gdzie posta\u0107 g\u0142\u00f3wnego bohatera, karierowicza Lutka Danielaka, granego przez Jerzego Stuhra, zosta\u0142a skontrastowana z uczciwym koleg\u0105 po fachu Romkiem (Micha\u0142 Tarkowski). W ciekawy, ale i skomplikowany spos\u00f3b kontrastuje ze sob\u0105 bohater\u00f3w, tak\u017ce ze wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107, Agnieszka Holland w <i>Aktorach prowincjonalnych<\/i> (1978).&nbsp;<a href=\"#k15\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k16a\"><\/a>[16] To nie tylko okres kina moralnego niepokoju, ale tak\u017ce przemian w dokumencie filmowym i w nurcie awangardy \u2013 czego przyk\u0142adem wspomniany ju\u017c wcze\u015bniej Warsztat Formy Filmowej czy fabularne dokonania Grzegorza Kr\u00f3likiewicza, z kt\u00f3rym zreszt\u0105 kilkakrotnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 Zbigniew Warpechowski jako scenograf jego film\u00f3w.&nbsp;<a href=\"#k16\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k17a\"><\/a>[17] W 2014 roku powsta\u0142 film w re\u017cyserii Karola Radziszewskiego pt. <i>Ksi\u0105\u017c\u0119<\/i>, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym bohaterem jest w\u0142a\u015bnie Ryszard Cie\u015blak. Co ciekawe, <i>Ksi\u0105\u017c\u0119<\/i> wywo\u0142a\u0142 dyskusj\u0119 m.in. na temat w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci gatunkowej: poniewa\u017c nie wiadomo, czy jest to dokument inscenizowany, czy raczej fabularyzowany. Re\u017cyser filmu nazywa go spektaklem dokamerowym.&nbsp;<a href=\"#k17\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k18a\"><\/a>[18] http:\/\/culture.pl\/pl\/tworca\/ryszard-cieslak [dost\u0119p: 15.05.2016].&nbsp;<a href=\"#k18\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k19a\"><\/a>[19] W tym miejscu warto zaznaczy\u0107,&nbsp;\u017ce Grotowski jest tak\u017ce autorem tekstu pt. <i>Performer <\/i>(zob. J. Grotowski, <i>Teksty z lat 1965-1969. Wyb\u00f3r<\/i>, Wiedza o Kulturze, Wroc\u0142aw 1990). <i>Performer <\/i>to tak\u017ce tytu\u0142 wystawy po\u015bwi\u0119conej Grotowskiemu i zwi\u0105zkom jego teatru ze sztuk\u0105 performance, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w Narodowej Galerii Sztuki Zach\u0119ta w Warszawie w 2009 roku. Wystawie towarzyszy\u0142a ksi\u0105\u017cka pod tym samym tytu\u0142em pod redakcj\u0105 kurator\u00f3w: M. Kuleszy, J. Suchana i H. Wr\u00f3blewskiej.&nbsp;<a href=\"#k19\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k20a\"><\/a>[20] By\u0107 mo\u017ce z tego w\u0142a\u015bnie powodu film Leszczy\u0144skiego pozostaje do dzisiaj, nies\u0142usznie, niedoceniony; jest dzie\u0142em niezwykle konsekwentnym i sp\u00f3jnym, zapomnianym w historii kina polskiego, ch\u0119tniej i cz\u0119\u015bciej przywo\u0142ywanym przy okazji artystycznej biografii Cie\u015blaka.&nbsp;<a href=\"#k20\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k21a\"><\/a>[21] W tym miejscu warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce b\u0142yszcz\u0105ca marynarka, odrzucona przez Adama jako atrybut komercji, w tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej Oskara Dawickiego pe\u0142ni dok\u0142adnie odwrotn\u0105 rol\u0119 \u2013 staje si\u0119&nbsp;kostiumem wykorzystywanym do budowania znacze\u0144 w \u015bwiecie sztuki. Oczywi\u015bcie, artysta gra tutaj z powszechnym wyobra\u017ceniem, bazuj\u0105c na stereotypowych skojarzeniach, w toku dzia\u0142a\u0144&nbsp;tw\u00f3rczych nadaj\u0105c silnie skodyfikowanemu kostiumowi nowe znaczenia. By\u0107 mo\u017ce kolejnym tropem \u0142\u0105cz\u0105cym bohater\u00f3w powinna by\u0107 kategoria trickstera, wybra\u0142am jednak bardziej wed\u0142ug mnie oddaj\u0105c\u0105 charakter obu postaci figur\u0119 jurodiwego.&nbsp;<a href=\"#k21\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k22a\"><\/a>[22] Wodzi\u0144ski podaje, \u017ce histori\u0119 jurodstwa bizantyjskiego w postaci monografii zawdzi\u0119czamy Siergiejowi Iwanowi, kt\u00f3ry wyda\u0142&nbsp;ksi\u0105\u017ck\u0119 na ten temat w 1994 roku. Zob. C. Wodzi\u0144ski, <i>\u015aw. Idiota<\/i>, s\u0142owo\/obraz terytoria, Gda\u0144sk 2009, s. 19.&nbsp;<a href=\"#k22\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><span color=\"#1b4d93\" style=\"color: #1b4d93;\"><a name=\"k23a\"><\/a>[23]&nbsp;<\/span>http:\/\/sjp.pwn.pl\/sjp\/jurodiwyj;2562405 [dost\u0119p: 7.06.2016]. Wodzi\u0144ski w swojej ksi\u0105\u017cce u\u017cywa przewa\u017cnie spolszczonego terminu rosyjskiego: jurodiwy.