![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2016\/40f92e03ecc72d48ac802faaf2862923_fb.jpg\")
<\/p>\n
\nKino epoki nowofalowej. Historia kina, tom 3<\/i>, red. Tadeusz Lubelski, Iwona Sowi\u0144ska, Rafa\u0142 Syska, Universitas, Krak\u00f3w 2015<\/p>\n
<\/p>\n
Do takich ksi\u0105g zagl\u0105da si\u0119 troch\u0119 jak do encyklopedii. Prawie 1400 stron tekstu, kolejne sto cennych informacji, kilkadziesi\u0105t esej\u00f3w dotycz\u0105cych kina epoki nowofalowej w bardzo wielu bardzo r\u00f3\u017cnorodnych kinematografiach narodowych. Ogromny materia\u0142 zorganizowany w porz\u0105dku bardziej synchronicznym ni\u017c diachronicznym, splataj\u0105ce si\u0119 ze sob\u0105 w\u0105tki, zjawiska, rozpoznania, do tego gigantyczna filmografia. Takich ksi\u0105g nie czyta si\u0119 od pocz\u0105tku do ko\u0144ca \u2013 raczej si\u0119ga si\u0119 do poszczeg\u00f3lnych rozdzia\u0142\u00f3w, zgodnie z w\u0142asnymi zainteresowaniami i dora\u017anym zapotrzebowaniem. Tak wi\u0119c \u2013 takich ksi\u0105g zwykle nie czyta si\u0119 jednym ci\u0105giem. Ale mo\u017cna spr\u00f3bowa\u0107.<\/p>\n
Ten ogromny tom, a wi\u0119c Kino epoki nowofalowej. Historia kina, tom 3<\/i>, zosta\u0142 po\u015bwi\u0119cony szczeg\u00f3lnej epoce \u2013 tu nazwanej nowofalow\u0105. A wi\u0119c okresowi, kt\u00f3ry powszechnie uwa\u017ca si\u0119 za najpi\u0119kniejszy, najbogatszy i najp\u0142odniejszy w historii filmu. Z niemal wszystkich tekst\u00f3w tu zamieszczonych wy\u0142ania si\u0119 przekonanie, \u017ce to czas, w kt\u00f3rym kino osi\u0105gn\u0119\u0142o pe\u0142ni\u0119 dojrza\u0142o\u015bci, stan\u0119\u0142o w punkcie szczytowym. Niezale\u017cnie od tego, czy m\u00f3wimy o kinematografii europejskiej, ameryka\u0144skiej, azjatyckiej czy afryka\u0144skiej. I niemal wszyscy autorzy podkre\u015blaj\u0105 te\u017c, jak mocno w\u00f3wczas filmy by\u0142y zro\u015bni\u0119te z rzeczywisto\u015bci\u0105 spo\u0142eczno-polityczn\u0105 miejsca, w kt\u00f3rym powstawa\u0142y. Lata 60. i 70. XX wieku to przecie\u017c epoka ogromnych napi\u0119\u0107, prze\u0142om\u00f3w, rewolt, przemian obyczajowych i politycznych. Europa podzielona na Wsch\u00f3d i Zach\u00f3d, nieustaj\u0105ce perturbacje w Ameryce Po\u0142udniowej, czas przeobra\u017cania si\u0119 kultur azjatyckich. Kino by\u0142o tu lustrem, komentarzem, pr\u00f3b\u0105 odpowiedzi czy przepracowania tego, co dzia\u0142o si\u0119 w \u017cyciu spo\u0142ecznym i na ulicach. To tak\u017ce czas \u2013 \u017caden z autor\u00f3w tomu nie ma co do tego jakichkolwiek w\u0105tpliwo\u015bci \u2013 radykalnej odnowy czy te\u017c rozwoju j\u0119zyka filmowego. Klasyczny model opowiadania filmowego rozprys\u0142 si\u0119 na tysi\u0105ce kawa\u0142k\u00f3w, z kt\u00f3rych ka\u017cdy stanowi\u0142 now\u0105, inspiruj\u0105c\u0105, czasem prze\u0142omow\u0105 propozycj\u0119. Owe p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca stron tekstu to pr\u00f3ba uchwycenia i opisania tego niezwyk\u0142ego czasu.<\/p>\n
Kino epoki nowofalowej<\/i> jest tomem bardzo precyzyjnie skonstruowanym, w przemy\u015blany spos\u00f3b prowadz\u0105cym czytelnika przez kinematografie narodowe i filmowe zjawiska ponadnarodowe. Ca\u0142o\u015b\u0107 rozpoczyna artyku\u0142 najbardziej teoretycznofilmowy \u2013 esej Jacka Ostaszewskiego o przemianach w budowaniu narracji filmowej, przechodzeniu od klasycznego modelu narracyjnego do modernistycznego, cechach charakteryzuj\u0105cych ten nowy typ i konsekwencjach tych przemian dla formy filmowej w og\u00f3le. Po takim wst\u0119pie \u2013 zostaje om\u00f3wiony mit za\u0142o\u017cycielski. S\u0105\u017cnisty rozdzia\u0142 Tadeusza Lubelskiego opowiada o tym, co uwa\u017ca si\u0119 za pocz\u0105tek, \u017ar\u00f3d\u0142o i sedno