&nbsp;<a href=\"#k23\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k24a\"><\/a>[24] C. Wodzi\u0144ski, <i>\u015aw. Idiota<\/i>, dz. cyt., s. 38.&nbsp;<a href=\"#k24\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k25a\"><\/a>[25] By\u0107 mo\u017ce opisana przeze mnie figura jurodiwego mo\u017ce by\u0107 pomocna nie tylko przy analizie postaci wybranych bohater\u00f3w filmowych, ale stanowi\u0107 narz\u0119dzie u\u017cyteczne do przeanalizowania statusu performera jako takiego. Mnie jednak takie jej u\u017cycie wydaje si\u0119 nieuprawomocnione. Pami\u0119tajmy, \u017ce zar\u00f3wno w przypadku <i>Performera<\/i>, jak i <i>Rekolekcji <\/i>mamy do czynienia z zapo\u015bredniczeniem innych dziedzin sztuki poprzez medium filmu (sztuki performance i teatru).&nbsp;<a href=\"#k25\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k26a\"><\/a>[26] C. Wodzi\u0144ski, <i>\u015aw. Idiota<\/i>, dz. cyt., s. 44.&nbsp;<a href=\"#k26\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k27a\"><\/a>[27] Tam\u017ce, s. 44-45.&nbsp;<a href=\"#k27\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k28a\"><\/a>[28] Tam\u017ce, s. 49.&nbsp;<a href=\"#k28\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k29a\"><\/a>[29] Historia sztuki performance ma u swoich podstaw tajemnicz\u0105 \u015bmier\u0107 Rudolfa Schwarzkoglera w 1969 roku. By\u0142 on jednym z akcjonist\u00f3w wiede\u0144skich, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 na skutek wypadku, jednak wok\u00f3\u0142 jego \u015bmierci, jako performera w\u0142a\u015bnie, naros\u0142o wiele legend.&nbsp;<a href=\"#k29\">[powr\u00f3t]<\/a><b> <\/b><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k30a\"><\/a>[30] A.M. Panczenko, <i>Staroruskie szale\u0144stwo Chrystusowe jako widowisko<\/i>, [w:] <i>Semiotyka dziej\u00f3w Rosji<\/i>, Wydawnictwo \u0141\u00f3dzkie, \u0141\u00f3d\u017a 1993, cyt. za: C. Wodzi\u0144ski, <i>\u015aw. Idiota<\/i>, dz. cyt., s. 53-54.&nbsp;<a href=\"#k30\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k31a\"><\/a>[31] C. Wodzi\u0144ski, <i>\u015aw. Idiota<\/i>, dz. cyt., s.<b> <\/b>105.&nbsp;<a href=\"#k31\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k32a\"><\/a>[32] Tam\u017ce, s. 108-109.&nbsp;<a href=\"#k32\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k33a\"><\/a>[33] Ronduda w rozmowie z Majmurkiem wspomina, \u017ce jedna z pa\u0144 podczas kolaudacji pyta\u0142a o to, siedz\u0105c obok Dawickiego, czy artysta rzeczywi\u015bcie nie \u017cyje. <i>Kino awangardowego niepokoju<\/i>&#8230;, dz. cyt., s. 177.&nbsp;<a href=\"#k33\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k34a\"><\/a>[34] C. Wodzi\u0144ski, <i>\u015aw. Idiota<\/i>, dz. cyt., s. 139.&nbsp;<a href=\"#k34\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><a name=\"k35a\"><\/a>[35] Tam\u017ce, s. 185.&nbsp;<a href=\"#k35\">[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: left;\">\n<p><a name=\"k36a\"><\/a>[36] Tam\u017ce, s. 227.&nbsp;<a href=\"#k36\">[powr\u00f3t]<br \/>\n<\/a><b style=\"color: #393939;\"><a href=\"#k36\"><\/a><\/b><\/p>\n<p><b style=\"color: #393939;\"><a href=\"#k36\"><br \/>\n<\/a><\/b><b style=\"color: #393939;\"><a href=\"#k36\"><\/a>Anna Taszycka:<\/b><span style=\"color: #393939;\"> doktor filmoznawstwa. Adiunkt w Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Wyk\u0142ada\u0142a <\/span>m.in<span style=\"color: #393939;\">. w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, na Wydziale Polonistyki UJ, na podyplomowych Gender Studies w Instytucie Bada\u0144 Literackich Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, na Gender Studies ISNS Uniwersytetu Warszawskiego, prowadzi\u0142a wyk\u0142ady otwarte na Wydzia\u0142ach Grafiki i Malarstwa krakowskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych. <\/span>m.in<span style=\"color: #393939;\">. z Muzeum Narodowym w Krakowie, galeri\u0105 Bunkier Sztuki w Krakowie, Ma\u0142opolskim Centrum Kultury \u201eSok\u00f3\u0142\u201d w Nowym S\u0105czu, Zach\u0119t\u0105 w Warszawie. Kuratorka przegl\u0105d\u00f3w filmowych i wystaw. Publikowa\u0142a m.in. w <\/span><i style=\"color: #393939;\">Kwartalniku Filmowym<\/i><span style=\"color: #393939;\">, <\/span><i style=\"color: #393939;\">Kulturze Popularnej<\/i><span style=\"color: #393939;\"> oraz <\/span><i style=\"color: #393939;\">MOCAK Forum<\/i><span style=\"color: #393939;\">.<\/span><\/p>\n<p><b>\u015aw. Performer<\/b><\/p>\n<p>Tekst jest analiz\u0105 por\u00f3wnawcz\u0105 film\u00f3w: <i>Performer<\/i> (2015, re\u017c. \u0141. Ronduda, M. Sobieszcza\u0144ski) oraz <i>Rekolekcje<\/i> (1977, re\u017c. W. Leszczy\u0144ski). Autorka umieszcza pierwszy z nich w kontek\u015bcie wsp\u00f3\u0142czesnego zwrotu kinematograficznego w rodzimym kinie. Specyfik\u0105 obu film\u00f3w jest przekraczanie granic formalnych: pomi\u0119dzy sztuk\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 (<i>Performer<\/i>) i wsp\u00f3\u0142czesnym teatrem (<i>Rekolekcje<\/i>) oraz filmow\u0105 opowie\u015bci\u0105 o arty\u015bcie. Rozmyte granice utrudniaj\u0105 recepcj\u0119 film\u00f3w: zar\u00f3wno dzie\u0142a Leszczy\u0144skiego, jak i <i>Performera<\/i>, w kt\u00f3rym tytu\u0142ow\u0105 rol\u0119 odtwarza artysta sztuki performance Oskar Dawicki, graj\u0105cy niejako samego siebie. Kluczem do po\u0142\u0105czenia obu film\u00f3w jest dla autorki figura jurodiwego. Postacie performer\u00f3w z obu film\u00f3w \u2013 czy to w \u015bwiecie wsp\u00f3\u0142czesnym oddalonym od warto\u015bci duchowych (<i>Performer<\/i>) lub w takim, gdzie nadal si\u0119 ich poszukuje (<i>Rekolekcje<\/i>) \u2013 pod\u0105\u017caj\u0105 drog\u0105 wyznaczon\u0105 przez jurodiwego: ascezy, milczenia, specyficznego traktowania cia\u0142a oraz <i>ur\u0105gania \u015bwiatu<\/i>.<\/p>\n<p><b>Holy Performer<\/b><\/p>\n<p>The text is a comparative analysis of two films: <i>Performer<\/i> (2015, dir. \u0141. Ronduda, M. Sobieszcza\u0144ski) and <i>Rekolekcje<\/i> (1977, dir. W. Leszczy\u0144ski). The author places the first of them in the context of the modern cinematographic turn in domestic cinema. The specificity of both films consists in exceeding formal limitations: between modern art (<i>Performer<\/i>) and modern theatre (<i>Rekolekcje<\/i>) and feature films about artists. Blurred borders make the perception of both films more difficult: both the work of Leszczy\u0144ski and <i>Performer<\/i> in which the title character is portrayed by the performance artist Oskar Dawicki, who to a certain extent plays himself. The key to compare the two films is the figure of the holy fool (yurodivy). The performer figures in both films \u2013 is it the modern world far away from spiritual values (<i>Performer<\/i>) or the world in which we are still looking for them (<i>Rekolekcje<\/i>) \u2013 follow the path previously set by the holy fool: asceticism, silence, specific treatment of the body and <i>reviling the world<\/i>.<\/p>\n<p><b>S\u0142owa klucze:<\/b> jurodiwy<i>, <\/i>Oskar Dawicki, performance,<i> Performer<\/i>, <i>Rekolekcje,<\/i> Ryszard Cie\u015blak, Zbigniew Warpechowski, zwrot kinematograficzny.<\/p>\n<p><b>Keywords<\/b>: yurodivy, Oskar Dawicki, performance, Ryszard Cie\u015blak, Zbigniew Warpechowski, cinematic turn<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Inspiracj\u0105 do napisania tego tekstu jest film w re\u017cyserii \u0141ukasza Rondudy i Macieja Sobieszcza\u0144skiego Performer (2015). Poprzez analiz\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 ze starszym o prawie 40 lat filmem Witolda Leszczy\u0144skiego Rekolekcje (1977) chcia\u0142abym spr\u00f3bowa\u0107 wskaza\u0107 jego miejsce w historii polskiego kina. Mam zamiar tak\u017ce przeanalizowa\u0107, na czym polega interdyscyplinarno\u015b\u0107 obu dzie\u0142 i jakie niesie ze sob\u0105 konsekwencje&hellip;&nbsp;<a href=\"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/\" class=\"\" rel=\"bookmark\">Czytaj wi\u0119cej &raquo;<span class=\"screen-reader-text\">\u015aw. Performer<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":616,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[80],"tags":[107,971,108,109,110,111,112,113,114],"ppma_author":[115],"class_list":["post-188","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016","tag-jurodiwy","tag-kino-plastyka","tag-oskar-dawicki","tag-performance","tag-performer","tag-rekolekcje","tag-ryszard-cieslak","tag-zbigniew-warpechowski","tag-zwrot-kinematograficzny"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t<!