nowofalowo\u015bci, a wi\u0119c o kinie francuskim lat 1959\u20131968. U\u0142o\u017cenie kolejnych cz\u0119\u015bci tomu musia\u0142o by\u0107 problematyczne. Kino tej epoki to przecie\u017c nie tylko te zjawiska w kinie \u015bwiatowym, w kt\u00f3rych ujawni\u0142y si\u0119 tendencje nowofalowe (nowe traktowanie fabu\u0142y, narracji, gry aktorskiej, ale te\u017c i nowe spojrzenie na \u015bwiat, spo\u0142ecze\u0144stwo, rzeczywisto\u015b\u0107 polityczn\u0105). To tak\u017ce czas kina autor\u00f3w, objawienie si\u0119 niezwyk\u0142ych osobowo\u015bci tw\u00f3rczych, indywidualno\u015bci re\u017cyserskich, kt\u00f3re do dzi\u015b uwa\u017ca si\u0119 za najwa\u017cniejsze w historii. To te\u017c czas prze\u0142om\u00f3w \u2013 nie tylko spo\u0142ecznych i politycznych, ale r\u00f3wnie\u017c technologicznych. To wynalezienie lekkiego sprz\u0119tu, a co za tym idzie wykorzystanie mo\u017cliwo\u015bci technicznych, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do rozwoju nowych form kina dokumentalnego, animowanego czy awangardowego. Uchwycenie wszystkich tych zjawisk i uszeregowanie ich tak, by przy lekturze tworzy\u0142y sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 o mocnym splocie wewn\u0119trznym, jest z pewno\u015bci\u0105 du\u017cym wyzwaniem. Redaktorzy i autorzy tekst\u00f3w \u2013 g\u0142\u00f3wnie z krakowskiego o\u015brodka filmoznawczego \u2013 podo\u0142ali temu zadaniu.<\/p>\n
Pocz\u0105tek musia\u0142 by\u0107 w\u0142a\u015bnie taki: po francuskiej Nowej Fali tekst Alicji Helman o prze\u0142omowym znaczeniu tw\u00f3rczo\u015bci Michelangela Antonioniego, Luchina Viscontiego i Federica Felliniego. W dalszej kolejno\u015bci obowi\u0105zkowo Ingmar Bergman i kino skandynawskie w optyce Tadeusza Szczepa\u0144skiego. Kolejne rozdzia\u0142y zosta\u0142y po\u015bwi\u0119cone albo kinematografiom konkretnych kraj\u00f3w lub region\u00f3w, albo zjawiskom ponadnarodowym, a kluczowym dla epoki. I tak kino brytyjskie czasu m\u0142odych gniewnych, czy zgodnie ze wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 nomenklatur\u0105 \u2013 angielskiej nowej fali, opisa\u0142a Olga Katafiasz. Schy\u0142ek klasycznego Hollywood \u2013 Arkadiusz Lewicki, a jego o dekad\u0119 p\u00f3\u017aniejszy renesans \u2013 Micha\u0142 Lesiak i Rafa\u0142 Syska. Kino w\u0142oskie \u2013 Anita Biela\u0144ska. Kinematografi\u0119 hiszpa\u0144sk\u0105 z okresu dyktatury Franco \u2013 Kamila \u017byto. Kino greckie \u2013 Rafa\u0142 Syska. Poza Europ\u0119 wyszli Gra\u017cyna Stach\u00f3wna w tek\u015bcie o kinie indyjskim i Marek Haltof w cz\u0119\u015bci o kinie australijskim. Kino niemieckie \u2013 po obu stronach muru \u2013 opisa\u0142 Andrzej Gw\u00f3\u017ad\u017a. Bli\u017csze nam, bo ju\u017c z tej strony \u017celaznej kurtyny, kino czeskie \u2013 Iwona Sowi\u0144ska, w\u0119gierskie \u2013 Tom\u00e1\u0161 Hu\u010dko i Jadwiga Hu\u010dkova, jugos\u0142owia\u0144skie \u2013 Mi\u0142osz Stelmach, w ko\u0144cu sowieckie \u2013 Joanna Wojnicka. Polsk\u0105 kinematografi\u0119 lat 60. i p\u00f3\u017aniejsz\u0105, spod znaku kina moralnego niepokoju, uj\u0105\u0142 ca\u0142o\u015bciowo Sebastian Jagielski. Kinematografi\u0119 japo\u0144sk\u0105 opisa\u0142 Krzysztof Loska, kino po\u0142udniowoameryka\u0144skie \u2013 Kamil Minkner. Kino epoki nowofalowej to jednak nie tylko kinematografie narodowe. Kino dokumentalne zyska\u0142o now\u0105 formu\u0142\u0119 w postaci kina bezpo\u015bredniego, o czym napisa\u0142 ekspert direct cinema<\/i> Miros\u0142aw Przylipiak. Rozwija\u0142o si\u0119 kino animowane \u2013 temu po\u015bwi\u0119ci\u0142 esej Pawe\u0142 Sitkiewicz. Nast\u0105pi\u0142 te\u017c szczeg\u00f3lny rozw\u00f3j awangardy filmowej \u2013 co przybli\u017cy\u0142 czytelnikom Andrzej Pitrus.<\/p>\n