-- All in One SEO 5.0.4 - aioseo.com -->\n\t<meta name=\"description\" content=\"Inspiracj\u0105 do napisania tego tekstu jest film w re\u017cyserii \u0141ukasza Rondudy i Macieja Sobieszcza\u0144skiego Performer (2015). Poprzez analiz\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 ze starszym o prawie 40 lat filmem Witolda Leszczy\u0144skiego Rekolekcje (1977) chcia\u0142abym spr\u00f3bowa\u0107 wskaza\u0107 jego miejsce w historii polskiego kina. Mam zamiar tak\u017ce przeanalizowa\u0107, na czym polega interdyscyplinarno\u015b\u0107 obu dzie\u0142 i jakie niesie ze sob\u0105 konsekwencje\" \/>\n\t<meta name=\"robots\" content=\"max-image-preview:large\" \/>\n\t<meta name=\"author\" content=\"fina\"\/>\n\t<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/\" \/>\n\t\t<meta name=\"generator\" content=\"All in One SEO (AIOSEO) 5.0.4\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:site_name\" content=\"pleograf.pl -\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:title\" content=\"\u015aw. Performer - pleograf.pl\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:description\" content=\"Inspiracj\u0105 do napisania tego tekstu jest film w re\u017cyserii \u0141ukasza Rondudy i Macieja Sobieszcza\u0144skiego Performer (2015). Poprzez analiz\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 ze starszym o prawie 40 lat filmem Witolda Leszczy\u0144skiego Rekolekcje (1977) chcia\u0142abym spr\u00f3bowa\u0107 wskaza\u0107 jego miejsce w historii polskiego kina. Mam zamiar tak\u017ce przeanalizowa\u0107, na czym polega interdyscyplinarno\u015b\u0107 obu dzie\u0142 i jakie niesie ze sob\u0105 konsekwencje\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:secure_url\" content=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"568\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"567\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:published_time\" content=\"2016-01-31T23:00:00+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-25T13:09:13+00:00\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:title\" content=\"\u015aw. Performer - pleograf.pl\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:description\" content=\"Inspiracj\u0105 do napisania tego tekstu jest film w re\u017cyserii \u0141ukasza Rondudy i Macieja Sobieszcza\u0144skiego Performer (2015). Poprzez analiz\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 ze starszym o prawie 40 lat filmem Witolda Leszczy\u0144skiego Rekolekcje (1977) chcia\u0142abym spr\u00f3bowa\u0107 wskaza\u0107 jego miejsce w historii polskiego kina. Mam zamiar tak\u017ce przeanalizowa\u0107, na czym polega interdyscyplinarno\u015b\u0107 obu dzie\u0142 i jakie niesie ze sob\u0105 konsekwencje\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png\" \/>\n\t\t<script type=\"application\/ld+json\" class=\"aioseo-schema\">\n\t\t\t{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"BlogPosting\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/#blogposting\",\"name\":\"\\u015aw. Performer - pleograf.pl\",\"headline\":\"\\u015aw. Performer\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/fina\\\/#author\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/2016_2_Performer.jpg\",\"width\":640,\"height\":427,\"caption\":\"Oskar Dawicki w filmie \\\"Performer\\\"\"},\"datePublished\":\"2016-02-01T00:00:00+01:00\",\"dateModified\":\"2021-06-25T14:09:13+01:00\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/#webpage\"},\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/#webpage\"},\"articleSection\":\"\\\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\\\", nr 2\\\/2016, jurodiwy, kino-plastyka, Oskar Dawicki, performance, Performer, Rekolekcje, Ryszard Cie\\u015blak, Zbigniew Warpechowski, zwrot kinematograficzny, Anna Taszycka\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/#breadcrumblist\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#listItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/category\\\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016\\\/#listItem\",\"name\":\"\\\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\\\", nr 2\\\/2016\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/category\\\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016\\\/#listItem\",\"position\":2,\"name\":\"\\\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\\\", nr 2\\\/2016\",\"item\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/category\\\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016\\\/\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/#listItem\",\"name\":\"\\u015aw. Performer\"},\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#listItem\",\"name\":\"Home\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/#listItem\",\"position\":3,\"name\":\"\\u015aw. Performer\",\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/category\\\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016\\\/#listItem\",\"name\":\"\\\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\\\", nr 2\\\/2016\"}}]},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#organization\",\"name\":\"pleograf.pl\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/PLEOGRAF.png\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/#organizationLogo\",\"width\":568,\"height\":567},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/#organizationLogo\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/fina\\\/#author\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/fina\\\/\",\"name\":\"fina\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/#authorImage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d959bade7bbdab6bc1d7d540869355bed0ae1fd21036cbe7ef820ca9e0284062?s=96&d=mm&r=g\",\"width\":96,\"height\":96,\"caption\":\"fina\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/#webpage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/\",\"name\":\"\\u015aw. Performer - pleograf.pl\",\"description\":\"Inspiracj\\u0105 do napisania tego tekstu jest film w re\\u017cyserii \\u0141ukasza Rondudy i Macieja Sobieszcza\\u0144skiego Performer (2015). Poprzez analiz\\u0119 por\\u00f3wnawcz\\u0105 ze starszym o prawie 40 lat filmem Witolda Leszczy\\u0144skiego Rekolekcje (1977) chcia\\u0142abym spr\\u00f3bowa\\u0107 wskaza\\u0107 jego miejsce w historii polskiego kina. Mam zamiar tak\\u017ce przeanalizowa\\u0107, na czym polega interdyscyplinarno\\u015b\\u0107 obu dzie\\u0142 i jakie niesie ze sob\\u0105 konsekwencje\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#website\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/#breadcrumblist\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/fina\\\/#author\"},\"creator\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/fina\\\/#author\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/2016_2_Performer.jpg\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/#mainImage\",\"width\":640,\"height\":427,\"caption\":\"Oskar Dawicki w filmie \\\"Performer\\\"\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/sw-performer\\\/#mainImage\"},\"datePublished\":\"2016-02-01T00:00:00+01:00\",\"dateModified\":\"2021-06-25T14:09:13+01:00\"},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/\",\"name\":\"pleograf.pl\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#organization\"}}]}\n\t\t<\/script>\n\t\t<!-- All in One SEO -->\n\n","aioseo_head_json":{"title":"\u015aw. Performer - pleograf.pl","description":"Inspiracj\u0105 do napisania tego tekstu jest film w re\u017cyserii \u0141ukasza Rondudy i Macieja Sobieszcza\u0144skiego Performer (2015). Poprzez analiz\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 ze starszym o prawie 40 lat filmem Witolda Leszczy\u0144skiego Rekolekcje (1977) chcia\u0142abym spr\u00f3bowa\u0107 wskaza\u0107 jego miejsce w historii polskiego kina. Mam zamiar tak\u017ce przeanalizowa\u0107, na czym polega interdyscyplinarno\u015b\u0107 obu dzie\u0142 i jakie niesie ze sob\u0105 konsekwencje","canonical_url":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/","robots":"max-image-preview:large","keywords":"","webmasterTools":{"miscellaneous":""},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"BlogPosting","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/#blogposting","name":"\u015aw. Performer - pleograf.pl","headline":"\u015aw. Performer","author":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/fina\/#author"},"publisher":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#organization"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2016_2_Performer.jpg","width":640,"height":427,"caption":"Oskar Dawicki w filmie \"Performer\""},"datePublished":"2016-02-01T00:00:00+01:00","dateModified":"2021-06-25T14:09:13+01:00","inLanguage":"pl-PL","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/#webpage"},"isPartOf":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/#webpage"},"articleSection":"\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\", nr 