Nowofalowo\u015b\u0107 kina to nie tylko zjawisko estetyczne. Filmy tego czasu chyba po raz pierwszy w historii kina tak masowo i bezpo\u015brednio komentowa\u0142y rzeczywisto\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 i polityczn\u0105 kraj\u00f3w, w kt\u00f3rych powstawa\u0142y. Najog\u00f3lniej rzecz bior\u0105c, lata 60. i 70. by\u0142y latami kontrkultury i rebelii, bardzo r\u00f3\u017cnie pojmowanych w zale\u017cno\u015bci od kontynentu, regionu, kraju. W zasadzie ka\u017cdy z autor\u00f3w podj\u0105\u0142 ten temat, mniej lub bardziej zag\u0142\u0119biaj\u0105c si\u0119 w kontekst polityki lokalnej. W eseju Konrada Klejsy poj\u0119cie kontestacji stanowi wr\u0119cz narz\u0119dzie usystematyzowania \u00f3wczesnego kina Stan\u00f3w Zjednoczonych i Europy Zachodniej. W ten spos\u00f3b zjawiska \u201enowofalowo\u015bci\u201d i \u201ekontestacji\u201d splataj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 i o\u015bwietlaj\u0105 wzajemnie, t\u0142umacz\u0105c szczeg\u00f3ln\u0105 relacj\u0119 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 estetyczny i spo\u0142eczny (czy te\u017c polityczny) wymiar kina.<\/p>\n
Om\u00f3wienie kinematografii kilku kraj\u00f3w zosta\u0142o tu roz\u0142o\u017cone na dwie cz\u0119\u015bci \u2013 zapewne z racji r\u00f3\u017cnorodno\u015bci zjawisk rozwijaj\u0105cych si\u0119 w ci\u0105gu dw\u00f3ch dekad. Dotyczy to przede wszystkim kina ameryka\u0144skiego, w kt\u00f3rym wyra\u017anie rysuje si\u0119 cezura mi\u0119dzy schy\u0142kiem klasycznego Hollywood i niezwyk\u0142ym jego odrodzeniem w latach 70., co w zasadzie zdecydowa\u0142o o przemianach kina i mechanizm\u00f3w oko\u0142okinematograficznych na ca\u0142ym \u015bwiecie. R\u00f3wnie\u017c kino brytyjskie zosta\u0142o opisane w dw\u00f3ch partiach: pierwsza po\u015bwi\u0119cona prze\u0142omowi, jaki dokona\u0142 si\u0119 w tej kinematografii pod koniec lat 50. i na pocz\u0105tku 60., a druga \u2013 latom 70., nazwanym przez autora tekstu Bartosza Kazan\u0119 dekad\u0105 indywidualno\u015bci. W ko\u0144cu za\u015b \u2013 kino francuskie, rozpoczynaj\u0105ce przygod\u0119 z nowofalowo\u015bci\u0105, a potem zmuszone poradzi\u0107 sobie z jej spu\u015bcizn\u0105, o czym napisa\u0142 Tycjan Go\u0142u\u0144ski.<\/p>\n
Po cz\u0119\u015bci zasadniczej, obejmuj\u0105cej najwi\u0119ksze artyku\u0142y, redaktorzy umie\u015bcili rozdzia\u0142y bardziej skr\u00f3towe, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 w zasadzie na suplement zatytu\u0142owany Inne kinematografie<\/i>. Tu mo\u017cna znale\u017a\u0107 syntetyczne om\u00f3wienia kinematografii do\u015b\u0107 w Polsce popularnych (przynajmniej w obiegu mniej oficjalnym ni\u017c dystrybucja kinowa czy telewizja), lecz badawczo wci\u0105\u017c ma\u0142o rozpoznanych: afryka\u0144skiego kina postkolonialnego (Katarzyna Zwolak i Tadeusz Lubelski), chi\u0144skiego (Jacek Flig), ira\u0144skiego (El\u017cbieta Wi\u0105cek), izraelskiego (Jakub Wydrzy\u0144ski), kanadyjskiego (Joanna Rzo\u0144ca) i rumu\u0144skiego (Magdalena Bartczak). Kino epoki nowofalowej<\/i> jako pierwsze tego rodzaju wydawnictwo w Polsce obj\u0119\u0142o zatem zasi\u0119giem tak ogromny obszar filmowego \u015bwiata.<\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 esej\u00f3w to nowe, mo\u017ce sp\u00f3jniejsze, mo\u017ce bardziej rozszerzone, mo\u017ce wznowione opracowanie zjawisk w polskim pi\u015bmiennictwie ju\u017c jako tako zakorzenionych. Wiemy sporo o kinie francuskim, w\u0142oskim, skandynawskim, rosyjskim, brytyjskim. Ale czytaj\u0105c o Francuzach, czytali\u015bmy zwykle o nowej fali, nie o tym, co po niej nast\u0105pi\u0142o. Je\u015bli pisa\u0142o si\u0119 w Polsce o Brytyjczykach, to w kontek\u015bcie kina m\u0142odych gniewnych, a filmy o dekad\u0119 p\u00f3\u017aniejsze pozostawa\u0142y enigmatyczne. Om\u00f3wienia kina skandynawskiego ogranicza\u0142y si\u0119 do tw\u00f3rczo\u015bci Szwed\u00f3w, ma\u0142o kto orientowa\u0142 si\u0119, jak wygl\u0105da kino Danii, Norwegii, Finlandii czy Islandii. Podobnie z kinem radzieckim \u2013 o filmach gruzi\u0144skich, ukrai\u0144skich czy kirgiskich nie pisano wiele.<\/p>\n