2\/2016, jurodiwy, kino-plastyka, Oskar Dawicki, performance, Performer, Rekolekcje, Ryszard Cie\u015blak, Zbigniew Warpechowski, zwrot kinematograficzny, Anna Taszycka"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/#breadcrumblist","itemListElement":[{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#listItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/pleograf.pl\/","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016\/#listItem","name":"\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\", nr 2\/2016"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016\/#listItem","position":2,"name":"\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\", nr 2\/2016","item":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016\/","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/#listItem","name":"\u015aw. Performer"},"previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#listItem","name":"Home"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/#listItem","position":3,"name":"\u015aw. Performer","previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016\/#listItem","name":"\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\", nr 2\/2016"}}]},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#organization","name":"pleograf.pl","url":"https:\/\/pleograf.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/#organizationLogo","width":568,"height":567},"image":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/#organizationLogo"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/fina\/#author","url":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/fina\/","name":"fina","image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/#authorImage","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d959bade7bbdab6bc1d7d540869355bed0ae1fd21036cbe7ef820ca9e0284062?s=96&d=mm&r=g","width":96,"height":96,"caption":"fina"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/#webpage","url":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/","name":"\u015aw. Performer - pleograf.pl","description":"Inspiracj\u0105 do napisania tego tekstu jest film w re\u017cyserii \u0141ukasza Rondudy i Macieja Sobieszcza\u0144skiego Performer (2015). Poprzez analiz\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 ze starszym o prawie 40 lat filmem Witolda Leszczy\u0144skiego Rekolekcje (1977) chcia\u0142abym spr\u00f3bowa\u0107 wskaza\u0107 jego miejsce w historii polskiego kina. Mam zamiar tak\u017ce przeanalizowa\u0107, na czym polega interdyscyplinarno\u015b\u0107 obu dzie\u0142 i jakie niesie ze sob\u0105 konsekwencje","inLanguage":"pl-PL","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#website"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/#breadcrumblist"},"author":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/fina\/#author"},"creator":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/fina\/#author"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/2016_2_Performer.jpg","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/#mainImage","width":640,"height":427,"caption":"Oskar Dawicki w filmie \"Performer\""},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/#mainImage"},"datePublished":"2016-02-01T00:00:00+01:00","dateModified":"2021-06-25T14:09:13+01:00"},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#website","url":"https:\/\/pleograf.pl\/","name":"pleograf.pl","inLanguage":"pl-PL","publisher":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#organization"}}]},"og:locale":"pl_PL","og:site_name":"pleograf.pl -","og:type":"article","og:title":"\u015aw. Performer - pleograf.pl","og:description":"Inspiracj\u0105 do napisania tego tekstu jest film w re\u017cyserii \u0141ukasza Rondudy i Macieja Sobieszcza\u0144skiego Performer (2015). Poprzez analiz\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 ze starszym o prawie 40 lat filmem Witolda Leszczy\u0144skiego Rekolekcje (1977) chcia\u0142abym spr\u00f3bowa\u0107 wskaza\u0107 jego miejsce w historii polskiego kina. Mam zamiar tak\u017ce przeanalizowa\u0107, na czym polega interdyscyplinarno\u015b\u0107 obu dzie\u0142 i jakie niesie ze sob\u0105 