W tym kontek\u015bcie szczeg\u00f3ln\u0105 warto\u015b\u0107 maj\u0105 te teksty, kt\u00f3re opisuj\u0105 zjawiska w Polsce prawie nierozpoznane, cho\u0107 czasem, z racji polityki, do\u015b\u0107 bliskie. Dlatego tak wa\u017cne jest, \u017ce znacz\u0105ce miejsce oddano tu kinematografii w\u0119gierskiej czy jugos\u0142owia\u0144skiej. W po\u0142\u0105czeniu z artyku\u0142ami o kinie polskim, czeskim, a przede wszystkim radzieckim sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 one na wielowymiarowy, wielow\u0105tkowy, a przecie\u017c bardzo sp\u00f3jny obraz tego, jak wygl\u0105da\u0142o kino w tej cz\u0119\u015bci \u015bwiata i z jakimi ograniczeniami musieli si\u0119 boryka\u0107 filmowcy z bloku wschodniego. Podobnie rzecz ma si\u0119 z kinem zachodnim. Konrad Klejsa proponuje kategori\u0119 kina kontestacji, kt\u00f3ra pozwala spojrze\u0107 ca\u0142o\u015bciowo na filmy Zachodu, a poszczeg\u00f3lne teksty po\u015bwi\u0119cone Hollywood, Niemcom, Francuzom, W\u0142ochom i w pewnym stopniu te\u017c Brytyjczykom pozwalaj\u0105 patrze\u0107 na ka\u017cd\u0105 z tych kinematografii przez pryzmat przemian spo\u0142ecznych i politycznych po zachodniej stronie \u017celaznej kurtyny. Znacz\u0105cy w zwi\u0105zku z tym jest rozdzia\u0142 Andrzeja Gwo\u017adzia o kinie niemieckim po obu stronach muru. To esej stanowi\u0105cy w pewnym sensie o\u015b dla geograficznego uj\u0119cia nowofalowo\u015bci europejskiej i p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skiej. Mur berli\u0144ski staje si\u0119 z jednej strony symboliczn\u0105 granic\u0105 dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w, a z drugiej \u2013 r\u00f3wnie symbolicznym ich \u0142\u0105cznikiem.<\/p>\n
Inny przypadek stanowi\u0105 teksty o kinie latynoameryka\u0144skim, japo\u0144skim, greckim, australijskim, indyjskim czy hiszpa\u0144skim. To pierwsze w naszym pi\u015bmiennictwie tego rodzaju sp\u00f3jne, podr\u0119cznikowe opracowania tych kinematografii, czasem zbieraj\u0105ce i systematyzuj\u0105ce wiedz\u0119 z licznych, lecz rozproszonych publikacji w j\u0119zyku polskim, cz\u0119sto wr\u0119cz pionierskie. Dzi\u0119ki takiemu szerokiemu spektrum tytu\u0142owa kategoria \u201enowofalowo\u015bci\u201d nabiera g\u0142\u0119bi, staje si\u0119 poj\u0119ciem elastycznym, skupiaj\u0105cym wi\u0119cej r\u00f3\u017cnorodnych zjawisk, ni\u017c mo\u017cna by\u0142oby przypuszcza\u0107. Co wi\u0119cej, wszystkie publikowane tu teksty niejako o\u015bwietlaj\u0105 si\u0119, odsy\u0142aj\u0105 do siebie nawzajem. I to nie tylko w tej mniejszej skali, jak w przypadku kina europejskiego bloku wschodniego, ale i w skali globalnej. Tak jakby wirus nowofalowo\u015bci rozlewa\u0142 si\u0119 po ca\u0142ym \u015bwiecie, powodowa\u0142 krystalizowanie si\u0119 zjawisk jako\u015b spokrewnionych, a przecie\u017c jednocze\u015bnie nosz\u0105cych silne, indywidualne pi\u0119tno kraju czy regionu. Autorzy nie definiuj\u0105 twardo tej \u0142\u0105cz\u0105cej kategorii, nawet je\u015bli pr\u00f3buj\u0105 znale\u017a\u0107 \u2013 jak Jacek Ostaszewski \u2013 wyznaczniki wskazuj\u0105ce na nowofalowy charakter okre\u015blonej formacji. Ta specyfika wy\u0142ania si\u0119 sama z lektury ca\u0142o\u015bci i okazuje si\u0119 bardziej elastyczna ni\u017c sztywna i zamkni\u0119ta, z\u0142o\u017cona, migotliwa, a nie jednoznaczna. Dzi\u0119ki temu okre\u015blenie \u201eepoka nowofalowa\u201d zyskuje nowy wymiar, bo chodzi tu ju\u017c nie tyle o wyznaczniki nowofalowo\u015bci filmowej, ale o ducha epoki, kt\u00f3ry wyrasta\u0142 z uwarunkowa\u0144 spo\u0142ecznych i politycznych i jako taki mia\u0142 prze\u0142o\u017cenie na kultur\u0119 oraz jej teksty.<\/p>\n
Tom ten, jako swoisty podr\u0119cznik, ma spe\u0142nia\u0107 przede wszystkim funkcj\u0119 edukacyjn\u0105 i popularyzatorsk\u0105. W tonie poszczeg\u00f3lnych artyku\u0142\u00f3w wyczuwa si\u0119, \u017ce maj\u0105 by\u0107 w pierwszym rz\u0119dzie komunikatywne, syntetyczne, maj\u0105 zarysowywa\u0107 zjawiska i odsy\u0142a\u0107 do dzie\u0142 filmowych, a nie zag\u0142\u0119bia\u0107 si\u0119 w niuansowe analizy. Komunikatywno\u015b\u0107 i syntetyczno\u015b\u0107 w \u017caden spos\u00f3b nie hamuje jednak ekspresji tw\u00f3rczej autor\u00f3w \u2013 ka\u017cdy z tekst\u00f3w ma w sobie wyra\u017any idiom, rys autorski. Z ka\u017cdego mo\u017cna te\u017c wyczyta\u0107, jaka perspektywa jest dla poszczeg\u00f3lnych badaczy najbardziej interesuj\u0105ca. Tadeusz Lubelski snuje na nowo opowie\u015b\u0107 o nowej fali, klasyfikuj\u0105c filmowc\u00f3w, z w\u0142a\u015bciwym sobie urokiem i polotem, na mi\u0142o\u015bnik\u00f3w kot\u00f3w i wielbicieli ps\u00f3w. Sebastian Jagielski, pisz\u0105c o kinie polskim, uwypukla kwestie cielesno\u015bci i seksualno\u015bci, dzi\u0119ki czemu wielokrotnie i szczeg\u00f3\u0142owo opisywane filmy tego okresu zyskuj\u0105 nowy, \u015bwie\u017cy wymiar. Rafa\u0142 Syska wraz z Micha\u0142em Lesiakiem w eseju o kinie ameryka\u0144skim umieszcza konkretne zjawiska i filmy w kontek\u015bcie production studies<\/i>, tak wa\u017cnym w przypadku kina hollywoodzkiego. Arkadiusz Lewicki skupia si\u0119 na liczbach i statystykach, b\u0119d\u0105cych osi\u0105 jego rozwa\u017ca\u0144 o zmierzchu klasycznego Hollywood. Alicja Helman rzeczowo systematyzuje tw\u00f3rczo\u015b\u0107 w\u0142oskich tuz\u00f3w epoki. Andrzej Pitrus w bardzo syntetycznej formie przybli\u017ca awangard\u0119 lat 60. i 70. Joanna Wojnicka spokojnie i pewnie meandruje mi\u0119dzy kinem radzieckiej Rosji a kinem mniejszych republik. Zgromadzone w tomie teksty to w zasadzie przegl\u0105d temperament\u00f3w, postaw i styl\u00f3w polskich badaczy filmu. Oczywi\u015bcie kilka z nich mog\u0142o by\u0107 napisanych tylko przez konkretnych autor\u00f3w. Kino bezpo\u015brednie w optyce Miros\u0142awa Przylipiaka, francuska nowa fala i Tadeusz Lubelski, kino kontestacji i Konrad Klejsa \u2013 to zestawienia oczywiste. Kino epoki nowofalowej<\/i> bardzo wyra\u017anie pokazuje, jak roz\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 zainteresowania polskich filmoznawc\u00f3w, i dowodzi, \u017ce rodzime \u015brodowisko badaczy jest mocno zr\u00f3\u017cnicowane. Dobrze te\u017c, \u017ce wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 nowe osobowo\u015bci badawcze, m\u0142odzi filmoznawcy, kt\u00f3rzy wchodz\u0105 na tereny dotychczas w polskim pi\u015bmiennictwie filmowym nierozpoznane: Jakub Wydrzy\u0144ski pisz\u0105cy o kinie izraelskim, Magdalena Bartczak o kinie rumu\u0144skim, Joanna Rzo\u0144ca o kinie kanadyjskim, Jacek Flig o kinie chi\u0144skim \u2013 to jedynie kilka przyk\u0142ad\u00f3w. Poniewa\u017c publikacja ta powsta\u0142a w zasadzie pod auspicjami \u015brodowiska krakowskiego, mo\u017cna j\u0105 potraktowa\u0107 tak\u017ce jako prezentacj\u0119 nowych nazwisk krakowskiego filmoznawstwa.<\/p>\n