konsekwencje","og:url":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/","og:image":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png","og:image:secure_url":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png","og:image:width":568,"og:image:height":567,"article:published_time":"2016-01-31T23:00:00+00:00","article:modified_time":"2021-06-25T13:09:13+00:00","twitter:card":"summary_large_image","twitter:title":"\u015aw. Performer - pleograf.pl","twitter:description":"Inspiracj\u0105 do napisania tego tekstu jest film w re\u017cyserii \u0141ukasza Rondudy i Macieja Sobieszcza\u0144skiego Performer (2015). Poprzez analiz\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 ze starszym o prawie 40 lat filmem Witolda Leszczy\u0144skiego Rekolekcje (1977) chcia\u0142abym spr\u00f3bowa\u0107 wskaza\u0107 jego miejsce w historii polskiego kina. Mam zamiar tak\u017ce przeanalizowa\u0107, na czym polega interdyscyplinarno\u015b\u0107 obu dzie\u0142 i jakie niesie ze sob\u0105 konsekwencje","twitter:image":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png"},"aioseo_meta_data":{"post_id":"188","title":null,"description":null,"keywords":null,"keyphrases":null,"primary_term":null,"canonical_url":null,"og_title":null,"og_description":null,"og_object_type":"default","og_image_type":"default","og_image_url":null,"og_image_width":null,"og_image_height":null,"og_image_custom_url":null,"og_image_custom_fields":null,"og_video":null,"og_custom_url":null,"og_article_section":null,"og_article_tags":null,"twitter_use_og":false,"twitter_card":"default","twitter_image_type":"default","twitter_image_url":null,"twitter_image_custom_url":null,"twitter_image_custom_fields":null,"twitter_title":null,"twitter_description":null,"schema":{"blockGraphs":[],"customGraphs":[],"default":{"data":{"Article":[],"Course":[],"Dataset":[],"FAQPage":[],"Movie":[],"Person":[],"Product":[],"ProductReview":[],"Car":[],"Recipe":[],"Service":[],"SoftwareApplication":[],"WebPage":[]},"graphName":"","isEnabled":true},"graphs":[]},"schema_type":"default","schema_type_options":null,"pillar_content":false,"robots_default":true,"robots_noindex":false,"robots_noarchive":false,"robots_nosnippet":false,"robots_nofollow":false,"robots_noimageindex":false,"robots_noodp":false,"robots_notranslate":false,"robots_max_snippet":null,"robots_max_videopreview":null,"robots_max_imagepreview":"large","priority":null,"frequency":null,"local_seo":null,"breadcrumb_settings":null,"limit_modified_date":false,"ai":null,"created":"2023-01-24 12:36:38","updated":"2025-06-04 18:05:00","seo_analyzer_scan_date":null,"focus_keyword":null,"additional_keywords":null,"truseo_locale":null},"aioseo_breadcrumb":"<div class=\"aioseo-breadcrumbs\"><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/pleograf.pl\/\" title=\"Home\">Home<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">\u00bb<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016\/\" title=\"\">\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\", nr 2\/2016<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">\u00bb<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t\u015aw. Performer\n\t\t<\/span><\/div>","aioseo_breadcrumb_json":[{"label":"Home","link":"https:\/\/pleograf.pl\/"},{"label":"\"Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\", nr 2\/2016","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016\/"},{"label":"\u015aw. Performer","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sw-performer\/"}],"authors":[{"term_id":115,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"anna-taszycka","display_name":"Anna Taszycka","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=mm&r=g","author_category":"","user_url":"","last_name":"","first_name":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/188","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=188"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/188\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1859,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/188\/revisions\/1859"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/616"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=188"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=188"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=188"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=188"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}