W\u015br\u00f3d wszystkich tekst\u00f3w moj\u0105 uwag\u0119 w szczeg\u00f3lno\u015bci zwr\u00f3ci\u0142y trzy, ze wzgl\u0119du na wyj\u0105tkowy charakter narracji i literacko\u015b\u0107. To teksty Andrzeja Gwo\u017adzia o kinie niemieckim (czy te\u017c \u2013 obu kinach niemieckich), Sebastiana Jagielskiego o kinematografii polskiej, a przede wszystkim Iwony Sowi\u0144skiej o filmach czeskich. Pierwszy z nich opisuje niezwyk\u0142\u0105 drog\u0119 niemieckich filmowc\u00f3w od manifestu z Oberhausen do dramatycznych wydarze\u0144 \u201eniemieckiej jesieni\u201d ko\u0144ca lat 70. zwi\u0105zanych z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 Frakcji Czerwonej Armii (RAF). Autor wplata w t\u0119 histori\u0119 opis osobowo\u015bci \u201ewielkiej czw\u00f3rki\u201d autor\u00f3w, a wi\u0119c Volkera Schl\u00f6ndorffa, Wima Wendersa, Rainera Wernera Fassbindera i Wernera Herzoga. Nast\u0119pnie przekracza mur berli\u0144ski i na tle kina zachodnioniemieckiego zarysowuje zgrzebny, skr\u00f3towy, nieco ponury portret filmu wschodnioniemieckiego. Ten uk\u0142ad daje mocny przekaz. Nie jest to opowie\u015b\u0107 idealnie linearna, raczej meandryczna, chwilami fragmentaryczna. Andrzej Gw\u00f3\u017ad\u017a szuka zgrabnych metafor, czasem przyjmuje gaw\u0119dziarski ton (w jak najlepszym tego s\u0142owa znaczeniu), opowiada, a nie opisuje. Udaje mu si\u0119 przeplata\u0107 w\u0105tki tego opowiadania tak, \u017ce czytelnik ma poczucie sp\u00f3jnej, a jednocze\u015bnie wyra\u017anie otwartej, fascynuj\u0105cej struktury.<\/p>\n
Sebastian Jagielski natomiast przez kino polskie po prostu przep\u0142ywa. Jego narracja, potoczysta i g\u0142adka, w zaskakuj\u0105cy spos\u00f3b o\u017cywia te zjawiska w polskim kinie, kt\u00f3re stereotypowo kojarzymy z czym\u015b skostnia\u0142ym i szkolnym. Nieoczywiste superprodukcje z lat 60., kino gatunk\u00f3w, a w\u015br\u00f3d nich prza\u015bna komedia, p\u0142ynne przej\u015bcie do polskiej nowej fali \u2013 Jagielski wie, o czym pisze, wie te\u017c, jak sprawi\u0107, \u017ceby kino sprzed lat, sp\u0142owia\u0142e od nieustannego ogl\u0105dania i sztampowego opisu, nagle okaza\u0142o si\u0119 czym\u015b dynamicznym i fascynuj\u0105cym. Mamy w polskim filmoznawstwie wielu wytrawnych znawc\u00f3w i badaczy polskiej kinematografii, ale m\u0142odzi widzowie \u2013 a przecie\u017c ta ksi\u0105\u017cka skierowana jest przede wszystkim do nich \u2013 wci\u0105\u017c musz\u0105 si\u0119 do rodzimych film\u00f3w \u201eprzekonywa\u0107\u201d. Jagielski nak\u0142ada na refleksj\u0119 o polskim kinie filtr na wskro\u015b wsp\u00f3\u0142czesny. Zajmuj\u0105c si\u0119 p\u0142ciowo\u015bci\u0105 i seksualno\u015bci\u0105, dostrzega niuanse najcz\u0119\u015bciej pomijane. Mo\u017cna si\u0119 z nim zgadza\u0107 lub nie, ale to jest materia\u0142 do \u017cywej dyskusji, a to warto\u015b\u0107 nieoceniona.<\/p>\n
Najwi\u0119kszych emocji dostarczy\u0142 mi rozdzia\u0142 Iwony Sowi\u0144skiej Kino Czechos\u0142owacji. Cud i po cudzie<\/i>. Kino czechos\u0142owackie, znane w Polsce i lubiane, nieustannie przypominane, kwitowane jest zwykle kilkoma s\u0142owami, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najcz\u0119\u015bciej powtarzaj\u0105 si\u0119 \u201eciep\u0142o\u201d, \u201eironia\u201d, \u201ehumor\u201d, \u201eswojsko\u015b\u0107\u201d. W ten spos\u00f3b Czesi i S\u0142owacy zostali u nas zaszufladkowani, \u201eupupieni\u201d jako z pewno\u015bci\u0105 zdolni, ale przede wszystkim dobrotliwi s\u0105siedzi, kt\u00f3rych mo\u017cna po kumpelsku poklepa\u0107 po plecach. Tymczasem Sowi\u0144ska pisze o ich kinie tak, \u017ce nagle z niezwyk\u0142\u0105 si\u0142\u0105 objawia si\u0119 jego ogromny dramatyzm i powaga. To nie jest mi\u0142e kino, to kino wielkie, mocne, polityczne. Autorka nigdy jednak nie popada w ton patetyczny \u2013 pisze z czu\u0142o\u015bci\u0105 i pasj\u0105, ale w \u017cadnym momencie nie pozwala przyczepi\u0107 opisywanym zjawiskom stereotypowych \u0142atek. Przedstawia kino czechos\u0142owackie tak, jakby sama prze\u017cy\u0142a ka\u017cdy z opisywanych czy komentowanych film\u00f3w: jej ton jest osobisty, lecz rzeczowy. Czytelnik \u2013 jak ja \u2013 w trakcie lektury tego tekstu mo\u017ce mie\u0107 zaskakuj\u0105ce uczucie, \u017ce oto czyta o kinematografii Czechos\u0142owacji po raz pierwszy, \u017ce nikt wcze\u015bniej tego tak nie uj\u0105\u0142. To tak\u017ce jeden z najbardziej poruszaj\u0105cych esej\u00f3w tak\u017ce dlatego, \u017ce podkre\u015bla co\u015b, co w kinematografii narodowej szczeg\u00f3lnie wa\u017cne \u2013 godno\u015b\u0107 i poczucie odpowiedzialno\u015bci za rzeczywisto\u015b\u0107 i ludzi, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych si\u0119 \u017cyje. Przy czym j\u0119zyk Iwony Sowi\u0144skiej ma tak\u0105 elegancj\u0119 i kunszt, przy ca\u0142ej swej pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci, \u017ce jej esej czyta si\u0119 jak najlepsz\u0105 literatur\u0119. Trudno si\u0119 od niego oderwa\u0107. Trzy wyr\u00f3\u017cnione teksty, a tak\u017ce wiele innych zebranych w tym tomie odznaczaj\u0105 si\u0119 wyj\u0105tkow\u0105 pasj\u0105. Nie ma chyba innego sposobu, by przekaza\u0107 bakcyl kinofilii dalej.<\/p>\n
Przy ca\u0142ej swojej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i rozleg\u0142o\u015bci geograficznej w kilku kwestiach Kino epoki nowofalowej<\/i> pozostawia jednak pewien niedosyt. Skoro pierwszy z tekst\u00f3w, Jacka Ostaszewskiego, porusza kwestie teoretyczne, dlaczego w dalszej cz\u0119\u015bci nie znalaz\u0142y si\u0119 \u017cadne rozdzia\u0142y, kt\u00f3re referowa\u0142yby rozw\u00f3j my\u015bli i teorii filmowej tego okresu? Owszem, kwestie przemian w sposobie opowiadania filmowych historii do\u015b\u0107 dobrze ustawiaj\u0105 lektur\u0119 kolejnych rozdzia\u0142\u00f3w. Ale przecie\u017c to w\u0142a\u015bnie w tych latach teoretycy filmu pr\u0119\u017cnie analizowali nowe zjawiska i projektowali kolejne przemiany. By\u0142oby to doskona\u0142e uzupe\u0142nienie materia\u0142u historycznego. Co wi\u0119cej, teoria filmu wci\u0105\u017c jawi si\u0119 jako co\u015b hermetycznego \u2013 taka publikacja to doskona\u0142a okazja, by t\u0119 trudn\u0105 materi\u0119 oswoi\u0107 i, co mo\u017ce najwa\u017cniejsze, sple\u015b\u0107 z konkretnymi zjawiskami i tekstami filmowymi.<\/p>\n
Druga rzecz \u2013 bardziej symptomatyczna. Niemal ka\u017cdy z autor\u00f3w tej antologii wspomina\u0142 o tym, \u017ce w\u0142a\u015bnie w tym czasie, w epoce kina nowofalowego, ujawni\u0142 si\u0119 i skrystalizowa\u0142 g\u0142os kobiet re\u017cyserek, \u017ce nast\u0105pi\u0142a w\u00f3wczas swego rodzaju emancypacja kobiet kina. Tym bardziej zaskakuje, \u017ce nie znajdziemy tu osobnego tekstu po\u015bwi\u0119conego kinu kobiet czy te\u017c, og\u00f3lniej, optyce feministycznej. Skoro wi\u0119c, jak mo\u017cna s\u0105dzi\u0107, przy budowaniu tego tomu nie by\u0142o restrykcji daj\u0105cej si\u0119 uj\u0105\u0107 w formule: \u201ejeden esej \u2013 jeden kraj\u201d, brakuje tu pe\u0142nowymiarowego rozdzia\u0142u, kt\u00f3ry by\u0142by przegl\u0105dem kina i postaw kobiet re\u017cyserek, wyodr\u0119bnia\u0142by to zjawisko i podda\u0142 je refleksji. S\u0105 przecie\u017c podstawy teoretyczne, s\u0105 silne manifestacje czy manifesty filmowe, jest pot\u0119\u017cny materia\u0142, na kt\u00f3rym mo\u017cna pracowa\u0107, i s\u0105 autorki, a tak\u017ce, jak wierz\u0119, autorzy w polskim filmoznawstwie, kt\u00f3rzy mogliby podj\u0105\u0107 takie wyzwanie. I nie chodzi tu tylko o oddanie sprawiedliwo\u015bci jakiej\u015b zmarginalizowanej grupie, ale o danie pe\u0142nego obrazu ogromnej fali przemian, kt\u00f3ra przetacza\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas przez \u015bwiat i przez kino. Nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o kinie lat 60. i 70., zapominaj\u0105c o kinie kobiet. Dla przyk\u0142adu: filmowi-sztandarowi Jeanne Dielman, 23 Quai du Commerce, 1080 Bruxelles <\/i>w re\u017cyserii Chantal Akerman po\u015bwi\u0119ca si\u0119 tu zaledwie kilkana\u015bcie zda\u0144. Wspomina si\u0119 o V\u011brze Chytilovej, o Larysie Szepitko, Margarethe von Trotta, Anji Breien, ale nie przyj\u0119to dla ich interpretacji usp\u00f3jniaj\u0105cej perspektywy. Kobiety m\u00f3wi\u0142y kinem, mo\u017ce po raz pierwszy tak g\u0142o\u015bno i wyra\u017anie. Pomini\u0119cie tego wydaje si\u0119 sporym niedoci\u0105gni\u0119ciem.<\/p>\n
By\u0107 mo\u017ce wi\u0119c zamiast 1400 stron ksi\u0119ga ta powinna by\u0142a mie\u0107 tych stron o 100 wi\u0119cej. Mimo tych luk pozostaje jednak pot\u0119\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy. A mo\u017ce nawet czym\u015b wi\u0119cej. Po przeczytaniu jej, od A do Z, mo\u017cliwe, \u017ce wiedza nie zostaje wzbogacona o pe\u0142ny alfabet, ale z pewno\u015bci\u0105 budzi si\u0119 ochota, by obejrze\u0107 niemal wszystkie filmy, o kt\u00f3rych tu napisano. A to chyba najwa\u017cniejsze.<\/p>\n
Karolina Kosi\u0144ska<\/b> \u2013 dr filmoznawstwa, adiunkt w Instytucie Sztuki PAN, redaktorka \u201eKwartalnika Filmowego\u201d. Autorka ksi\u0105\u017cki Androgyn. To\u017csamo\u015b\u0107, t\u0119sknota, pragnienie<\/i> (ISPAN, 2014), za kt\u00f3r\u0105 otrzyma\u0142a nagrod\u0119 im. Boles\u0142awa Micha\u0142ka. Interesuje si\u0119 przede wszystkim spo\u0142ecznym kinem brytyjskim i formami filmowego realizmu spo\u0142ecznego.<\/p>\n
Najwa\u017cniejsza epoka kina<\/b><\/p>\n
Recenzja ksi\u0105\u017cki Kino epoki nowofalowej. Historia kina, tom 3<\/i>, red. Tadeusz Lubelski, Iwona Sowi\u0144ska, Rafa\u0142 Syska, Universitas, Krak\u00f3w 2015. Ta monumentalna publikacja obejmuje dwie dekady z historii kina, kiedy w wi\u0119kszo\u015bci kinematografii \u015bwiata dokona\u0142y si\u0119 prze\u0142omy nowofalowe.<\/p>\n
The Most Important Era of Cinema<\/b><\/p>\n
Review of the book Kino epoki nowofalowej. Historia kina, tom 3 <\/i>(The Cinema of New Wave Era. <\/i>History of Cinema, vol. 3<\/i>), ed. Tadeusz Lubelski, Iwona Sowi\u0144ska, Rafa\u0142 Syska, Universitas, Krak\u00f3w 2015. This monumental publication embrace two decades of history of cinema, when in most of the world cinematographies the new wave breakthroughs took place.<\/p>\n
S\u0142owa kluczowe:<\/b> Nowa Fala, historia kina<\/p>\n
Keywords:<\/b> New wave, history of cinema<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kino epoki nowofalowej. Historia kina, tom 3, red. Tadeusz Lubelski, Iwona Sowi\u0144ska, Rafa\u0142 Syska, Universitas, Krak\u00f3w 2015 Do takich ksi\u0105g zagl\u0105da si\u0119 troch\u0119 jak do encyklopedii. Prawie 1400 stron tekstu, kolejne sto cennych informacji, kilkadziesi\u0105t esej\u00f3w dotycz\u0105cych kina epoki nowofalowej w bardzo wielu bardzo r\u00f3\u017cnorodnych kinematografiach narodowych. Ogromny materia\u0142 zorganizowany w porz\u0105dku bardziej synchronicznym ni\u017c… Czytaj wi\u0119cej »Najwa\u017cniejsza epoka kina – recenzja ksi\u0105\u017cki „Kino epoki nowofalowej. Historia kina, tom 3” pod red. Tadeusza Lubelskiego, Iwony Sowi\u0144skiej, Rafa\u0142a Syski<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1691,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[80,11],"tags":[91,8,971,92],"ppma_author":[93],"class_list":["post-186","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016","category-recenzja","tag-historia","tag-historia-kina","tag-kino-plastyka","tag-nowa-fala"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t